Zagrożenia
biologiczne
Zagrożenia
biologiczne
Biologiczne Środki
masowego rażenia są to
czynniki
biologiczne, które mogą, być
wykorzystane jako broń biologiczna
w działaniach militarno-wojennych
(wojna biologiczna),
terrorystycznych (terroryzm
biologiczny)
lub kryminalnych
(przestępstwa biologiczne) .
Jako broń biologiczna
mogą
być ukryte mikroorganizmy,
bioaktywne substancje biologiczne -
produkty metabolizmu drobnoustrojów;
- oraz sztucznie wytworzone
substancje,
które wykazują aktywność swoich
biologicznych wzorców
(np. gazy atakujące układ nerwowy) .
Wojna biologiczna to
działania,
które mają na celu wyeliminowanie
na stałe lub przejściowo
przeciwnika, zniszczenie źródeł
pożywienia,
skażenie wody i wywołanie epidemii
wśród ludności cywilnej.
Terroryzm biologiczny
ma na celu:
poprzez nielegalne użycie broni
biologicznej
wymuszenie określonych działań
struktur państwa,
ludności cywilnej
lub pojedynczych osób dla osiągnięcia
celów
politycznych lub osobistych.
Kryminalne przestępstwa
biologiczne
(biocrime) to bezprawne moralnie i
politycznie akty przemocy popełniane z
przyczyn politycznych, religijnych lub
ideologicznych.
Konsekwencje działań z użyciem
czynnik6w biologicznych mogą być
następujące:
panika ogarniająca duże grupy ludności z
powodu masowych zachorowań na choroby
zakaźne;
strach powodujący urazy
psychiczne
i poczucie zagrożenia;
straty rnaterialne;
postawienie w stan nadzwyczajnego
pogotowia służb państwowych, medycznych i
ratowniczych;
Możliwość skażenia Środowiska:
- zatrucie ujęć wody,
- zakażenie zwierząt i wywołanie wśród nich
ognisk
chorób,
- skażenie gleby i roślin,
- wprowadzenie do Środowiska
drobnoustrojów będących
produktem inżynierii genetycznej,
np. drobnoustrojów niosących geny
kodujące zdolność wytwarzania
toksyn,
wieloopornosć na antybiotyki i
Środki dezynfekcyjne.
Charakterystyka broni
biologicznej
Drobnoustroje - bakterie, grzyby, wirusy,
riketsje –
są szczególną bronią,
gdyż po zaatakowaniu celu mogą
replikować
się w komórkach ustrojów wyższych lub
poza nimi.
Bronią biologiczna, mogą
być
również toksyny.
Groźne skutki powodują, nawet
niewielkie ilości materiału zakaźnego.
Wykorzystywane W ataku
biologicznym drobnoustroje są oporne
na antybiotyki, przeciwciała oraz inne
leki, a także
ma niszczące wpływy Środowiska.
Właściwości broni
biologicznej
gwarantują możliwość jej użycia w
każdej chwili, a jej zapasy są niełatwe
do szybkiego zniszczenia.
Czynniki stosowane jako bron
biologiczna cechują się łatwością
rozprzestrzeniania się w powietrzu..
Można ich używać w postaci aerozoli,
suchych proszków lub kropli cieczy.
Aerozole służą do
przenoszenia drogą
powietrzną substancji
stałych lub płynnych w postaci mgły,
dymów, pyłów i oparów.
Broń biologiczna jest produkowana
szybko, łatwo i tanio.
Tylko nieliczne czynniki biologiczne,
takie jak wirusy czy riketsje, wymagają
skomplikowanej aparatury i
specjalistycznego
personelu.
Tajna produkcja broni
biologicznej
może być prowadzona w laboratoriach
mikrobiologicznych
oficjalnie uznanych instytucjach, jakimi są
zakłady przemysłu
farmaceutycznego, opieki zdrowotnej,
wytwarzania żywności, wyższe uczelnie itp.
W 1969 r. Stany Zjednoczone Arneryki
Płn.. ogłosiły jednostronną deklaracje o
zniszczeniu posiadanych zapasów broni
biologicznej i zaprzestaniu dalszych Bad. .
W 1972 roku Konwencja o
Zakazie Stosowania Broni
Biologicznej
została podpisana przez większość państw
Świata - zobowiązuje do eliminacji czynników
biologicznych
i toksyn jako Środków bojowych,
a ich stosowanie określa jako zbrodnicze.
Zezwala na prowadzenie badań nad Środkarni
ochrony przed czynnikami biologicznymi,
szczepionkami, chemicznymi Śródkami
ochrony roślin, a także na ich produkcję,
jednak pod nadzorem międzynarodowej kontroli.
Wiele państw Świata
nie przestrzega
zakazów Konwencji.
Ośrodek Zwalczania Chorób Zakaźnych
(Centres for Disease Control)
W USA opublikował listę czynników
biologicznych, które mogą mieć
zastosowanie jako broń masowego
rażenia.
Ospa prawdziwa.
Pienvsze zastosowanie ospy (variola lac. krosta)
jako broni niszczącej przeciwnika należy
przypisać Brytyjczykom w czasie wojny
toczonej W XVIII W. W Ameryce Północnej
przeciwko Francuzom i Indianom. W celu
wywołania epidemii wśród
Indian obdarowywano ich kocami osób chorych
na ospę prawdziwą, w następstwie czego
zginęła połowa populacji.
W ZSRR W latach 80
wdrożono program
namnażania
zjadliwego wirusa ospy prawdziwej.
W planach wojskowych wirusy te były
przystosowywane do uzbrajania bomb i
rakiet
międzykontynentalnych wyrnierzonych
w USA i Wielką Brytanie.
Wyprodukowano wiele ton wirusa;
los tych zapasów nie jest znany.
WHO W 1977 ogłosiła, że
świat
jest wolny od ospy, a w 1980 zaproponowała
zaprzestanie szczepień.
Wszystkie szczepy wirusa ospy prawdziwej W
laboratoriach miały zostać zniszczone lub
przekazane do dwóch referencyjnych
ośrodków - Center of Disease Control and
Prevention (CDC)
W Atlancie (USA) lub Instytutu Preparatów
Wirusowych
W Moskwie (Rosja) . Oficjalnie tylko te
Ośrodki dysponują wirusem ospy prawdziwej.
Choroba wystepowda od
zarania dziejów, na
wszystkich
kontynentach, szczególnie w krajach
Wschodu, w formie epidemii lub endemii -
czyli na określonych terenach.
W Polsce ostatnie zachorowania stwierdzano
W czasie epidemii W 1962 r.
(99 chorych i 9 zgonów).
Ostatni zgon z powodu zakażenia
laboratoryjnego opisano na Świecie W 1978
r.
Etiologia i epidemiologia.
Ospa prawdziwa występowała w
dwóch formach klinicznych:
variola maior - 30% Śmiertelności
wśród nieszczepionych,
variola minor- alastrim, łagodniejsza
w przebiegu i skutkach
(Śmiertelność' poniżej 1 %) .
Ciąg dalszy.
Ciąg dalszy.
Wirus ospy należy do
największych wirusów.
Odpowiednio wybarwiony, może być widoczny w
mikroskopie Świetlnym.
Człowiek jest jedynym rezerwuarem wirusa
ospy.
W czasach występowania ospy nie poznano
innych rezerwuarów zwierzęcych ani roślinnych,
a także wektorów przenoszenia.
Okres wylęgania wynosi 7-17 dni.
W tym czasie przyszli chorzy nie są zakaźni dla
innych ludzi.
Wirus ospy.
Wirus ospy.
Wrotami zakażenia są błony
śluzowe górnych dróg
oddechowych.
Człowiek zakaża się najczęściej:
bezpośrednio wdychając kropelki wydzieliny
niosące zakaźne wiriony pochodzące z dróg
oddechowych chorego;
pośrednio drogą pyłową, przy kontakcie ze
zmianami
skórnymi, wydzielinami i wydalinami chorego,
a także z jego pościelą i ubraniem
(np. epidemie W Anglii były powodowane
przez bawełnę importowaną z Egiptu) .
Objawy kliniczne:
Początek choroby może być gwałtowny lub stopniowy.
Pod koniec okresu inkubacji przez 2 4 dni wystepujq
niecharakterystyczne objawy:
wysoka gorączka, osłabienie, ból głowy i odcinka LS
kręgosłupa, nieżyt górnych dróg oddechowych,
czasem ostry ból brzucha i utrata przytomności.
