Układ 

Układ 

autonomiczny

autonomiczny

Wegetatywny

Wegetatywny

 

 

Funkcje:

Funkcje:



Regulacja funkcji narządów

Regulacja funkcji narządów



Dostosowanie funkcji narządów do 

Dostosowanie funkcji narządów do 

aktualnych potrzeb ustroju

aktualnych potrzeb ustroju

Kierowany przez nadrzędne ośrodki  

Kierowany przez nadrzędne ośrodki  

CUN

CUN

/podwzgórze, kora/

/podwzgórze, kora/

 

 

AUN

AUN

Składowe:

Składowe:

1.

1.

Ośrodki autonomiczne w OUN/mózg-

Ośrodki autonomiczne w OUN/mózg-

pień mózgu,rdzeń kręgowy/

pień mózgu,rdzeń kręgowy/

2.

2.

Drogi aferentne /neurony dośrodkowe

Drogi aferentne /neurony dośrodkowe

3.

3.

Drogi eferentne/neurony odśrodkowe

Drogi eferentne/neurony odśrodkowe

Działanie: odruchy

Działanie: odruchy

 

 

AUN cd

AUN cd



Część eferentna trzewnych łuków 

Część eferentna trzewnych łuków 

odruchowych

odruchowych



Utworzony przez kk nerwowe 

Utworzony przez kk nerwowe 

przewodzące pobudzenia do 

przewodzące pobudzenia do 

narządów wewnętrznych

narządów wewnętrznych

 

 



Neuron I przedzwojowy – w obrębie 

Neuron I przedzwojowy – w obrębie 

CUN/rdzeń kręgowy, pień mózgu/- 

CUN/rdzeń kręgowy, pień mózgu/- 

włókna przedzwojowe

włókna przedzwojowe



Neuron II  – ze zwoju 

Neuron II  – ze zwoju 

wegetatywnego, obwodowego – 

wegetatywnego, obwodowego – 

włókna pozazawojowe kończą się 

włókna pozazawojowe kończą się 

synapsami na komórkach narządów 

synapsami na komórkach narządów 

wewnętrznych

wewnętrznych

 

 

Różnice AUN -CUN

Różnice AUN -CUN



Nierównomierne rozmieszczenie 

Nierównomierne rozmieszczenie 

ośrodków autonomicznych w CUN

ośrodków autonomicznych w CUN



Unerwienie dwuneuronowe

Unerwienie dwuneuronowe



Obecność neuronów i synaps poza CUN

Obecność neuronów i synaps poza CUN



Podwójne unerwienie PS ,S

Podwójne unerwienie PS ,S



Wolniejsze przewodzenie impulsów/C – 

Wolniejsze przewodzenie impulsów/C – 

bezmielinowe pozazwojowe, B- 

bezmielinowe pozazwojowe, B- 

przedzwojowe, cienka osłonka mielinowa

przedzwojowe, cienka osłonka mielinowa

 

 

Podział AUN

Podział AUN



Współczulna/S/sympatyczna

Współczulna/S/sympatyczna



Przywspółczulna/PS/parasympatycz

Przywspółczulna/PS/parasympatycz

na

na



Część jelitowa

Część jelitowa



Włókna trzewno -czuciowe

Włókna trzewno -czuciowe

 

 

Część przywspółczulna:

Część przywspółczulna:



Odcinek głowowy

Odcinek głowowy

:n III,VII,IX,X, XI

:n III,VII,IX,X, XI

     

     

najważniejszy:n X – 

najważniejszy:n X – 

błędny/

błędny/

wszystkie narządy kl.piersiowej, 

wszystkie narządy kl.piersiowej, 

część narządów j.brzusznej

część narządów j.brzusznej



Odcinek krzyżowy: - 

Odcinek krzyżowy: - 

n.miedniczny

n.miedniczny

 –

 –

 

 

naczynia, narządy miednicy 

naczynia, narządy miednicy 

mniejszej

mniejszej

 

 

 

.

 

 

PS

PS



Substancja przekaźnikowa:

Substancja przekaźnikowa:



Przedzwojowo: acetylocholina

Przedzwojowo: acetylocholina



Pozazwojowo:acetylocholina

Pozazwojowo:acetylocholina



Włókna 

Włókna 

przedzwojowe/pozazwojowe 1:1

przedzwojowe/pozazwojowe 1:1



Długie włókna 

Długie włókna 

przedzwojowe,zazwojowe krótsze

przedzwojowe,zazwojowe krótsze

 

 

PS cd

PS cd



Receptory:

Receptory:

1.Nikotynowe: 

1.Nikotynowe: 



zazwojowe,komórki zwojowe, dendryty

zazwojowe,komórki zwojowe, dendryty



rdzeń nadnerczy

rdzeń nadnerczy



przekaźnictwo nerwowo- mięśniowe

przekaźnictwo nerwowo- mięśniowe

2

2

.Muskarynowe:

