1. Srebrzone komórki nerwowe zwoju międzykręgowego 



 

zwój międzykręgowy otoczony jest 2 torebkami – zewnętrzną (zbudowaną z włókien 
kolagenowych) i wewnętrzną (utworzoną przez 2-3 warstwy płaskich fibroblastów) 



 

masę zwoju tworzy łącznotkankowy zrąb, utworzony z tkanki łącznej właściwej luźnej oraz 
skupiska komórek rzekomojednobiegunowych, poprzedzielanych pęczkami włókien 

nerwowych 



 

każda komórka nerwowa pseudo jednobiegunowa oddaje jedną wypustkę, dzielącą się 

następnie na akson i dendryt 



 

preparat specyficznie barwiony (metodą srebrzenia AgNO3), co pozwala na uwidocznienie 

aparatu Golgiego (widocznego w postaci zygzaków, haczyków, wężyków), układającego się 
tutaj obwodowo, w układzie wianuszkowym 



 

aparat Golgiego otacza duże, pęcherzykowate jądro komórki zwojowej, w której dodatkowo 
można zidentyfikować drobnoziarnisty tigroid 



 

każda komórka zwojowa otoczona jest pojedynczą warstwą komórek satelitarnych 
o gwiaździstym kształcie, od których ograniczona jest przez szparę obkurczeniową 



 

komórki satelitarne mają zwarte jądra i na zewnątrz pokryte są wytworzoną przez siebie 
blaszką podstawną 



 

obecne: włókna nerwowe, ciała komórek nerwowych; budowa regularna, uporządkowana; 
aparat Golgiego zbudowany z diktiosomów i pęcherzyków 



 

od zwoju współczulnego różni się uporządkowaną budową, rozmieszczeniem komórek 
satelitarnych 

 

2. Mitoza w komórkach roślinnych 



 

widoczne są grupy komórek o wyraźnie widocznych ścianach komórkowych, co 

jednoznacznie wskazuje na to, iż są to komórki roślinne 



 

w komórkach tych widoczne są jądra komórkowe w różnych stadiach podziału – jest to 

mitoza, stanowiąca kulminację cyklu komórkowego i składająca się z 2 etapów: podziału 
jądra (kariokinezy, którą możemy obserwować pod mikroskopem) i podziału cytoplazmy 

(cytokinezy, niewidocznej pod mikroskopem świetlnym) 



 

mitoza składa się z interfazy i 4 faz właściwych – w stadium interfazy widzimy komórki 

z typowym interfazowym jądrem – widoczna otoczka jądrowa, jądro, jąderka, chromatyna 
o strukturze cienkich, delikatnych nici 



 

wyróżniamy 4 fazy kariokinezy: profazę, metafazę, anafazę i telofazę 



 

w profazie następuje kondensacja chromosomów, zanika otoczka jądrowa i jąderko, 

centriole rozsuwają się, wyznaczając przyszłe bieguny komórki; chromosomy nie są 
skupione w jednym miejscu – rozmieszczone chaotycznie 



 

w metafazie chromosomy są najlepiej widoczne, układają się w płaszczyźnie równikowej 
(położenie ekwatorialne), tworząc płytkę metafazową; każdy chromosom składa się z 2 

chromatyd 



 

w anafazie następuje ruch chromosomów w kierunku biegunów, wydłużenie wrzeciona 

podziałowego (włókna wrzeciona kariokinetycznego przyczepiają się do centromerów) 
i oddalenie się od siebie biegunów, siostrzane chromatydy się rozłączają 



 

w telofazie następuje odtwarzanie struktury jąder, jąderka i otoczki jądrowej; chromatyny 
położone na biegunach komórki, zakończenie podziału 



 

silnie wybarwione jądro komórkowe, widoczna skondensowana chromatyna jądrowa 
w postaci chromosomów/chromatyd; podziały asynchroniczne 

3. Komórki tłuszczowe barwione Sudanem III 



 

rodzaj tkanki łącznej o szczególnie małej masie istoty międzykomórkowej 



 

główną masę tkanki stanowią komórki tłuszczowe (adipocyty), różnej wielkości i średnicy 



 

komórki posiadają własną błonę podstawną, układają się (gromadzą) wokół naczyń 



 

komórki wielokątne, występują w zgrupowaniach, które mają budowę płacikową, zrazikową 



 

grupy komórek oddzielone są od innych grup komórek pasmami tkanki łącznej właściwej, 
w której znajdują się liczne naczynia krwionośne i nerwy 



 

komórka zawiera jedną dużą wakuolę tłuszczową, która wypełnia prawie całą objętość 
komórki – kropla ta ujawniona jest dzięki specyficznemu barwieniu Sudanem III 

(w barwieniu normalnym, podczas odwodnienia przy pomocy rozpuszczalników kropla 
tłuszczowa zostałaby wypłukana) 



 

zewnętrzną granicę komórki tłuszczowej stanowi niezwykle wąski rąbek cytoplazmy, 
ściśniętej przez centralnie położoną kroplę lipidową – w miejscach, gdzie sporadycznie 

widoczne są płaskie jądra komórkowe, cytoplazma jest nieco grubsza, tam też znajdują się 
pozostałe organelle 



 

wybarwione struktury – krople tłuszczu, po jednej w każdej komórce (tkanka tłuszczowa 
żółta); pomiędzy komórkami widoczne łącznotkankowe struktury (włókna i komórki tkanki 

łącznej) 



 

<różnice między tkanką tłuszczową żółtą a brunatną:  

w żółtej tłuszcz występuje w postaci pojedynczej kropli i jądro zepchnięte jest na obwód, 

w brunatnej występuje wiele małych kropli tłuszczu, jądro leży centralnie;  

w żółtej tłuszcz ma charakter egzogenny, w brunatnej jest wytwarzany przez komórkę; 

tkanka brunatna zanika przy braku ACTH lub hormonów nadnerczy, zanika we wczesnych 

latach życia; żółta nie zanika; 

tkanka brunatna występuje: między łopatkami, w okolicy tętnicy podobojczykowej, w okolicy 

nadnerczy, nerek, grasicy i przytarczyc; żółta - w całej tkance podskórnej> 

 

4. Kosmki łożyska 



 

makroskopowo widać płytę łożyskową z odchodzącymi od niej kosmkami 



 

kosmki są palczastymi wypustkami łożyska, na przekroju mają owalny kształt 



 

wyraźnie widoczny dwuwarstwowy nabłonek 



 

wolna powierzchnia kosmka pokryta syncytiotrofoblastem, którego komórki pochodzą 

z niżej leżących cytotrofoblastów 



 

zrąb kosmka nazywany płytą kosmówkową, w której występują liczne naczynia, niekiedy 

wypełnione erytrocytami 



 

w tkance łącznej zrębu kosmka występują komórki mezenchymalne kształtu gwiaździstego 

i duże makrofagi, zwane komórkami Hofbauera; okrągłe lub owalne, kwasochłonne, 
piankowate 



 

w przestrzeniach międzykosmkowych wyraźne złogi fibrynoidu – kwasochłonne, na 
pograniczu tkanek matczynych i płodowych 



 

kosmki ostateczne 



 

wewnątrz widoczne liczne włosowate naczynia krwionośne z krwinkami 



 

zrąb tworzy mezenchyma pozazarodkowa z komórkami kształtu gwiaździstego 



 

ściana kosmka jest silnie zredukowana, cytotrofoblast zanika, syncytiotrofoblast ma postać 

węzłów trofoblastu 

5. Pępowina 



 

narząd kształtu owalnego, makroskopowo widać 3 struktury – dwie tętnice i 1 żyłę 



 

powierzchnia pokryta jest nabłonkiem jednowarstwowym omoczni sześciennym 



 

wnętrze pępowiny stanowi nieunaczyniona tkanka galaretowata (galareta Whartona), 

w której zatopione są jedna żyła pępkowa i dwie tętnice pępkowe (po porodzie silnie 
obkurczone) – specyficzna konsystencja tej tkanki związana jest z wysoką zawartością 

kwasu hialuronowego i bogactwem proteoglikanów siarczanowych 



 

galareta Whartona zawiera komórki mezenchymatyczne o różnym kształcie 



 

ściana naczyń tętniczych o charakterystycznej budowie – gruba błona wewnętrzna, błona 
mięśniowa z metachromatyczną substancją podstawową, brak błony sprężystej (blaszek 

sprężystych wewnętrznej i zewnętrznej), zamiast przydanki występuje tkanka łączna 
śluzowa; na preparacie światło jest zapadnięte na skutek skurczu mięśniówki 



 

żyła zawiera dużo włókien mięśniowych o różnym układzie – podłużnym, okrężnym, 
skośnym. 



 

na zewnątrz – tkanka łączna galaretowata, zrąb – mezenchyma pozazarodkowa 



 

na zewnątrz – nabłonek owodniowy jednowarstwowy sześcienny/wielowarstwowy płaski 



 

odróżniamy od pęczka naczyniowego: naczynia znajdują się w wyraźnie odgraniczonej 
strukturze, jaką jest sznur pępowinowy; odmienna budowa naczyń krwionośnych 

6. Plemniki 



 

komórki rozrodcze męskie, zawierające haploidalny zestaw chromosomów; nie mają zdolności 
dzielenia się.  



 

jasny preparat, na którym to – na największym powiększeniu – widoczne są plemniki 

z zasadochłonnie zabarwioną główką (czerwoną) i kwasochłonnie zabarwioną witką 
(niebieską) 



 

główka masz kształt owalny, zawiera jądro (skondensowane, w formie jednorodnej 
chromatyny jądrowej) i akrosom, pokrywający przedni biegun jądra (2/3 powierzchni, 

w formie czapeczki) 



 

witkę (zdecydowanie dłuższa od główki – 45 mikrometrów, podczas gdy cały plemnik ma 

ok. 60) można podzielić na 4 części: szyjkę (zawiera 2 centriole, jedna z nich stanowi ciałko 
podstawne witki), wstawkę, odcinek główny (aksonemę otacza początkowo 9, później 7 

włókien białkowych, osłonka włóknista) i odcinek końcowy(aksonema otoczona jedynie 
błoną komórkową) 



 

obok plemników prawidłowo wykształconych wyróżnić można plemniki o budowie 
nieprawidłowej (posiadające zbyt krótką witkę, witkę złamaną, mające wady w budowie 

główki itp.) 



