plik

Sterowanie oświetleniem – standard KNX

INSTALACJE

sterujące

część

W poprzednim numerze „Fachowego Elektryka” rozpoczęliśmy cykl artykułów poświęconych
technologii magistralnej w standardzie KNX. Czas na omówienie wykorzystania technologii
KNX/EIB do sterowania oświetleniem. Dla zobrazowania i opisania różnych funkcji instalacji
jako przykład wskazujemy jednopiętrowy dom mieszkalny.

W pierwszej części cyklu arty-
kułów  przedstawiliśmy  kulisy
narodzin  technologii  KNX/
EIB, będącej europejskim stan-
dardem w dziedzinie inteligen-
tnych  instalacji  elektrycznych.
Zwróciliśmy  uwagę  na  otwar-
tość  standardu  oraz  na  wyko-
rzystywanie  w  nim  urządzeń
blisko  dwustu  producentów,
których liczba stale rośnie. Po-
daliśmy  obszar  zastosowania
instalacji z podziałem na obiek-
ty budowlane oraz omówiliśmy
funkcjonalność  z  przykładami
realizowanych zadań.
Załóżmy,  że  dom  na  poziomie
parteru,  posiada  hol  wejścio-
wy,  salon,  gabinet,  kuchnię
połączoną z jadalnią, pomiesz-
czenie gospodarcze (w którym
umieszczona  jest  elektryczna
skrzynka rozdzielcza), łazienkę
oraz toaletę. Na piętrze, na któ-
re  prowadzą  schody,  znajdują
się  trzy  pokoje  mieszkalne,
sypialnia z garderobą, łazienka
oraz toaleta.

Hol wejściowy

Omówienie  instalacji  oświet-
leniowej  zacznijmy  od  holu
wejściowego.  W  celu  uniknię-
cia efektu wejścia do ciemnego
domu  można  w  obszarze  holu
zainstalować  ścienną  czujkę
ruchu  o  kącie  widzenia  np.
180  stopni,  która  po  wykryciu
ruchu  zapali  oświetlenie  holu
na  nastawiony  wcześniej  czas
(Fot.1). Czujka ta reaguje tylko
wtedy,  gdy  w  obszarze  swojej
detekcji  wykryje  ruch  i  kiedy
poziom  natężenia  oświetlenia
naturalnego  obniży  się  do  na-
stawionego  poziomu  zadziała-
nia  czujki.  Każdy  ruch  w  ob-
szarze  działania  czujki  będzie
powodował przedłużenie czasu
oświetlenia  holu.  Gdy  ustanie
ruch  i  upłynie  określony  na
czujce  czas,  oświetlenie  zo-
stanie  wyłączone.  Dodatkowo
czujkę  tę  można  z  dowolnego
klawisza  przycisku  KNX/EIB
zablokować tak, aby mimo ru-

chu i ciemnego wnętrza świat-
ło się nie zapalało, np. aby po
nocy, będąc „zaspanym”, nie
zostać oślepionym nagłym
strumieniem światła. Czujkę tę

można również z innego klawi-
sza nastawić na funkcję oświet-
lenia  ciągłego  z  możliwością
wyłączenia  ręcznego.  Funkcja
ta  może  być  szczególnie  po-

Fot 1. Ścienna czujka ruchu, fot. Marten.

mocna  podczas  sprzątania.
Dobrym  rozwiązaniem  byłoby
zainstalowanie  przy  drzwiach
wejściowych

dodatkowego

przycisku do realizacji funkcji
centralnego wyłączenia oświet-
lenia przed wyjściem z domu.

Salon

Przyjmijmy,  że  salon  posiada
cztery  obwody  oświetleniowe
–  oświetlenie  suﬁ towe  ściem-
niane, oświetlenie nad stołem,
kinkiety  ścienne  oraz  lampę
stojącą  ściemnianą,  podłączo-
ną  do  gniazdka  elektrycznego
230  V.  W  salonie  zainstalo-
wany  jest  przycisk  (Fot.  2)
8-klawiszowy,  wielofunkcyj-
ny  z  regulatorem  temperatury
i  wyświetlaczem  (jego  zasto-
sowanie i funkcje dla systemu
będą  omawiane  w  kolejnych
artykułach),  z  którego  można
sterować  każdym  obwodem
oddzielnie.  Funkcję  realizo-
waną  przez  każdy  klawisz
określa  użytkownik.  Klawisze
mogą  pracować  pojedynczo
lub  parami  i  zależy  to  tylko
od życzeń inwestora. Oznacza
to, że jeden klawisz może za-
łączać  i  wyłączać  oświetlenie
dla  obwodu  załącz/wyłącz
bądź  rozjaśniać  i  ściemniać
dla  obwodu  ściemnianego.
W przypadku pracy w parach –
w  zależności  od  typu  obwodu
–  klawisz  lewy  mógłby  załą-
czać  oświetlenie  i  dodatkowo
je rozjaśniać, a klawisz prawy
ściemniać  je  oraz  wyłączać.
Pozostałe  klawisze  przycisku