.Muskarynowe:

Komórki narządów docelowych zaopatrywane 

Komórki narządów docelowych zaopatrywane 

przez pozazwojowe włókna cholinergiczne

przez pozazwojowe włókna cholinergiczne

 

 

Autonomiczny układ nerwowy   55 

 

A. Pfłekłintctwo chołtnerg^czne 

 

 

Układ sympatyczny

Układ sympatyczny



Jądra pośrednio – boczne istoty szarej Th 1-

Jądra pośrednio – boczne istoty szarej Th 1-

Th 12 , L1-L3

Th 12 , L1-L3



Zwoje przykręgowe/ szyjny górny,szyjny 

Zwoje przykręgowe/ szyjny górny,szyjny 

środkowy,szyjno –piersiowy- gwiaździsty/

środkowy,szyjno –piersiowy- gwiaździsty/

 

 

głowa,szyja,klatka piersiowa = przebieg wraz z naczyniami/

głowa,szyja,klatka piersiowa = przebieg wraz z naczyniami/



Zwoje przedkręgowe/zwoje pośrednie/

Zwoje przedkręgowe/zwoje pośrednie/



Krótkie przedzwojowe,zazwojowe- dłuższe

Krótkie przedzwojowe,zazwojowe- dłuższe

 

 

Układ sympatyczny

Układ sympatyczny



Substancja przekaźnikowa:

Substancja przekaźnikowa:



Przedzwojowo: 

Przedzwojowo: 

acetylocholina

acetylocholina



Pozazwojowo

Pozazwojowo

: Noradrenalina 

: Noradrenalina 

/wyjątek –gruczoły potowe 

/wyjątek –gruczoły potowe 

,niektóre mięśnie p.pokarmowego

,niektóre mięśnie p.pokarmowego



Włókna 

Włókna 

przedzwojowe/pozazwojowe 1:20

przedzwojowe/pozazwojowe 1:20

 

 

Receptory 

Receptory 







 – 

 – 

ogólnie pobudzające / wyj. 

ogólnie pobudzające / wyj. 

p.pokarmowy – pośrednio 

p.pokarmowy – pośrednio 

rozluźniające/

rozluźniające/







 – 

 – 

ogólnie hamujące /wyjątek w 

ogólnie hamujące /wyjątek w 

sercu – pobudzające/

sercu – pobudzające/







 

 

1

1

 – serce

 – serce







 

 

2

2

 – oskrzela, p.pokarmowy

 – oskrzela, p.pokarmowy

 

 

Podział Alfa 

Podział Alfa 







1 – błona postsynaptycza

1 – błona postsynaptycza







 

 

2 – autoreceptory- 

2 – autoreceptory- 

presynaptyczne – hamowanie 

presynaptyczne – hamowanie 

uwalniania NA

uwalniania NA

    

    

w błonie postsynaptycznej

w błonie postsynaptycznej

 

 

Podział układu 

Podział układu 

autonomicznego

autonomicznego



Cholinergiczny

Cholinergiczny



Adrenergiczny / Noradrenalina - 

Adrenergiczny / Noradrenalina - 

większość pozazwojowych 

większość pozazwojowych 

współczulnych,synapsy podwzgórza

współczulnych,synapsy podwzgórza

              

              

Adrenalina /gł.z rdzenia 

Adrenalina /gł.z rdzenia 

nadnerczy

nadnerczy

znaczenie farmakologiczne

znaczenie farmakologiczne

 

 







 

 

mimetyki- leki pobudzające 

mimetyki- leki pobudzające 

receptor 

receptor 











 

 

mimetyki – leki pobudzające 

mimetyki – leki pobudzające 

receptor 

receptor 











bloker – lek blokujący receptor

bloker – lek blokujący receptor











 

 

bloker –lek blokujący receptor 

bloker –lek blokujący receptor 





 

 

 

 

Synteza Noradrenaliny

Synteza Noradrenaliny



Żylakowate rozszerzenia włókien 

Żylakowate rozszerzenia włókien 

bezrdzennych pozazwojowych

bezrdzennych pozazwojowych



Synteza z tyrozyny /pobudzana 

Synteza z tyrozyny /pobudzana 

przez wzrost stężenia Na+ ,Ca ++, 

przez wzrost stężenia Na+ ,Ca ++, 

hamowana wzrostem stężenia NA – 

hamowana wzrostem stężenia NA – 

sprzężenie zwrotne ujemne

sprzężenie zwrotne ujemne

 

 

