GWINTY

Tolerancje, pasowania 

gwintów

Pomiar gwintów

Podział gwintów

•  Ze względu na kształt powierzchni 

gwintu:

- walcowe, stożkowe
- zewnętrzne, wewnętrzne,
- lewozwojne, prawozwojne.
• Ze względu na podziałkę (skok):
- metryczne, calowe,
- gwinty zwykłe, gwinty drobnozwojne,
- pojedyncze, wielokrotne.
• Ze względu na kształt zarysu:
- trójkątne, trapezowe, okrągłe.

Parametry gwintu 

walcowego

• Średnica zewnętrzna – średnica wyobrażalnego walca 

opisanego na wierzchołkach występów gwintu zewnętrznego 

(d) lub dnach bruzd gwintu wewnętrznego (D).

• Średnica wewnętrzna – średnica wyobrażalnego walca 

wpisanego w dna bruzd  gwintu zewnętrznego (d

1

,d

3

) lub 

wierzchołki występów gwintu wewnętrznego (D

1

).

• Średnica podziałowa (d

2

, D

2

) – średnica walca, którego oś 

pokrywa się z osią gwintu, a jego powierzchnia boczna 

przecina gwint w taki sposób, że szerokość występu i bruzdy 

wzdłuż tworzącej tego walca są sobie równe.

• Kąt gwintu (α) – kąt między różnoimiennymi bokami zarysu 

(kąt boku – kąt między bokiem zarysu a prostopadłą do osi 

gwintu).

• Podziałka (P) – odległość między dwoma odpowiadającymi 

sobie punktami najbliższych jednoimiennych boków gwintu.

• Skok (P

h

) – skok linii śrubowej. W przypadku gwintów 

jednokrotnych skok gwintu równy jest podziałce.

Postać gwintu metrycznego 

wg. PN-ISO 68-1

• przyjęto symetryczny zarys nominalny o kącie 

gwintu α = 60º,

• znormalizowano wartości podziałek (0,25-8 

mm),

• do oznaczania gwintu przyjęto średnicę 

zewnętrzną gwintu zewnętrznego – jako 

średnicę znamionową,

• przyporządkowano średnicom znamionowym 

wartości podziałek i na tej podstawie określono 

wartości nominalne pozostałych średnic,

• rozróżniono gwinty zwykłe i drobnozwojne – 

o podziałkach mniejszych od przyjętej dla 

gwintu zwykłego

Zarys podstawowy gwintu

Średnice wg. PN-ISO 724

Długość skręcenia gwintu

• Długość skręcenia L

1- gwint zewnętrzny
2- gwint wewnętrzny

Układ tolerancji i pasowań gwintów 

metrycznych walcowych ogólnego 

przeznaczenia 

(PN-83/M-02113)

Obejmuje:
- średnice 1 do 600 mm
- tolerancje średnic D

2

 i D

1

 w gwintach 

wewnętrznych,

- tolerancje średnic d

2

 i d w gwintach 

zewnętrznych,

- położenia pól tolerancji średnic gwintów,
- pola tolerancji normalne gwintów w 

zależności od znormalizowanych długości 
skręcenia

Pole tolerancji gwintu

• Dla gwintów wewnętrznych: G, H
• Dla gwintów zewnętrznych: e, f, g, h

Zalecane pola tolerancji 

gwintów

• Dla gwintów wewnętrznych

• Dla gwintów zewnętrznych

Średnice tolerowane 

gwintów

Tolerowana średnica 

gwintu

Szeregi tolerancji 

przeznaczone dla 

danej średnicy

Wartość tolerancji 

zależy od:

d

4 6 8

podziałki, szeregu

D

1

4 5 6 7 8

tolerancji

D

2

4 5 6 7 8

Średnicy 
znamionowej, 

d

2

3 4 5 6 7 8 9

podziałki, szeregu 

tolerancji

Odchyłki podstawowe dla gwintów

Tolerancja średnicy podziałowej

• Tolerancje średnicy wewnętrznej gwintu 

wewnętrznego

• Tolerancje średnicy wewnętrznej gwintu 

wewnętrznego

Przykłady oznaczeń gwintów

• M6 x 0.75 – 7g6g – L
- 

Gwint zewnętrzny drobnozwojowy, średnica znamionowa 

6mm, podziałka P=0.75mm, pole tolerancji średnicy 
podziałowej 7g, pole tolerancji średnicy zewnętrznej 6g.

• M16 – 6G
- 

Gwint wewnętrzny zwykły, średnica znamionowa 16mm, 

podziałka P=2mm, pole tolerancji średnicy podziałowej i 
zewnętrznej 6G, długość skręcenia w grupie N.

• M10
- 

Gwint ( dla śruby) zewnętrzny zwykły, średnica znamionowa 

10mm, podziałka P=1.5mm, domyślne pole tolerancji 
średnicy podziałowej i zewnętrznej 6g , długość skręcenia w 
grupie N.

Pomiary gwintu

• POMIARY METODĄ TRÓJWAŁECZKOWĄ

Metoda trójwałeczkowa

• Średnice zunifikowane wałeczków pomiarowych, mm

• Pomiar z zastosowaniem końcówek:
- specjalnych,
- kulistych

1

2

)

2

/

(

2

)

2

/

sin(

p

ctg

P

d

m

D

k













• Pomiar na mikroskopie z wykorzystaniem 

nożyków

- podziałki
- średnicy podziałowej