W kolejnym etapie pojawiają sic plamiste wykwity na
błonach
śluzowych jamy ustnej i gardła, na skórze twarzy i
części
owłosionej głowy oraz kończyn.
Są one rozmieszczone odśrodkowo, wyraźniejsze na
kończynach.
Fot. 1.
Fot. 1.
Typowy obraz
Typowy obraz
kliniczny ospy prawdziwej u
kliniczny ospy prawdziwej u
dziecka.
dziecka.
Zdjęcie pokazuje obraz osutki i jej ewolucję
Zdjęcie pokazuje obraz osutki i jej ewolucję
w 3., 5. i 7. dniu od jej pojawienia się.
w 3., 5. i 7. dniu od jej pojawienia się.
Wykwity są liczniejsze na twarzy oraz
Wykwity są liczniejsze na twarzy oraz
kończynach niż na tułowiu, obecne są również
kończynach niż na tułowiu, obecne są również
na dłoniach, a ich wygląd jest podobny.
na dłoniach, a ich wygląd jest podobny.
W przypadku ospy wietrznej można się
W przypadku ospy wietrznej można się
spodziewać jednoczesnego występowania
spodziewać jednoczesnego występowania
plamek, grudek, krost oraz zmian pokrytych
plamek, grudek, krost oraz zmian pokrytych
strupami (przedrukowano z [
strupami (przedrukowano z [
] pozycji
] pozycji
piśmiennictwa za zgodą Światowej
piśmiennictwa za zgodą Światowej
Organizacji Zdrowia).
Organizacji Zdrowia).
Gorączka zmniejsza się w
ciągu kilku dni
plamki przechodzą w grudki i pęcherzyki,
które zlewają się ze sobą, tworząc wielokomorowe
pęcherze zaciągnięte w środku.
W następnej fazie dochodzi do ropienia pęcherzy;
zmieniają się one w krosty zawierające
treść ropną i krew, pokryte strupami.
Choroba jest zakaźna od momentu pojawienia sic
zmian na błonach śluzowych i skórze do czasu
odpadnięcia strupów.
Ciężki stan chorego
związany jest z wysoka
gorączką,
bólem całego ciała, utratą przytomności,
zaburzeniami czynności serca, ogólnym cierpieniem.
Przebieg choroby mogą wikłać zakażenia bakteryjne.
Mogą pojawiać się zapalenia mózgu, powikłania ropne
zmian skórnych i błon śluzowych lub sepsa.
Jeśli chory zdrowieje, to po około dwóch tygodniach
strupy przysychają, a następnie odpadają, niestety
pozostawiając charakterystyczne, szpecące blizny.
Gorączka ustępuje.
Przy niepomyślnym przebiegu zgon
zazwyczaj następuje w drugim tygodniu
choroby w wyniku toksemii.
Postać krwotoczna
charakteryzowała się krótkim okresem
inkubacji, wysoką gorączka, bólami głowy,
pleców i brzucha, pojawieniem się zmian o
charakterze rumienia, następnie wybroczyn
i wylewów krwawych do skóry
i błon śluzowych. Śmierć następowała w
ciągu 5-6 dni po pojawieniu się wykwitów.
Postać złośliwa:
rozpoczyna się również ostrymi objawami,
ale zlewanie pęcherzy jest wolniejsze, nie dochodziło
do tworzenia sic krost, skóra przybiera
ciemnoczerwony
kolor, pojawiały sic wylewy krwawe.
Śmiertelność t ej postaci dochodziła do 96%.
Postać poronna (bez wykwitów) mogła być
nierozpoznana.
Taki łagodny przebieg mógł zdarzyć się u chorych,
którzy uprzednio byli poddani szczepieniu.
Rozpoznanie i leczenie.
Rozpoznanie ospy na obszarach endemicznych
oparte było
na: obrazie klinicznym oraz
charakterystyce wykwitów z ich odśrodkowym
umiejscowieniem i jednakowym stadium rozwoju;
badaniach laboratoryjnych;
badaniach mikrobiologicznych (W mikroskopie
elektronowym
preparaty z wydzielin z pęcherzy i krost, hodowla
na zarodkach kurzych i liniach komórkowych,
identyfikacja) ;
odczynach serologicznych
wykrywających przeciwciała
neutralizujące i hamujące hemaglutynację . W 6 dniu po
pojawieniu się wykwitów lub 21 dniu po zakażeniu.
Leczenie jest objawowe.
W zapobieganiu i leczeniu wtórnych zakażeń bakteryjnych
stosowane są antybiotyki.
Przy powikłaniach poszczepiennych, a także dla złagodzenia
przebiegu choroby po kontakcie zakaźnym,
podawana jest specyficzna globulina (VIG - vaccinia immune
globulin).
Przebycie choroby zapewnia odpomosc na całe życie.
Aby zapobiec chorobie podaje się szczepionkę zawierającą
żywe, osłabione wirusy krowianki.
w 1980 r. W Polsce zaprzestano szczepień.
Postępowanie z chorymi
i podejrzanymi o zakażenie:
Chorzy lub podejrzani o zachorowanie podlegają
specjalnym
przepisom sanitarnym, obowiązującym na terenie,
na którym doszło do zachorowania.
Łatwość rozprzestrzeniania się choroby wymusza
zastosowanie nie tylko standardowych przepisów
obowiązujących dla chorób zakaźnych,
ale również opracowanie i wdrożenie
poszczególnych
procedur pozwalających zapewnić odpowiednią
opiekę nad chorym, zapobiec szerzeniu sic choroby
i ochronę personelu opiekującego się chorymi.
Chorzy z rozpoznaną
chorobą muszą
być hospitalizowani z zachowaniem zasad
izolacji w pojedynczych, oddzielonych
Śluzą lub przedsionkiem
pomieszczeniach,
ze stałymi systemami wentylacji
chroniącymi przed zakażeniem drogą
powietrzną.
Izolatki powinny mieć szczelnie zamykane
drzwi i okna, zamontowane monitorowane
systemy zapewniające ujemne ciśnienie
wraz z jednokierunkowym przepływem
powietrza i wielokrotna jego wymiana, w
ciągu godziny. Powietrze wychodzące z
budynku
powinno być filtrowane przez specjalne
filtry i usuwane na zewnątrz budynku.
Nie należy gromadzić ludzi
chorych lub podejrzanych o
zachorowanie
W szpitalach i Ośrodkach nie spełniających
powyższych warunków.
Każdy chory powinien mieć osobny pokój.
Jeśli nie jest to możliwe, obowiwuje zasada,
iż w jednym pomieszczeniu mogą być tylko
chorzy
z potwierdzonym rozpoznaniem, natomiast
pacjenci podejrzani o zachorowanie musza, być
umieszczeni w całkowitej izolacji od chorych
zdiagnozowanych.
Aby zapobiec zakażeniom
droga, kropelkowa,
lub przez kontakt z osobą zakażoną a
także z przedmiotami przez nią
skażonymi, personel musi ściśle
przestrzegać zasad własnej ochrony
poprzez używanie maseczek
zasłaniających drogi oddechowe i oczy,
strojów ochronnych w kontakcie z chorym
i jego Środowiskiem, jednorazowych
rękawiczek gumowych.
Te niezbędne elementy
ochrony
nie mogą być wynoszone na zewnątrz, lecz
muszą, być pozostawione w Śluzie wiodącej do
pokoju chorego.
Po opuszczeniu chorego obowiązuje mycie
mydłem
i odpowiednim Środkiem odkażającym.
Chorzy mogą być transportowani tylko w razie
konieczności wynikającej ze stanu chorego.
Na czas przemieszczania się chory powinien być
tak zabezpieczony, aby ograniczyć rozsiew
wirusów.
Jeśli nie można przewozić
pacjenta w specjalnych
namiotach
o ujemnym ciśnieniu powietrza i wyposażonych
w filtry HEPA, to powinien on mieć drogi
oddechowe zabezpieczone maseczką, a ubiór
uniemożliwiający skażenie otoczenia.
Do obsługi chorego powinien być stosowany
sprzęt jednorazowy, który po użyciu należy
spalić.
Sprzęt wielokrotnego użytku może być używany
tylko w grupie chorych lub tylko w grupie
pacjentów podejrzanych o możliwość
zachorowania.