mogą  być  zaprogramowane
do  realizacji  tzw.  scen  świet-
lnych,  czyli  różnych  ustawień

obwodów

oświetleniowych

wywoływanych poprzez na-
ciśnięcie jednego z nich. Na-

ciśnięcie  przycisku  z  funkcją
sceny  świetlnej  o  przykłado-
wej  nazwie  „Telewizja”  może
spowodować,  że  oświetlenie
suﬁ towe  oraz  oświetlenie  nad
stołem  zostanie  całkowicie
wyłączone, kinkiety na ścianie
zostaną załączone, a oświetle-
nie  od  lampy  stojącej  ściem-
nione  do  wartości  50  proc.
Inny klawisz zaprogramowany
na  scenę  świetlną  o  nazwie
„Party” może realizować funk-
cję  całkowicie  odwrotną,  np.
oświetlenie suﬁ towe może zo-
stać ściemnione do wartości 40
proc.,  oświetlenie  nad  stołem
zostanie  załączone,  kinkiety
na  ścianie  oraz  lampa  stojąca
zostaną  wyłączone.  Jedno  na-
ciśnięcie  klawisza  może  więc
spowodować wykonanie funk-
cji całkowicie odmiennych od
poprzednio wywołanych. War-
to wspomnieć, że jeden z kla-
wiszy  tego  przycisku  może
realizować  funkcję  całkowi-
tego  wyłączenia  oświetlenia
w  salonie.  Przycisk  ten  może
również  być  obsługiwany
przez  praktycznie  każdy  pilot
na podczerwień, co daje użyt-
kownikowi  dodatkowy  kom-
fort obsługi.

Gabinet

Gabinet  może  być  wyposażo-
ny w podobny jak pokazany na
zdjęciu nr 2 przycisk z czterema
klawiszami funkcyjnymi, ponie-
waż w gabinecie nie występują
zazwyczaj  więcej  niż  dwa-trzy
obwody oświetleniowe i wersja
z ośmioma klawiszami mogłaby
posiadać  niewykorzystane  kla-
wisze, zatem nie byłaby ekono-
miczna. Jeden z klawiszy może
sterować  oświetleniem  suﬁ to-
wym na zasadzie załącz/wyłącz,
drugi  wyłączać  oświetlenie
w wybranych pomieszczeniach,
dwa  kolejne  mogą  być  wyko-
rzystane do sterowania żaluzja-
mi  czy  np.  załączania  alarmu

Fot 2. Przycisk wielofunkcyjny, fot. Marten.

Warto zainstalować ścienną czujkę ru-
chu  zarówno  na  dole,  jak  i  na  górze
schodów  między  piętrami  domu  oraz
sparametryzować  ją  tak,  aby  obejmo-
wała ona swoim zasięgiem tylko obszar
wejścia na schody. Wówczas to, podczas
wchodzenia  na  piętro  bądź  schodzenia
z góry, czujka, gdy wykryje ruch, dodat-
kowo przy odpowiednio niskim świetle
naturalnym,  zapali  oświetlenie  tylko
schodów,  co  oprócz  funkcjonalności
pracy  będzie  miało  bardzo  ładny  efekt
wizualny

na okres nocy – obie te funkcje
zostaną opisane w kolejnych
artykułach.

Kuchnia i jadalnia

W kuchni i jadalni można zain-
stalować  przycisk  taki  sam  jak
w  gabinecie,  gdzie  jeden  z  kla-
wiszy mógłby załączać oświetle-
nie suﬁ towe, drugi – oświetlenie
szafek  kuchennych,  a  trzeci  –
okap kuchenny. Czwarty klawisz
może  służyć  np.  do  wyłączenia
oświetlenia całego piętra.