 

wstawka zawiera mitochondria (od środka: aksonema, 9 włókien keratynowych, mankiet 

mitochondriów) 



 

witka zbudowana z aksonemy, mikrotubuli, osłonki włóknistej 



 

niebieski preparat z rozmazem; trudno znaleźć plemniki – należy szukać na obrzeżach 

7. Nabłonek jednowarstwowy płaski z krezki jelita 



 

preparat wysrebrzony, oglądany od góry 



 

rząd płaskich, zwartych komórek, leżących na błonie podstawnej 



 

składa się z komórek, których granice są pozazębiane – czarno-brązowa sieć odpowiada 
granicom międzykomórkowym 



 

komórki duże, jasne, brak przestrzeni międzykomórkowych lub bardzo niewielka jej ilość 



 

jądra komórkowe owalne, leżące równolegle do błony podstawnej, w centralnym punkcie 

komórki 



 

komórki nie wykazują biegunowości ułożenia składników komórkowych 

8. Tkanka łączna siateczkowata 



 

utworzona przez delikatną sieć włókien srebrochłonnych (argentofilnych, retikulinowych; 
kolagen typu III), na której rozpięte są komórki gwiaździste (otaczające całkowicie włókna, 

na kształt mankietu) – komórki te, o kwasochłonnej cytoplazmie zaopatrzone są w liczne 
wypustki, tworzące sieć (Wojtek mówi: głównie fibroblasty – kom siateczkowe, odnowa 

innych rodzajów kom tkanki łącznej) 



 

w oczkach tkanki okrągłe jądra limfocytów 



 

dodatkowo występują komórki niezróżnicowane, fibrocyty, komórki dendrytyczne, komórki 
splatające się, makrofagi 



 

makrofagi, komórki dendrytyczne i splatające się uczestniczą w indukcji odpowiedzi 
immunologicznej 



 

komórki posiadają duże, okrągłe jądro, kwasochłonną cytoplazmę; łączą się ze sobą 
wypustkami cytoplazmatycznymi, tworząc sieć 



 

od innych tkanek łącznych różni się przewagą włókien retikulinowych 



 

fibrocyty – forma spoczynkowa fibroblastów, odpowiedzialne za syntezę kolagenu 

i macierzy 

9. Tkanka łączna włóknista z krezki 



 

substancja podstawowa ułożona warstwowo pod postacią blaszek, w których spoczywają 

komórki, włókna i naczynia 



 

cecha charakterystyczna: pomiędzy blaszkami widoczny płyn tkankowy, którego nadmiar 

powoduje obrzęk 



 

zawiera wszystkie rodzaje włókien łącznotkankowych: kolagenowe, sprężyste, retikulinowe 



 

zawiera również wszystkie typy komórek: fibroblasty, fibrocyty, komórki plazmatyczne, 
komórki tuczne, tłuszczowe, napływowe, histiocyty – są one trudne do odróżnienia, 

widoczne jądra tych komórek 



 

 istota międzykomórkowa zbudowana z obfitej, silnie uwodnionej macierzy o niskim stopniu 

agregacji makrocząsteczek, w której to właśnie luźno są rozrzucone pęczki włókien 
kolagenowych i sieć włókien sprężystych 



 

<odmiany tkanki łącznej włóknistej z krezki: 

- błoniasta – tworzy błony surowicze otaczające jamę brzuszną, opłucnową, osierdziową; 

od strony światła jamy błonę pokrywa nabłonek jednowarstwowy płaski 

- pólkowa – w sieci większej i mniejszej, występują w niej pólka niewypełnione tkanką łączną 

lub z jej skąpą ilością 

- beleczkowata – beleczki z włókien kolagenowych tworzące sieć o dużych oczkach; 

w warstwie siateczkowatej skóry właściwej oraz w oponie pajęczej> 

10. Tkanka łączna zwarta o układzie regularnym włókien kolagenowych 



 

występująca np. w ścięgnie 



 

zbudowana z równolegle ułożonych pęczków włókien kolagenowych (kolagen typu I), 
zatopionych w skąpej istocie podstawowej 



 

układ pęczków włókien nadaje tkance charakter uporządkowany 



 

między pęczkami włókien leżą nieliczne fibrocyty układające się w szeregi, nazywane 

szeregami Ranviera 



 

 fibrocyty posiadają skrzydełkowate wypustki, którymi wypełniają wolne przestrzenie 

pomiędzy włóknami klejodajnymi – wyglądają one jak ciemniejsze linie na powierzchni 
fibrocytów, rozmieszczone wzdłuż całego szeregu Ranviera w postaci grzebieni 



 

 poszczególne pęczki włókien kolagenowych otoczone są luźniejszą tkanką łączną, całe 
ścięgno otaczają pęczki włókien kolagenowych o przebiegu okrężnym 



 

dominują włókna kolagenowe o regularnym układzie; nieliczne komórki  



 

różni się od włókien nerwowych brakiem przewężeń Ranviera, jednolitą budową włókien, 

obecnością nielicznych jąder komórkowych. 

11. Chrząstka szklista z wyrostka mieczykowatego mostka 



 

pokryta ochrzęstną z tkanki łącznej zbitej o układzie regularnym, w której znajdują się 
fibroblasty, a na granicy komórki niezróżnicowane; ponadto w ochrzęstnej występują też 

naczynia odżywiające chondrocyty i komórki mezenchymalne różnicujące się 
w chondroblasty 



 

ochrzęstna kwasochłonna, istota podstawowa pod ochrzęstną zasadochłonna – im głębiej, 
tym bardziej zasadochłonna (spłaszczone komórki) 



 

istota międzykomórkowa zbudowana z istoty podstawowej chrząstki barwiącej się 
zasadochłonnie oraz z włókien kolagenowych typu II ułożonych nieregularnie, biegnących 

w różnych kierunkach (niewidoczne na preparacie ze względu na inny współczynnik 

załamania światła); istota międzykomórkowa skupia się wokół komórek, tworząc 
zasadochłonnie wybarwione obszary – kule chondrytowe 



 

komórki – chondrocyty i zewnętrzne chondroblasty – występują pojedynczo lub po kilka 
jako grupa izogeniczna (powstała z podziału jednej komórki) – leżą w jamkach ochrzęstnych 

(istoty między komórkowej) 



 

chondrocyty o kształcie owalnym lub kulistym, z 1 lub 2 pęcherzykowatymi jądrami, 

mniejsze na obwodzie (chrząstka młoda) i większe w środku (chrząstka stara) 



 

obecne także chondroklasty oraz bezpostaciowa istota podstawowa składająca się 
z glikozaminoglikanów (siarczan chondroityny 



 siarczan keratanu) i kwasu hialuronowego 

12. Chrząstka włóknista z tarczki międzykręgowej 



 

charakterystyczne „jodełkowate” uporządkowanie włókien kolagenowych (typ I) – włókna 
zawsze są dobrze widoczne („nie zamaskowane”), ułożone w regularne pęczki 



 

ubogokomórkowa – typowa jest dla tej tkanki niewielka liczba małych komórek – 
pojedynczych chondrocytów, które umieszczone są w jamkach, biegnących zgodnie 

z przebiegiem włókien 



 

chondrocyty rozproszone w różowo zabarwionej macierzy; komórki o kształcie kulistym lub 

owalnym, z 1 lub 2 pęcherzykowatymi jądrami 



 

praktycznie brak grup izogenicznych 



 

liczne włókna kolagenowe typu I ułożone w równoległe pęczki; chondrocyty w jamkach 
chrzęstnych, ograniczone pęczkami włókien 



 

istota podstawowa bezpostaciowa: proteoglikany i kwas hialuronowy; nieliczne 
chondrocyty i chondroblasty 

13. Chrząstka sprężysta z nagłośni 



 

widoczna gęsta sieć zbudowana z licznych włókien elastycznych i sprężystych , otaczająca 
bardzo liczne jamki chrzęstne, w których znajdują się grupy izogeniczne chondrocytów 



 

 chondrocyty w jamkach ochrzęstnych i istota międzykomórkowa słabiej rozwinięte 



 

 słabo widoczne chondrocyty, wyraźne jamki 



 

 chondrony najczęściej dwukomórkowe 



 

 sieć włókien sprężystych wybarwionych na niebiesko rezorcyno-fuksyną i na wiśniowo 
orceiną 



 

więcej chondrocytów w jamkach chrzęstnych niż w chrząstce włóknistej; dominują włókna 
sprężyste, dość regularnie ułożone 

 

14. Tkanka łączna zwarta blaszkowata 



 

obecne są blaszki kostne, ułożone koncentrycznie wokół kanałów naczyniowych – osteony – 
blaszki te, zbudowane z kolagenu typu I wypełniają objętość tkanki, zapewniając jej dużą 

wytrzymałość 



 

w środku osteonu tzw. kanał osteonu (dawniej kanał Haversa), zawierające przyżyciowo 

włosowate naczynia krwionośne i nerw 



 

naczynia krwionośne poszczególnych osteonów łączą się dzięki bocznym odgałęzieniom, 

które biegną w poprzek kości w kanałach Volkmanna 



 

na granicach przylegających do siebie blaszek kostnych znajdują się jamki kostne, 

zawierające osteocyty (wypustki) 



 

od strony zewnętrznej pokryta blaszkami podstawowymi zewnętrznymi, a od strony jamy 

szpikowej blaszkami podstawowymi wewnętrznymi 



 

kość pokryta jest okostną, zbudowaną z 2 warstw – zewnętrznej (tkanki łącznej zbitej, od 

której odchodzą włókna zakotwiczające Sharpeya; wiele włókien kolagenowych, niewiele 
komórek) i wewnętrznej (luźniejszej, z naczyniami i komórkami osteogennymi, mogącymi 

różnicować się w osteoblasty) 



 

istota międzykomórkowa zbudowana głównie z soli mineralnych (hydroksyapatyt). Osteoid 
– kolagen typu I + macierz – organiczna substancja bezpostaciowa, białka niekolagenowe 

(osteonektyna i osteokalcyna) 



 

najbardziej peryferyjna warstwa osteonu nie zawiera kanalików kostnych i jest uboga 

we włókna kolagenowe (linia cementowa)  



 

poza blaszkami systemowymi (tworzącymi osteony) wyróżnia się blaszki: 

międzysystemowe (wypełniają przestrzeń między osteonami), podstawowe zewnętrzne 
(leżą w kilku warstwach pod okostną), podstawowe wewnętrzne (otaczają kość od strony 

szpikowej) 



 

osteoblasty (kom. kościotwórcze) – okrągłe, pęcherzykowate jądro z wyraźnym jąderkiem, 

cytoplazma zasadowa, silnie rozwinięta RER i aparat Golgiego, wypustki; na powierzchni 
zewnętrznej tworzących się blaszek kostnych 



 

osteocyty – w jamkach kostnych; spłaszczone; jądra o zbitej chromatynie; słabo rozwinięta 
RER i aparat Golgiego, mało pęcherzyków wydzielniczych 



 

osteoklasty – duże i owalne; kilka/kilkanaście jąder; kwasochłonna cytoplazma; liczne 
pęcherzyki hydrolazowe i lizosomy, mitochondria i polirybosomy; w zatokach erozyjnych 

15. Krew - rozmaz 



 

komórki morfotyczne zanurzone w bezpostaciowym płynie – osoczu (wodny roztwór białek 

– albuminy, globuliny, fibrynogenu; soli nieorganicznych, aminokwasów, cukrów, lipidów) 



 

 rozróżnić możemy: 



 

erytrocyty – okrągłe lub owalne komórki z centralnym przejaśnieniem, brak jądra, na 
rozmazie wybarwione na czerwono, najliczniejsze; czasem mogą wykazywać odchylenia 

w zakresie wielkości (anizocytoza) lub kształtu (poikilocytoza) 



 

leukocyty, w skład których wchodzą granulocyty obojętno-, kwaso- i zasadochłonne oraz 

limfocyty i monocyty 



 

granulocyty obojętnochłonne – młode o jądrze pałeczkowatym, starsze o jądrze 

segmentowanym; najliczniej występują 3 lub 4-segmentowe; charakteryzują się 
obecnością wielu zasadochłonnych ziarnistości w kwasochłonnej cytoplazmie (ziarenka 

swoiste oraz nieswoiste – azurofilne), są najliczniejsze z leukocytów  

(50-75%) 