Sprzęt taki musi być zawsze
poddany
procedurom czyszczenia, dezynfekcji i
sterylizacji według opracowanych wcześniej
ścisłych procedur.
Ciała zmarłych z powodu ospy muszą być
poddane kremacji, jeśli to możliwe, a
pracownicy zakładów pogrzebowych powinni
być zaszczepieni.
Przy obsłudze zwłok muszą być stosowane
podobne zasady ochrony personelu, co w
postępowaniu z chorymi i przy transporcie.
Szczepienia przeciw ospie
Szczepienia przeciw ospie
prawdziwej nie znajdują
prawdziwej nie znajdują
się w kalendarzu szczepień obowiązkowych
się w kalendarzu szczepień obowiązkowych
od
od
. W Szwajcarii znajdują się zapasy
. W Szwajcarii znajdują się zapasy
szczepionek, lecz ich skuteczność po tak
szczepionek, lecz ich skuteczność po tak
długim czasie jest wątpliwa. Osoby, które
długim czasie jest wątpliwa. Osoby, które
były szczepione 25 lub więcej lat temu mają
były szczepione 25 lub więcej lat temu mają
obecnie znikomą
.
W Stanach Zjednoczonych po zamachach
W Stanach Zjednoczonych po zamachach
bronią biologiczną w 2001 roku opracowano
bronią biologiczną w 2001 roku opracowano
na drodze
nowy typ
nowy typ
szczepionek przeciw ospie.
szczepionek przeciw ospie.
Ospa prawdziwa jako broń
Ospa prawdziwa jako broń
biologiczna
biologiczna
Ospa prawdziwa należy do grupy chorób
Ospa prawdziwa należy do grupy chorób
mających największe znaczenie jako
mających największe znaczenie jako
z racji dużej śmiertelności (do
z racji dużej śmiertelności (do
80%),
80%),
dużej
dużej
(przenosi się z człowieka na
(przenosi się z człowieka na
człowieka poprzez powietrze, a także pośredni
człowieka poprzez powietrze, a także pośredni
i bezpośredni kontakt)
i bezpośredni kontakt)
brak odporności populacji (nie są prowadzone
brak odporności populacji (nie są prowadzone
szczepienia),
szczepienia),
trudności w rozpoznaniu na wczesnym etapie
trudności w rozpoznaniu na wczesnym etapie
ataku jest w stanie doprowadzić do
ataku jest w stanie doprowadzić do
dezorganizacji służby zdrowia.
dezorganizacji służby zdrowia.
Ospa prawdziwa była jedną
Ospa prawdziwa była jedną
z największych plag
z największych plag
ludzkości i jedną z najwcześniej znanych
ludzkości i jedną z najwcześniej znanych
chorób człowieka.
chorób człowieka.
Występowała na wszystkich kontynentach,
Występowała na wszystkich kontynentach,
a szerzeniu się epidemii sprzyjała duża
a szerzeniu się epidemii sprzyjała duża
zakaźność wirusa.
zakaźność wirusa.
Transmisja wirusa od osób zakażonych na
Transmisja wirusa od osób zakażonych na
wrażliwe zachodziła w postępie
wrażliwe zachodziła w postępie
geometrycznym - od 1 chorej osoby zakażało
geometrycznym - od 1 chorej osoby zakażało
się 10 innych, a przy kolejnej transmisji
się 10 innych, a przy kolejnej transmisji
zakażeniu ulegało już 100 wrażliwych osób.
zakażeniu ulegało już 100 wrażliwych osób.
Ponieważ nie ma naturalnej odporności na
Ponieważ nie ma naturalnej odporności na
zakażenie, odsetek zakaźności wynosił 100%,
zakażenie, odsetek zakaźności wynosił 100%,
a śmiertelność sięgała 20-30%.
a śmiertelność sięgała 20-30%.
W XVIII wieku angielski
W XVIII wieku angielski
lekarz Edward Jenner
lekarz Edward Jenner
stwierdził, że osoby, które zakaziły się ospą
stwierdził, że osoby, które zakaziły się ospą
krowią od chorego bydła, były odporne na
krowią od chorego bydła, były odporne na
zachorowanie w przypadku kontaktu z
zachorowanie w przypadku kontaktu z
chorymi na ospę prawdziwą. Obserwacje te
chorymi na ospę prawdziwą. Obserwacje te
skłoniły go do przeprowadzenia w 1796 roku
skłoniły go do przeprowadzenia w 1796 roku
pierwszego w dziejach historii medycyny
pierwszego w dziejach historii medycyny
skutecznego uodpornienia 8-letniego Jamesa
skutecznego uodpornienia 8-letniego Jamesa
Phippsa. Jenner wprowadził na
Phippsa. Jenner wprowadził na
skaryfikowaną skórę ramienia chłopca
skaryfikowaną skórę ramienia chłopca
materiał pobrany z krost zlokalizowanych na
materiał pobrany z krost zlokalizowanych na
dłoniach dojarki chorej na ospę krowią.
dłoniach dojarki chorej na ospę krowią.
Spośród wielu branych pod
Spośród wielu branych pod
uwagę patogenów:
uwagę patogenów:
(laseczki wąglika, pałeczki dżumy i
(laseczki wąglika, pałeczki dżumy i
tularemii, pałeczki z rodzaju
tularemii, pałeczki z rodzaju
Brucella,
Brucella,
Coxiella burnetii
Coxiella burnetii
, wirusy gorączek
, wirusy gorączek
krwotocznych oraz wirusy zapalenia
krwotocznych oraz wirusy zapalenia
mózgu) wirusy ospy prawdziwej
mózgu) wirusy ospy prawdziwej
szczególnie nadają się do użycia jako
szczególnie nadają się do użycia jako
broń biologiczna. Wirus jest wysoce
broń biologiczna. Wirus jest wysoce
zakaźny, oporny na wysychanie, może
zakaźny, oporny na wysychanie, może
być skutecznie rozprowadzany w
być skutecznie rozprowadzany w
aerozolu.
aerozolu.
Późne rozpoznanie
Późne rozpoznanie
zakażenia (po wystąpieniu
zakażenia (po wystąpieniu
wysypki) sprzyja
wysypki) sprzyja
szybkiemu rozprzestrzenianiu się wirusa
szybkiemu rozprzestrzenianiu się wirusa
wśród osób z kontaktu.
wśród osób z kontaktu.
Informacje dotyczące przygotowań do użycia
Informacje dotyczące przygotowań do użycia
broni biologicznej prowadzonych w ubiegłych
broni biologicznej prowadzonych w ubiegłych
dziesięcioleciach przez supermocarstwa i
dziesięcioleciach przez supermocarstwa i
wymienione wyżej państwa muzułmańskie
wymienione wyżej państwa muzułmańskie
świadczą o znacznym zaawansowaniu badań,
świadczą o znacznym zaawansowaniu badań,
jak również o zgromadzeniu dużych ilości
jak również o zgromadzeniu dużych ilości
materiałów zakaźnych, które mogą zostać
materiałów zakaźnych, które mogą zostać
przetransportowane na terytorium
przetransportowane na terytorium
przeciwnika za pomocą rakiet lub innych
przeciwnika za pomocą rakiet lub innych
środków transportu.
środków transportu.
Ostatnie ataki
Ostatnie ataki
terrorystyczne
terrorystyczne
przeprowadzone na
przeprowadzone na
terytorium USA
terytorium USA
skłoniły władze amerykańskie do podjęcia
skłoniły władze amerykańskie do podjęcia
przygotowań do obrony przed atakiem
przygotowań do obrony przed atakiem
biologicznym. [
biologicznym. [
] Przygotowania owe przybrały
] Przygotowania owe przybrały
ogromne rozmiary, angażując wiele tysięcy osób i
ogromne rozmiary, angażując wiele tysięcy osób i
ogromne środki finansowe. W Polsce, która jest
ogromne środki finansowe. W Polsce, która jest
członkiem NATO, należy przede wszystkim
członkiem NATO, należy przede wszystkim
wzmocnić centralny ośrodek badawczy, wyszkolić
wzmocnić centralny ośrodek badawczy, wyszkolić
personel, utworzyć laboratoria diagnostyczne
personel, utworzyć laboratoria diagnostyczne
wyposażone w odpowiednią aparaturę, sprzęt i
wyposażone w odpowiednią aparaturę, sprzęt i
odczynniki, z dużym stopniem bezpieczeństwa (II
odczynniki, z dużym stopniem bezpieczeństwa (II
i III, a także IV klasy).
i III, a także IV klasy).
