DYSCYPLINA FINANSÓW 

PUBLICZNYCH  

 

– zasady odpowiedzialności za naruszenia 

dr Jarosław Wierzbicki

  

 

Katedra Prawa Administracyjnego i Finansowego Przedsiębiorstw

  

Szkoła Główna Handlowa 

Konstrukcja odpowiedzialności

   

• Brak legalnej definicji pojęcia  

dyscypliny finansów publicznych,  

 

• Brak abstrakcyjnego przedmiotu (dobra) prawnie 

chronionego,  

 

• Element zabezpieczający prawidłowość funkcjonowania 

finansów publicznych,  

 

• Odpowiedzialność o charakterze niezależnym - 

samoistnym 

(25)

.  

Zakres podmiotowy odp. 

 

• osoby wchodzące w skład organu wykonującego budżet lub plan 

finansowy jednostki sektora finansów publicznych albo jednostki 

nie zaliczanej do sektora finansów publicznych otrzymującej środki 

publiczne lub zarządzającego mieniem tych jednostek; 

 

• kierownicy jednostek sektora finansów publicznych; 

 

• pracownicy jednostek sektora finansów publicznych, którym 

powierzono określone obowiązki w zakresie gospodarki finansowej 

lub czynności przewidziane w przepisach o zamówieniach 
publicznych; 

 

• osoby gospodarujące środkami publicznymi przekazanymi 

jednostkom nie zaliczanym do sektora finansów publicznych. 
 

• Rozszerzenie: art. 4a 

 

Z orzecznictwa …  

ORZECZENIE RKO przy RIO w O. z dnia 22 marca 2006 r.,  

ZDB-4100-5/2006 

w sprawie Grzegorza J., zatrudnionego w Urzędzie Miejskim w P. na 

stanowisku Sekretarza o popełnienie czynu, który wyczerpuje 

dyspozycję art. 10 ustawy (…) polegającego na dokonany zmiany w 

budżecie jednostki sektora finansów publicznych bez upoważnienia 

(…)  

orzeka: 

Na podstawie art. 135 w związku z art. 4 pkt 3 i art. 19 ust. 2 ustawy o 

odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych 

uniewinnia Grzegorza J. 

od zarzutu (…)  

Skład Orzekający ustalił, co następuje: 

podczas urlopu wypoczynkowego, na którym przebywał Burmistrz Gminy 

P, piastujący funkcję sekretarza. gminy, obwiniony Grzegorz J. wydał 

cztery zarządzenia w sprawie zmian w budżecie gminy P.  

uprawnienia do takiego działania dopatrywał się w pełnomocnictwie jakie 

otrzymał od Burmistrza Gminy,  

Z orzecznictwa … 

•

Skład Orzekający zważył, co następuje: 

•

To wójtowi/burmistrzowi przysługuje wyłączne prawo zgłaszania 

propozycji zmian w budżecie gminy. 

•

Wykluczone prawnie jest dokonywanie zmian w budżecie przez inne 
podmioty-

czynność prawna dokonana przez podmiot nieuprawniony jest 

nieważna z mocy prawa. 

•

Działania obwinionego były nieskuteczne prawnie, nieważne z mocy 
prawa,  

•

Skład Orzekający uznał, iż sekretarzowi gminy nie zostały powierzone 

określone obowiązki w zakresie gospodarki finansowej w tym 

uprawnienie do dokonywania zmian w budżecie. 

•

O ile można stwierdzić, że czyn podjęcia przez sekretarza gminy 

opisanych wyżej zarządzeń w sprawie zmian w budżecie gminy na rok 

2005, „z upoważnienia burmistrza”, jest czynem bezprawnym, to jednak 

nie sposób zaliczyć obwinionego sekretarza gminy do katalogu osób 
opisanych w art. 4 cytowanej ustawy.  

 

Z orzecznictwa … 

• ORZECZENIE GKO z dnia 7 listopada 2005 r. (Nr akt 

DF/GKO/Odw.- 35/46/2005/331) 

    

(…) odwołanie wniesione przez pełnomocnika Obwinionego – Pana 

Roberta C. 

– dyrektora Zarządu Transportu Miejskiego w Warszawie, (…) 

Zaskarżonym orzeczeniem Komisja Orzekająca I instancji uznała 
Obwinionego Roberta C. 

(cyt.) „winnym tego, że zawarł w dniu 20 lutego 

2004 r. w Warszawie w imieniu Miasta Stołecznego Warszawy umowy z 

Przedsiębiorstwem Komunikacji Samochodowej w G. (…), czym 

przekroczył zakres upoważnienia do zaciągania w 2004 r. zobowiązań 

obciążając budżet Miasta Stołecznego Warszawy: 

 

• UZASADNIENIE  

(…) Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, że Obwiniony 

zawierając powyższe umowy nie przekroczył upoważnienia do 

zaciągania zobowiązań jednostki sektora finansów publicznych, 

gdyż zobowiązania miały charakter warunkowy, a zatem należało 

rozstrzygnąć jak w sentencji. 

