Pojęcie i zakres zdrowia publicznego

Pojęcia zdrowia w ujęciu

historycznym



Jeszcze przed Hipokratesem zdrowiem

zajmowali się Chińczycy. Twierdzą oni

że nie ma chorób. A zdrowie to

równowaga między dwoma energiami

jin i jang. Zachowanie zdrowia oznacza

więc zachowanie równowagi obecnych

w nas energii jin-jang (gorąco-zimno)

oraz czi (krew). Zaburzenie tej

równowagi albo zakłócenie przepływu

życiodajnych energii prowadzi do

niekorzystnych objawów które

zwyczajowo zwiemy chorobą.



Hipokrates (460-377 p.n.e.),

ojciec medycyny, wygłaszał myśli

i wprowadzał w życie zasady

swoich nauk, według których

dobre samopoczucie, czyli

zdrowie oraz złe samopoczucie

czyli choroba, zależą od

równowagi pomiędzy tym co nas

otacza, co na nas oddziałuje jak

wiatr, temperatura, woda, gleba,

a indywidualnym sposobem

życia, czyli odżywianiem,

zwyczajami seksualnymi, pracą i

odpoczynkiem. Innymi słowy,

równowaga zewnętrzna pomiędzy

człowiekiem i jego otoczeniem,

ma wpływ na jego równowagę

wewnętrzną jaka ma zachodzić

pomiędzy krwią, flegmą, żółcią

czarną i żółcią żółtą.



Według Galena (ok.

130

200

n.e.) , znakomitego

starożytnego lekarza

rzymskiego, zdrowie jest

to stan idealnej

równowagi i harmonii

organizmu, a wszystko co

odbiega od tego stanu

jest chorobą. Za

przyczynę choroby

uważał rozprężenie

między ciałem a duszą.



Chrześcijaństwo w

czasach średniowiecznych

interpretowało pojęcie

zdrowia nie jako brak

choroby czy cierpienia, co

zdolność znoszenia tych

przypadłości. Ból,

choroba, śmierć to

naturalny skutek grzechu.

Nie łączono piękna

fizycznego i moralnego ze

zdrowiem. Istotna zaś była

higiena, bo czyste ciało to

czysta dusza.



W wieku XVIII

znany francuski

pisarz i filozof

Jean-Jacques

Rousseau (1712-

1778) zalecał

dbałość o rozwój

fizyczny, gdyż

zdrowie to coś

więcej, niż

przeciwieństwo

choroby.

Definicja zdrowia wg

WHO



Zdrowie to nie tylko całkowity brak choroby,

czy kalectwa, ale także stan pełnego,

fizycznego, umysłowego i społecznego

dobrostanu (dobrego samopoczucia).



Definicja ta jest bardzo ważna i postępowa, ponieważ

nie poprzestaje na samym negującym ujęciu, że

zdrowie jest brakiem choroby, ale bardzo mocno

akcentuje, że zdrowie ma w sobie aktywny aspekt,

którym jest dobrostan.

Oznacza to, że w kwestiach zdrowia nie mamy

jedynie koncentrować się na chorobach i próbach ich

zwalczania, ale powinniśmy zwłaszcza koncentrować

się na samym zdrowiu - na jego wzmacnianiu.

Uwarunkowania stanu

zdrowia



Marc Lalonde (ur. 26 lipca 1929)

– minister zdrowia i opieki

społecznej Kanady, w 1974

opublikował raport "A New

Perspective on the Health of

Canadians", w którym

przedstawił koncepcję „pól

zdrowia”.

Koncepcja „pól zdrowia”



Pole biologii –

obejmuje czynniki

genetyczne

każdej jednostki,

procesy

dojrzewania i

starzenia. Nie

mamy na niego

wpływu. Ok. 16%,



Pole środowiska –

czynniki działające

w otoczeniu poza

organizmem

człowieka, a

wpływające na jego

zdrowie. Jednostka

działając w

pojedynkę nie

posiada nad nimi

skutecznej kontroli.

Ok. 21%



Pole zachowań – czynniki

całkowicie zależne od

człowieka.

Kontrola jednostki

lokowanymi w tym polu

jest bardzo duża, w

większości przypadków

wystąpienie czynników

ryzyka jest związane z

decyzją jednostki. W

związku z tym pojawia

się problem nie tylko

odpowiedzialności

każdego za stan jego

zdrowia, ale także

problem zawinionego

złego stanu zdrowia. Ok.

53%.



