RAK GRUCZOŁU
RAK GRUCZOŁU
KROKOWEGO
KROKOWEGO
U
U
CHORYCH
CHORYCH
W WIEKU PODESZŁYM
W WIEKU PODESZŁYM
Dr n. med.
Dr n. med.
Katarzyna
Katarzyna
Porzyc
Porzyc
h
h
Dr n. med. Piotr Czynsz
Dr n. med. Piotr Czynsz
Katedra i Klinika Geriatrii
Katedra i Klinika Geriatrii
Collegium Medicum UMK
Collegium Medicum UMK
im. L. Rydygiera
im. L. Rydygiera
w Bydgoszczy
w Bydgoszczy
EPIDEMIOLOGIA
EPIDEMIOLOGIA
1/2
1/2
•
Rak stercza jest schorzeniem rzadko występującym u
Rak stercza jest schorzeniem rzadko występującym u
mężczyzn poniżej 50 roku życia. Częstość występowania tego
mężczyzn poniżej 50 roku życia. Częstość występowania tego
nowotworu wzrasta wraz z wiekiem chorych.
nowotworu wzrasta wraz z wiekiem chorych.
.
.
•
Taką tendencję obserwuje się na całym świecie. W krajach
Taką tendencję obserwuje się na całym świecie. W krajach
rozwiniętych jest drugim
rozwiniętych jest drugim
- co do częstości występowania-
- co do częstości występowania-
nowotworem u płci męskiej, a w Stanach Zjednoczonych
nowotworem u płci męskiej, a w Stanach Zjednoczonych
zajmuje mało chlubne, pierwsze miejsce w rankingu
zajmuje mało chlubne, pierwsze miejsce w rankingu
najczęstszych nowotworów złośliwych u mężczyzn. U ponad
najczęstszych nowotworów złośliwych u mężczyzn. U ponad
połowy
siedemdziesięciolatków
rozpoznawalny
jest
połowy
siedemdziesięciolatków
rozpoznawalny
jest
histopatologicznie obraz nowotworu prostaty. Jednak w
histopatologicznie obraz nowotworu prostaty. Jednak w
przeważającej
liczbie
przypadków
proces
chorobowy
przeważającej
liczbie
przypadków
proces
chorobowy
przebiega bez objawów klinicznych i tylko około 3%
przebiega bez objawów klinicznych i tylko około 3%
zachorowań kończy się zejściem śmiertelnym.
zachorowań kończy się zejściem śmiertelnym.
Katedra i Klinika Geriatrii
Katedra i Klinika Geriatrii
Collegium Medicum UMK
Collegium Medicum UMK
im. L.
im. L.
Rydygiera
Rydygiera
w Bydgoszczy
w Bydgoszczy
EPIDEMIOLOGIA
EPIDEMIOLOGIA
2/2
2/2
•
Rak
gruczołu
krokowego
występuje
cześciej
wśród
Rak
gruczołu
krokowego
występuje
cześciej
wśród
przedstawicieli rasy czarnej. Zwraca uwagę młodszy wiek
przedstawicieli rasy czarnej. Zwraca uwagę młodszy wiek
chorych i gorsze rokowanie w tej grupie.
chorych i gorsze rokowanie w tej grupie.
•
W populacji białej średni wiek, w którym wykrywany jest rak
W populacji białej średni wiek, w którym wykrywany jest rak
prostaty to 71 lat.
prostaty to 71 lat.
•
Grupę chorych genetycznie obciążonych ocenia się na 5-10%
Grupę chorych genetycznie obciążonych ocenia się na 5-10%
przypadków raka gruczołu krokowego. Jest to choroba
przypadków raka gruczołu krokowego. Jest to choroba
heterogenna genetycznie i z braku możliwości rozpoznania na
heterogenna genetycznie i z braku możliwości rozpoznania na
poziomie molekularnym, wykorzystuje się analizę rodowodu.
poziomie molekularnym, wykorzystuje się analizę rodowodu.