Przemiana NA

Przemiana NA



COMT – 

COMT – 

katecholometylotransferaza -  - 

katecholometylotransferaza -  - 

pozakomórkowo,krążące we krwi, 

pozakomórkowo,krążące we krwi, 

po wchłonięciu do tkanek

po wchłonięciu do tkanek



MAO – monoaminooksydaza – 

MAO – monoaminooksydaza – 

przemiana w obrębie receptora

przemiana w obrębie receptora

 

 

Część jelitowa

Część jelitowa



Własne ,krótkie łańcuchy 

Własne ,krótkie łańcuchy 

odruchowe

odruchowe



Zwoje umieszczone śródściennie w 

Zwoje umieszczone śródściennie w 

p.pokarmowym

p.pokarmowym



Koordynacja skurczów  m.gładkich 

Koordynacja skurczów  m.gładkich 

z wydzielaniem żołądkowo- 

z wydzielaniem żołądkowo- 

jelitowym 

jelitowym 

 

 

Włókna trzewno-czuciowe

Włókna trzewno-czuciowe



Droga dośrodkowa układu 

Droga dośrodkowa układu 

autonomicznego

autonomicznego



Połączone z interoreceptoramii w ścianch 

Połączone z interoreceptoramii w ścianch 

narządów wewnętrznych, naczyń 

narządów wewnętrznych, naczyń 

krwionośnych

krwionośnych



Wchodzą korzeniem grzbietowym do 

Wchodzą korzeniem grzbietowym do 

rdzenia kręgowego

rdzenia kręgowego



Tworzą trzewno-trzewne odruchy 

Tworzą trzewno-trzewne odruchy 

włókienkowe

włókienkowe

 

 

Antagonizm czynnościowy

Antagonizm czynnościowy



Przeciwstawne działanie układu 

Przeciwstawne działanie układu 

współczulnego i przywspółczulnego 

współczulnego i przywspółczulnego 

w podwójnie unerwionych 

w podwójnie unerwionych 

narządach

narządach



Sympatykotonia – wzmożenie 

Sympatykotonia – wzmożenie 

napięcia układu współczulnego

napięcia układu współczulnego



Wagotonia – wzrost napięcia układu 

Wagotonia – wzrost napięcia układu 

przywspółczulnego

przywspółczulnego

 

 

 

 

 

 

 

Włókna współczulne 

 

Włókna przywsp. 

 

 

 

Rodzaj 

 

adrenergiczne, aminy  

 

cholinergiczne, 

 

 

 

 

 

Skutek działania 

 

Skutek działania 

 

Oko 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

m. zwieracz 

źrenicy 

 

- 

 

— 

 

skurcz zwężenie 

źrenicy 

 

m. rozwieracz 

źrenicy 

 

alfa 

 

skurcz, rozszerzenie 

 

-— 

 

M .rzęsowy 

 

beta 

 

rozkurcz - zwolnienie 

akomo- 

 

skurcz, napięcie 

akomodacji 

 

 

 

 

 

akomodacji 

 

akomodacji 

 

gruczoły łzowe 

 

" 

 

— 

 

wydzielenie łez 

 

Serce przedsionki 

 

beta 1 

 

wzrost kurczliwości i 

prze 

 

zmniejszenie 

kurczłiwości, 

 

 

 

 

 

przewodnictwa 

 

wzrost przewodnictwa 

 

węzeł zatokowo - 

przed 

 

beta 1 

 

przyśpieszenie akcji 

serca 

 

zwolnienie akcji lub 

zatrzy - 

 

przedsionkowy 

 

 

 

 

 

zatrzymanie serca 

 

układ przewodzący 

 

beta 1 

 

przyśpieszenie 

przewodzenia 

 

zwolnienie 

przewodzenia 

 

przedsionkowo - 

komorowy 

 

 

 

 

 

blok przedsionkowo - 

komorowy 

komory 

 

beta 1 

 

wzrost czynności 

 

— 

 

naczynia wieńcowe 

 

alfa 

 

zwężenie 

 

rozszerzenie 

 

 

 

beta 1 

 

rozszerzenie 

 

 

 

 

 

 

mózgu, płuc nerek
 skóry i błony 
śluzowych ;
 mięśni szkieletowych 

trzew brzusznych

 ślinianek
 

alfa
 alfa 
alfa
 beta 
alfa
beta
alfa 

Zwężenie
 zwężenie 
zwężenie

 

Rozszerzenie

Rozszerzenie
zwężenie

------
rozszerzenie

rozszerzenie
 

Płuca mięśnie 
oskrzeli gruczoły 
oskrzeli
 

beta
 

rozkurcz, rozszerzenie 
hamowanie wydzielania
 

skurcz, zwężenie 
pobudzenie wydzielanie
 

Żołądek i jełita
 

beta 
ałfa
atfa
 

spadek napięcia
wzrost napięcia 
hamowanie wydzielania 
gęstej śliny

 

wzrost napięcia spadek 
napięcia pobudzenie 
obfite wydzielanie 
wodnistej śliny
 

mięśnie ścian
mięśnie zwieraczy
 gruczoły 
gruczoły śłinowe
 

Wątroba pęcherzyk i 
przewody żółciowe
 

beta

 

glikogenoliza rozkurcz, 
rozszerzenie

 

skurcz, zwężenie

 