Pole opieki

zdrowotnej –

zasady i

procedury

działania

instytucji

powołanych

celowo do

działań na rzecz

zdrowia. OK. 10%

Definicja zdrowia

publicznego



Charles Edward Amory Winslow,

profesor zdrowia publicznego na

Uniwersytecie Yale, sformułował

definicję zdrowia publicznego, która

może być rozumiana jako: nauka i

sztuka zapobiegania chorobom,

wydłużania życia i promocji zdrowia

– poprzez zorganizowane wysiłki

społeczeństwa wyrażające się w

działaniach na rzecz higieny

środowiska, zwalczania chorób

zakaźnych, nauczania zasad higieny

indywidualnej, organizację

świadczeń lekarskich i

pielęgniarskich, ukierunkowanych na

wczesne diagnozowanie i

profilaktycznie ukierunkowanie

leczenie oraz – rozwój mechanizmów

społecznych, które zapewnią

każdemu poziom bytowania

umożliwiający utrzymanie zdrowia

Definicja zdrowia

publicznego



Definicję zdrowia publicznego

rozszerzyli:

Dafoe, o:

- walkę z nałogami i

- przeciwdziałanie wypadkom

Terris, włączając:

- walkę z bezrobociem i ubóstwem

oraz

- wszelką dyskryminacją

Definicje zdrowia

publicznego



W słowniku epidemiologii wydanym

przez Międzynarodowe

Stowarzyszenie Epidemiologów (IEA)

zdrowie publiczne definiuje się jako

zorganizowany wysiłek społeczeństwa

na rzecz ochrony, promowania i

przywracania ludziom zdrowia, a

wszelkie programy, świadczenia i

instytucje zajmujące się tą

problematyką są ukierunkowane na

zapobieganie chorobom i potrzeby

zdrowotne populacji jako całości.

Definicja zdrowia

publicznego



Wg definicji Światowej Organizacji

Zdrowia, zdrowie publiczne jest to nauka

i umiejetność (sztuka) zapobiegania

chorobom, przedłużania życia oraz

upowszechnienia zdrowia psychicznego i

fizycznego oraz jego jakości poprzez

zorganizowany wysiłek społeczeństwa.

Zdrowie publiczne jest także rozumiane

jako struktury i procesy, poprzez które

zdrowie populacji jest badane, chronione

i promowane dzięki zorganizowanym

wysiłkom społeczeństwa.

Traktat Amsterdamski z

1997r.

Artykuł 152,

Zdrowie

Publiczne



Zapewnianie ludziom zdrowia na

wysokim poziomie zostanie

umieszczone w definicji i procesie

wdrażania wszystkich polityk i działań

wspólnoty



Działania wspólnoty, stanowiące

dopełnienie polityk krajowych, zostaną

ukierunkowane na poprawę zdrowia

publicznego, zapobieganie chorobom

oraz opanowywanie źródeł zagrożeń

dla ludzkiego zdrowia.

Zakres i zadania zdrowia

publicznego:



monitorowanie stanu zdrowia oraz

określenie potrzeb zdrowotnych ludności,



identyfikacja i zwalczanie czynników ryzyka

zdrowotnego (w miejscu zamieszkania,

pracy, nauki)



zapobieganie rozprzestrzenianiu się chorób,

zwłaszcza zakaźnych,



zapobieganie wypadkom i urazom oraz

zapewnienie kompleksowej pomocy ofiarom

katastrof, kataklizmów i klęsk żywiołowych,



zapewnienie nadzoru epidemiologicznego i

kontroli zagrożeń środowiska,



promowanie zdrowego stylu życia wszystkich

obywateli, a zwłaszcza dzieci i młodzieży,



kształcenie i doskonalenie zawodowe lekarzy i

innego personelu medycznego, zgodnie z

wymogami współczesnej wiedzy medycznej,



zapewnienie jednolitych kompleksowych

regulacji prawnych systemu organizacji

ochrony zdrowia, ekonomii zdrowia, zasad

orzecznictwa lekarskiego,



monitorowanie jakości świadczeń medycznych,

ich dostępności, przestrzegania praw pacjenta

oraz zasad bioetyki zawodowej,



ocena sytuacji zdrowotnej kraju na tle

porównań międzynarodowych, analiza wyzwań

i zagrożeń wynikających z procesu globalizacji.

ZAGADNIENIA PRIORYTETOWE W

DZIEDZINIE ZDROWIA

PUBLICZNEGO

W UNII EUROPEJSKIEJ



Promocja zdrowia, edukacja i szkolenie

praktyczne;



Dane i wskaźniki dotyczące zdrowia oraz

monitoringu i kontroli występowania

chorób;



Nowotwory złośliwe;



Leki;



AIDS i inne choroby zakaźne;



Zamierzone i niezamierzone wypadki i

urazy;



Choroby powstałe na tle zanieczyszczenia

środowiska;



Choroby rzadko występujące.