Przyjmuje się, że jeżeli rak prostaty wystąpił u jednego
Przyjmuje się, że jeżeli rak prostaty wystąpił u jednego
krewnego I stopnia, to ryzyko zachorowania wzrasta
krewnego I stopnia, to ryzyko zachorowania wzrasta
dwukrotnie, jeżeli u dwóch i więcej nawet cztero-
dwukrotnie, jeżeli u dwóch i więcej nawet cztero-
pięciokrotnie.
pięciokrotnie.
•
Nie wykazano istnienie dziedzicznej predyspozycji do
Nie wykazano istnienie dziedzicznej predyspozycji do
zachorowań na raka prostaty.
zachorowań na raka prostaty.
Aktualnie odnaleziono w
Aktualnie odnaleziono w
genomie
6
lokalizacji,
mutacje
których
mogą
być
genomie
6
lokalizacji,
mutacje
których
mogą
być
odpowiedzialne za wystąpienie dziedzicznej postaci raka
odpowiedzialne za wystąpienie dziedzicznej postaci raka
stercza.
stercza.
•
Opisano kilka genów, które w wyniku mutacji mogą być
Opisano kilka genów, które w wyniku mutacji mogą być
odpowiedzialne za dziedziczoną tendencje do chorowania na
odpowiedzialne za dziedziczoną tendencje do chorowania na
raka prostaty. Pierwszy z nich to gen HPC1 (ang. Hereditary
raka prostaty. Pierwszy z nich to gen HPC1 (ang. Hereditary
Prostate Cancer Gene 1)
Prostate Cancer Gene 1)
.
.
Katedra i Klinika Geriatrii
Katedra i Klinika Geriatrii
Collegium Medicum UMK
Collegium Medicum UMK
im. L.
im. L.
Rydygiera
Rydygiera
w Bydgoszczy
w Bydgoszczy
CZYNNIKI RYZYKA RAKA
CZYNNIKI RYZYKA RAKA
STERCZA
STERCZA
•
WIEK
WIEK
•
RASA
RASA
•
WYSTĘPOWANIE WŚRÓD
WYSTĘPOWANIE WŚRÓD
CZŁONKÓW RODZINY
CZŁONKÓW RODZINY
•
DIETA
DIETA
Katedra i Klinika Geriatrii
Katedra i Klinika Geriatrii
Collegium Medicum UMK
Collegium Medicum UMK
im. L.
im. L.
Rydygiera
Rydygiera
w Bydgoszczy
w Bydgoszczy
KLASYFIKACJA
KLASYFIKACJA
HISTOLOGICZNA
HISTOLOGICZNA
•
GRUCZOLAKORAKI
GRUCZOLAKORAKI
stanowią 95% raków
stanowią 95% raków
prostaty, wyrastają z gron prostaty, mają
prostaty, wyrastają z gron prostaty, mają
powinowactwo do części obwodowych
powinowactwo do części obwodowych
gruczołu, często są wieloogniskowe
gruczołu, często są wieloogniskowe
•
RAKI Z KOMÓREK ŁUSKOWATYCH I
RAKI Z KOMÓREK ŁUSKOWATYCH I
PRZEJŚCIOWYCH
PRZEJŚCIOWYCH
, wyrastają z przewodów
, wyrastają z przewodów
prostaty
prostaty
•
RAKI ŁAGIEWKI
RAKI ŁAGIEWKI
, pozostałość przewodu
, pozostałość przewodu
Mullera
Mullera
•
RAKI Z ELEMENTÓW
RAKI Z ELEMENTÓW
MEZENCHYMALNYCH
MEZENCHYMALNYCH
•
GUZY PRZERZUTOWE
GUZY PRZERZUTOWE
(rak płuc, czerniak,
(rak płuc, czerniak,
chłoniak)
chłoniak)
Katedra i Klinika Geriatrii
Katedra i Klinika Geriatrii
Collegium Medicum UMK
Collegium Medicum UMK
im. L.
im. L.
Rydygiera
Rydygiera
w Bydgoszczy
w Bydgoszczy
ROZPOZNANIE
ROZPOZNANIE
Zarówno wczesny, jak i
Zarówno wczesny, jak i
zaawansowany proces
zaawansowany proces
nowotworowy w raku prostaty
nowotworowy w raku prostaty
mogą przebiegać
mogą przebiegać
bezobjawowo!
bezobjawowo!