 

granulocyty kwasochłonne – inaczej eozynofile, posiadają jedno, dwupłatowe, 

„okularowate” jądro, kwasochłonne ziarnistości (lizosomy); rzadkie (2-4%) 



 

granulocyty zasadochłonne – inaczej bazofile, z jądrem 2- lub 3-płatowym; obecność 

licznych zasadochłonnych ziarnistości obejmujących całą komórkę; najrzadsze (0,5-1%) 



 

limfocyty – T i B posiadają 1 jądro, obejmujące całą komórkę i cytoplazmę w postaci 

zasadochłonnego rąbka w pobliżu jądra 



 

monocyty – największy element morfotyczny (2x większy od granulocytów), 

z 1 fasolowatego lub nerkowatego kształtu jądrem, zasadochłonną cytoplazmą z licznymi 
azurofilnymi lub kwasochłonnymi ziarenkami 



 

między erytrocytami znaleźć można fragmenty cytoplazmy megakariocytów – 
trombocyty, których zadaniem jest zaczopowanie uszkodzonej ściany naczynia 

i zahamowanie krwawienia w przypadku krwotoku 

16. Szpik kostny - skrawek 



 

dzielimy szpik na przedział naczyniowy i hemopoetyczny – szpik naczyniowy tworzą 
nieliczne tętnice i liczniejsze żyły, główne szerokie naczynia zatokowe szpiku; szpik 

hemopoetyczny tworzy zaś tkanka łączna z różnymi formami rozwojowymi elementów 

morfotycznych krwi 



 

pasma komórek tkanki łącznej siateczkowatej, zawierające gęsto upakowane, różnorodne 

formy rozwojowe erytrocytów i granulocytów, pomiędzy którymi spotyka się liczne komórki 
tłuszczowe 



 

licznie występujące, możliwe do jednoznacznego zróżnicowania megakariocyty – duże 
komórki, wielojądrzaste, których kuliste jądra ułożone są w kształcie obręczy lub wieńca – 

są to komórki macierzyste trombocytów powstających poprzez oderwanie się fragmentów 
cytoplazmy 



 

również możliwe do zróżnicowania wśród różnych form erytro- i granulopoetycznych, 
dzięki okrągłym, ciemno zabarwionym jądrom – normoblasty 



 

liczne naczynia włosowate szpiku są bardzo szerokie, mają postać zatok, ich śródbłonek 
zbudowany jest z komórek płaskich, wytwarzających pory; brak błony podstawnej 



 

erytrocyty wytwarzane są w pobliżu naczyń zatokowych, bardziej dojrzałe formy położone 
są bliżej śródbłonka 



 

od tarczycy szpik różni się tym, że w pęcherzykopodobnych strukturach, którymi w tym 
przypadku są naczynia zatokowe, brak koloidalnej wydzieliny 



 

od ślinianek różni się brakiem komórek pęcherzykowych 

17. Tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana szkieletowa w przekroju 
podłużnym 



 

zbudowana z długich, cylindrycznych, nierozgałęzionych i wielojądrowych komórek – 
włókien mięśniowych o zróżnicowanej średnicy, barwiących się silnie kwasochłonnie 



 

jądra leżą w obwodowej części sarkoplazmy, pod sarkolemą, otoczoną błoną podstawną – 
towarzyszy im tkanka łączna z licznymi naczyniami włosowatymi 



 

barwienie hematoksyliną żelazistą uwidacznia prążkowanie, które jest wynikiem tego, że 
miofibryla zbudowana jest z równoległe ułożonych miofilamentów cienkich i grubych 

układających się w naprzemiennie powtarzające się prążki jasne I (izotropowe) i ciemne A 
(anizotropowe) 



 

na sarkolemie, pod błoną podstawną znajdują się komórki satelitowe, dzięki którym włókna 
mają zdolność do regeneracji 



 

każda miofibryla otoczona śródmięsną (tk. łączna właściwa luźna, wł. kolagenowe, 
siateczkowe, fibroblasty; naczynia włosowate, nerwy i naczynia krwionośne); pęczek – 

omięsną (tk. łączna właściwa o zbitym utkaniu, wł. kolagenowe i siateczkowe; nieliczne 
fibroblasty); a cały mięsień – namięsną (torebka z tk. łącznej właściwej zbitej, wł. 

kolagenowe) 



 

pomiędzy włóknami -  komórki tkanki łącznej 



 

włókna nie są rozgałęzione, ani spłaszczone, brak wstawek 



 

budowa sarkomeru: prążek graniczny Z, ½ prążka I (izotropowego, jasny), prążek A 

(anizotropowy, ciemny; w jego połowie – prążek H, w części środkowej H – prążek M), 
½ prążka I. Prążki Z zawierają α-aktyninę i desminę, miejsce zakotwiczenia miofilamentów 

cienkich (końce + filamentów aktynowych) 



 

rozbudowana RER tworzy triady, kanaliki T na pograniczu prążka A i I;  

sarkolema – liczne wgłobienia w postaci kanalików 

18. Tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana szkieletowa w przekroju 
poprzecznym 



 

włókna mięśnia (komórki mięśniowe) widoczne są jako nierówne, wieloboczne pole ze 
spłaszczonymi bokami, którymi łączą się sąsiadujące ze sobą włókna 



 

jądra zgrupowane pod powierzchnią sarkolemy 



 

brak wstawek 



 

we włóknach widoczne są wyraźne miofibryle – składnik cytoplazmatyczny 



 

między włóknami znajdują się przegrody łącznotkankowe, które zawierają naczynia 

krwionośne: 



 

namięsna – otacza cały mięsień 



 

omięsna – otacza pęczki mięśniowe 



 

śródmięsna – otacza włókna mięśniowe 



 

poprzeczne prążkowanie nie jest widoczne – świadczy to o przekroju poprzecznym 

19. Tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana serca 



 

istota międzykomórkowa, w skład której wchodzi tkanka łączna właściwa i blaszki 
podstawne, otaczające miokardiocyty 



 

duża ilość naczyń krwionośnych w przestrzeni międzykomórkowej 



 

miokardiocyty ułożone zdecydowanie bardziej chaotycznie, mniej regularnie niż w mięśniu 

szkieletowym 



 

komórki mięśnia sercowego są widlasto rozgałęzione, łączą się z sąsiednimi komórkami za 

pośrednictwem bocznych anastomoz – wstawek, specyficznych dla serca (na preparacie 
w przekroju podłużnym są to elementy ciemniejsze) 



 

linia połączenia wstawkowego na przekroju jest zygzakowata, gdyż w tym rejonie błony 
komórkowe tworzą palczaste, zazębiające się wypustki 



 

obecną są 1-2 jądra, położone centralnie 



 

widoczne prążkowanie, które jest wynikiem tego, że miofibryla zbudowana jest z równoległe 

ułożonych miofilamentów cienkich i grubych układających się w naprzemiennie 
powtarzające się prążki jasne I (izotropowe) i ciemne A (anizotropowe); wewnątrz prążka I 

wyraźne linie Z; mimo wszystko prążkowanie zdecydowanie mniej widoczne niż w mięśniu 
szkieletowym 

20. Włókna nerwowe izolowane 



 

preparat niebarwiony, utrwalony i wyczerniony osmem 



 

wybarwione na czarno nawinięte błony komórkowe lemocytów – osłonki mielinowe 



 

wyraźne przewężenia Ranviera (przerwy w osłonce mielinowej neurytów) 



 

możliwe do zauważenia, delikatne wcięcia Schmidta-Lantermanna, biegnące skośnie do osi 
długiej neurytu – nacięcia te odpowiadają rozluźnieniom w systemie koncentrycznie 

ułożonych blaszek białkowo-lipidowych, które nie przerywają ciągłości komórek Schwanna 



 

włókno nerwowe funkcjonuje jako wypustka neuronu (aksony) 



 

w cytoplazmie: liczne mikrotubule i filamenty pośrednie (zgodnie z osią długą aksonu), 

mitochondria, kanały SER, brak tigroidu 



 

od ścięgna różni się wyraźnymi, jasnymi przerwami między osłonkami mielinowymi 

(przewężenia Ranviera), brak włókien kolagenowych 

21. Izolowane komórki nerwowe wielobiegunowe 



 

komórki o charakterystycznym nieregularnym gwiazdkowatym kształcie z bardzo licznymi 
długimi wypustkami – cecha wskazująca na to, iż jest to komórka nerwowa 

wielobiegunowa 



 

w obrębie komórki nerwowej wyróżniamy ciało komórkowe zawierające jądro (którego 

w tym barwieniu nie widać) i znaczną część cytoplazmy, bardzo długie wypustki 
cytoplazmatyczne (dendryty i akson) 



 

miejsce odejścia aksonu od ciała komórkowego to podstawa aksonu. 

22. Zwój nerwowy rdzeniowy 



 

zwojem nerwowym nazywamy skupisko neuronów poza centralnym układem nerwowym 



 

otoczony łącznotkankową torebką (odpowiednik onerwia i nanerwia nerwów rdzeniowych; 
tk. łączna właściwa) 



 

zrąb zwoju stanowi tkanka łączna wiotka (odpowiednik śródnerwia nerwów rdzeniowych), 
otaczająca zwojowe komórki nerwowe, będące neuronami rzekomojednobiegunowymi 

poprzedzielanymi pęczkami włókien nerwowych 



 

ciała komórkowe neuronów leżą głównie w części obwodowej, pod torebką 

łącznotkankową; każde z nich oddaje jedną wypustkę ku środkowi zwoju, która następnie 
rozdziela się na kształt litery T (na akson – włókno dośrodkowe i dendryt – włókno 

odśrodkowe) 



 

ciało komórki zwojowej ma wyraźne, pęcherzykowate jądro, w cytoplazmie widoczne są zaś 

liczne zasadochłonne ziarnistości 



 

ciało komórki zwojowej otoczone pojedynczą warstwą spłaszczonych komórek 

satelitarnych (amficytów) o gwiaździstym kształcie i przeplatających się wypustkach – 
komórki te mają zwarte jądra, od zewnątrz otoczone są wytworzoną przez siebie blaszką 

podstawną 



 

komórki satelitarne oddzielone są od komórek zwojowych szparą obkurczeniową 



 

w zwoju spotyka się też naczynia włosowate i fibrocyty 
 

23. Zwój współczulny (anatomiczny) 



 

otoczone torebką łącznotkankową 



 

zrąb zwoju stanowi tkanka łączna wiotka, podtrzymująca komórki zwojowe 



 

komórki zwojowe mają wyraźne pęcherzykowe jądra i w znacznej ilości ciałka Nissla – są 

komórkami gwiaździstymi, wielobiegunowymi, mają liczne dendryty i jeden akson; 

otoczone są komórkami glejowymi, zwane satelitarnymi 



 

komórki zwojowe w odróżnieniu od komórek w zwoju rdzeniowym nie leżą obwodowo 



 

oprócz komórek zwojowych w zwoju współczulnym znajdują się też komórki nerwowe 
pająkowate – mniejsze od zwojowych, niecałkowicie pokryte komórkami satelitarnymi, 

oddają liczne wypustki, tworzące synapsy z innymi komórkami pająkowatymi i z komórkami 
zwojowymi 

