Order Orła Białego

Order Orła Białego – najstarsze i najwyższe

, nadawane za znamienite zasługi cywilne i wojskowe dla pożytku

Rzeczypospolitej Polskiej, położone zarówno w czasie pokoju jak i w czasie wojny. Nie
dzieli się na klasy. Nadawany jest najwybitniejszym

Polakom

oraz najwyższym rangą

przedstawicielom państw obcych. W porządku

precedencji

orderów świata szóste z kolei.

Order Orła Białego noszony jest na wstędze błękitnej przewieszonej przez lewe ramię do
prawego boku. Gwiazdę Orderu, niegdyś haftowaną, nosi się na lewej piersi.

Spis treści

•

•

•

3 Kapituła Orderu Orła Białego

3.1

Problemy ze składem Kapituły w latach 2005-2007

•

4 Kawalerowie Orderu Orła Białego (lista niepełna)

4.1

Obywatele Rzeczypospolitej Polskiej

4.2

Cudzoziemcy

•

5 Żyjący polscy Kawalerowie Orderu Orła Białego

•

6 Zobacz też

•

7 Przypisy

•

8 Linki zewnętrzne

Historia

Order został ustanowiony

przez króla

na Zamku w

małym mieście na Podlasiu, położonym nad malowniczą rzeką

Narew

, gdzie bywali

królowie, magnaci i książęta polscy. Otrzymywali go w czasie

I Rzeczypospolitej

głównie

magnaci

, którzy wsparli króla w elekcji:

Karol Stanisław Radziwiłł

Hieronim Lubomirski

Michał Kazimierz Ogiński

Ignacy Krasicki

Stanisław Kostka Potocki

. W czasach

stracił nieco

renomę, gdyż minister

Henryk Brühl

masowo go sprzedawał. Za panowania

Stanisława

Augusta Poniatowskiego

Order Orła Białego nadano na rozkaz carycy

Polski.

Ponownie został ustanowiony w

1807

jako najwyższe odznaczenie

Księstwa

Warszawskiego

i później kongresowego

Królestwa Polskiego

. Jednak po upadku

powstania listopadowego

1831

wraz z

Orderem Świętego Stanisława

włączony został

w poczet odznaczeń rosyjskich i był nadawany przez

carów

jako Królewsko-Carski Order

Orła Białego, co było szczególną uzurpacją polskich narodowych insygniów i nie należy
go traktować jako kontynuację polskiego orderu rycerskiego. W systemie rosyjskim
zajmował trzecie miejsce po

orderze św. Andrzeja Powołańca

oraz równorzędnych

orderach

św. Aleksandra Newskiego

św. Katarzyny Męczennicy

. Carowie nadali go

1017 osobom.

Został odnowiony przez

ustawą z dnia

najwyższe odznaczenie państwowe. Otrzymał wówczas także nowy wygląd. W okresie
międzywojennym nadany został 24 obywatelom polskim i 87 cudzoziemcom (w tym 33
monarchom i

prezydentom

, 1 0

premierom

, 12 członkom rodzin panujących, 15

ministrom

II wojnie światowej

order nadawany nie był, posiadali go z racji urzędu tylko

prezydenci RP na uchodźstwie, choć oficjalnie w

PRL

nigdy tego odznaczenia nie

zniesiono. Dekret

PKWN

22 grudnia

1944

o orderach, odznaczeniach oraz medalach

wymieniał Order Orła Białego jako jedno z odznaczeń państwowych, nadawanych przez
Prezydium

KRN

, lecz nie był on nadawany, a w

1949

jako najwyższe odznaczenie

zastąpił go

Order Budowniczych Polski Ludowej

. Ustawa z 17 lutego

1960

o orderach i

odznaczeniach już nie wymieniała Orderu Orła Białego. Na

kolei nadano tylko czterem osobom (

), nie licząc sześciu prezydentów na Uchodźstwie,

którzy stawali się kawalerami Orderu z mocy wyboru.

23 grudnia

1992

został restytuowany ustawą z dnia

16 października

1992

r. o orderach i

odznaczeniach (Dz. U. Nr 90, poz. 490 ze zmianami). Order obecnie nadawany jest
przez

Prezydenta RP

. Pierwszymi osobami, które otrzymały go po

i król Szwecji

Karol XVI Gustaw Bernadotte

1993

, ale papież odebrał swój order dopiero

22 maja

1995

w czasie pielgrzymki do

kraju).