Wiodącą placówką w Polsce
Wiodącą placówką w Polsce
jest Wojskowy Instytut
jest Wojskowy Instytut
Higieny
Higieny
i Epidemiologii w Puławach (WIHiE).
i Epidemiologii w Puławach (WIHiE).
Personel WIHiE bierze udział w
Personel WIHiE bierze udział w
organizowanym od 1998 roku
organizowanym od 1998 roku
międzynarodowym szkoleniu poświęconym
międzynarodowym szkoleniu poświęconym
wykrywaniu wybranych patogenów ludzi i
wykrywaniu wybranych patogenów ludzi i
zwierząt.
zwierząt.
Opracowano (głównie w USA) szybkie systemy
Opracowano (głównie w USA) szybkie systemy
i metody wczesnego wykrywania aerozolu
i metody wczesnego wykrywania aerozolu
biologicznego oraz metody identyfikacji
biologicznego oraz metody identyfikacji
drobnoustrojów chorobotwórczych.
drobnoustrojów chorobotwórczych.
Wąglik.
Wąglik.
Wąglik (anthrax) jest groźnym
schorzeniem zwierząt i ludzi, znanym
od wieków.
U ludzi choroba występuje rzadko, lecz
jej przebieg jest ostry i może żle
rokować.
Wąglik jako możliwa broń biologiczna
budzi zainteresowanie od 80 lat.
Obecnie
W wielu państwach na
Świecie
prowadzi się badania lub produkuje
aerozole zawierające bakterie
wąglika.
Są to nie tylko działania chronione
programami państwowymi, jak np. W
Iraku, ale również pokątna, nielegalna
produkcja, prowadzona i
wykorzystywana przez
grupy terrorystyczne.
W latach 40. W programach badafi nad bronia,
biologicznq
W Wlk. Brytanii zdetonowano nad szkockq wyspq
Gruinard
kilka bomb zawierajqcych przetnvalniki wglika. Ponad
40 lat trwaio oczyszczanie wyspy i dostosowanie jej do
ponownego zasiedlenia przez ludzi i zwierzcta. W 1979
r.
W Swierdlowsku W ZSRR z oSrodka wojskowego
wydostal sic
i zostai rozsiany z wiatrem aerozol niosqcy SPOT
wqglika.
W rezultacie tego
zdarzenia
zanotowano 79 przypadków choroby i
68 zgonów.
Eksperci WHO uważają, ze rozsianie
50 kg wąglika nad liczącym 5 milionów
mieszkańców miastem spowodowałoby
250 000 przypadków choroby,
z których 100 000, nieleczonych,
zakończyłoby się śmiercią.
Etiologia i epidemiologia:
Bacillus anthracis to tlenowe Gram
dodatnie laseczki zdolne w
niekorzystnych warunkach, przekształcać
się w spory - przetrwalniki.
Przetrwalniki są oporne na wysokie i niskie
temperatury, zróżnicowane pH,
wysychanie, promieniowanie, jonizujące,
inne czynniki fizyczne i wiele środków
chemicznych.
Formy wegetatywne
tworzone w zakażonym
żywicielu
i w warunkach beztlenowych.
Czynnikarni warunkującymi
Chorobotwórczość laseczek wąglika są:
otoczka wytwarzana w zakażonym
organizmie oraz egzotoksyna.
Rezerwuarem zarazków są zwłoki padłych
zwierząt,
Ich mięso, skóra, kości, wełna, szczecina,
zanieczyszczona pasza, mączka kostna,
zakażone mięso, skażone pastwiska i rośliny,
gleba, Ścieki, pyły.
Do zakażenia dochodzi
poprzez uszkodzoną skórę,
drogą
wziewna oraz pokarmową.
Choroba występuje na całym Świecie,
lecz z różną częstością zależnie od
obszaru.
W Europie Wschodniej notuje sic
sporadyczne przypadki, podobnie W
USA i Kanadzie.
W krajach byłego ZSRR i na
Bliskim Wschodzie
trwają prace nad wyjaśnieniem sytuacji
epidemiologicznej. Brak informacji nie
pozwala ocenić sytuacji w Ameryce
Południowej, ale wiadomo o
występowaniu
wąglika W Ameryce środkowej,
Meksyku, Gwatemali na Haiti.
W Australii wąglik jest notowany tylko
na pewnych obszarach.
W Azji głównie W Indiach,
Wietnamie, Kambodży,
Chinach i na Filipinach.
W Afryce, mimo dobrych programów
ochronnych, choroba jest problemem w wielu
krajach.
Chorują przede wszystkim zwierzęta
trawożerne,
Zarówno hodowlane, głównie bydło, konie,
owce, kozy, świnie, ptactwo domowe, jak i
żyjące dziko. Choroba nie występuje u psów
domowych i hien. Rzadko zdarzają, się
zachorowania u zwierząt mięsożernych.
Miejsca zagrożone
obecnością przetrwalników
to tereny
czynnych i byłych garbarni, a także zakłady
przetwarzające surowce zwierzęce.
Jako normę w glebie pobranej z głębokości 10
cm przyjmuje się 5 przetrwalników/100 g
gleby.
W wodzie przetrwalniki spotyka się rzadko,
czasem u kaczek i ryb zasiedlających tereny
endemiczne.
Zachorowaniom sprzyja pora letnio-jesienna,
po opadach deszczu; u zwierząt w czasie suszy.
Podział wąglika u ludzi oparty
jest na
dwóch kryteriach:
zatrudnienia lub drogi zakażenia.
Rodzaj zajęcia pozwala uznać
chorobę jako postać przymusową
np. u ludzi zatrudnionych w obróbce
i postać nieprzemysłową np u
rolników i rzeźników, rakarzy.
W obu przypadkach najczęściej
obserwowana jest postać skórna.
Droga zakażenia jest
podstawą podziału choroby
na 3 postacie:
wąglik skórny jest najczęstszy,
zazwyczaj po
zetknięciu się bezpośrednio lub
pośrednio z
chorym zwierzęciem lub z
zanieczyszczonymi
produktami;
Zmiana skórna w
Zmiana skórna w
wągliku.
wągliku.
- wąglik płuc naturalnie
pojawia sic rzadko, dawniej
był czynnikiem
ryzyka sortowaczy wełny i innych
podobnych zawodów;
wąglik przewodu pokarmowego
najczęściej jest opisywany w Afryce i
Azji, gdzie pojawia się po zjedzeniu
zakażonego, niedogotowanego mięsa
chorych zwierząt. Postać skórna i
płucna są uznawane za chorobę
zawodową.
Wąglik płucny - poszerzenie
Wąglik płucny - poszerzenie
cienia śródpiersia
cienia śródpiersia
- Objawy kliniczne:
Postać skórna stanowi 95%
zachorowań Okres wylęgania trwa od 9
godz. do 2 tyg.
W miejscu uszkodzenia tworzy się
grudka lub krosta, potem wokół niej
wianuszek pęcherzyków, z których
czasem wydobywa się płyn.
W otoczeniu zmiany powstaje obrzęk i
naciek, lecz nie ma bolesności.
Okoliczne węzły chłonne są
powiększone i tkliwe.
Stopniowo dochodzi do pnemiany
grudki
W strup (czarna krosta).
Gojenie trwa około 6 tyg.
Śmiertelność wynosi kilkanaście
procent.
Postać pokarmowa może występować
w dwóch formach jako:
- jelitowa, w której chory
ma
Początkowo: nudności, wymioty,
goqczka, bóle brzucha.
Potem pojawiają, się krwawe
wymioty, biegunka, zaznacza się
puchlina brzuszna.
Dochodzi do toksemii, wstrząsu i
zejścia Śmiertelnego.
Bardzo rzadko może
nastąpić
samowyleczenie, a przypadki
łagodne pozostają nierozpoznane.
Śmiertelność' w tej postaci szacuje
sic na 15-75%.
Z reguły zbyt późno podjęte leczenie
jest nieskuteczne.
- Postać nosowo -
gardłowa
do której dochodzi po wniknięciu zarazków przez
błony śluzowe przy spożyciu zakażonego pokarmu.
Pojawiają, się: ból gardła, zaburzenia przełykania,
goqczka, zmiany w okolicznych węzłach
chłonnych;
rozwija sic toksemia.
