Wprowadzenie do 

pielęgniarstwa geriatrycznego

 

 

Gerontologia – nauka o 

starzeniu

Geriatria – dziedzina o 

chorobach, ich rozpoznawaniu 

i leczeniu w podeszłym wieku

 

 

Proces starzenia jest 

naturalnym etapem w życiu 

człowieka.

Okres ten, zwłaszcza jego 

początek, jest niemożliwy do 

zdefiniowania

 

 

Procesy starzenia się - teorie

                               

Stochastyczne

                             Niestochastyczne

 

 

Teorie stochastyczne 

(zjawiska starzenia zachodzą przypadkowo 

i narastają z czasem)

• Katastrofy błędów (błędy w syntezie 

białek)

• Wiązań krzyżowych (wiązania białek z 

innymi molekułami komórkowymi)

• Zużycia (np. utrata DNA na telomerach)
• Wolnych rodników (uszkadzanie białek i 

DNA)

 

 

Teorie niestochastyczne

(procesy starzenia są pierwotnie 

zdeterminowane)

Zegara biologicznego (zmiany regulacyjne 

w układzie immunologicznym i 

neuroendokrynnym)

Genetyczne (zaprogramowany gen 

starzenia)

 

 

Problemy zdrowotne wieku 

podeszłego

•     

Odleżyny

•        Nietrzymanie moczu i stolca
•        Odżywianie i karmienie
•        Upadki
•        Zaburzenia psychotyczne 
•        Zaburzenia snu
•        Dyskomfort i ból

 

 

Odleżyny

Powstają wskutek zaburzenia ukrwienia i 

następowej martwicy obejmującej skórę, 

tkankę podskórną oraz często mięśnie 

pokrywające wyniosłości kostne. 

Są wynikiem działania ucisku 

intensywnego i krótkotrwałego bądź mniej 

nasilonego i rozłożonego w czasie

 

 

Odleżyny

Podstawowym celem w praktyce 

pielęgniarskiej jest niedopuszczenie do 

przerwania ciągłości skóry.

Do metod profilaktycznych należą:

- regularna obserwacja

- zmiana pozycji ciała pacjenta

- masowanie skóry

- używanie specjalnych materacy 

(powietrznych, wodnopowietrznych

 

 

Odżywianie i karmienie

- 

brak łaknienia

- zaburzenia połykania, trawienia i 

wchłaniania

- niedostatki jakościowe i ilościowe 

pokarmów

- zmiany w oddawaniu stolca

- niezdolność do samodzielnego 

przyjmowania posiłków

- nieregularność odżywiania

 

 

Nietrzymanie moczu i stolca

 

Nietrzymanie moczu występuje u 15-30% 

osób w podeszłym wieku

Pielęgniarka powinna dopilnować 

regularnego opróżniania pęcherza 

moczowego i jelit

 

 

Upadki

- 

istotna przyczyna zachorowalności i 

śmiertelności

- przyczyny: osłabienie, zaburzenia funkcji 

poznawczych i spostrzegania, utrata czucia

- brak standardowych zabezpieczeń, np. 

poręczy, uchwytów, pasów bezpieczeństwa

- brak odpowiedniego monitoringu 

 

 

Zaburzenia psychotyczne

- 

majaczenie (delirium)

- otępienie (demencja)

 

 

Majaczenie jest ostrym 

zaburzeniem świadomości z 

niemożnością rozumienia i 

prawidłowych reakcji na 

bodźce zewnętrzne, często z 

zaburzoną świadomością i  

orientacją

 

 

Otępienie jest to znaczne 

pogorszenie funkcji umysłu 

oraz zdolności poznawczych 

prowadzące do obniżenia 

możliwości wykonywania 

czynności życia codziennego

 

 

Zaburzenia snu

Przyczyny:

- zmiana miejsca nocnego pobytu, np. 

hospitalizacja

- hałas w porze nocnej

- dolegliwości związane z chorobą, np. ból

- zaburzenia psychiczne, np. związane z 

niedokrwieniem mózgu

- stosowane leki

- lęk związany z ciemnością

 

 

Dyskomfort i ból

Dyskomfort psychiczny związany z 

samotnością, brakiem odpowiedniej opieki 

i niedostatkiem materialnym

Dyskomfort fizyczny związany z częstym 

występowaniem chorób powodujących ból

Ból najczęściej przewlekły związany z 

chorobami w układzie nerwowym i ruchu 

oraz chorobą nowotworową

 

 

Przegląd dolegliwości najczęściej występujących w 

podeszłym wieku

Narząd

Objawy

Przyczyna

Głowa

bóle

zap. t. skroniowej, 
depresja, zmiany w 

kręgach szyjnych, 
krwiak 
podtwardówkowy

Oczy

utrata widzenia bliży
utrata widzenia 
obwodowego
utrata widzenia 
centralnego
ból
oślepianie światłem w 
nocy

proces starzenia
jaskra, wylew
zwyrodnienie plamki
jaskra, zap. t. 
skroniowej
Zaćma

Uszy

utrata słuchu

uszkodzenie n. 

słuchowego, guz 
mózgu, ciało obce w 
przewodzie  zewn., 
uraz akustyczny, 

polekowe 
(aminoglikozydy)

 

 