24. Pień nerwowy 



 

pień nerwowy – inaczej nerw obwodowy 



 

otoczony włóknistym nanerwiem (wł. kolagenowe i sprężyste, fibroblasty, naczynia 

krwionośne) 



 

składa się z równolegle ułożonych pęczków włókien nerwowych – przestrzeń pomiędzy 

nimi wypełnia onerwie, utworzone również przez tkankę łączną, zawierającą również liczne 
naczynia krwionośne 



 

osłonki mielinowe wybarwione są czterotlenkiem osmu na czarno 



 

wewnątrz pęczka, poszczególne włókna poprzedzielane są siecią włókien kratkowych, która 

nosi nazwę śródnerwia 



 

jądra fibrocytów, tworzących śródnerwie są ciemniejszego koloru 

25. Kora móżdżku 



 

wyraźnie, charakterystycznie pofałdowana struktura; składa się z 3 warstw: drobinowej, 
zwojowej i ziarnistej 



 

warstwa drobinowa składa się z komórek gwiaździstych małych (leżą na powierzchownej 
części kory móżdżku, komórki wielowypustkowe, o charakterystycznych ciemnych jądrach 

i wyraźnych ciałkach Nissla) i komórek gwiaździstych dużych (koszyczkowych – komórki 
duże, dające wiele wypustek i leżące w wewnętrznej części warstwy drobinowej) 



 

warstwa zwojowa składa się z dużych komórek nerwowych (komórek zwojowych, 
Purkinjego, gruszkowatych), pomiędzy którymi leżą liczne astrocyty, oddające wypustki 

biegnące przez warstwę drobinową ku powierzchni kory móżdżku, gdzie tworzą graniczną 
błonę glejową 



 

warstwa ziarnista obecna jest bardzo charakterystyczna na preparatach HE ze względu na 
duże nagromadzenie się okrągłych, leżących blisko siebie komórek nerwowych – 

w warstwie tej wyróżniamy komórki ziarniste małe, komórki ziarniste duże (Golgiego) 
i komórki poziome 



 

zewnętrznie do kory móżdżku znajduje się opona miękka, wewnątrz zaś istota biała 
móżdżku 

26. Naczynia włosowate, tętniczki i żyły 



 

widoczne naczynia przed- i pozawłosowate łączą system tętniczo-żylny i naczynia 
włosowate 



 

naczynia włosowate mają ścianę złożoną z komórek śródbłonka położonych na blaszce 
podstawnej i perycytów – komórek przydanki o gwiaździstym kształcie (macierzyste; 

zawierają włókna kurczliwe i komórki żerne) 



 

tętniczka (arteriola) ma trójwarstwową budowę ściany – błonę środkową stanowi 

pojedyncza warstwa mięśniówki gładkiej 



 

naczynia przedwłosowate (prekapilary) mają cienką ścianę zbudowaną z komórek 

śródbłonka, położonych na błonie podstawnej – charakterystyczną cechą tych naczyń są 
leżące na zewnątrz od błony podstawnej komórki mięśniowe gładkie o okrężnym przebiegu, 

co daje efekt „krzyżowania się jąder” miocytów gładkich z jądrami komórek śródbłonka 
leżącymi wzdłuż długiej osi naczynia 



 

naczynia pozawłosowate (postkapilary) posiadają ciągłą warstwę perycytów i delikatny, 
grubiejący łącznotkankowy mankiet 



 

w momencie, gdy łącznotkankowy mankiet staje się już wyraźny i pojawiają się w nim 
miocyty gładkie, postkapilara przechodzi w żyłkę 



 

śródbłonek żyłek jest porowaty, blaszka podstawna nieciągła 

27. Tętnica i żyła typu mięśniowego (pęczek naczyniowy) 



 

tętnica typu mięśniowego (średniego kalibru) ma średnicę 0,3-1 mm 



 

ściana tętnicy ma 3 warstwy: błonę zewnętrzną, środkową i wewnętrzną 



 

błona wewnętrzna – składa się z śródbłonka położonego na błonie podstawnej 
(komórki śródbłonka oddają tutaj wypustki dochodzące do miocytów gładkich błony 

środkowej – połączenie neksus), warstwy pośredniej (złożonej z włókien 
kolagenowych i miocytów gładkich) i blaszki sprężystej wewnętrznej (najgrubsza 

warstwa błony wewnętrznej, złożona z włókien sprężystych o przebiegu okrężnym 
i podłużnym; niewiele włókien kolagenowych. Włókna sprężyste po utrwaleniu dają 

obraz pofałdowania powierzchni tętnicy – brak tego w żyle) 



 

błona środkowa złożona jest z kilkudziesięciu warstw komórek mięśniowych gładkich, 
ułożonych okrężnie; jest to najgrubsza warstwa ściany tętnicy. Między miocytami 

znajduje się kolagen i elastyna. Na styku błony środkowej z błoną zewnętrzną występuje 
blaszka sprężysta zewnętrzna (ostro odgraniczona od błony środkowej natomiast 

rozpraszająca się w obrębie przydanki, zbudowana z dużej ilości włókien sprężystych) 



 

błona zewnętrzna, utworzona z tkanki łącznej właściwej luźnej z włóknami 

kolagenowymi, nielicznymi sprężystymi oraz komórkami tkanki łącznej; zawiera 
naczynia naczyń, zmielinizowane i niezmielinizowane włókna nerwowe współczulne 

(w niektórych tętnicach także przywspółczulne)  



 

żyła (o szerszym świetle niż tętnica) ma cienką ścianę, składają się również z 3 warstw: 



 

błona wewnętrzna – słabo wykształcona, blaszka sprężysta wewnętrzna nie powoduje 
pofałdowania lub jest ono zdecydowanie słabsze 



 

błona środkowa zdecydowanie cieńsza niż w tętnicach, o luźniejszym utkaniu, 
zbudowana z kilku pokładów włókien mięśniowych ułożonych w pęczki, przeplatane 

włóknami kolagenowymi i sprężystymi; jej utkanie jest znacznie luźniejsze niż w tętnicy 
i zawiera więcej elementów łącznotkankowych  



 

błona zewnętrzna jest najlepiej wykształconą warstwą, złożoną z tkanki łącznej 
właściwej 



 

kryterium diagnostycznym jest budowa błony środkowej – w tętnicy występują gęste 
pokłady mięśniówki gładkiej, podczas gdy w żyle pokłady te są luźniejsze, występuje więcej 

elementów łącznotkankowych takich jak włókna kolagenowe czy sprężyste 



 

dodatkowym kryterium diagnostycznym jest wyraźność błony sprężystej wewnętrznej – jej 

pofałdowanie po utrwaleniu jest zdecydowanie wyraźniejsze w tętnicy 



 

w żyłach występują zdwojenia blaszki sprężystej wewnętrznej tworzące parzyste zastawki 

żylne, w tętnicach typowych błona ta jest natomiast bardziej wyraźna i tworzy pofałdowanie  



 

Żyły mają znacznie bardziej rozbudowaną przydankę.  

 

cecha  

tętnica  

żyła  

Grubość ściany  

Większa  

Mniejsza  

Podział na warstwy  

Wyraźny  

Zatarty  

Najgrubsza warstwa  

Media  

Przydanka  

Włókna i blaszki sprężyste  

Liczne  

Nieliczne  

Budowa medii  

Błona mięśniowa lub  
blaszki sprężyste i komórki 
mięśniowe  

Komórki mięśniowe i włókna 
kolagenowe  

Komórki mięśniowe w intimie i 
przydance  

Rzadko  

Często  

Naczynioruchowe włókna w 
przydance  

Liczne  

Nieliczne  

Zastawki  

Brak  

Niekiedy obecne  

Różnorodność budowy  

Mniejsza  

Większa  

 

28. Aorta 



 

aorta zaliczana jest do tętnic typu sprężystego, czyli o dużym kalibrze (powyżej 1 mm) 



 

makroskopowo widać preparat o kształcie koła, koloru czerwonego, z bardzo wyraźnym 

światłem 



 

mikroskopowo możemy rozpoznać 3 ściany, od strony zewnętrznej: 



 

łącznotkankowa przydanka (znajdować się mogą w niej naczynia naczyń; dużo włókien 
kolagenowych, niewiele sprężystych) 



 

najgrubsza błona środkowa, w której skład wchodzą błony sprężyste zbudowane 
z elastyny i w której widoczne są otworki – błony okienkowate, pomiędzy którymi 

znajdują się miofibroblasty 



 

błona wewnętrzna, składająca się z wyściełającego śródbłonka, położonego na błonie 

podstawnej 



 

charakterystyczny dla aorty, jak i ogólnie wszystkich tętnic typu sprężystego jest zasadniczo 

brak mięśniówki 



 

specyficzne barwienie fuksyną ma na celu uwidocznić szczególnie włókna sprężyste 

29. Węzeł chłonny 



 

makroskopowo preparat o kształcie fasolowatym, koloru fioletowego, o pełnej, pozbawionej 
światła strukturze 



 

węzeł otoczony jest łącznotkankową torebką, w której znaleźć można miejsca, gdzie 
znajdowały się naczynia limfatyczne doprowadzające; torebka wnika w miąższ w postaci 

beleczek, dzieląc węzeł na nisze 



 

zrąb narządu zbudowany z tkanki łącznej siateczkowatej, w dużej części gęsto zasiedlonej 

przez limfocyty – obszary nie zasiedlone przez limfocyty tworzą zatoki limfatyczne, czyli 
drogi przepływu chłonki (na preparacie widoczne jako różowe pola, otoczone przez 

fioletowo zabarwione limfocyty) 



 

możliwe do rozróżnienia są 3 warstwy węzła chłonnego – kora, część przykorowa i rdzeń 



 

w warstwie korowej charakterystyczne są grudki limfatyczne pierwotne i wtórne 
z środkiem namnażania (jaśniejsza część grudki) i środkiem zagęszczenia (ciemniejsza, 

obwodowa część grudki) 



 

pomiędzy warstwą korową i przykorową nie ma wyraźnej granicy – wyznaczają ją właśnie 

grudki chłonne 



 

pas przykorowy tworzy utkanie limfatyczne rozproszone (brak grudek chłonnych!) 