Śmiertelność w nieleczonej postaci dochodzi do
50%.
Postać płucna - inhalacyjna
rozwija się
w ciągu 24-48 godz. zależnie od ilości
wdychanych przetrwalników.
W pierwszej fazie choroby obserwuje
się objawy grypopodobne, średni
wzrost temperatury, złe
samopoczucie,
bó1e mięsni, głowy, suchy kaszel,
przekrwienie błon śluzowych,
zaburzenia w oddychaniu.
W drugiej fazie w ciagu 24-
48 godz. następuje
pogorszenie stanu
chorego, skrócenie oddechu, sinica,
osłabienie, skoki temperatury, obfite
pocenie, powiększenie węzłów
chłonnych;
rozwija się wstrząs. Zgon może
nastąpić wśród objawów zapalenia
płuc lub zawału mięśnia sercowego.
Smiertelność wynosi 80-90%.
Zapalenie opon mozgowo
rdzeniowych, krwotoczne
Jest najcięższą formą, choroby, może
towarzyszyć każdej innej postaci.
Śmiertelność wynosi nieomal 100%.
Powikłaniem każdej postaci choroby
moie być sepsa, wtedy gdy zarazki
rozprzestrzeniają się z miejsc
pierwotnej lokalizacji.
Do Śmierci dochodzi w krótkim czasie
wśród objawów toksemii, wysokiej
gorączki i wstrząsu.
Rozpoznanie opiera sic na
określeniu stanu
klinicznego chorego
i wywiadzie;
badaniach mikrobiologicznych
(preparaty z materiałów od chorego,
hodowla, identyfikacja, antybiogram);
testach skórnych, serologicznych i
immunologicznych;
chromatografii gazowej i PCR
(polimerazowa reakcja łańcuchowa) .
Pobieranie i transport
materiałów od
chorych musza, być wykonywane pod
specjalnym nadzorem, a badania
prowadzone
W laboratoriach o wysokim stopniu
bezpieczeństwa.
Obecnie W Polsce Główny Ispektor
Sanitarny Kraju wytypował laboratoria, w
których mogą, być wykonywane badania
w kierunku rozpoznania wąglika.
Profilaktyka i leczenie.
Profilaktyka polega na ograniczeniu
żródeł zakażenia, jakim są chore
zwierzęta. Przyczyniają, sic do tego
masowe szczepienia
i właściwe postępowanie ze
zwierzętami, które padły.
Ludzie po ekspozycji na przetrwalniki
mogą, zachorować w okresie do 8. tyg.
Zapobieganie polega na
podawaniu
przez 60 dni antybiotyk6w:
cyprofloksacyny lub doksycykliny.
Szczepionka powinna być podawana
ludziom zawodowo narażonym na
możliwość zetknięcia się z wąglikiem.
Przy masowych skażeniach zaleca sie
zabezpieczenie ubrania w specjalnych
workach.
Długie zmywanie ciała
woda,
z mydłem, przemycie
śluzówek
Czystą wodą lub solą fizjologiczną.
Laseczki wąglika i ich zarodniki są
wrażliwe na podstawowe środki
dezynfekcyjne.
Dezynfekcja pomieszczeni i powierzchni
skażonych należy przeprowadzać'
trójetapowo stosując jeden ze środkow:
10% formaldehyd, 4% aldehyd glutarowy,
1% roztw6r kwasu nadoctowego, 3% wodą
utlenioną.
Czas ekspozycji: dwukrotnie
po 2 godziny.
.Woda utleniona i kwas nadoctowy nie mogą,
być stosowane
do dezynfekcji plam krwi.
Pomieszczenia zamknięte powinny być
poddane dezynfekcji końcowej poprzez
działanie fumigacyjne
formaldehydu przez 12 godzin.
Materiały skażone laseczkami lub sporami
wąglika powinny być spalone lub poddane
sterylizacji w autoklawie w temp. 121°C.
Leczenie prowadzi się antybiotykami
zgodnie z antybiogramem.
Śledziona poniżej,
Śledziona poniżej,
następny ślad
następny ślad
małpy chorej na wąglik płucny;
małpy chorej na wąglik płucny;
Obrazy uzyskany w
Obrazy uzyskany w
skaningowym mikroskopie elektron
skaningowym mikroskopie elektron
ze sztucznie przypisanymi kolorami.
ze sztucznie przypisanymi kolorami.
Rozwój "wojskowej" wersji
Rozwój "wojskowej" wersji
wąglika rozpoczęły Niemcy
wąglika rozpoczęły Niemcy
wykorzystując
wykorzystując
swoją pracę w
swoją pracę w
roku, gdy broń ta została
roku, gdy broń ta została
przesłana wraz z "instrukcją obsługi" do
przesłana wraz z "instrukcją obsługi" do
ambasady niemieckiej na terenie Rumunii,
ambasady niemieckiej na terenie Rumunii,
której później wypowiedziano wojnę.
której później wypowiedziano wojnę.
Później nad wąglikiem pracowali Brytyjczycy.
Później nad wąglikiem pracowali Brytyjczycy.
W latach
W latach
-
-
przeprowadzali próby
przeprowadzali próby
polowe na wyspie
polowe na wyspie
u wybrzeży
.
Działanie to było związane z zagrożeniem
Działanie to było związane z zagrożeniem
użycia
użycia
lub biologicznej przez
lub biologicznej przez
hitlerowskie
hitlerowskie
Pod koniec wojny listów z
Pod koniec wojny listów z
wąglikiem używała także
wąglikiem używała także
Armia Krajowa,
Armia Krajowa,
jednak bez większych sukcesów – jako
jednak bez większych sukcesów – jako
broń listy wąglikowe nie są zbyt skuteczne.
broń listy wąglikowe nie są zbyt skuteczne.
Na terenie ZSRR po zakończeniu wojny
Na terenie ZSRR po zakończeniu wojny
rozwijana była broń biologiczna, także
rozwijana była broń biologiczna, także
zawierająca jako ładunek laseczki wąglika.
zawierająca jako ładunek laseczki wąglika.
Prace badawczo-produkcyjne w wojskowej
Prace badawczo-produkcyjne w wojskowej
fabryce broni B, działającej w programie
fabryce broni B, działającej w programie
"Biopreparat" (zobacz: Ken Alibek) w
"Biopreparat" (zobacz: Ken Alibek) w
Swierdłowsku spowodowały w 1979 roku
Swierdłowsku spowodowały w 1979 roku
zakażenie ludności cywilnej (zachorowało
zakażenie ludności cywilnej (zachorowało
79 osób, z czego zmarło 68).
79 osób, z czego zmarło 68).
U 77 chorych wystąpiła
U 77 chorych wystąpiła
płucna postać tej choroby.
płucna postać tej choroby.
(u 66 nastąpiło zejście śmiertelne). Sama
(u 66 nastąpiło zejście śmiertelne). Sama
produkcja jest trudna, wymaga dużej
produkcja jest trudna, wymaga dużej
wiedzy i przede wszystkim
wiedzy i przede wszystkim
odpowiedniego sprzętu.
odpowiedniego sprzętu.
Głośne przypadki wykorzystania laseczek
Głośne przypadki wykorzystania laseczek
wąglika miały miejsce na terenie Stanów
wąglika miały miejsce na terenie Stanów
Zjednoczonych od 16 września do 25
Zjednoczonych od 16 września do 25
października 2001 roku, gdy bakterie te
października 2001 roku, gdy bakterie te
zostały rozesłane w przesyłkach
zostały rozesłane w przesyłkach
pocztowych (tzw. listy wąglikowe)
pocztowych (tzw. listy wąglikowe)
adresowanych do ważnych instytucji.
adresowanych do ważnych instytucji.
Zapobieganie polega na
Zapobieganie polega na
zwalczaniu wąglika u
zwalczaniu wąglika u
zwierząt,
zwierząt,
badanie mięsa i innych surowców zwierzęcych.
badanie mięsa i innych surowców zwierzęcych.
Istnieje kilka rodzajów szczepionek przeciw
Istnieje kilka rodzajów szczepionek przeciw
wąglikowi.
wąglikowi.
Jedną z nich wprowadził w 1881 roku francuski
Jedną z nich wprowadził w 1881 roku francuski
uczony Ludwik Pasteur.
uczony Ludwik Pasteur.
