Drogi przenikania leków

Drogi przenikania leków

Klinika Dermatologii Ogólnej, 

Klinika Dermatologii Ogólnej, 

Estetycznej i Dermatochirurgii 

Estetycznej i Dermatochirurgii 

UM w Łodzi

UM w Łodzi

 

 

 

 

Wchłanianie leku przez 

Wchłanianie leku przez 

skórę

skórę



Adsorpcja

Adsorpcja



Absorpcja

Absorpcja



Penetracja

Penetracja



Resorpcja

Resorpcja

 

 

 

 

Penetracja

Penetracja



Drogą transepidermalną  (przez komórki 

Drogą transepidermalną  (przez komórki 

naskórka lub przestrzeń międzykomórkową)

naskórka lub przestrzeń międzykomórkową)



Drogą transfolikularną (przez mieszki włosowe 

Drogą transfolikularną (przez mieszki włosowe 

lub gruczoły potowe)

lub gruczoły potowe)



Mieszki stanowią 1% powierzchni skóry, ale przenikanie 

Mieszki stanowią 1% powierzchni skóry, ale przenikanie 

jest ponad 3-krotnie większe niż przez lipidy warstwy 

jest ponad 3-krotnie większe niż przez lipidy warstwy 

rogowej

rogowej



Przenikanie steroidów-100-10000 x silniej

Przenikanie steroidów-100-10000 x silniej



Uszkodzenie warstwy rogowej i częściowe usunięcie 

Uszkodzenie warstwy rogowej i częściowe usunięcie 

lipidów z przestrzeni międzykomórkowej zwiększa ok. 100 

lipidów z przestrzeni międzykomórkowej zwiększa ok. 100 

x penetrację dla substancji hydrofilowych

x penetrację dla substancji hydrofilowych

 

 

 

 

Adsorpcja

Adsorpcja



Powierzchowne przyleganie lub wiązanie 

Powierzchowne przyleganie lub wiązanie 

fizykochemicznych leków i ich metabolitów  do 

fizykochemicznych leków i ich metabolitów  do 

struktury warstwy rogowej

struktury warstwy rogowej



Warstwa rogowa naskórka staje się 

Warstwa rogowa naskórka staje się 

rezerwuarem, z którego lek wolno przechodzi do 

rezerwuarem, z którego lek wolno przechodzi do 

niższych warstw naskórka

niższych warstw naskórka



Wydłuża to czas działania leków i umożliwia ich 

Wydłuża to czas działania leków i umożliwia ich 

rzadsze stosowanie

rzadsze stosowanie

 

 

 

 

Absorpcja

Absorpcja



Swobodny przepływ składowych w dążeniu do 

Swobodny przepływ składowych w dążeniu do 

wyrównania ich stężeń w tkankach na zasadzie 

wyrównania ich stężeń w tkankach na zasadzie 

dyfuzji

dyfuzji



Absorpcja leków limitowana jest przez 

Absorpcja leków limitowana jest przez 

właściwości warstwy rogowej naskórka

właściwości warstwy rogowej naskórka



Szczególnie ważne jest jego nawilżenie

Szczególnie ważne jest jego nawilżenie

 

 

 

 

Resorpcja (wchłanianie)

Resorpcja (wchłanianie)



Substancja dostaje się do naczyń 

Substancja dostaje się do naczyń 

krwionośnych

krwionośnych



Prawie wszystkie preparaty 

Prawie wszystkie preparaty 

aplikowane zewnętrznie można 

aplikowane zewnętrznie można 

wykryć we krwi, zwykle poziomy są 

wykryć we krwi, zwykle poziomy są 

niskie

niskie

 

 

 

 

Uwalnianie leku z 

Uwalnianie leku z 

podłoża

podłoża

Substancje lecznicze i kosmetyki mogą być 

Substancje lecznicze i kosmetyki mogą być 

uwalniane z podłoża w różnym czasie:

uwalniane z podłoża w różnym czasie:



Leki w postaci roztworów alkoholowych 

Leki w postaci roztworów alkoholowych 

uwalniane są na powierzchni skóry i wiążą się 

uwalniane są na powierzchni skóry i wiążą się 

z naskórkiem szybko, w miarę parowania 

z naskórkiem szybko, w miarę parowania 

rozpuszczalnika czyli alkoholu

rozpuszczalnika czyli alkoholu



Uwalnianie się leku z maści lub kremu jest 

Uwalnianie się leku z maści lub kremu jest 

znacznie wolniejsze i zależy od doboru 

znacznie wolniejsze i zależy od doboru 

składników podłoża

składników podłoża

 