Trzustka - pęcherzyki 
wyspy

 

alfa 
beta

 

hamowanie wydzielania 
insu
liny wydzielanie insuliny

 

wydzielanie soku 
trzustkowego,
wydzielanie insuliny

 

 

 

Skóra
 m. przywłosowe 
gruczoły potowe

 

alfa 
beta

 

skurcz, jeżenie 
włosów słabe 
pocenie

 

uogólnione pocenie

 

l

 

2

 

3

 

4

 

Śledziona
 

ałfa
 

skurcz torebki

 

 

 

Nadnercze

 

-.-

 

—

 

wydzielanie 
adrenałny i 
noradrenaliny

 

Układ moczowy i 
płcio wy m. 
wypierający 
pęcherza morza 
moczowego m. 
Zwieracz cewki 
mo czowej
 macica

męskie narządy 
płciowe

 

Beta

 alfa

alfa 
beta

 

rozkurcz, trzymanie 
moczu 
skurcz, trzymanie 
moczu

różne, zależne od 
fazy cyklu 
hormonalnego 
ejakułacja

 

skurcz, oddawanie 
moczu 

rozkurcz, 
oddaewanie moczu
różne, zależne od 
fazy cyklu 
hormonalnego 
erekcja

 

 

 

 

Adrenalina 

Adrenalina 





 metabolizm

 metabolizm



Zwęża nn.skórne,trzewne

Zwęża nn.skórne,trzewne



Rozszerza nn.m.szkieletowych

Rozszerza nn.m.szkieletowych



Zwiększa przepływ w nn.wieńcowych

Zwiększa przepływ w nn.wieńcowych



Pobudza akcję serca

Pobudza akcję serca



Zwiększa zużycie tlenu przez m.sercowy

Zwiększa zużycie tlenu przez m.sercowy



Rozszerza oskrzeliki

Rozszerza oskrzeliki



Hamuje ruchy jelit

Hamuje ruchy jelit



Rozszerza źrenice

Rozszerza źrenice







 

 

poziom glukozy,mleczanów,pirogronianów

poziom glukozy,mleczanów,pirogronianów

 

 

Noradrenalina

Noradrenalina



Silne obkurczenie 

Silne obkurczenie 

nn.skóry,jelit,śledziony,nerek, mięśni 

nn.skóry,jelit,śledziony,nerek, mięśni 

szkieletowych

szkieletowych







 

 





 

 

RR

RR



Słabo rozszerza oskrzeliki

Słabo rozszerza oskrzeliki



Słabo działa na serce

Słabo działa na serce



Słaba aktywacja metaboliczna

Słaba aktywacja metaboliczna

 

 

 

 

Odruchy autonomiczne

Odruchy autonomiczne



Trzewno- trzewne

Trzewno- trzewne



Trzewno – somatyczne

Trzewno – somatyczne



Somatyczno- trzewne

Somatyczno- trzewne



Włókienkowe

Włókienkowe

 

 

Trzewno- trzewne

Trzewno- trzewne



Zmiany czynnościowe narządów po 

Zmiany czynnościowe narządów po 

pobudzeniu ;

pobudzeniu ;

 

 

Mechanoreceptorów

Mechanoreceptorów

 

 

Presoreceptorów

Presoreceptorów

 

 

Chemoreceptorów 

Chemoreceptorów 

 

 

Osmoreceptorów

Osmoreceptorów

 

 

Trzewno – somatyczne

Trzewno – somatyczne

Somatyczno -trzewne

Somatyczno -trzewne



Mieszane

Mieszane



Reakcja narządów wewnętrznych 

Reakcja narządów wewnętrznych 

lub mięśni po pobudzeniu intero-

lub mięśni po pobudzeniu intero-

eksteroreceptorów

eksteroreceptorów



Np..obrona mięśniowa, 

Np..obrona mięśniowa, 

 

 

Odruchy włókienkowe

Odruchy włókienkowe



Bez udziału OUN

Bez udziału OUN



Przekazywanie poprzez korzeń 

Przekazywanie poprzez korzeń 

grzbietowy a następnie do 

grzbietowy a następnie do 

odgałęzień unerwiających 

odgałęzień unerwiających 

nn.krwionośne / np.ból – 

nn.krwionośne / np.ból – 

rozszerzenie nn.skórnych/

rozszerzenie nn.skórnych/