Przeprowadzone w 2004 roku badania 15 osób, które
Przeprowadzone w 2004 roku badania 15 osób, które
przeżyły
przeżyły
zakażenie laseczką wąglika wskazują, że osoby te mają
zakażenie laseczką wąglika wskazują, że osoby te mają
poważne problemy ze zdrowiem i złe rokowania
poważne problemy ze zdrowiem i złe rokowania
przeżycia jednego roku po incydencie.
przeżycia jednego roku po incydencie.
Zakażenie drogą wziewną związane było z istotnie
Zakażenie drogą wziewną związane było z istotnie
mniejszą przeżywalnością w porównaniu z zakażeniem
mniejszą przeżywalnością w porównaniu z zakażeniem
przez
przez
powłoki ciała
powłoki ciała
(
(
JAMA
JAMA
2004:291:1994).
2004:291:1994).
Tularemia.
Jest to choroba bakteryjna wywoływana
przez pałeczkę Francisella tularensis.
Pałeczką tularemii, ze względu na
niezwykłe właściwości infekcyjne,
łatwość rozsiewu i zdolności wywołania
choroby o ciężkim przebiegu powodującej
śmierć od dawna była
brana pod uwagę jako broń biologiczna.
Podczas I1 wojny Światowej
była przedmiotem
eksperymentów
ze strony Japończyków.
W USA po I1 wojnie Światowej prowadzono
badania nad możliwością, rozsiewu w formie
aerozolu, wytworzenia szczepionki, a także
stosowania
antybiotyków w profilaktyce i leczeniu.
Również W ZSRR, a później w Rosji, do
wczesnych lat 90, badano przydatność'
tularemii jako broni biologicznej.
Możliwe jest istnienie
zmodyfikowanych genetycznie
szczepów, różniących się budową
antygenową od znanych typów, a
także opornych na antybiotyki.
Według opinii WHO rozpylenie w
formie aerozolu 50 kg wirulentnego
szczepu F. tularensis na terenie
skupiającym 5 mln ludzi
spowodowałoby 250 tys. zachorowali,
a w konsekwencji 19 tys. zgon6w.
Ponadto należałoby się
liczyć
z długotrwałym
przetrwaniem zakażenia i nawrotami
choroby
przez wiele następnych tygodni i
miesięcy. Szczepienia tylko częściowo
chroniłyby przed zakażeniem.
Mimo istnienia wielu dróg zakażenia
tularemia, jako broń biologiczna byłaby
prawdopodobnie użyta w formie aerozolu.
Po 3 - 5 dniach od
ekspozycji na zakażony
aerozol spowodowałaby
Ostrą chorobę gorączkową, będącą
wstępem do zapalenia
płuc z wysiękiem i zajęciem węzłów
chłonnych.
Etiologia i epidemiologia.
Czynnikiem etiologicznym jest pałeczka
Gram-ujemna -Francisella tulamis.
Wrażliwa na działanie środków
chemicznych
i ogrzewanie przez 10 min w 56 C, może
przetrwać wiele tygodni w niskiej
temperaturze w wodzie i wilgotnej ziemi.
Rezerwuarem zarazków są gryzonie
chorujące lub będące nosicielami oraz
ich środowisko naturalne.
Do zakażenia dochodzi
różnymi drogami:
W następstwie ukąszenia przez owady,
ugryzienia przez zwierzęta dzikie lub
udomowione,
kontaktu z ze skażonym mięsem i
drogą inhalacji bakterii.
Czas wylegania wynosi Średnio 3 - 5
dni.
Choroba występuje w Europie, Azji i
Ameryce Północnej.
Występują różne formy
kliniczne tularemii.
Są one zależne od miejsca wniknięcia
zarazka,
jego wirulencji, a także wielkości
zakażającej dawki. Każda z postaci może
mieć charakter
ostry lub przewlekły.
Początek choroby jest nagły i ostry,
pojawia sic goączka powyżej 38°C, bó1 głowy
i mięśni, ogólne osłabienie, suchy kaszel.
Czasem dołączają się nudności
i wymioty oraz wykwity skórne.
Postać wrzodziejąco -
węzłowata.
W miejscu wtargnięcia zarazka przez skórę,
np. przy ugryzieniu lub ukłuciu, powstaje
zmiana pierwotna w formie grudki,
zmieniająca się w krostę i owrzodzenie.
Zmiany zapalne w okolicznych węzłach
chłonnych powodują ich bolesność i
zaczerwienienie skóry nad nimi, następnie
ropienie, a czasem nawet przebicie.
Postać węzłowa.
W tej postaci nie obserwuje się zmiany pierwotnej,
a choroba manifestuje się stanami zapalnymi węzłów
chłonnych.
Postać oczno – węzłowa.
W wyniku zakażenia spojówek tworzy się pierwotna
zmiana zapalna, potem owrzodzenie z towarzyszącym
bólem gałki ocznej i światłowstrętem.
W następstwie może dojść do zbliznowacenia
rogówki.
Węzły chłonne przyuszne, podżuchwowe i szyjne są
bolesne
i powiększone.
Postać anginowa.
Po wypiciu skażonej wody lub zjedzeniu pokarmu zmiany
tworzą, się na migdałkach, a węzłach chłonnych
są zmienione zazwyczaj po stronie toczącej się choroby.
Postać płucna.
Występuje po zakażeniu drogą wziewną lub jako
powikłanie innych postaci poprzez rozsiew zarazków
droga naczyń krwionośnych i limfatycznych.
Obserwuje się śródmiąższowe zapalenie płuc z
krwiopluciem,
dusznością, bólami w klatce piersiowej i sinicą.
Rozlegle zmiany zapalne w obrazie radiologicznym nie
mają swego odzwierciedlenia w badaniu fizykalnym.
Postać trzewna.
Zdarza sic rzadko, po spożyciu zakażonego
pokarmu, jest tmdna do zdiagnozowania.
Początkowo występują,
niecharakterystyczne objawy ze strony
przewodu pokarmowego, nudności i
wymioty, luźne smoliste stolce,
z czasem może dojść do owrzodzenia jelit i
ich przebicia do jamy otrzewnowej.
Zarówno postać płucna jak i
trzewna może rozwinąć się
w posocznice.
Może dojść do wstrząsu septycznego, rozsianego
wykrzepiania Śródnaczyniowego, niewydolności
narządów i śmierci.
Nieleczona choroba systemowa lub uogólniona
prowadzi
w 54% przypadków do Śmierci.
Rozpoznanie opiera się na:
- wywiadzie epidemiologicznym i stanie klinicznym
chorego
- badaniach mikrobiologicznych (preparaty, Hodowle,
identyfikacja).
Zapobieganie polega przede
wszystkim na unikaniu
Kontaktu z chorymi zwierzętami i
szczególnej uwadze przy oprawianiu
upolowanych zwierząt.
Szczepionka podawana jest osobom,
które z racji swojego zawodu mogą
ulec zakażeniu.
Chorzy na tularemia nie musza,
podlega izolacji, albowiem nie ma
transmisji choroby miedzy ludźmi.
Personel
opiekujący się chorymi
musi
Zachowywać się standardowe procedury
obowiązujące na oddziałach chorób zakaźnych.
Ciała ludzi zmarłych z powodu tularemii
powinny być traktowane z dużą ostrożnością
zapobiegająca, zakażeniu obsługującego
personelu.
Ubrania i przedmioty należące do ludzi
chorych powinny być poddane dezynfekcji
według obowiązującego protokołu.
Leczenie polega na podawaniu antybiotyków.
DŻUMA.
DŻUMA.
W historii ludzkości
niejednokrotnie
zdarzały się wyniszczające pandemie
dżumy.
W czasie I1 wojny Światowej armia
japońska prowadziła na terenie Chin
doświadczenia
z dżumą jako bronią biologiczną,
rozprzestrzeniając zakażone pchły
wśród mieszkańców Chin.
Yersinia Pestis
Yersinia Pestis
pałeczka
pałeczka
Gram (-).
Gram (-).
PO II wojnie Światowej
badania nad
dżumą jako bronią biologiczną były
prowadzone zarówno przez USA, jak i ZSRR i
miały one na celu znalezienie formuły
zakażenia drogą wziewną, albowiem do celów
wojennych zakażenia
z użyciem pcheł jako wektorów są
nieprzydatne.