 

 

 

Na wchłanianie leków 

Na wchłanianie leków 

przez skórę wpływają:

przez skórę wpływają:



Wiek pacjenta

Wiek pacjenta



Małe dzieci, zwłaszcza noworodki:

Małe dzieci, zwłaszcza noworodki:

-słabiej wykształcona warstwa rogowa, dużo wody 

-słabiej wykształcona warstwa rogowa, dużo wody 

w naskórku-większe przenikanie leków do skóry 

w naskórku-większe przenikanie leków do skóry 

właściwej

właściwej

-działania ogólnoustrojowe lub zatrucia po 

-działania ogólnoustrojowe lub zatrucia po 

stosowaniu na duże powierzchnie 

stosowaniu na duże powierzchnie 

kwasu bornego, 

kwasu bornego, 

kwasu salicylowego, kortykosteroidów

kwasu salicylowego, kortykosteroidów



Osoby starsze:

Osoby starsze:

-zaburzona homeostaza

-zaburzona homeostaza

-zwiększone wchłanianie

-zwiększone wchłanianie

 

 

 

 

Na wchłanianie leków 

Na wchłanianie leków 

przez skórę wpływają-cd:

przez skórę wpływają-cd:



Okolica ciała

Okolica ciała



Aktywność wchłaniania leków zależy od 

Aktywność wchłaniania leków zależy od 

grubości naskórka i jego nawilżenia

grubości naskórka i jego nawilżenia



Najłatwiej wnikają z błon śluzowych, moszny, 

Najłatwiej wnikają z błon śluzowych, moszny, 

powiek i twarzy

powiek i twarzy



Najsłabiej z płytek paznokciowych, podeszew 

Najsłabiej z płytek paznokciowych, podeszew 



Gęstość rozmieszczenia mieszków włosowych 

Gęstość rozmieszczenia mieszków włosowych 

zwiększa wychwyt leków

zwiększa wychwyt leków

 

 

 

 

Na wchłanianie leków 

Na wchłanianie leków 

przez skórę wpływają-cd:

przez skórę wpływają-cd:



Patologiczne zmiany skórne

Patologiczne zmiany skórne

-pozbawienie skóry warstwy rogowej lub 

-pozbawienie skóry warstwy rogowej lub 

odtłuszczenie zwiększa wchłanianie leków

odtłuszczenie zwiększa wchłanianie leków



Uwodnienie warstwy rogowej i 

Uwodnienie warstwy rogowej i 

temperatura skóry

temperatura skóry

-stosowanie okluzji powoduje nawet 100-krotny 

-stosowanie okluzji powoduje nawet 100-krotny 

wzrost resorpcji

wzrost resorpcji



Unaczynienie

Unaczynienie

-większy przepływ krwi zwiększa resorpcję

-większy przepływ krwi zwiększa resorpcję



Rodzaj podłoża

Rodzaj podłoża

 

 

 

 

Podłoże (zaróbka, nośnik)

Podłoże (zaróbka, nośnik)



Substancje, w których zawarte są właściwe leki

Substancje, w których zawarte są właściwe leki



Dodatek emulgatorów i 

Dodatek emulgatorów i 

ś

ś

rodków 

rodków 

powierzchniowo czynnych przyczynia si

powierzchniowo czynnych przyczynia si

ę

ę

 do 

 do 

rozprowadzania leków i lepszego wchłania

rozprowadzania leków i lepszego wchłania

Podłoża

jednofazowe

dwufazowe

trójfazowe

 

 

 

 

Podłoża jednofazowe

Podłoża jednofazowe



 

 

Pudry

Pudry



 

 

Płyny

Płyny



Okłady

Okłady



Kąpiele

Kąpiele



Żele

Żele



Lakiery

Lakiery

 

 

 

 

Podłoża dwufazowe

Podłoża dwufazowe



Zawiesiny

Zawiesiny



Maści i kremy

Maści i kremy



Maści hydrofobowe

Maści hydrofobowe



Maści hydrofilowe

Maści hydrofilowe



Kremy

Kremy



Emulsje płynne (lotiony)

Emulsje płynne (lotiony)



Pasty

Pasty

 

 

 

 

Podłoża trójfazowe

Podłoża trójfazowe



Pasty chłodzące

Pasty chłodzące



Liposomy

Liposomy



Oleosomy

Oleosomy