Definicje kosztów i przychodów przyjęte 
przez prawo bilansowe,

Przez koszty i straty rozumie się uprawdopodobnione 
zmniejszenia w okresie sprawozdawczym korzyści ekonomicznych, 

o wiarygodnie określonej wartości, w formie zmniejszenia wartości 

aktywów, albo zwiększenia wartości zobowiązań i rezerw, które 

doprowadzą do zmniejszenia kapitału własnego lub zwiększenia 

jego niedoboru w inny sposób niż wycofanie środków przez 

Udziałowców lub właścicieli (art. 3 ust. 1 pkt.31).

Przez przychody i zyski rozumie się uprawdopodobnione 

powstanie w okresie sprawozdawczym korzyści ekonomicznych o 

wiarygodnie określonej wartości, w formie zwiększania wartości 

aktywów, albo zmniejszania wartości zobowiązań, które 

doprowadzą do wzrostu kapitału własnego lub zmniejszenia jego 

niedoboru w inny sposób niż wniesienie środków przez  

udziałowców lub właścicieli (art. 3 ust. 1 pkt.30

)

 

 

Aktywa

Zobowiązania

Sp.  1000

Kapitał własny

Sp.  1000

10
0

10
0

15
0

15
0

10
0

1 150

SK    1050

Koszty i straty

 

Przychody i zyski

 

Zysk = Kapitał t

2   

-

  

Kapitał t

1

 

50      =      1050   -     1000

 

 

Rachunek kosztów

Obejmuje badanie i transformowanie, według 

przyjętego modelu, informacji o kosztach 
działalności podmiotu, służące 
użytkownikom do oceny sytuacji, 
podejmowania decyzji i kontroli ich 
urzeczywistnienia. 

Za względu na spełniane funkcje wyróżniamy:
- retrospektywny rachunek kosztów,
- prospektywny rachunek kosztów.

 

 

Modele rachunku 

kosztów 

Ze względu na zakres kosztów rozliczanych 

pomiędzy produkty pracy wyróżniamy:

- rachunek kosztów pełnych,
- rachunek kosztów zmiennych.
Ze względu na sposób prezentacji informacji 

kosztowych wyróżniamy:

- zbiorczy rachunek kosztów,
- rozdzielczy rachunek kosztów.
Rachunkowość finansowa wykorzystuje 

zbiorczy rachunek kosztów pełnych

 

 

 

 

Klasyfikacja kosztów dla potrzeb 

wyceny zapasów produktów pracy i 

pomiaru wyniku

 

Ze względu na wpływ kosztów na wartość 

produktów pracy

• koszty produkcji,

• koszty okresu.
Ze względu na ujęcie kosztów w sprawozdaniu 

finansowym

• koszty zrealizowane,

• koszty niezrealizowane.
Ze względu na możliwość odniesienia kosztów 

na produkty pracy

• koszty bezpośrednie,

• koszty pośrednie.

 

 

Przekroje ewidencyjne 

kosztów

Pozostałe koszty/przychody operacyjne (76 

x)

Koszty/Przychody finansowe (75 x)
Koszty/Przychody produktów (Zespoły 4 i 5)
• układ rodzajowy kosztów,
• układ funkcjonalno – podmiotowy (wg 

mpk),

• układ przedmiotowy (wg nośników).

 

 

Rozliczenia 

międzyokresowe kosztów i 

przychodów

• rozliczenia międzyokresowe czynne,
• rozliczenia międzyokresowe bierne,
• rozliczanie w czasie kosztów zakupu 

materiałów / towarów,

• rozliczanie w czasie przychodów.

 

 

Warianty ewidencji i 

rozliczania kosztów

1. Swoboda w konstruowaniu zasad rachunku 

kosztów danego przedsiębiorstwa.

2. Wymagania minimalne
Warianty:
• Zp 4, 490, Zp 5, Zp 6, KWS – Zp 7
• Zp 5, Zp 6, KWS – Zp 7
• Zp 4, 490, 64 x
Wpływ przyjętego wariantu na zamknięcia 

roczne. 

 

 

Ewidencja i rozliczanie kosztów – wariant 1

 

Zespoły

0,1,2,3,8

Zespół

4

490

Rozl.koszt.

640

Roz.m/o

kosztów

530

Prod.pomoc

.

503

Koszty zakupu

501

Prod.podst

.

580

Rozl.prod

.

550

Koszty 

ogólnego 

zarządu

507

Koszty 

sprzedaży

605

Prod. w 

toku

1

502

Koszty 

wydz.

2a

2b

2g

2c

2d

3

5

4a
4b

4c

2e

2f

6

9

8

601

Wyroby na 

skł.

706

Koszt wł.sp. 

7

11

620 Odch. 

od cen ewid.

10

10

12

12

13

14

 

 

Rozliczanie świadczeń 

wydziałów produkcji 

pomocniczej

• Pojęcie produkcji pomocniczej,
• Zakres produkcji pomocniczej,
• Metody rozliczania świadczeń,
1. Przy braku urządzeń pomiarowych 

– klucze rozliczeniowe,

2. Przy istnieniu urządzeń pomiarowych 

– kolejność rozliczeń,
- układ równań,
- stawki planowane.

 

 

Rozliczanie kosztów 

wydziałowych

• Pojęcie kosztu wytworzenia,
• Zakres kosztów wydziałowych,
• Klucze rozliczeniowe kosztów wydziałowych,
• Wady rozliczania kosztów wydziałowych w 

oparciu o klucze:
- zmiana klucza rozliczeniowego wpływa na 
wysokość kosztu wytworzenia,
- koszt wytworzenia zależy od wielkości 
produkcji.

 

 

Wycena produkcji  

niezakończonej

• Pojęcie produkcji niezakończonej: 

– półfabrykaty, 
- produkcja w toku.

• Zasady wyceny półfabrykatów
• Poziomy wyceny produkcji w toku.

 

 

Podstawowe pojęcia 

rachunku kalkulacyjnego 

• Pojęcie kalkulacji,
• Nośniki kosztów 
   ostateczny i przejściowy; 
   pojedynczy i zbiorczy,
• Obiekt kalkulacyjny ,
• Jednostka kalkulacyjna.

 

 

Rodzaje kalkulacji 

• Kalkulacja ex ante,
• Kalkulacja ex post,

 

 

Metody kalkulacji

• Podziałowa prosta,
• Podziałowa ze współczynnikami,
• Produkcji sprzężonej,
• Doliczeniowa – zleceniowa,

- asortymentowa,

• Fazowa (procesowa) – półfabrykatowa,

- bezpółfabrykatowa