Zmiany insygniów

Początkowo miał formę owalnego orderu czerwonego koloru z jasnobłękitną wstęgą oraz
hasłem Pro Fide, Lege et Rege (

łac.

Za wiarę, prawo i króla). Na odznakach

przyznawanych monarchom słowo rege zmieniano na grege (łac. trzodę). Królowi
polskiemu przysługiwał przywilej noszenia insygniów orderowych, którymi był wysadzany
szlachetnymi kamieniami krzyż zawieszony na łańcuchu Orderu Orła Białego.
Monarchowie z dynastii

Wettynów

, August II Mocny i jego syn

August III Sas

mieli poza

tym cały zestaw klejnotów, który nazywano garniturem orderowym. W

1709

order dla

wszystkich kawalerów otrzymał formę

krzyża maltańskiego

. D o

1713

noszony był na szyi

z dodatkową gwiazdą.

August III w płaszczu orderowym Orderu Orła Białego

Order w XVIII w. (awers)Gwiazda Orderu w XVIII w.

Baretka

Orderu Orła Białego

W czasach carskich orderowi nadano imperialny wygląd. Składał się na niego dwugłowy
orzeł w złotej koronie emaliowany na czarno ze złotym krzyżem maltańskim na piersi
emaliowanym na czerwono z białą emaliowaną obwódką i złotymi promieniami pomiędzy
ramionami. Na krzyżu z kolei znajdował się biały orzeł z rozpostartymi skrzydłami i głową
zwróconą w lewo. Order noszony był na gładkiej ciemnoniebieskiej szarfie.

Na gwiazdę składały się ośmioramienna, złota gwiazda z prostymi ramionami, środkowy
dysk nosił biały obwiedziony na czerwono krzyż ze złotymi promieniami pomiędzy
ramionami, otoczony przez błękitny krąg z mottem orderu (Pro Fide, Lege et Rege).

Okres międzywojenny

Po restytucji orderu w 1921 roku zmieniono jego hasło na Za Ojczyznę i Naród. Na nowy
wygląd orderu złożyły się złoty

krzyż maltański

z białą emaliowaną obwódką i złotymi

promieniami między ramionami, dalej biały, emaliowany i ukoronowany orzeł z
rozpostartymi skrzydłami z głową w lewo na krzyżu. Order nosi się na gładkiej, jasno
błękitnej szarfie z lewego ramienia na prawy bok.

Gwiazda jest ośmioramienna z prostymi ramionami. Na niej osadzony jest złoty,
maltański krzyż emaliowany na czerwono z białą emaliowaną obwódką i złotymi
promieniami pomiędzy ramionami. Nowe hasło zostało wypisane na ramionach krzyża.
Na centralnym dysku emaliowanym na biało znajduje się monogram RP (Rzeczpospolita
Polska) otoczony emaliowanym zielono wieńcem.

W okresie międzywojennym nadany został 24 obywatelom polskim i 87 cudzoziemcom
(w tym 33 monarchom i prezydentom, 10 premierom, 12 członkom rodzin panujących, 15
ministrom).

Opis odznaki od 1992

Obecnie odznaką Orderu Orła Białego jest krzyż maltański, równoramienny, złocony, o
wymiarach 70 x 70 mm, zakończony na rogach ramion kulkami. Ramiona krzyża pokryte
są czerwoną emalią z białymi brzegami w złoconym obramowaniu. Między ramionami
krzyża umieszczone są pęki złoconych promieni. W środku krzyża biało emaliowany
orzeł według wzoru określonego w ustawie z dnia 1 sierpnia

1919

o godłach i barwach

Rzeczypospolitej Polskiej, ze złoconymi żyłkami, koroną, dziobem i szponami. Na
odwrotnej stronie ramiona krzyża są złocone z biało emaliowanym obramowaniem i
wypukłym napisem: ZA OJCZYZNĘ I NARÓD. W środku krzyża na okrągłej biało
emaliowanej tarczy w otoku ze złoconych liści dębowych pokrytych zieloną emalią
umieszczony jest złocony monogram: RP. Krzyż zawieszony jest na błękitnej wielkiej
wstędze szerokości 100 mm.