Katedra i Klinika Geriatrii
Katedra i Klinika Geriatrii
Collegium Medicum UMK
Collegium Medicum UMK
im. L.
im. L.
Rydygiera
Rydygiera
w Bydgoszczy
w Bydgoszczy
METODY
METODY
DIAGNOSTYCZNE
DIAGNOSTYCZNE
•
WYWIAD
WYWIAD
•
BADANIE PER RECTUM
BADANIE PER RECTUM
•
STĘŻENIE PSA W SUROWICY
STĘŻENIE PSA W SUROWICY
•
TRUS
TRUS
(usg przezodbytnicze)
(usg przezodbytnicze)
•
TK, NMR
TK, NMR
•
BIOPSJA
BIOPSJA
(
(
skala Gleasona, komórki atypowe,
skala Gleasona, komórki atypowe,
lub tzw. Nowotworzenie śródnabłonkowe (PIN)
lub tzw. Nowotworzenie śródnabłonkowe (PIN)
Katedra i Klinika Geriatrii
Katedra i Klinika Geriatrii
Collegium Medicum UMK
Collegium Medicum UMK
im. L.
im. L.
Rydygiera
Rydygiera
w Bydgoszczy
w Bydgoszczy
WYWIAD
WYWIAD
OBJAWY, z którymi zgłasza się chory
OBJAWY, z którymi zgłasza się chory
:
:
•
Dyzuria
Dyzuria
•
Trudności w oddawaniu moczu
Trudności w oddawaniu moczu
•
Zwiększona częstość oddawania moczu
Zwiększona częstość oddawania moczu
•
Całkowite zatrzymanie moczu
Całkowite zatrzymanie moczu
•
Bóle pleców
Bóle pleców
•
Bóle stawów biodrowych
Bóle stawów biodrowych
•
Hematuria
Hematuria
•
Słabość i męczliwość nóg, problemy z kontrolą
Słabość i męczliwość nóg, problemy z kontrolą
czynności pęcherza i oddawania stolca.
czynności pęcherza i oddawania stolca.
W zaawansowanym stadium choroby mogą
W zaawansowanym stadium choroby mogą
dołączyć się: objawy uciśnięcia rdzenia
dołączyć się: objawy uciśnięcia rdzenia
kręgowego, zanik rdzenia, zakrzepica żył
kręgowego, zanik rdzenia, zakrzepica żył
głębokich, zatorowość płucna.
głębokich, zatorowość płucna.
Katedra i Klinika Geriatrii
Katedra i Klinika Geriatrii
Collegium Medicum UMK
Collegium Medicum UMK
im. L.
im. L.
Rydygiera
Rydygiera
w Bydgoszczy
w Bydgoszczy
BADANIE per rectum
BADANIE per rectum
BADANIE per rectum
BADANIE per rectum
wymaga
wymaga
dużego doświadczenia
dużego doświadczenia
badającego, wykrywa 30-50%
badającego, wykrywa 30-50%
nowotworów (najczęściej w
nowotworów (najczęściej w
wyższym stadium)
wyższym stadium)
Katedra i Klinika Geriatrii
Katedra i Klinika Geriatrii
Collegium Medicum UMK
Collegium Medicum UMK
im. L.
im. L.
Rydygiera
Rydygiera
w Bydgoszczy
w Bydgoszczy
PSA
PSA
PSA
PSA
to białko wytwarzane przez komórki gruczołu
to białko wytwarzane przez komórki gruczołu
krokowego (zdrowe i chore). Wprowadzenie oznaczania
krokowego (zdrowe i chore). Wprowadzenie oznaczania
stężenia PSA do praktyki klinicznej w latach 80 XX
stężenia PSA do praktyki klinicznej w latach 80 XX
wieku spowodowało przełom w wykrywaniu, badaniach
wieku spowodowało przełom w wykrywaniu, badaniach
kontrolnych oraz ocenie zaawansowania raka gruczołu
kontrolnych oraz ocenie zaawansowania raka gruczołu
krokowego.
krokowego.
