Politechnika Warszawska
Wydział Inżynierii Lądowej
Katedra Inżynierii Produkcji i Zarządzania w Budownictwie

Technologia i organizacja

robót budowlanych

„Roboty ziemne - wstęp”

prof. dr hab. 

inż.

Włodzimierz 
Martinek

dr inż. Paweł Nowak

Politechnika Warszawska
Wydział Inżynierii Lądowej
Katedra Inżynierii Produkcji i Zarządzania w Budownictwie

Roboty ziemne

Roboty  ziemne  -  roboty  wykonywane  w  gruncie 
budowlanym

Grunt budowlany - część skorupy ziemskiej 
znajdująca się bezpośrednio pod budową
 
Podział gruntów -  XVI kategorii ze względu na 
wartość oporu jaki stawia grunt przy odspajaniu

98% terenu kraju zalegają grunty I - IV kategorii

 

Politechnika Warszawska
Wydział Inżynierii Lądowej
Katedra Inżynierii Produkcji i Zarządzania w Budownictwie

Kate
-
gori
a
grun
-
tu

Charakterystyka i rodzaj 

gruntu

Średnia 

gęstość 

objętościo
wa gruntu

[t/m

3

]

Narzędzia 

do 

odspajania 

gruntu

Przeciętne 

spulchniani

e 

początkowe

S

s

, [%]

I

a. Piasek suchy bez spoiwa
b. Gleba uprawna zaorana lub ogrodowa
c. Torf bez korzeni

1,6
1,2
1,0

Szufle i 
łopaty

5 – 15
5 – 15

20 – 30

II

a. Piasek wilgotny
b. Piasek gliniasty, pył i less wilgotne 

(twardoplastyczne i plastyczne)

c. Żwir z ziarnami do 25 mm luźny lub 

mało spoisty

d. Gleba uprawna z darnią lub z 

korzeniami grubości do 30 mm

e. Nasyp z piasku oraz piasku mało 

gliniastego                z gruzem, 
tłuczniem lub odpadkami drewna

f.

Torf z korzeniami grubości do 30 mm

1,7

1,8
1,7

                               

           1,3

                               

           1,7

1,1

Łopaty, 
niekiedy 
motyki           
   lub oskardy

15 – 25

20 – 30

III

a. Piasek gliniasty, pył i less, mało 

wilgotne (półzwarte)

b. Rumosz skalny zwietrzelinowy i 

otoczaki                     o wymiarach do 

40 mm

c. Glina, glina ciężka i ił, wilgotne 

(twardoplastyczne i plastyczne) bez 
głazów

d. Nasyp zleżały z piasku gliniastego
e. Torf z korzeniami grubości ponad 30 

mm

f.

Mady i namuły rzeczne gliniaste

                               

       1,9

                               

      1,8

                               

       2,0

1,9
1,4

1,8 – 2,0

Łopaty           
       i oskardy 
             z 
częściowym 
użyciem 
drągów 
stalowych

25 – 35

IV

a. Less suchy zwarty
b. Glina, glina b. ciężka i ił, mało wilgotne 

(półzwarte i zwarte)

c. Glina zwałowa z głazami do 50 kg 

stanowiącymi do 10% objętości gruntu

d. Iłołupek miękki
e. Nasyp zleżały z gliny lub iłu z gruzem, 

tłuczniem        i odpadkami drewna luz 

z głazami o masie                 do 25 kg 
stanowiącymi do 10% obj. gruntu.

1,9

                               

  2,1

                               

       2,1

2,0

                               
                               

               

2,0

Łopaty przy 
stałym 
używaniu 
oskardów i 
drągów 
stalowych, 
częściowo 
kliny i młoty

25 – 35

Politechnika Warszawska
Wydział Inżynierii Lądowej
Katedra Inżynierii Produkcji i Zarządzania w Budownictwie

Właściwości gruntów

  gęstość właściwa szkieletu gruntowego: 
stosunek masy
     wysuszonej próbki do jej objętości
  gęstość objętościowa: stosunek masy do 
objętości gruntu
     w stanie rodzimym
  porowatość gruntu: stosunek ilości porów do 
objętości próbki
  współczynnik spulchnienia: przyrost objętości 
gruntu w czasie
     jego obróbki

V

s

 - objętość gruntu po obróbce

V

r

 - objętość gruntu w stanie rodzimym

r

r

s

sp

V

V

V

S





Politechnika Warszawska
Wydział Inżynierii Lądowej
Katedra Inżynierii Produkcji i Zarządzania w Budownictwie

  współczynnik spoistości: jest odwrotnością 
współczynnika
     spulchnienia
  wilgotność gruntu: stosunek masy wilgoci w 
gruncie
     do suchej masy gruntu

m

s

 - masa gruntu w stanie suchym

m

w

 - masa gruntu w stanie naturalnym

  kąt stoku naturalnego: kąt pod jakim układa się 
grunt
     po rozkruszeniu 

%

100







s

s

w

m

m

m

W

Politechnika Warszawska
Wydział Inżynierii Lądowej
Katedra Inżynierii Produkcji i Zarządzania w Budownictwie