Naruszenia (sfery regulacji) 

• Strona dochodowa finansów publicznych  

(brak dochodu lub jego zmniejszenie);

  

 

• Wydatki publiczne  

(wygenerowanie lub ich nieprawne zwiększenie);

  

 

• Naruszenie zasad gospodarowania środkami publicznymi;  

 

• Naruszenie zasad reprezentacji skarbu państwa w sferze 

umów prywatnych (zamówienia publiczne);  

 

• Naruszenia w sferze sprawozdawczej i kontrolnej finansów 

publicznych 

Odpowiedzialność - mechanizm 

• odpowiedzialność za czyn określony w ustawie;  
• odpowiedzialność na zasadzie winy,        

(19.2) 

 

 

 

• odpowiedzialność sprawcy bezpośredniego, 

(19.1) 

 

• odpowiedzialność sprawcy kierowniczego - 

wydającego polecenie    

 

     

(19.3) 

 

• samodzielna odpowiedzialność kierownika oparta na 

zaniechaniu lub niewypełnianiu obowiązków w 
zakresie kontroli zarządczej    

  

(5.2; 11.2; 16.2; 17.7)

. 

S A N K C J E

  

• UPOMNIENIE  

• NAGANA  

• KARA PIENIĘŻNA  

• ZAKAZ PEŁNIENIA FUNKCJI  

ZWIĄZANYCH Z DYSPONOWANIEM 
ŚRODKAMI PUBLICZNYMI  

Zasady wymiaru kary  

• Kara wymierzana wg uznania organu 

orzekającego,  

• Przesłanki uwzględniane przy wymiarze kary 

(33)

:   

– skutki i stopień szkodliwości naruszenia 

(22.2)

,  

– stopień winy,  
– społeczne cele kary,  
– cele zapobiegawcze i dyscyplinujące w stosunku do 

ukaranego.  

• Indywidualizacja sankcji, 
• Kara łączna 

(37)

.   

Organy orzekające  

• I instancja  

Komisje Orzekające w Sprawach o Naruszenie Dyscypliny 

Finansów Publicznych,  

(przewodniczący, jeden lub dwóch zastępców 5 – 21 członków)

  

• II instancja 

Główna Komisja Orzekająca w Sprawach o Naruszenie Dyscypliny 

Finansów Publicznych, 

(przewodniczący, jeden lub dwóch zastępców 5 – 21 członków) 

 

4 letnia kadencja komisji  

Zasada niezawisłości / związanie prawem  

Rzecznicy dyscypliny 

 

• Główny Rzecznik Dyscypliny Finansów 

Publicznych i rzecznicy dyscypliny finansów 
publicznych 

– wymogi podmiotowe 

(63)

,  

 

• Obowiązek działania na rzecz finansów 

publicznych wraz z reprezentacją interesów 

skarbu państwa 

(59)

,  

 

• Postępowanie wyjaśniające i funkcja 

procesowa oskarżyciela 

(58)

.  

Zasady postępowania 

• Dwuinstancyjność postępowania 

(72.1)

,  

• Postępowanie o charakterze kontradyktoryjnym 

(spornym) 

(73)

,  

• Domniemanie niewinności i rozstrzyganie wątpliwości 

na korzyść obwinionego 

(76)

,  

• Swobodna ocena dowodów,  
• Prawo do obrony 

(74)

,  

• Jawność 

(119-120)

,  

• Sądowo-administracyjna kontrola orzeczeń GKO 

(169)

.  

Ujemne przesłanki postępowania 

• brak czynu; 
• brak znamion naruszenia dyscypliny; 
• przedawnienie karalności; 
• śmierć obwinionego; 
• brak podległości obwinionego odpowiedzialności 

dyscyplinarnej; 

• powaga rzeczy osądzonej / orzeczonej; 
• przesłanki niedochodzenia kary 

(27.1 / 28.1)

; 

• okoliczność wykluczająca z mocy ustawy orzekanie w 

sprawie o naruszenie dyscypliny finansów publicznych 
 

 

 

 

 

(78)

. 

Postępowanie przed komisją 

• Wniosek o ukaranie 

(104; wymogi formalne 110)

,  

• Kontrola formalna wniosku,  
• Posiedzenie i rozprawa,  
• Postępowanie dowodowe,  
• Elementy techniczne postępowania  

(dostęp do akt, terminy, doręczenia 173 - 179)

,  

• Odroczenie,  
• Orzeczenie – wymogi formalne 

(134-137)

.  

Środki zaskarżenia  

 

• Skarga (zażalenie, odwołanie) za 

pośrednictwem organu wydającego 
skarżone rozstrzygnięcie,  

 

• Kontrola skarżącego – prawo wycofania 

skargi 

(140)

,  

 

• Zakaz reformatio in peius na podstawie 

skargi obwinionego 

(146)

.   

Postępowanie przed GKO  

 

• Zakres orzekania,  

 

• Ograniczone kompetencje dowodowe 

(145)

,  

 

• Meritum orzeczenia GKO:  

– Utrzymuje skarżone orzeczenie w mocy,  
– Uchyla orzeczenie w całości lub części,  

• i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia,  
• i rozstrzyga sprawę co do istoty.