NORMA PSA
NORMA PSA
(całkowite) 0,0 – 4,0 ng /ml, jednak stężenie
(całkowite) 0,0 – 4,0 ng /ml, jednak stężenie
PSA rośnie wraz z wiekiem; dla chorych w wieku
PSA rośnie wraz z wiekiem; dla chorych w wieku
geriatrycznym przyjmuje się górną granicę normy od
geriatrycznym przyjmuje się górną granicę normy od
6,5 do 8,0 ng/ml.
6,5 do 8,0 ng/ml.
PSA wolne
PSA wolne
– jego odsetek jest niższy u chorych z rakiem,
– jego odsetek jest niższy u chorych z rakiem,
niż z rozrostem łagodnym
niż z rozrostem łagodnym
Katedra i Klinika Geriatrii
Katedra i Klinika Geriatrii
Collegium Medicum UMK
Collegium Medicum UMK
im. L.
im. L.
Rydygiera
Rydygiera
w Bydgoszczy
w Bydgoszczy
TRUS
TRUS
TRUS
TRUS
- ultrasonografia
- ultrasonografia
przezodbytnicza, o czułości do
przezodbytnicza, o czułości do
85%, ale swoistości 28%. Jest
85%, ale swoistości 28%. Jest
badaniem umożliwiającym
badaniem umożliwiającym
wykonanie biopsji stercza,
wykonanie biopsji stercza,
mało przydatne jako
mało przydatne jako
samodzielna metoda
samodzielna metoda
diagnostyczna.
diagnostyczna.
Katedra i Klinika Geriatrii
Katedra i Klinika Geriatrii
Collegium Medicum UMK
Collegium Medicum UMK
im. L.
im. L.
Rydygiera
Rydygiera
w Bydgoszczy
w Bydgoszczy
TK, NMR
TK, NMR
TK, NMR
TK, NMR
- są pomocne w ocenie
- są pomocne w ocenie
rozległości procesu
rozległości procesu
nowotworowego,
nowotworowego,
umiejscowienia węzłów
umiejscowienia węzłów
chłonnych.
chłonnych.
Katedra i Klinika Geriatrii
Katedra i Klinika Geriatrii
Collegium Medicum UMK
Collegium Medicum UMK
im. L.
im. L.
Rydygiera
Rydygiera
w Bydgoszczy
w Bydgoszczy
BIOPSJA
BIOPSJA
BIOPSJA
BIOPSJA
jest podstawowym badaniem w celu
jest podstawowym badaniem w celu
ustalenia rozpoznania, należy ją
ustalenia rozpoznania, należy ją
wykonać, w
wykonać, w
przypadku stwierdzenia nieprawidłowości:
przypadku stwierdzenia nieprawidłowości:
•
w badaniu palpacyjnym
w badaniu palpacyjnym
•
w poziomie PSA w surowicy
w poziomie PSA w surowicy
•
w badaniach obrazowych
w badaniach obrazowych
•
w przypadku dolegliwości ze strony układu
w przypadku dolegliwości ze strony układu
moczowego u mężczyzn z nieznaną przyczyną
moczowego u mężczyzn z nieznaną przyczyną
niedrożności cewki moczowej
niedrożności cewki moczowej
Katedra i Klinika Geriatrii
Katedra i Klinika Geriatrii
Collegium Medicum UMK
Collegium Medicum UMK
im. L.
im. L.
Rydygiera
Rydygiera
w Bydgoszczy
w Bydgoszczy
ROZPRZESTRZENIANIE
ROZPRZESTRZENIANIE
SIĘ RAKA STERCZA
SIĘ RAKA STERCZA
Przez ciągłość
Przez ciągłość
(pęcherzyki nasienne, dno pęcherza
(pęcherzyki nasienne, dno pęcherza
moczowego)
moczowego)
Drogą limfatyczną
Drogą limfatyczną
(węzły chłonne zasłonowe, biodrowe
(węzły chłonne zasłonowe, biodrowe
wewnętrzne i wspólne, przedkrzyżowe, przyaortalne
wewnętrzne i wspólne, przedkrzyżowe, przyaortalne
)
)
Drogą krwi
Drogą krwi
(kości miednicy, kręgi lędźwiowe, piersiowe,
(kości miednicy, kręgi lędźwiowe, piersiowe,
żebra, kości czaszki i kości długie; rzadziej płuca,
żebra, kości czaszki i kości długie; rzadziej płuca,
wątroba, nadnercza)
wątroba, nadnercza)
Katedra i Klinika Geriatrii
Katedra i Klinika Geriatrii
Collegium Medicum UMK
Collegium Medicum UMK
im. L.
im. L.