Pomieszczenie

gospodarcze

Pomieszczenie gospodarcze może
zostać  wyposażone  w  jeden  ob-
wód  oświetleniowy,  który  może
być  załączany  z  suﬁ towej  czuj-
ki obecności (Fot. 3). Czujka ta
działa  na  podobnej  zasadzie  jak
czujka ścienna, gdzie nastawiany
jest  czas  oraz  parametryzowana
funkcja zadziałania, uzależniona
lub  nie  od  panującego  poziomu
oświetlenia  naturalnego.  Czujka
zainstalowana  na  suﬁ cie  posia-
da  tę  zaletę,  że  w  porównaniu
do  czujki  ściennej  nie  zostanie
przypadkowo  zasłonięta  przez
jakikolwiek  sprzęt  zostawiony
tymczasowo  w  pomieszczeniu.
Dodatkowo  w  pomieszczeniu
gospodarczym zamontowana jest
elektryczna  skrzynka  rozdziel-
cza,  w  której  –  oprócz  standar-
dowych  zabezpieczeń  instala-
cyjnych – znajdują się elementy
wykonawcze  KNX/EIB,  tzw.

aktory,  służące  do  sterowania
oświetleniem  i  realizujące  pole-
cenia  otrzymane  od  przycisków
w  poszczególnych  pomieszcze-
niach.

Łazienki i toalety

Dla sterowania w łazienkach i to-
aletach można przyjąć przycisk
na korytarzu, który będzie załą-
czał i wyłączał obwody oświet-
leniowe w każdym z tych miejsc.
Zazwyczaj w toalecie jest to je-
den obwód, a w łazience dwa.

Pokoje mieszkalne

W zależności od ilości ob-
wodów

oświetleniowych

w  każdym  z  pokoi  można
zainstalować  przycisk  4-  lub
8-klawiszowy  wielofunkcyj-
ny, z regulatorem temperatu-
ry  i  wyświetlaczem.  Jak  już
wspomniano wyżej pozostałe
możliwości  przycisków  zo-
staną  objaśnione  w  następ-
nych  artykułach  przy  oma-
wianiu  kolejnych  funkcji
instalacji.

Sypialnia z garderobą

Dla sypialni można przewidzieć
opisany powyżej przycisk 8-kla-
wiszowy, gdyż – choćby patrząc
na  komfort  obsługi  –  wybrane
obwody oświetleniowe, jak np.
oświetlenie  suﬁ towe  sypialni
czy  lampki  nocne,  użytkownik
wyłączałby bez podnoszenia się
z  łóżka.  Dodatkowo  z  każdej
ze  stron  łóżka  mógłby  zostać
zainstalowany przycisk z funk-
cją alarmową, czyli w przypad-
ku  dziwnych,  niepokojących
dźwięków  i  odgłosów  docho-
dzących w nocy ze środka domu
użytkownik  miałby  możliwość
np.  rozświetlenia  całego  domu
czy załączenia alarmu.
Warto  zwrócić  uwagę  na  funk-
cjonalność  instalacji,  o  której
sygnalizowaliśmy wielokrotnie.
Decydując  się  na  inteligentne
sterowanie  oświetleniem,  uni-
kamy  sytuacji,  że  na  ścianach
pojawiają  się  ramki  wielokrot-
ne z dużą ilością wyłączników,
których  wykorzystanie  oraz
możliwości  są  niewspółmier-
ne  z  przyciskami  technologii
KNX/EIB. Dodatkowo pojawia
się  też  problem  zapamiętania
funkcji,  jakie  realizuje  każdy
z  wyłączników,  gdzie  w  przy-
padku  przycisku  inteligentnego
każdy z klawiszy może posiadać
swój opis. W przypadku zainsta-
lowania  takiego  systemu  znika
problem z funkcjami schodowy-
mi oraz krzyżowymi.

Ireneusz Rzeczkowski

Merten Polska Sp. z o.o.

Fot 3. Suﬁ towa czujka obecności, fot. Marten.

Z każdego praktycznie przycisku można sterować tym samym obwodem oświetleniowym!
Decydując się zatem na inteligentny rodzaj instalacji, użytkownik oprócz realizacji swoich
indywidualnych potrzeb ma w przyszłości możliwość zmiany wykonywanych przez system
funkcji, bez ingerencji w już położoną instalację kablową i to bez względu na to, czy będzie to
zmiana przeznaczenia użytkowanych pomieszczeń czy zmiana samych funkcji sterowania.