Kategorie

Gruntu 

normalnej 

wilgotności

Skarpy nieobciążone

Skarpy

obciążone

Szerokość na dnie

do 3 m

ponad 3 m

głębokość [m]

głębokość [m]

głębokość [m]

do 3

ponad 3

do 5

ponad 5

do 3

ponad 5

I

II

III

IV

V – XVI

1 : 1,25
1 : 1
1 : 0,67
1 : 0,5
1 : 0,1

1 : 1,5
1 : 1,25
1 : 0,75
1 : 0,67
1 : 0,2

1 : 1,25
1 : 1
1 : 0,5
1 : 0,35
1 : 0,1

1 : 1,5
1 : 1,25
1 : 0,67
1 : 0,5
1 : 0,2

1 : 1,25
1 : 1
1 : 0,67
1 : 0,5
1 : 0,2

1 : 1,5
1 : 1,25
1 : 0,75
1 : 0,67
1 : 0,35

  kąt stoku naturalnego: kąt pod jakim układa się 
grunt
     po rozkruszeniu 

Politechnika Warszawska
Wydział Inżynierii Lądowej
Katedra Inżynierii Produkcji i Zarządzania w Budownictwie

Rodzaje budowli ziemnych

1. Obiekty stałe:

 nasypy drogowe i kolejowe
 wykopy drogowe i kolejowe
 teren wyrównany po makroniwelacji
 zapory wodne i ziemne
 wały przeciwpowodziowe

2. Obiekty tymczasowe:

 wykopy i nasypy tymczasowe
 wykopy pod fundamenty obiektów 

budowlanych

Politechnika Warszawska
Wydział Inżynierii Lądowej
Katedra Inżynierii Produkcji i Zarządzania w Budownictwie

Definicje

NASYPY - budowle o określonym kształcie 
wykonywane z gruntu
                   budowlanego (np. drogowe, kolejowe). 

WYKOPY - przestrzeń o określonym kształcie i 

wymiarach,
                    którą uzyskuje się po usunięciu z 
danego miejsca
                    gruntu budowlanego. Dzielą się na:

   szerokoprzestrzenne - ich szerokość i długość 

w znacznym

                                         stopniu przekracza 

głębokość,

   wąsko przestrzenne - szerokość ≤ 1,5m, 

długość

                                         i głębokość dowolna
   jamiste - długość i szerokość ≤ 1,5m.

Politechnika Warszawska
Wydział Inżynierii Lądowej
Katedra Inżynierii Produkcji i Zarządzania w Budownictwie

UKOP - objętość ziemi pozyskiwana (może być z 
wykopu
               pod budynek) potrzebna jako materiał 
budowlany.

ODKŁAD - określona objętość gruntu budowlanego
                    przechowywana na placu budowy w 
celu
                    wykorzystania w późniejszym okresie.

ZWAŁKA - zbędna na terenie budowy objętość 

wydobytego
                    gruntu budowlanego, miejsce na które 
wywozi się
                    niepotrzebny urobek z budowy.

Politechnika Warszawska
Wydział Inżynierii Lądowej
Katedra Inżynierii Produkcji i Zarządzania w Budownictwie

Klasyfikacja robót ziemnych

ROBOTY PRZYGOTOWAWCZE:

 oczyszczenie terenu (usunięcie krzewów i 

drzew, rozbiórki obiektów do tego 
przeznaczonych)

 pomiary geodezyjne (wyznaczenie 

posadowienia budowli, nasypów, wykopów, 
fundamentów)

 odwodnienie wykopów
 spulchnienie gruntu

Politechnika Warszawska
Wydział Inżynierii Lądowej
Katedra Inżynierii Produkcji i Zarządzania w Budownictwie

ROBOTY PODSTAWOWE: 

 zdjęcie ziemi roślinnej
 niwelacja terenu
 wykopy pod budynki i budowle
 obsypanie fundamentów i części 

podziemnych obiektów

 rozłożenie ziemi roślinnej

Politechnika Warszawska
Wydział Inżynierii Lądowej
Katedra Inżynierii Produkcji i Zarządzania w Budownictwie

ROBOTY WYKOŃCZENIOWE:

 wyrównanie 

wykopów 

szerokoprzestrzennych

 profilowanie nasypów i skarp
 zabezpieczenie skarp i nasypów
 mikroniwelacja
 ustawienie małej architektury
 układanie  ziemi  roślinnej  i  roślin,  drzew  i 

krzewów

Politechnika Warszawska
Wydział Inżynierii Lądowej
Katedra Inżynierii Produkcji i Zarządzania w Budownictwie

Karczowanie drzew i krzewów

   ręczne lub

   mechaniczne

Karczowanie - cięcie drzew na wysokości ok. 30 cm 

ponad terenem

Karpina - (pniak) do usunięcia zawsze gdy nasyp nad 

pniakiem
                  jest niższy niż 2 m

Karczownica - spycharka opancerzona (3 ha lasu 

dziennie)  

Politechnika Warszawska
Wydział Inżynierii Lądowej
Katedra Inżynierii Produkcji i Zarządzania w Budownictwie

Wyznaczanie posadowienia 

budowli

Ławy ciesielskie

Politechnika Warszawska
Wydział Inżynierii Lądowej
Katedra Inżynierii Produkcji i Zarządzania w Budownictwie

Odwodnienie wykopów

Zabezpieczenie przed wodą opadową i gruntową

a) wykop ponad wodą gruntową

zabezpieczenie przed zalaniem - rowki odwadniające
na dnie wykopu i odprowadzenie wody do 
studzienek

b) wykop poniżej wody gruntowej

obniżenie 

poziomu 

wody 

gruntowej 

przy 

zastosowaniu:

  igłofiltrów (45 - 65 mm)
  igłostudni (65 - 175 mm)
  studni (pow. 175 mm)
  drenaży 

(sączki przy odpowiednim pochyleniu i 

głębokości) 

Politechnika Warszawska
Wydział Inżynierii Lądowej
Katedra Inżynierii Produkcji i Zarządzania w Budownictwie

Spulchnienie gruntów

 kultywatory
 brony