 

środkową część zrębu stanowi rdzeń, do którego we wnęce powinny dochodzić naczynia – 
odprowadzające, tętnica oraz żyła 



 

w części rdzennej znajdują się charakterystyczne plazmocyty; zatoki rdzenne 
z charakterystycznym wysokim śródbłonkiem, liczne pasma gęsto ułożonych komórek 

immunologicznie kompetentnych 

30. Migdałek podniebienny 



 

pokryty nabłonkiem wielowarstwowym płaskim nierogowaciejącym, który zagłębia się, 
wytwarzając charakterystyczne, rozgałęzione krypty z licznymi grudkami chłonnymi 

wtórnymi 



 

nabłonek migdałka w następstwie przenikania limfocytów zredukowany do 2 lub 3 warstw 
– w wyniku tego podstawne warstwy nabłonka są rozluźnione i zmieniają się 

w siateczkowate pasmo (siateczkę nabłonkową) 



 

krypty migdałka i utkanie limfatyczne w postaci pojedynczej warstwy grudek chłonnych 

tworzy mieszek – migdałek podniebienny zbudowany jest właśnie z 10-20 mieszków 
oddzielonych odchodzącymi od torebki łącznotkankowej przegrodami łącznotkankowymi 

(migdałek ten jako jedyny zawiera torebkę łącznotkankową) 



 

zrąb migdałka tworzy tkanka łączna siateczkowata – brak w niej naczyń krwionośnych, 

występują jednak naczynia limfatyczne, otaczające grudki chłonne 



 

poniżej utkania limfatycznego migdałka znajdować się może pasmo mięśniówki 

szkieletowej, otaczającej zagłębienie migdałka 



 

w odróżnieniu od pozostałych migdałków występuje tutaj torebka łącznotkankowa, 

w odróżnieniu zaś od pozostałych narządów limfatycznych występują tutaj struktura 
nabłonkowa i krypty 

31. Śledziona 



 

pokryta torebką łącznotkankową, która wnika do narządu w postaci beleczek, które tworzą 

rusztowanie narządu 



 

pod torebką grudki chłonne – ciałka Malphiniego – z wyraźnym centrum namnażania, 

w którym zlokalizowane są limfocyty B 



 

wnętrze narządu zajmuje tkanka łączna siateczkowata 



 

2 typy utkania w obrębie zrębu – miazga czerwona i biała 



 

miazgę czerwoną tworzy sieć komórek o typie fibrocytów, rozpiętych na licznych włóknach 

oraz osiadłe makrofagi; w oczkach tkanki siateczkowatej występują wszystkie elementy 
morfotyczne krwi; podstawowym składnikiem miazgi czerwonej są zatoki śledzionowe, 

których anastomozy nadają miazdze czerwonej strukturę gąbczastą (stąd na przekroju 
miazga czerwona widoczna jest w formie pasm zwanych sznurami śledzionowymi) 



 

zatoki śledzionowe zbudowane są z komórek pręcikowych, których jądra wpuklają się do 
ściany zatoki 



 

miazga biała skupiona jest wokół tętnic centralnych, które na całej długości otoczone są 
pochewką limfoidalną typu rozproszonego (okołonaczyniowa pochewka limfatyczna PALS); 

z pochewkami limfoidalnymi związane są grudki chłonne uwypuklające się bocznie 

w stosunku do tętnicy centralnej 



 

najistotniejsze diagnostyczne są: brak podziału na część korową i rdzenną, brak zatok 

brzeżnych oraz występowanie miazgi białej i czerwonej. 

32. Grasica 



 

otoczona torebką łącznotkankową, która wnika w głąb miąższu, oddając przegrody 
łącznotkankowe 



 

przegrody łącznotkankowe dzielą narząd, jednak dzieje się to tylko w części zewnętrznej – 
stąd budowa grasicy jest pseudozrazikowa; wspólna dla całego narządu część centralna 

nosi nazwę pnia grasicy 



 

w każdym zraziku występuje część korowa (silnie się barwiąca, ze względu na bogactwo 

limfocytów, a konkretniej tymocytów – im głębiej w korę, tym limfocyty mniejsze), 
otaczająca centralnie położoną część rdzenną (zawiera ona znacznie mniej limfocytów, 

zdecydowanie więcej zaś słabo barwliwych komórek nabłonkowych) 



 

brak grudek chłonnych 



 

zrąb grasicy zbudowany jest z komórek nabłonkowych rozciągniętych na kształt sieci 
(stąd grasica nazywana jest narządem limfatyczno-nabłonkowym) 



 

wyróżniamy następujące komórki nabłonkowe: 



 

gwiaździste (nabłonkowo-siateczkowe) – najliczniejsze, tworzące sieć desmosomalną 



 

barierowe – spłaszczone, oddzielające tkankę łączną i naczynia krwionośne od utkania 
nabłonkowo-limfatycznego 



 

ciałka Hassala – struktury charakterystyczne, występujące tylko w części rdzennej, 
zbudowane z koncentrycznie ułożonych, spłaszczonych komórek nabłonkowych 



 

w okresie adolescencji u człowieka grasica ulega inwolucji czyli zastąpieniu części komórek 
przez tkankę tłuszczową 

33. Migdałek gardłowy 



 

pokryty nabłonkiem wielorzędowym walcowatym urzęsionym z widocznymi 
komórkami kubkowymi (jaśniejsze pola) 



 

w nabłonku znajdują się ponadto komórki M (pofałdowane na powierzchni), które są 
miejscem przenikania wirusów 



 

zrąb migdałka stanowi tkanka łączna siateczkowata 



 

miąższ zbudowany z grudek limfatycznych i limfocytów, leżących między nimi 



 

nie posiada torebki, ani krypt – wpuklenia nabłonka tworzą jedynie rowki 



 

brak naczyń chłonnych doprowadzających 

 



 

diagnostyka różnicująca narządów limfatycznych 

cecha 

migdałki 

węzły 

chłonne 

grasica 

śledziona 

nabłonek 

+ 

- 

- 

- 

torebka łącznotkankowa 

- * 

+ 

+ 

+ 

podział na korę i rdzeń 

- 

+ 

+ 

- 

zatoka brzeżna 

- 

+ 

- 

- 

ciałko Hassala 

- 

- 

+ 

- 

grudki chłonne 

+ 

+ 

- 

- 

* migdałek podniebienny posiada torebkę (wykształconą z występującej pod nabłonkiem 
błony śluzowej, tk. łączna wiotka) 

34. Przysadka mózgowa 



 

pokryta łącznotkankową torebką z tkanki łącznej luźnej 



 

składa się z części gruczołowej i nerwowej 



 

część gruczołową (płat przedni) różnicujemy na część przednią, pośrednią i guzową 



 

część przednia – jej zrąb zbudowany jest z tkanki łącznej właściwej wiotkiej, 
zawierającej liczne włókna srebrnochłonne oraz naczynia włosowate typu okienkowego; 

składa się z kilku rodzajów komórek: chromofobnych (drobne komórki 
o niewybarwionej i pozbawionej ziarnistości cytoplazmie, z okrągłymi jądrami), 

chromofilnych (mają okrągłe jądro, położone ekscentrycznie – wyróżniamy w zależności 

od ziarnistości komórki kwasochłonne barwiące się na czerwono, takie jak somatotropy 
czy mammotropy oraz komórki zasadochłonne barwiące się na niebiesko, jak 

gonadotropy, kortykotropy i tyreotropy) 



 

część pośrednia – o zwartej strukturze, brak naczyń krwionośnych, zbudowana 

w pewnej części z cyst wypełnionych koloidem (cysty Rathkiego); ponadto występują 
w niej komórki zrębowe i nieliczne komórki mukoidalne zawierające peptydy 



 

część guzowa – otacza na kształt kołnierza trzon lejka, dobrze ukrwiona, tu również 
występują grupy komórek chromofilnych i -fobnych 



 

część nerwowa – stanowi część podwzgórza mózgowego; zbudowana z bezmielinowych 
aksonów komórek nerwowych i komórek glejowych – pituicytów (odmiana astrocytów); 

można w niej wyróżnić: 



 

wyrostek lejkowaty – zawiera zakończenia aksonów komórek nerwowych (komórki 

neurosekretoryczne) z jądra nadwzrokowego i przykomorowego podwzgórza, 
z ziarnami wydzielniczymi – zakończenia te mają na preparatach wygląd 

zasadochłonnych wysp, nazywanych ciałkami Herringa 



 

szypuła – podobnie jak wyrostek lejkowaty, zbudowana z aksonów, zawiera ciałka 

Herringa 



 

wyniosłość pośrodkowa 

35. Nadnercze 



 

charakterystyczny kształt wydłużonego trójkąta (czapki napoleońskiej, trójlistnej 
koniczyny) 



 

narząd pokryty torebką łącznotkankową 



 

2 główne części narządu: żółto zabarwiona kora i czerwono-brunatny rdzeń 



 

w korze występują 3 warstwy: 



 

kłębkowata – wstępują w niej komórki, zgrupowane w gniazda, arkady; komórki 

położone bliżej torebki słabo zróżnicowane 



 

pasmowata – komórki układają się w równoległe pasma 



 

siatkowata – warstwa najsilniej wybarwiona, komórki tworzą krzyżujące się pasma 
między nimi (przeplatająca się sieć), występują tutaj też szerokie naczynia krwionośne 



 

w rdzeniu znajdują się komórki chromochłonne i zwojowe, widoczne są też przekroje żył 
z grubymi ścianami 

36.Tarczyca 



 

gruczoł o budowie pęcherzykowej, objęty torebką łącznotkankową 



 

zrąb narządu stanowi tkanka łączna luźna 



 

miąższ składa się z pęcherzyków i leżących obwodowo komórek C 



 

pęcherzyki utworzone przez nabłonek jednowarstwowy sześcienny zbudowany 
z tyreocytów (pęcherzyki aktywne)i nabłonek jednowarstwowy płaski (tkanka 

spoczynkowa) – w szczytowej części nabłonka znajdują się kwasochłonne pęcherzyki 
wydzielnicze 



 

w pęcherzykach znajduje się żel koloidowy, w którego skład wchodzi tyreoglobulina 



 

w zrębie liczne naczynia włosowate typu zatokowego 



 

brak dróg wyprowadzających 

37.Skóra nieowłosiona 



 

składa się z naskórka i skóry właściwej leżącej na tkance podskórnej 



 

naskórek zbudowany z nabłonka wielowarstwowego rogowaciejącego utworzonego 
przez keratynocyty układające się w 5 warstw: podstawną (1 warstwa komórek, barwi się 

zasadochłonnie ze względu na rybosomy; kom dzielące się na błonie podstawnej), kolczystą 
(kilka warstw komórek wielobocznych, również barwi się zasadochłonnie), ziarnistą (3-5 

pokładów spłaszczonych komórek; zawierają ziarna z cytokeratynami), jasną (niestała, 
tylko w grubych naskórkach i w czerwieni wargi) i zrogowaciałą (łuseczki rogowe; 

keratynocyty wypełnione masą rogową) 



 

między keratynocytami warstwy podstawnej występują melanocyty (o kształcie 

gwiaździstym) i komórki dendrytyczne (Langerhansa) 



 

zrogowaciała część nabłonka silnie kwasochłonna 



 

na wolnej powierzchni naskórka odrywające się łuseczki rogowe 



 

skóra właściwa zbudowana z tkanki łącznej właściwej, składa się z dwóch warstw: 

brodawkowej (tworzącej wpuklenia do naskórka; zawiera kom immunologicznie 
kompetentne) i siateczkowatej (tk. łączna właściwa zbita o nieregularnym utkaniu) 



 

zawiera liczne naczynia krwionośne, gruczoły oraz receptory czuciowe 



 

brak gruczołów łojowych, występują za to gruczoły potowe 



 

tkanka podskórna – tkanka tłuszczowa żółta, podzielona przez tk. łączną na zraziki – romby 
Langera. Ciałka Vatera-Paciniego 

38. Skóra owłosiona 



 

składa się z cienkiej warstwy zrogowaciałego naskórka (nabłonek wielowarstwowy płaski 
rogowaciejący), skóry właściwej i tkanki podskórnej 