Uwarunkowania

zdrowia

ZDROWIE

JEST PODSTAWOWYM

PRAWEM CZŁOWIEKA,

NIEZBĘDNYM DLA ROZWOJU

SPOŁECZNEGO I

GOSPODARCZEGO.

Uwarunkowania

zdrowia



pokój,



schronienie (mieszkanie),



wykształcenie,



bezpieczeństwo społeczne,



komunikacja między ludźmi,



żywność,



dochody,



stabilny eko-system,



przestrzeganie praw człowieka i

równości.

Źródło: „Window on World Health” Brussels, Belgium, Ministry of Health (1998)

Polityka zdrowotna



Rozeznanie rzeczywistych potrzeb zdrowotnych

społeczeństwa



Analiza sprawności działającego systemu opieki

zdrowotnej



Ocena zasobów intelektualnych i materialnych

SOZ



Poziom i jakość udzielanych świadczeń



Uwzględnianie potencjału i rezerw w zakresie

postępu naukowego i technicznego medycyny



Kalkulacja rzeczywistych kosztów leczenia



Współodpowiedzialność za

zdrowie

społeczeństwa wszystkich sektorów mających

bezpośredni wpływ na promocję, zachowania i

ochronę zdrowia



Definicja europejska:

Promocja zdrowia

jest

procesem umożliwiającym

każdemu człowiekowi

zwiększenie oddziaływania na

własne zdrowie, w sensie jego

poprawy i utrzymania.



Definicja amerykańska:

Promocja zdrowia jest połączeniem

działań edukacyjnych

oraz różnego

rodzaju wsparcia: środowiskowego,

społecznego, politycznego,

ekonomicznego i prawnego,

sprzyjających zdrowiu.



Celem

promocji zdrowia jest

pomnażanie rezerw i potencjału

zdrowotnego ludzi.

Medycyna społeczna



To dział medycyny zajmujący się

badaniem związku miedzy

stanem zdrowia ludności a

warunkami życia społeczeństwa;



Obejmuje: higienę, walkę z

chorobami społecznymi i

organizację ochrony zdrowa.

Zakres i zadania medycyny

społecznej:



badanie stanu zdrowia ludności i jego

uwarunkowania



analiza trendów sytuacji zdrowotnej i

jej prognozowanie



ocena efektywności poszczególnych

działań na rzecz zdrowia



wyznaczanie kierunków ochrony

zdrowia, stosownie do aktualnych

potrzeb zdrowotnych i społecznych

oraz możliwości ich zaspokajania

Zdrowie publiczne jako

nauka



Zdrowie publiczne jako

interdyscyplinarna dziedzina

wiedzy obejmuje zagadnienia z

zakresu medycyny, nauk

społecznych i ekonomicznych

oraz nauk o zarządzaniu.



Dziedzina, jaką jest Zdrowie Publiczne

rozwinęła się w ciągu ostatnich 30 lat

(szczególnie w II połowie XX w., od lat 60-70

tych) i jest przedmiotem nauczania we

wszystkich ważniejszych europejskich

uniwersytetach, jak i także Stanach

Zjednoczonych, Kanadzie, Australii, Japonii i

wielu innych. Początek Zdrowia Publicznego w

Polsce to połowa lat 90. w których działalność

dydaktyczną podjęło kilka ośrodków

naukowych. Najwcześniej było to w Krakowie,

potem w Łodzi, następnie w Poznaniu i

Warszawie. Dziś, naukę w dziedzinie zdrowia,

prowadzi się w każdym większym mieście, na

uczelniach państwowych, a także prywatnych.

Zagadnienia zdrowia publicznego nauczane są

zarówno na studiach licencjackich,

magisterskich jak i studiach podyplomowych.

Narodowy Instytut Zdrowia

Publicznego Państwowy Zakład

Higieny



Nad zdrowiem społeczeństwa

polskiego czuwa Narodowy Instytut

Zdrowia Publicznego - Państwowy

Zakład Higieny. Jego misją jest

ochrona zdrowia ludności poprzez

liczne działania podejmowane w

obszarze zdrowia publicznego, w

tym prace naukowo badawcze i

szkolenia. Odnosi się to do

monitorowania biologicznych,

chemicznych i fizycznych czynników

ryzyka w żywności, wodzie i

powietrzu pomieszczeń oraz do

chorób zakaźnych i zakażeń. NIZP-

PZH prowadzi działalność

ekspertyzową dla rządu, organizacji

pozarządowych oraz społeczeństwa

w zakresie oceny ryzyka i

wskazywania sposobów unikania

zagrożeń. Instytut prowadzi również

badania jakości surowic i

szczepionek.

Document Outline