Do celów wojennych lub terrorystycznych
przydatne byłyby bakterie przenoszone przez
aerozol wdychany przez ludzi, co
powodowałoby płucną postać dżumy.
Według danych WHO
rozsianie
w powietrzu 50 kg pałeczek Yersinia
pestis
w mieście liczącym 5 milionów
mieszkańców spowodowałoby
zachorowanie 150 tys., a Śmierć -
36 tys. ludzi.
Etiologia i epidemiologia.
Yersinia pestis jest pałeczką Gram-ujemną.
Rezerwuarem zarazków są chore zwierzęta
przeważnie gryzonie i pchły.
Dżuma jest ostrą, pierwotnie odzwierzęcą
chorobą zakaźną o groźnym charakterze.
Występuje na całym Świecie, najczęściej na
terenach leśnych i wiejskich, jako typ leśny
choroby
nabywanej od zwierząt.
Pojawia się też w miastach jako dżuma
miejska przenoszona przez pchły szczurze.
Choroba atakuje zwierzęta,
przeważnie gryzonie,
i jest przenoszona m.in. przez pchły
szczurze lub zjedzenie zakażonych
zwierząt. Rozprzestrzenianiu się
dżumy sprzyjają duże
skupiska ludzi, znaczna wilgotność i
niska temperatura.
Do zakażenia dochodzi
poprzez
ukłucie zakażonej pchły, wdychanie
skażonego powietrza, co powoduje
postać płucną. Pogryzienie przez
chore zwierzę,
kontakt bezpośredni z chorym
człowiekiem rozsiewającym zarazki
oraz
z przedmiotami skażonymi ropą lub
wydzielinami z dróg oddechowych.
Czynnik chorobotwórczy:
Czynnik chorobotwórczy:
Yersinia pestis
Yersinia pestis
(
)
Śmiertelność10-20% (w nieleczonej postaci
Śmiertelność10-20% (w nieleczonej postaci
septycznej i płucnej blisko 100%)
septycznej i płucnej blisko 100%)
Epidemiologia:
Epidemiologia:
poprzez
w dżumie płucnej możliwe zakażenie drogą
w dżumie płucnej możliwe zakażenie drogą
powietrzną
powietrzną
Liczba nowych zachorowań w roku 2002 na całym
Liczba nowych zachorowań w roku 2002 na całym
Prawo
Prawo
Przymusowe leczenie Tak
Przymusowe leczenie Tak
Podlega zgłoszeniu
Podlega zgłoszeniu
Tak
Objawy kliniczne
Dżuma u ludzi najczęściej występuje w
postaci dymieniczej,
rzadziej płucnej lub septycznej.
Postać dymienina
rozpoczyna sic gorączką, osłabieniem i
bólami głowy w ciągu 2-8 dni po ukłuciu
przez zakażoną pchłę.
W ciągu kolejnej doby występuję bolesność
i powiększenie węzłów chłonnych
pachwinowych, pachowych i szyjnych.
Węzły staja, się owalne,
Otoczone obrzękniętą tkanką
podskórną, tkliwe i gorące.
Zropiale węzły po pewnym czasie
rozmiękają, tworzą się przetoki, przez
które wylewa się treść ropna.
U niektórych chorych można
obserwować również zmiany ropne w
miejscu ukłucia przez pchłę. Ciężkie
przypadki kończą się zgonem w ciągu
2 – 4 dni.
Ogolony brzuch
Ogolony brzuch
:
zaczerwieniona skóra ponad węzłami
zaczerwieniona skóra ponad węzłami
limfatycznymi – typowy obraz dżumy
limfatycznymi – typowy obraz dżumy
dymieniczej
dymieniczej
Postać płucna pierwotna
występuje
rzadziej, po wdychaniu aerozolu
zawierającego pałeczki dżumy.
Rozwija się śródmiąższowe zapalenie płuc z
gorączką, kaszlem, krwiopluciem.
Mogą temu towarzyszyć nudności, wymioty
i biegunka, czasem objawy neurologiczne.
Szybko postępująca choroba prowadzi do
niewydolności oddechowej, szoku
septycznego i następnie zgonu w ciągu 1-2
dni.
Postać płucna to najczęściej
jest powikłaniem dżumy
dymieniczej lub postaci septycznej.
Bakterie rozsiewają się do płuc drogą
krwionośną powodując ciężkie
odoskrzelowe zapalenie płuc, gorączke,
kaszel,
bó1e w klatce piersiowej, duszności i czasem
krwioplucie.
Chory z dżumą płucną jest bardzo zakaźny
dla
otoczenia.
Postać septyczna rzadko
występuje
jako pierwotna, częściej może być powikłaniem
postaci dymieniczej.
W jej przebiegu może dojść do
wewnątrznaczyniowego wykrzepiania,
nekrozy małych naczyń, wybroczyn na skórze i
błonach śluzowych, rozleglej wysypki
krwotocznej,
a także do martwicy dystalnych części palców i
nosa.
Okres wylegania choroby jest krótki i kończy się
zazwyczaj zgonem.
Palce pacjenta z rozpoznaną
Palce pacjenta z rozpoznaną
dżumą septyczną
dżumą septyczną
Profilaktyka polega na
Profilaktyka polega na
unikaniu kontaktu z
unikaniu kontaktu z
dzikimi martwymi
dzikimi martwymi
zwierzętami oraz sytuacji, w których może dojść do
zwierzętami oraz sytuacji, w których może dojść do
pogryzienia przez gryzonia (np. podczas karmienia);
pogryzienia przez gryzonia (np. podczas karmienia);
używaniu środków przeciw pchłom u zwierząt
używaniu środków przeciw pchłom u zwierząt
domowych.
domowych.
Na rynku dostępna jest szczepionka przeciw dżumie,
Na rynku dostępna jest szczepionka przeciw dżumie,
która zawiera bakterie zabite
.
Potwierdzona jest skuteczność w postaci dymieniczej.
Potwierdzona jest skuteczność w postaci dymieniczej.
W zakażeniu drogą powietrzną jej skuteczność jest
W zakażeniu drogą powietrzną jej skuteczność jest
bliska zeru.
bliska zeru.
Dla każdej postaci poza płucną
Dla każdej postaci poza płucną
osób z
kontaktu nie jest konieczna, podobnie jak
kontaktu nie jest konieczna, podobnie jak
.
.
Rozprzestrzenianie się dżumy w XIV
Rozprzestrzenianie się dżumy w XIV
wieku (kolor zielony - obszar wolny
wieku (kolor zielony - obszar wolny
od epidemii
od epidemii
, nieuleczalny, beznadziejny".
, nieuleczalny, beznadziejny".
Dżuma jako broń
Dżuma jako broń
biologiczna
biologiczna
Bakterie dżumy są zaliczane do "klasycznego"
Bakterie dżumy są zaliczane do "klasycznego"
arsenału broni biologicznej.
arsenału broni biologicznej.
Ich znaczenie wynika z rzadkiego
Ich znaczenie wynika z rzadkiego
występowania dżumy w krajach rozwiniętych,
występowania dżumy w krajach rozwiniętych,
dość dużej śmiertelności i powszechnej
dość dużej śmiertelności i powszechnej
wrażliwości populacji. Pierwszym znanym
wrażliwości populacji. Pierwszym znanym
przypadkiem ich wykorzystania jest oblężenie
przypadkiem ich wykorzystania jest oblężenie
krymskiego portu Kaffa (obecnie Teodozja)
krymskiego portu Kaffa (obecnie Teodozja)
przez Tatarów w 1346 r.
przez Tatarów w 1346 r.
Oblegający przy pomocy katapult wrzucali za
Oblegający przy pomocy katapult wrzucali za
mury miasta zwłoki zmarłych na tę chorobę.
mury miasta zwłoki zmarłych na tę chorobę.
Zbrodnicze eksperymenty z
Zbrodnicze eksperymenty z
dżumą jako bronią
dżumą jako bronią
bakteriologiczną prowadzili japońscy wojskowi
bakteriologiczną prowadzili japońscy wojskowi
w latach 1937-1945 w jednostce „731” na
w latach 1937-1945 w jednostce „731” na
terenie Mandżurii, dowodzonej przez jap.
terenie Mandżurii, dowodzonej przez jap.
lekarza wojskowego, gen.
lekarza wojskowego, gen.
Shira Ishiiego
Shira Ishiiego
(1892-1959).
(1892-1959).