 

naskórek tworzy wpuklenia do skóry właściwej i tkanki podskórnej tworząc mieszki 
włosowe 



 

obecne są mniej lub bardziej widoczne włosy, składające się z łodygi wystającej ponad 
naskórek i korzenia umieszczonego w nabłonkowym mieszku włosowym  



 

w skórze właściwej przebiegają włókna miocytów gładkich tworzące mięsień przywłośny 



 

gruczoł łojowy znajdujący się kącie mięśnia przywłośnego (skurcz tego mięśnia powoduje 

wyciśnięcie wydzieliny) 



 

liczne gruczoły potowe oraz naczynia krwionośne 



 

brodawka włosa – wpuklenie tkanki łącznej do mieszka włosowego 

 

39. Język - budowa ogólna 



 

narząd o budowie mięśniowo-łącznotkankowej 



 

pokryty na górnej powierzchni błoną śluzową, tworzącą liczne uwypuklenia – tzw. brodawki 



 

widoczne brodawki nitkowate, charakterystycznie spiczasto zakończone i wygięte w stronę 
gardłową 



 

pod warstwą błony śluzowej przeciska się warstwa łącznotkankowa (rozcięgno języka) 



 

pod warstwą łącznotkankową znajduje się charakterystyczna mięśniówka szkieletowa 
języka, na którą składają się 4 mięśnie - mięsień podłużny górny; mięsień poprzeczny, 

mięsień pionowy i mięsień podłużny dolny – pomiędzy mięśniami również przeciska się 

tkanka łączna luźna śródmięsnej i omięsnej 



 

na dolnej powierzchni błona śluzowa gładka, mająca wielowarstwowy nabłonek 

nierogowaciejący 



 

w tkance łącznej znaleźć można naczynia krwionośne 

 

40. Język - brodawki liściaste 



 

uwypuklenia błony śluzowej pokryte nabłonkiem wielowarstwowym płaskim 
nierogowaciejącym (z cienką warstwą rogową) 



 

boczne powierzchnie brodawek obfitują w wypustki, będące kubkami smakowymi 



 

charakterystyczny kształt brodawek w przekroju poprzecznym – w każdej brodawce 

pierwotnej znajdują się 3 brodawki wtórne, przybierające kształt trójpłatkowego liścia 
(stąd nazwa) 



 

poszczególnie brodawki oddzielają rowki 



 

mogą im towarzyszyć leżące pod nimi gruczoły produkujące wydzielinę surowiczą 

41. Ślinianka podżuchwowa 



 

gruczoł o budowie pęcherzykowo-cewkowej 



 

torebka i zrąb utworzony z tkanki łącznej 



 

w zrębie liczne limfocyty i naczynia krwionośne 



 

miąższ składa się z komórek surowiczych (80% masy narządu) i komórek śluzowych (5% 
masy narządu) oraz przewodów wyprowadzających 



 

komórki surowicze tworzą pęcherzyki, zaś komórki śluzowe cewki 



 

pojedyncze komórki surowicze lub ich grupy tworzące półksiężyce surowicze 

(Gianuzziego) 

 



 

ściana pęcherzyków surowiczych zbudowana jest z 1 warstwy piramidalnych komórek 

surowiczych z kulistym jądrem położonym centralnie i zasadochłonną cytoplazmą, 
w wierzchołkowych częściach komórek znajdują się kwasochłonne ziarna zymogenu – 

pęcherzyki mają nieregularne, szczelinowate światło 



 

ściana cewek zbudowana jest z 1 warstwy komórek sześciennych, o szerokim świetle – 

cytoplazma komórek jest bardzo jasna, ziarna wydzielnicze mucynogenu są bardzo liczne 
w części przyszczytowej, spychają jądro ku podstawie, które z tego powodu jest owalne 



 

przewody wyprowadzające składają się z wstawki (nabłonek sześcienny) i przewodów 
prążkowanych (nabłonek sześcienny bądź częściej walcowaty) 



 

dookoła części wydzielniczych komórki mioepitelialne 
 

42. Ślinianka przyuszna 



 

gruczoł surowiczy o budowie pęcherzykowej 



 

torebka i zrąb utworzony z tkanki łącznej 



 

w zrębie dużo limfocytów i komórek plazmatycznych, naczynia krwionośne 



 

bardzo charakterystyczne, liczne komórki tłuszczowe 



 

miąższ utworzony z części wydzielniczych gruczołów (pęcherzyków surowiczych) 

i przewodów wyprowadzających 



 

ściana pęcherzyków surowiczych zbudowana jest z 1 warstwy piramidalnych komórek 

surowiczych z kulistym jądrem położonym centralnie i zasadochłonną cytoplazmą, obfita 
w RER, w wierzchołkowych częściach komórek znajdują się kwasochłonne ziarna zymogenu 

– pęcherzyki mają nieregularne, szczelinowate światło 



 

pęcherzyki otoczone są komórkami mioepitelialnymi 



 

przewody wyprowadzające składają się z wstawki (nabłonek sześcienny) i przewodów 
prążkowanych (nabłonek sześcienny bądź częściej walcowaty) – przeważają przewody 

prążkowane 

 

43. Ślinianka podjęzykowa 



 

gruczoł o budowie cewkowo-pęcherzykowej 



 

w preparacie widoczne nagromadzenia komórek śluzowych (60%, cewki) oraz 

surowiczych (30%, pęcherzyki) oraz przekroje przewodów wyprowadzających 



 

ściana cewek zbudowana jest z 1 warstwy komórek sześciennych, o szerokim świetle – 

cytoplazma komórek jest bardzo jasna, ziarna wydzielnicze mucynogenu są bardzo liczne 
w części przyszczytowej, spychają jądro ku podstawie, które z tego powodu jest owalne 



 

ściana pęcherzyków surowiczych zbudowana jest z 1 warstwy piramidalnych komórek 
surowiczych z kulistym jądrem położonym centralnie i zasadochłonną cytoplazmą, 

w wierzchołkowych częściach komórek znajdują się kwasochłonne ziarna zymogenu – 
pęcherzyki mają nieregularne, szczelinowate światło 



 

przewody wyprowadzające zbudowane z komórek nabłonka jednowarstwowego 
sześciennego, typowe komórki pompujące jony - kwasochłonna cytoplazma 



 

w preparacie widoczne także pierścienie (półksiężyce surowicze )Gianuzziego - komórki 
surowicze nakładające się na cewki 



 

widoczna, zdecydowana przewaga cewek nad pęcherzykami w całym preparacie pozwala 
wnioskować, iż jest to gruczoł o charakterze mieszanym śluzowo- surowiczym, co wskazuje 

jednoznacznie na śliniankę podjęzykową 

44. Przełyk 



 

widoczny przekrój przez narząd rurowy 



 

łatwo dostrzegalna czterowarstwowość ściany, którą budują – błona śluzowa, podśluzowa, 

mięśniowa oraz przydanka – budowa taka charakterystyczna jest dla przewodu 
pokarmowego 



 

błona śluzowa zbudowana jest z nabłonka wielowarstwowego płaskiego 
nierogowaciejącego oraz łącznotkankowej błony śluzowej – nabłonek ten w przewodzie 

pokarmowym występuje jedynie w przełyku i dalszej części odbytnicy 



 

błona śluzowa wyraźnie pofałdowana, światło tego narządu rurowego jest dość 

szczelinowate, charakterystycznie gwiazdkowate 



 

na granicy błony śluzowej i podśluzowej znajduje się cienkiej grubości pokład komórek 

mięśniowych gładkich – blaszka mięśniowa śluzówki 



 

w błonie podśluzowej widoczne są gruczoły śluzowe (surowiczo-śluzowe, cewkowo-

pęcherzykowe), z komórkami o spłaszczonych jądrach położonych w podstawnych częściach 
komórki 



 

błona mięśniowa gruba, dostrzegalne 2 warstwy mięśni- wewnętrznie warstwa jest 
najczęściej ułożona okrężnie, zewnętrzna warstwa zaś – podłużnie 



 

w górnej części przełyku mięśniówka mięśni poprzecznie prążkowanych – cecha 
charakterystyczna dla przełyku 



 

najbardziej zewnętrznie dostrzegalna jest warstwa tkanki łącznej właściwej, budująca 
przydankę 



 

cieńsza warstwa mięśniowa niż w nasieniowodzie, brak wypustek błony śluzowej jak 
w jajowodzie 



 

obecne gruczoły przełykowe 

45. Gruczoły dna żołądka 



 

łatwo dostrzegalna czterowarstwowość ściany, którą budują – błona śluzowa, podśluzowa, 

mięśniowa oraz błona surowicza – budowa taka charakterystyczna jest dla przewodu 
pokarmowego 



 

w błonie śluzowej widoczne są bardzo liczne cewkowe gruczoły (składające się z dna, szyjki 
i ujścia) - widoczne są także dołki na szczytowej powierzchni błony śluzowej 

(charakterystyczna cecha pofałdowania żołądka) 



 

bardzo liczne (zwłaszcza w szyjce i dnie gruczołów) komórki o zasadochłonnej cytoplazmie, 

owalnych jądrach i licznych pęcherzykach wydzielniczych – komórki główne gruczołów 
żołądka (zajmują szczególnie dolną 1 – 1/3 gruczołu) 



 

występujące w szyjce gruczołów komórki o kwasochłonnej cytoplazmie (typowe komórki 
pompujące jony) – komórki okładzinowe 



 

obecne są także komórki śluzowe 



 

charakterystyczny skład komórkowych gruczołów pozwala stwierdzić, iż są to gruczoły dnia 

żołądka 



 

widoczne przy gruczołach dołki, zajmujące od 1/5 do 1/4 błony śluzowej są dołkami 

żołądkowymi, na których ujście mają właśnie te przewody – nabłonek pokrywający dołki 
żołądkowe jest nabłonkiem jednowarstwowym walcowatym śluzowo zmienionym 

46. Dwunastnica 



 

łatwo dostrzegalna czterowarstwowość ściany, którą budują – błona śluzowa, podśluzowa, 
mięśniowa oraz przydanka – budowa taka charakterystyczna jest dla przewodu 

pokarmowego 



 

w błonie śluzowej widoczne, wyraźnie wykształcone uwypuklenia – kosmki, oraz wgłobienia 

nabłonka do błony śluzowej właściwej – krypty 



 

kosmki są charakterystycznym elementem części przewodu pokarmowego, jakim jest jelito 

cienkie 



 

komórki Panetha na dnie krypt – kontrolują one florę bakteryjną 



 

nabłonek charakterystyczny dla przewodu pokarmowego – jednowarstwowy walcowaty 
(enterocyty + rąbek szczoteczkowy, kom. kubkowe i mukocyty, kom. endokrynowe) 



 

w błonie podśluzowej liczne gruczoły (gruczoły Brunnera) składające się z komórek 
śluzowych (jasna cytoplazma, spłaszczone jądro w podstawnej części komórki) i pewnej 

liczby komórek surowiczych (zasadochłonna cytoplazma, okrągłe jądro w środkowej części 
komórki), rozrzucone w tkance łącznej właściwej – (obecność gruczołów w błonie 

podśluzowej jest charakterystyczna dla dwunastnicy) 