Przegląd dolegliwości najczęściej występujących w 

podeszłym wieku

Narząd

Objawy

Przyczyna

Usta

Utrata smaku

Ograniczenie ruchomości 

języka
Palenie w ustach
Ból dziąseł
Suchość w ustach

zap. Infekcyjne j. ustnej i nosa, 

nowotwór nosogardzieli, 

niewydolność k. nadnerczy, leki 

(przeciwalergiczne, 

przeciwdepresyjne), palenie tytoniu

Rak jamy ustnej
Anemia
Proteza, rak
Leki (diuretyki, p/depresyjne, 

p/histaminowe, p/cholinergiczne), 

uszkodzenie ślinianek (zakażenie, 

radioterapia), odwodnienie, choroby 

autoimmunologiczne (rzs, toczeń, z. 

suchości) 

Gardło

Zmiana głosu
Zaburzenia połykania

Guz krtani, niedoczynność 
tarczycy
Ciało obce, zwężenie przełyku, 
nowotwór przełyku, uchyłki 
przełyku

 

 

Przegląd dolegliwości najczęściej występujących w 

podeszłym wieku

Narząd

Objawy

Przyczyna

Szyja

ból

zmiany w kręgach 

szyjnych, zapalenie 

mięśni

Klatka piersiowa

ból

Dusznica bolesna, 

półpasiec, refluks 

żołądkowo-przełykowy, 

neuralgia 

międzyżebrowa, zap. 

chrząstek żebrowych

Układ krążenia

Trudności w jedzeniu i 

spaniu
Napadowa duszność 

nocna

Niewydolność serca
Niewydolność serca, 

refluks żołądkowo-

przełykowy

 

 

Przegląd dolegliwości najczęściej występujących w 

podeszłym wieku

Narząd

Objawy

Przyczyna

Przewód pokarmowy

Zaparcia

Krwawienie z odbytu

Nietrzymanie stolca

Ból brzucha po posiłku

Zaburzenia 

czynnościowe 

(kolopatia), 

niedoczynność tarczycy, 

odwodnienie, niedobór 

potasu, nowotwór jelita 

grubego, brak ruchu, 

dieta ubogobłonnikowa, 

leki
Rak okrężnicy, żylaki 

odbytu, zapalenie 

nieswoiste okrężnicy, 

dysplazja naczyniowa 

okrężnicy
Uszkodzenie mózgu lub 

rdzenia kręgowego,rak 

odbytnicy
Przewlekłe 

niedokrwienie jelit

 

 

Przegląd dolegliwości najczęściej występujących w 

podeszłym wieku

Narząd

Objawy

Przyczyna

Układ 

moczowopłciowy

Częste oddawanie moczu

Hiperglikemia, przerost 

lub rak prostaty, 

zakażenie dróg 

moczowych

Mięśnie szkieletowe Ból mięśni proksymalnych

Ból pleców

Zapalenie 

wielomięśniowe, 

polimialgia reumatyczna
Osteoporoza, złamania 

kompresyjne kręgów, 

przerzuty raka

Układ nerwowy

Omdlenie

Upadek bez utraty 

przytomności
Przejściowe zaburzenia 

mowy, siły mięśni oraz 

czucia

Podciśnienie 

ortostatyczne, napadowe 

zaburzenia rytmu serca, 

wady zastawkowe serca, 

hipoglikemia

Przejściowy napad 

niedokrwienny

 

 

Przegląd dolegliwości najczęściej występujących w 

podeszłym wieku

Narząd

Objawy

Przyczyna

Układ nerwowy

Drętwienia, mrowienia 

palców,
Niezgrabność ruchów 

wymagających dobrej 

koordynacji motorycznej
Zaburzenia snu

Neuropatia wywołana 

zwyrodnieniem kręgów 

szyjnych

Zaburzenia rytmu 

dobowego, leki, zespół 

bezdechu sennego, niepokój, 

depresja, parkinsonizm

Kończyny

Obrzęk okolicy kostek

Ból nóg

Niewydolność serca, 

niewydolność żylna, 

niedobór albumin
Osteoartroza, radikulopatia, 

chromanie przestankowe, 

kurcze nocne, polineuropatia

Skóra

świąd

Sucha skóra, żółtaczka, 

mocznica, rak, nadczynność 

tarczycy, reakcja alergiczna, 

liszaj, świerzb 

 

 

Czynności pielęgniarskie

Promowanie zdrowia

Podtrzymywanie zdrowia

Przywracanie zdrowia

 

 

Udzielanie opieki

(przykłady)

• Opieka pielęgnacyjna skóry – 

zapobieganie odleżynom

• Częsta zmiana pozycji chorego w czasie 

rekonwalescencji

• Wykonywanie ćwiczeń biernych u 

pacjentów po udarach mózgowych

 

 

Nauczanie

(przykłady)

• Pouczenie o konieczności regularnego 

oddawania stolca

• Nauczanie pacjentów przed planowaną 

operacją chirurgiczną zmiany pozycji 
ciała, kaszlu, głębokiego oddychania

• Nauczanie prawidłowej zmiany worka 

stomijnego metodą demonstracji

 

 

Wsparcie

(przykłady)

• Zapewnienie wsparcia osobom 

opiekującym się starszymi otępiałymi 
osobami

• Zachęcanie i wspieranie alkoholików do 

uczęszczania na spotkania grup AA

• Zachęcanie pacjentów do wykonywania 

gimnastyki oddechowej