Rydygiera
Rydygiera
w Bydgoszczy
w Bydgoszczy
SYSTEM OZNACZANIA
SYSTEM OZNACZANIA
WHITMORE- JEWETTA
WHITMORE- JEWETTA
Pozwala usystematyzować stadium kliniczne
Pozwala usystematyzować stadium kliniczne
nowotworu
nowotworu
SYSTEM TNM
SYSTEM TNM
•
T
T
– ocenia wielkość guza
– ocenia wielkość guza
•
N
N
– odnosi się do przerzutów raka do węzłów
– odnosi się do przerzutów raka do węzłów
chłonnych
chłonnych
•
M
M
– odnosi się do obecności odległych przerzutów
– odnosi się do obecności odległych przerzutów
(poza sterczem i węzłami chłonnymi)
(poza sterczem i węzłami chłonnymi)
Katedra i Klinika Geriatrii
Katedra i Klinika Geriatrii
Collegium Medicum UMK
Collegium Medicum UMK
im. L.
im. L.
Rydygiera
Rydygiera
w Bydgoszczy
w Bydgoszczy
LECZENIE W
LECZENIE W
ZALEŻNOŚCI OD
ZALEŻNOŚCI OD
STADIUM CHOROBY
STADIUM CHOROBY
POSTAĆ KLINICZNIE OGRANICZONA
POSTAĆ KLINICZNIE OGRANICZONA
-
-
radykalny
radykalny
zabieg chirurgiczny
zabieg chirurgiczny
(z dostępu zasłonowego,
(z dostępu zasłonowego,
kroczowego lub laparoskopowo)
kroczowego lub laparoskopowo)
, napromienianie
, napromienianie
,
,
krioterapia
krioterapia
, obserwacja chorego
, obserwacja chorego
.
.
POSTAĆ MIEJSCOWO ZAAWANSOWANA
POSTAĆ MIEJSCOWO ZAAWANSOWANA
-
-
napromienianie zewnętrzną wiązką promieni, implanty
napromienianie zewnętrzną wiązką promieni, implanty
radioaktywne
radioaktywne
.
.
POSTAĆ ZAAWANSOWANA OBJAWOWO
POSTAĆ ZAAWANSOWANA OBJAWOWO
–
–
dwuetylostilbestrol
dwuetylostilbestrol
(1-3mg/dobę), antyandrogeny, chemioterapeutyki,
(1-3mg/dobę), antyandrogeny, chemioterapeutyki,
kastracja.
kastracja.
Katedra i Klinika Geriatrii
Katedra i Klinika Geriatrii
Collegium Medicum UMK
Collegium Medicum UMK
im. L.
im. L.
Rydygiera
Rydygiera
w Bydgoszczy
w Bydgoszczy
POWIKŁANIA PO
POWIKŁANIA PO
LECZENIU
LECZENIU
•
przepuklina
przepuklina
•
krwawienia
krwawienia
•
infekcje
infekcje
•
powikłania po znieczuleniu
powikłania po znieczuleniu
•
impotencja
impotencja
•
nietrzymanie moczu
nietrzymanie moczu
•
zwężenie szyi pęcherza moczowego
zwężenie szyi pęcherza moczowego
•
głęboka zakrzepica żylna
głęboka zakrzepica żylna
•
uszkodzenie odbytnicy
uszkodzenie odbytnicy
•
zgon
zgon
Katedra i Klinika Geriatrii
Katedra i Klinika Geriatrii
Collegium Medicum UMK
Collegium Medicum UMK
im. L.
im. L.
Rydygiera
Rydygiera
w Bydgoszczy
w Bydgoszczy
Dziękuję
Dziękuję
Katedra i Klinika Geriatrii
Katedra i Klinika Geriatrii
Collegium Medicum UMK
Collegium Medicum UMK
im. L.
im. L.
Rydygiera
Rydygiera
w Bydgoszczy
w Bydgoszczy