 

błona mięśniowa układająca się charakterystycznie dla układu pokarmowego – wewnętrzna 

warstwa okrężnie, zewnętrzna podłużnie 



 

najbardziej zewnętrzną częścią warstwą ściany jest przydanka, zbudowana z tkanki łącznej 

właściwej 

47. Jelito czcze 



 

łatwo dostrzegalna czterowarstwowość ściany, którą budują – błona śluzowa, podśluzowa, 
mięśniowa oraz przydanka – budowa taka charakterystyczna jest dla przewodu 

pokarmowego 



 

w błonie śluzowej widoczne, wyraźnie wykształcone uwypuklenia – kosmki, oraz 
wgłobienia nabłonka do błony śluzowej właściwej – krypty; kosmki są jednak tutaj wyższe, 

bardziej smukłe 



 

kosmki są charakterystycznym elementem części przewodu pokarmowego, jakim jest jelito 

cienkie 



 

nabłonek charakterystyczny dla przewodu pokarmowego – jednowarstwowy walcowaty 



 

błona podśluzowa – zbudowana z tkanki łącznej właściwej, brak w niej gruczołów typowych 
dla dwunastnicy 



 

błona śluzowa i podśluzowa tworzą okrężne uwypuklenia, zwane fałdami Kertringa 



 

błona mięśniowa układająca się charakterystycznie dla układu pokarmowego – wewnętrzna 

warstwa okrężnie, zewnętrzna podłużnie 



 

najbardziej zewnętrzną część ściany stanowi błona surowicza zbudowana z tkanki łącznej 

właściwej, pokrytej nabłonkiem surowiczym – mesothelium 



 

brak obfitego utkania limfoidalnego GALT (brak licznych limfocytów naciekających błonę 

śluzową i podśluzową), charakteryzującego jelito kręte 



 

jedynym fragmentem jelita, który charakteryzuje się tymi czynnikami jest jelito czcze 



 

w porównaniu do dwunastnicy ma wyższe i smukłe kosmki z większą liczbą komórek 
kubkowych, brak gruczołów Brunnera, szczególnie liczne i wysokie fałdy błony śluzowej 

i podśluzowej, pokryte otrzewną 

48. Jelito kręte 



 

łatwo dostrzegalna czterowarstwowość ściany, którą budują – błona śluzowa, podśluzowa, 
mięśniowa oraz przydanka – budowa taka charakterystyczna jest dla przewodu 

pokarmowego 



 

w błonie śluzowej widoczne, wyraźnie wykształcone uwypuklenia – kosmki, oraz 

wgłobienia nabłonka do błony śluzowej właściwej – krypty; kosmki są tutaj rzadkie, niskie, 
szerokie 



 

kosmki są charakterystycznym elementem części przewodu pokarmowego, jakim jest jelito 
cienkie 



 

nabłonek charakterystyczny dla przewodu pokarmowego – jednowarstwowy walcowaty 



 

w błonie śluzowej widoczne liczne limfocyty rozproszone w nabłonku i tkance łącznej 

właściwej 



 

w błonie podśluzowej tkanka łączna właściwa luźna 



 

wyraźnie widoczne grudki limfatyczne tworzące kępki Peyera 



 

nacieczenie limfoidalne błony śluzowej i podśluzowej – utkanie limfoidalne jelita GALT – 

jednoznacznie wskazuje na jelito kręte 



 

błona mięśniowa układająca się charakterystycznie dla układu pokarmowego – wewnętrzna 

warstwa okrężnie, zewnętrzna podłużnie 



 

najbardziej zewnętrzną część ściany stanowi błona surowicza zbudowana z tkanki łącznej 

właściwej, pokrytej nabłonkiem surowiczym – mesothelium 

49. Listewka zębowa 



 

widoczne zgrubienie ektodermy powstałe z rozplenienia nabłonka ektodermalnego 
(pod względem morfologicznym jest to nabłonek wielowarstwowy płaski) - zgrubienie to 

wpukla się w podścielisko mezenchymatyczne 



 

widoczny fałd zwany pierwotną listewką zębową - preparat przedstawia zatem listewkę 

zębową 



 

w bezpośrednim sąsiedztwie komórek ektodermalnych widoczne zagęszczenie 

mezenchymy, z którego powstanie brodawka zębowa 



 

listewki zębowe wykształcają narząd szkliwotwórczy (ameloblasty, kom. sześcienne, kom. 

gwiaździste, jednowarstwowy nabłonek na błonie podstawnej); mezenchyma przylegająca 
do listewek przekształca się w brodawki zębowe (powstaje z nich zębina, cement i miazga) 



 

pod nabłonkiem leży mezenchyma z komórkami neuromezenchymalnymi (grzebienie 
nerwowe); kom neuromezenchymalne tworzą 10 skupisk w łuku żuchwy i 10 w linii kości 

szczękowych (indukują proliferację nabłonka, który wrasta w mezenchymę) 



 

3 stadia rozwoju zawiązka zęba (listewki zębowej): stadium pączka, czapeczki, dzwonu 

50. Dziąsło 



 

jest to część błony śluzowej jamy ustnej pokrywającej wyrostki zębodołowe i otaczającej 
szyjkę zęba 



 

błona śluzowa pokryta nabłonkiem wielowarstwowym płaskim rogowaciejącym 
(na wysokości szyjki zęba styka się on ze szkliwem tworząc szczelne połączenia – komórki 

nabłonka mają liczne hemidesmosomy) 



 

w warstwie właściwej błony śluzowej utkanie limfatyczne MALT, liczne włókna kolagenowe 

pochodzące od ozębnej (zakończenia więzadeł: cementowo-dziąsłowego i szczękowo-
dziąsłowego) 



 

charakterystyczna bladość dziąsła spowodowana brakiem błony podśluzowej i słabym 
unaczynieniem blaszki właściwej błony śluzowej 



 

blaszka właściwa: tk. łączna zbita o regularnym układzie wł. kolagenowych (zakończenia 
więzadeł); między pęczkami kolagenu – tkanka łączna mniej zbita + mastocyty 

51. Ząb – przekrój podłużny 



 

zbudowany z korony oraz korzenia zęba, granicą jest szyjka zęba; wewnątrz korony znajduje 
się komora zęba, przechodząca w obrębie korzenia w kanał zęba – całość to jama zębowa 



 

większość korony oraz korzenia zbudowana jest z zębiny, wybarwionej hematoksyliną 



 

część koronowa zębiny pokryta szkliwem, którego brak na preparacie, ze względu na jego 
wypłukanie i odwapnienie 



 

część korzeniowa pokrywa cementem bezkomórkowym, w dolnej części komórkowym 
(cementocyty z dużą ilością wypustek, włókna Sharpeya – kolagen) 



 

główną masę zęba stanowi zębina (twardy, zmineralizowany składnik zęba z licznymi 

włóknami kolagenowymi ułożonymi równolegle do powierzchni zębiny) 



 

miazgę stanowi tkanka łączna galaretowata, której na preparacie również brak 



 

zębina z kanalikami zębiny i wypustkami zębinowymi odontoblastów (leżą na pograniczu 
zębiny i miazgi), widoczne przestrzenie międzykuliste w zębinie (rejony 

niezmineralizowanej istoty organicznej) 

52. Jelito grube 



 

łatwo dostrzegalna czterowarstwowość ściany, którą budują – błona śluzowa, podśluzowa, 
mięśniowa oraz błona surowicza – budowa taka charakterystyczna jest dla cewy 

pokarmowej 



 

cechą charakterystyczną dla tego preparatu jest zanik kosmków i fałdów okrężnych, co 

jednoznacznie wskazuje na jelito grube 



 

obecne długie krypty jelitowe 



 

nabłonek charakterystyczny dla przewodu pokarmowego – jednowarstwowy walcowaty 
(za wyjątkiem części odbytniczej z nabłonkiem wielowarstwowym płaskim) 



 

bardzo liczne komórki kubkowe i dokrewne 



 

zewnętrzna warstwa błony śluzowej (podłużna) traci ciągłość – tworzy ona 3 taśmy jelita 

grubego 



 

występują pojedyncze grudki chłonne, pojedyncze limfocyty śródnabłonkowe i limfocyty 

tkanki łącznej w błonie śluzowej i podśluzowej – utkanie limfoidalne GALT 



 

w błonie surowiczej występują wysepki tłuszczowe – przyczepki sieciowe 

53. Wyrostek robaczkowy 



 

makroskopowo widzimy preparat o kształcie rurowatym, z delikatnie widocznym, 
szczelinowatym światłem 



 

łatwo dostrzegalna czterowarstwowość ściany, którą budują – błona śluzowa, podśluzowa, 
mięśniowa (zbudowana z warstwy okrężnej i podłużnej) oraz błona zewnętrzna – budowa 

taka charakterystyczna jest dla cewy pokarmowej 



 

błonę śluzową i podśluzową wypełnia utkanie limfatyczne GALT 



 

granica pomiędzy błoną śluzową i podśluzową zatarta ze względu na nacieki chłonne 



 

bardzo liczne limfocyty naciekające nabłonek wyściełający jelito oraz nabłonek krypt, 

tkankę łączną błony śluzowej właściwej i błonę podśluzową 



 

w skład nabłonka wchodzą komórki absorpcyjne i komórki kubkowe 



 

brak kosmków 



 

obecność krypt (mniej regularnie ułożonych niż w jelicie grubym) 



 

obecność komórek tłuszczowych w błonie podśluzowej 



 

nieliczne gruczoły śluzowe 

54. Wątroba 



 

otoczona torebką łącznotkankową, zawierającą liczne komórki tuczne 



 

zrośnięta z błoną surowicza pokrytą nabłonkiem surowiczym 



 

tkanka łączna wnika w głąb narządu, rozgałęziając się na wiele odnóg i dzieląc narząd na 

zraziki 



 

w odnogach tkanki łącznej występują naczynia krwionośne i limfatyczne, przewody 

żółciowe i nerwy, a także liczne włókna kolagenowe 



 

zraziki zbudowane z hepatocytów układających się w beleczki wątrobowe promieniście 

ułożone w kierunku żyły centralnej 



 

żyła centralna ułożona centralnie w hepatocycie 



 

w narożach zrazików anatomicznych przestrzenie bramno-żółciowe (tetrady wątrobowe), 

w skład których wchodzi tętnica międzyzrazikowa, żyła międzyzrazikowa, przewód 
żółciowy międzyzrazikowy i przewód limfatyczny 



 

oprócz zrazika anatomicznego wyróżnić możemy gronko wątrobowe (zespół 2 hepatocytów, 
kształtu romboidalnego, w którym wierzchołki stanowią 2 przestrzenie bramnożółciowe i 2 

żyły centralne) oraz zrazik portalny (składa się z 3 sąsiadujących zrazików klasycznych, 
środek zrazika portalnego stanowi przestrzeń bramnożółciowa, granicę zaś 3 żyły 

centralne) 



 

po obu stronach beleczek znajdują się naczynia włosowate typu zatokowego (sinusoidy), 

których śródbłonek nie ma blaszki podstawnej, a jego komórki wspierają się jedynie na 
mikrokosmkach hepatocytów i delikatnej sieci włókien siateczkowych – w ich świetle 

znajdują się duże komórki Browicza-Kupffera (makrofagi) 