Odznaką Orderu jest ponadto gwiazda orderowa srebrzona o średnicy 80 mm z ośmiu
pęków promieni. Na gwieździe umieszczony jest złocony krzyż Orderu, o wymiarach 50 x
50 mm, lecz bez orła i bez kulek na rogach ramion. Między ramionami krzyża złociste
płomyki, na ramionach krzyża złocony napis: ZA OJCZYZNĘ I NARÓD. W środku krzyża
na okrągłej, biało emaliowanej tarczy w otoku ze złoconych liści dębowych pokrytych
zieloną emalią umieszczony jest złocony monogram "RP".

Pierwszym Kawalerem Orderu Orła Białego po jego restytucji został w roku

1993

Jan

Paweł II

Kapituła Orderu Orła Białego

Na straży honoru Orderu stoi

Kapituła

Orderu Orła Białego, jej członkowie powoływani są

przez

prezydenta RP

na pięć lat spośród osób, które zostały odznaczone tym Orderem.

Kapitułę tworzą: Wielki Mistrz Orderu i pięciu członków Kapituły. Zgodnie z ustawą o
orderach i odznaczeniach prezydent RP, z tytułu wyboru na ten urząd, staje się
Kawalerem Orderu Orła Białego, Wielkim Mistrzem Orderu i przewodniczy Kapitule.
Kapituła wybiera ze swego grona Kanclerza Orderu i Sekretarza Kapituły.

Łańcuch Orderu Orła Białego pochodzący z czasów panowania króla

Stanisława

Augusta Poniatowskiego

oraz miecz orderowy jako klejnoty Rzeczypospolitej

przechowuje się w kaplicy

Zamku Królewskiego w Warszawie

Obecnie w jej skład wchodzą:

Prezydent RP

Lech Kaczyński

(Wielki Mistrz Orderu),

Wiesław Chrzanowski

Andrzej Gwiazda

oraz ks. abp

Ignacy Tokarczuk

(członkowie

Kapituły).

Problemy ze składem Kapituły w latach 2005-2007 [

edytuj

]

•

Pod koniec

2005

, po wyborze

Lecha Kaczyńskiego

, z funkcji kanclerza kapituły

ustąpiła prof.

Barbara Skarga

, która poczuła się urażona jego wypowiedzią, że

"od prezydenta Kwaśniewskiego najwyższe odznaczenia, co niestety, tyczy się
też Orderu Orła Białego, dostają ludzie zasłużeni. Są rzeczywiście zasłużeni - ale
dla PRL". Prof. Skarga była deportowana na Syberię w

1944

, skąd powróciła

dopiero w

1955

. W odpowiedzi na jej rezygnację, prezydent-elekt

Lech Kaczyński

stwierdził : "Jestem pełen szacunku dla filozoficznego dorobku pani profesor, ale
uważam, że niczym nie obraziłem kapituły. Mam po prostu inny stosunek do
prawdy. Prawdę wolno mówić, chyba że tu się różnimy z prof. Skargą?"

•

W tym kontekście prezydent przywołał odznaczenie wśród 25 odznaczonych
przez Aleksandra Kwaśniewskiego

Włodzimierza Reczka

, który w czasach

stalinowskich był posłem na Sejm (1945-1956), przez wiele lat członkiem KC

PZPR

[1]

Uhonorowanie go tym orderem wzbudziło ogromne kontrowersje. Kapituła

Orderu była przeciw, ale według jej członków, "została postawiona przed faktem
dokonanym". "O Włodzimierzu Reczku z całą pewnością można powiedzieć, że
tworzył Polskę Ludową , A czymże on się zasłużył dla III RP, że dostał tak wysokie
odznaczenie? Tym, że był działaczem sportowym? Zapewniam, że mam inne niż
prezydent Aleksander Kwaśniewski wyobrażenie, kto powinien dostać Order Orła
Białego, i będę je realizował." - powiedział

Prezydent RP

. Przypomniał również, że

Reczek razem z

Józefem Cyrankiewiczem

Lucjanem Motyką

doprowadził do

wchłonięcia