W jednostce tej m.in. opracowano specjalne
W jednostce tej m.in. opracowano specjalne
bomby porcelanowe przeznaczone do
bomby porcelanowe przeznaczone do
rozsiewania zakażonych pcheł.
rozsiewania zakażonych pcheł.
W okresie zimnej wojny były prowadzone
W okresie zimnej wojny były prowadzone
przez ZSRR i Stany Zjednoczone badania nad
przez ZSRR i Stany Zjednoczone badania nad
odmianami pałeczki dżumy mogącymi mieć
odmianami pałeczki dżumy mogącymi mieć
zastosowanie jako broń biologicznej.
zastosowanie jako broń biologicznej.
Dopiero w XV-XVI w. zaczęto
Dopiero w XV-XVI w. zaczęto
rozróżniać różne rodzaje
rozróżniać różne rodzaje
chorób
chorób
Obecnie dżuma istnieje w kilku
Obecnie dżuma istnieje w kilku
rejonach endemicznych w Azji (w
rejonach endemicznych w Azji (w
latach dziewięćdziesiątych XX wieku
latach dziewięćdziesiątych XX wieku
jej wybuchy odnotowano w
jej wybuchy odnotowano w
Wietnamie, Zambii i Indiach).
Wietnamie, Zambii i Indiach).
W leczeniu stosuje się antybiotyki.
W leczeniu stosuje się antybiotyki.
Ubiór ochronny lekarza
Ubiór ochronny lekarza
podczas epidemii dżumy
podczas epidemii dżumy
LITERATURA.
LITERATURA.
Literatura
Literatura
, Hadelman Stephen:
, Hadelman Stephen:
Biohazard
Biohazard
,
,
Warszawa, Prószyński i S-ka, 2000
Warszawa, Prószyński i S-ka, 2000
Chomiczewski Krzysztof, Kocik Janusz, Szkoda
Chomiczewski Krzysztof, Kocik Janusz, Szkoda
Marek Tomasz:
Marek Tomasz:
Bioterroryzm. Zasady
Bioterroryzm. Zasady
postępowania lekarskiego.
postępowania lekarskiego.
, strony 179-189,
, strony 179-189,
Warszawa,
Warszawa,
,
2002
2002
Ospa prawdziwa jako broń biologiczna –
Ospa prawdziwa jako broń biologiczna –
rozpoznanie, leczenie i aspekty zdrowia
rozpoznanie, leczenie i aspekty zdrowia
publicznego
publicznego
–
Pediatria
Pediatria
, 6/2001
, 6/2001
Bibliografia
Bibliografia
[edytuj]
[edytuj]
Dziubek Zdzisław [red.]: "Choroby zakaźne i pasożytnicze",
Dziubek Zdzisław [red.]: "Choroby zakaźne i pasożytnicze",
Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa
Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa
Chomiczewski Krzysztof, Kocik Janusz, Szkoda Marek Tomasz:
Chomiczewski Krzysztof, Kocik Janusz, Szkoda Marek Tomasz:
Bioterroryzm. Zasady postępowania lekarskiego., Warszawa,
Bioterroryzm. Zasady postępowania lekarskiego., Warszawa,
Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2002
Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2002
Duncan Ch., Scott S.:
Duncan Ch., Scott S.:
Czarna Śmierć. Epidemie w Europie od
Czarna Śmierć. Epidemie w Europie od
starożytności do czasów współczesnych
starożytności do czasów współczesnych
.Wyd. polskie Bellona,
.Wyd. polskie Bellona,
Warszawa 2008
Warszawa 2008
Naphy W., Spicer A.,
Naphy W., Spicer A.,
Czarna śmierć
Czarna śmierć
, Warszawa 2004.
, Warszawa 2004.
Wrzesiński Szymon,
Wrzesiński Szymon,
Epidemia złotych monet
Epidemia złotych monet
[w:]
[w:]
Focus. Wydanie
Focus. Wydanie
specjalne. Historia
specjalne. Historia
, nr 8, 2007.
, nr 8, 2007.
Wrzesiński Szymon,
Wrzesiński Szymon,
Skutki epidemii na Śląsku w czasach
Skutki epidemii na Śląsku w czasach
średniowiecza
średniowiecza
[w:]
[w:]
Gazeta Rycerska
Gazeta Rycerska
, nr 1, 2008.
, nr 1, 2008.
Wrzesiński Szymon,
Wrzesiński Szymon,
Oddech Śmierci. Życie codzienne w czasach
Oddech Śmierci. Życie codzienne w czasach
epidemii
epidemii
, wyd. EGIS Libron, Kraków 2008.
, wyd. EGIS Libron, Kraków 2008.
Zasady postępowania w przypadku ataku bioterrorystycznego oraz konieczność
Zasady postępowania w przypadku ataku bioterrorystycznego oraz konieczność
zorganizowania obrony przed bronią biologiczną przedstawił K. Chomiczewski,
zorganizowania obrony przed bronią biologiczną przedstawił K. Chomiczewski,
komendant WIHiE (patrz także
komendant WIHiE (patrz także
Schemat postępowania i współpracy w przypadku zagrożenia niebezpieczną chorobą za
Schemat postępowania i współpracy w przypadku zagrożenia niebezpieczną chorobą za
). [
). [
] W Polsce należy również stworzyć izolatoria, oddziały obserwacyjne, punkty
] W Polsce należy również stworzyć izolatoria, oddziały obserwacyjne, punkty
szczepień i przystosować szpitale do hospitalizacji chorych - ewentualnych ofiar ataków
szczepień i przystosować szpitale do hospitalizacji chorych - ewentualnych ofiar ataków
bioterrorystycznych.
bioterrorystycznych.
Prof. dr hab. med. Izabella Zgórniak-Nowosielska
Prof. dr hab. med. Izabella Zgórniak-Nowosielska
emer. Kierownik Zakładu Wirusologii Instytutu Mikrobiologii
emer. Kierownik Zakładu Wirusologii Instytutu Mikrobiologii
Collegium Medicum UJ w Krakowie
Collegium Medicum UJ w Krakowie
Piśmiennictwo do komentarza
Piśmiennictwo do komentarza
1. Meszaros J.: Ospa (Variola), Światowy Plan Zwalczania Ospy. W: Kostrzewski J., red.:
1. Meszaros J.: Ospa (Variola), Światowy Plan Zwalczania Ospy. W: Kostrzewski J., red.:
Choroby zakaźne w Polsce i ich zwalczanie w latach 1961-1970. Warszawa, PZWL,
Choroby zakaźne w Polsce i ich zwalczanie w latach 1961-1970. Warszawa, PZWL,
1973: 83-92
1973: 83-92
2. Kos J.B.: Epitafium dla ospy. Wrocław, Wyd. Silesia, 1991
2. Kos J.B.: Epitafium dla ospy. Wrocław, Wyd. Silesia, 1991
3. Center for Civilian Biodefense Studies, http://www.hopkins-biodefense.org, 01.11.19
3. Center for Civilian Biodefense Studies, http://www.hopkins-biodefense.org, 01.11.19
4. Mierzejewski J., Franz D.R., Zajtchuk R.: Rodzaje patogenów, które mogą być użyte w
4. Mierzejewski J., Franz D.R., Zajtchuk R.: Rodzaje patogenów, które mogą być użyte w
ataku bioterrorystycznym. Przeg. Epid., 2001; 55 (supl. 2): 159-167
ataku bioterrorystycznym. Przeg. Epid., 2001; 55 (supl. 2): 159-167
5. Mierzejewski J.: Bioterroryzm. Post. Mikrobiol., 2001; 40 (3): 279-285
5. Mierzejewski J.: Bioterroryzm. Post. Mikrobiol., 2001; 40 (3): 279-285
6. Bartoszcze M.: Możliwości rozpoznania zagrożeń biologicznych. Przeg. Epid., 2001;
6. Bartoszcze M.: Możliwości rozpoznania zagrożeń biologicznych. Przeg. Epid., 2001;
55 (supl. 2): 191-195
55 (supl. 2): 191-195
7. Chomiczewski K.: Zasady postępowania w przypadku ataku bioterrorystycznego.
7. Chomiczewski K.: Zasady postępowania w przypadku ataku bioterrorystycznego.
Przeg. Epid., 2001; 55 (supl. 2): 201-206
Przeg. Epid., 2001; 55 (supl. 2): 201-206