 

hepatocyty są wielokątnymi komórkami z dobrze rozwiniętymi organellami komórkowymi 

i jednym lub dwoma kulistymi jądrami (biegun naczyniowy i żółciowy) 



 

między hepatocytami a komórkami śródbłonka znajdują się przestrzenie Dissego, w których 

znajdują się komórki tłuszczowe okołozatokowe (lipocyty) , zawierające krople tłuszczu 
z witaminą A 

55. Trzustka 



 

gruczoł zewnętrz- i wewnętrzwydzielniczy otoczony tk. łączną właściwą, która nie tworzy 
wyraźnej torebki 



 

miąższ trzustki podzielony na płaciki (zraziki) pomiędzy którymi znajduje się tkanka łączna 
właściwa – daje to charakterystyczny wygląd trzustki (jak potrzaskane szkło) 



 

tkanka łączna właściwa tworzy zrąb podtrzymujący liczne naczynia krwionośne oraz miąższ 
składający się z pęcherzyków wydzielniczych (wykazujących dwubarwliwość) oraz 

przewodów wyprowadzających, wstawek, a także rozproszonych grup komórek 
endokrynowych (tworzących wyspy trzustkowe) 



 

w pęcherzykach wydzielniczych bazofilna cytoplazma, duże jądro i przyszczytowo liczne 
ziarna wydzielnicze zabarwione na czerwono – w świetle niektórych pęcherzyków komórki 

śródpęcherzykowe (spłaszczone) 



 

przewody wyprowadzające wysłane są jednowarstwowym nabłonkiem walcowatym, 

w skład którego wchodzą komórki kubkowe i endokrynowe (wstawka – przewód 
wyprowadzający na terenie płacika, nabłonek jednowarstwowy sześcienny) 



 

brak komórek mioepitelialnych 



 

wśród ciemnych struktur zewnątrzwydzielniczych znajdują się jasne, okrągłe struktury – 

wyspy trzustkowe, w których znaleźć można i rozróżnić naczynia włosowate 

56. Tchawica 



 

narząd rurowaty, charakterystycznego kształtu podkowy, z trójwarstwową ścianą, na którą 

składa się błona śluzowa, podśluzowa i przydanka 



 

w błonie śluzowej nabłonek wielorzędowy walcowaty urzęsiony (nabłonek dróg 

oddechowych), blaszka właściwa (występuje w niej dużo włókien sprężystych, które 
w dolnej części blaszki tworzą rodzaj błony sprężystej; ponadto występuje utkanie 

limfatyczne błony śluzowej MALT) 



 

w błonie podśluzowej obecne są śluzowe gruczoły tchawicze z nielicznymi komórkami 

surowiczymi 



 

podkowiaste chrząstki szkliste 



 

pomiędzy wolnymi końcami chrząstek występuje tkanka łączna właściwa oraz podłużne 
i poprzeczne mięśnie gładkie – jest to tzw. część błoniasta tchawicy z mięśniem tchawiczym 



 

najbardziej zewnętrzną warstwę stanowi przydanka łącznotkankowa 



 

nabłonek wielorzędowy walcowaty urzęsiony: kom. urzęsione, kom. szczoteczkowate 

(odbierają bodźce czuciowe), kom. ziarniste (endokrynowe, układ APUD), kom. kubkowe, 
limfocyty 

57. Płuco 



 

narząd miąższowy o wyglądzie siateczki 



 

miąższ stanowią pęcherzyki płucne i przegrody międzypęcherzykowe 



 

ściany pęcherzyków zbudowane z nabłonka oddechowego (jednowarstwowy płaski), na 

który składają się pneumocyty typu I (komórki bardzo płaskie), pneumocyty typu II i III 
(o kształcie sześciennym; typ III – nieliczne, prawdopodobnie chemoreceptory) 



 

zrąb pęcherzyków zbudowany z tkanki łącznej właściwej, podtrzymuje włosowate naczynia 
krwionośne -w zrębie dużo włókien sprężystych 



 

na preparacie widoczne są poszczególne odcinki dróg oddechowych - oskrzela (wysłane 
błoną śluzową, pokrytą nabłonkiem wielorzędowym walcowatym, pod nabłonkiem 

blaszka właściwa błony śluzowej, zawierająca tkankę limfatyczną oskrzeli, włókna 
sprężyste, pod nią występuje błona Reisessena, czyli warstwa miocytów gładkich 

o spiralnym przebiegu), oskrzeliki (o mniejszej średnicy, z dobrze rozwiniętą warstwą 

miocytów gładkich - nabłonek stopniowo przechodzi w jednowarstwowy walcowaty, 
a następnie sześcienny urzęsiony; nie mają chrząstki i gruczołów; w nabłonku widoczne 

swoiste komórki oskrzelikowe Clary) i przewody oddechowe (wysłane nabłonkiem 
oddechowym, pod nim nieliczne pęczki miocytów gładkich) 

58. Nerka 



 

narząd miąższowy , składający się z nefronów, otoczony torebką łącznotkankową 



 

na przekroju wyróżniamy korę (barwy różowej, struktura ziarnista) i rdzeń nerki (barwy 
żółtawej, struktura pasmowata) 



 

w korze wyróżnia się leżącą obwodowo korę kory oraz leżącą przyśrodkowo korę właściwą 



 

w korze kory brak ciałek nerkowych 



 

w korze właściwej widoczne są ciałka nerkowe, czyli kłębuszki naczyniowe zawieszone 
w mezangium, otoczone dwulistkową torebką Bowmana (listek trzewny – pokrywa naczynia 

włosowate, podocyty z wypustkami I i II rzędowymi; listek ścienny – wyściela otoczenie 
torebki) 



 

w ciałku nerkowym wyróżnia się biegun naczyniowy, w którym znajdują się tętniczka 
doprowadzająca i odprowadzająca (+ kom. mezangium zewnętrznego) oraz biegun 

kanalikowy, w którym rozpoczyna się kanalik I rzędu, część kręta. 



 

w pobliżu ciałka nerkowego widoczny kanalik I rzędu, kanalik II rzędu i plamka gęsta (w jej 

obrębie nabłonek sześcienny zamienia się w walcowaty)( kanalik I rzędu – rąbek 
szczoteczkowy, przejście komórek w światło niewyraźne). 



 

kora nerki wnika do rdzenia w postaci słupów nerkowych 



 

rdzeń nerki w postaci piramid, których boczne i zewnętrzne powierzchnie stykają się z korą 

– stożki piramid to brodawki nerkowe, zaś od podstawy piramid biegną promienie rdzenne, 
wnikające do kory; każdy promień rdzenny jest kanalikiem zbiorczym 



 

zrąb nerki zbudowany jest z tkanki łącznej właściwej luźnej, która podtrzymuje naczynia 
krwionośne, limfatyczne, miąższ nerki oraz komórki śródmiąższowe. 



 

komórki śródmiąższowe obecne w korze i rdzeniu – w korze są to komórki podobne do 
fibroblastów oraz limfocytów, w rdzeniu występują jako komórki śródmiąższowe typu I, II, 

III 

59. Moczowód 



 

narząd o przekroju rurowatym, z charakterystycznym gwiaździsto-wężowym światłem 
(spowodowanym skurczem mięśniówki) 



 

ściana zbudowana z błony śluzowej, mięśniowej i przydanki 



 

błona śluzowa pokryta nabłonkiem przejściowym, którego charakterystycznym 

elementem jest obecność komórek baldaszkowatych, z których niektóre mają po 2 jądra – na 
ich wolnej powierzchni znajdują się białkowe plamki, liczne fałdy i wgłobienia 



 

błona śluzowa właściwa pokryta tkanką łączną właściwą luźną, zawierającą dużo włókien 
kolagenowych i nieliczne włókna sprężyste 



 

błona śluzowa ułożona w podłużne fałdy 



 

błona mięśniowa składa się z 3 warstw miocytów gładkich – wewnętrzna podłużna, 

środkowa okrężna, zewnętrzna podłużna – granice pomiędzy poszczególnymi granicami 
zatarte ze względu na spiralny przebieg mięśniówki 



 

przydanka złożona z tkanki łącznej właściwej luźnej, zawierającej liczne włókna sprężyste 

60. Pęcherz moczowy 



 

ściana zbudowana z błony śluzowej, mięśniowej i błony surowiczej 



 

błona śluzowa wykazuje liczne fałdy, pokryta jest nabłonkiem przejściowym, którego 
charakterystycznym elementem jest obecność komórek baldaszkowatych, z których 

niektóre mają po 2 jądra – na ich wolnej powierzchni znajdują się białkowe plamki, liczne 
fałdy i wgłobienia (rezerwa błony komórkowej dla wypełniającego się pęcherza) 



 

błona mięśniowa składa się z 3 nieciągłych warstw miocytów gładkich, które się wzajemnie 
przenikają - warstwa zewnętrzna i wewnętrzna o podłużnym przebiegu oraz środkowa 

o przebiegu okrężnym 



 

przydanka czyli tkanka łączna właściwa pokrywa większość powierzchni zewnętrznej 

pęcherza - górna powierzchnia jest pokryta błoną surowiczą z nabłonkiem surowiczym na 
powierzchni. 

61. Jądro ludzkie 



 

narząd podzielony na płaciki przez pasma tkanki łącznej właściwej 



 

w płacikach znajduje się łącznotkankowy zrąb podtrzymujący składniki miąższu jądra, czyli 
kanaliki plemnikotwórcze i komórki gruczołów śródmiąższowych 



 

na przekroju widoczne ściany kanalików plemnikotwórczych zbudowane z nabłonka 
plemnikotwórczego (błona podstawna, 3-5 warstw komórek mioidalnych podobnych do 

miocytów gładkich) i tkanki łącznej właściwej luźnej 



 

nabłonek plemnikotwórczy to rodzaj nabłonka wielowarstwowego, składającego się 

z komórek podporowych Sertoliego (duże, wysokie komórki, rozciągające się od błony 
podstawnej do światła kanalika, posiadające owalne lub trójkątne jądra i jasną cytoplazmę) 

i komórek szeregu spermatogenezy (spermatogonie Ad z ciemnymi jądrami, spermatogonie 

Ap z jasnymi jądrami, spermatogonie B z jądrami okrągłymi i grudkowatą chromatyną, 
spermatocyty I rzędu, spermatocyty II rzędu, spermatydy i plemniki) – mniej zróżnicowane 

komórki szeregu spermatogenezy znajdują się bliżej warstwy podstawnej, w miarę 
różnicowania się przesuwają się ku światłu kanalika 



 

pomiędzy kanalikami komórki śródmiąższowe jądra (komórki Leydiga), występujące 
w grupach w tkance łącznej międzykanalikowej – są to dużej komórki o pęcherzykowatych 

jądrach i kwasochłonnej cytoplazmie, tworzące gruczoł śródmiąższowy jądra 



 

obwodowo błona biaława – zbita, włóknista torebka pokrywająca jądra z naczyniami 

krwionośnymi i limfatycznymi 

62. Najądrze 



 

zbudowane z głowy, trzonu i ogona 



 

głowa składa się z pozwijanych przewodzików odprowadzających, wysłanych 

jednowarstwowym nabłonkiem sześciennym – komórki tego nabłonka mają różną 
wysokość, naprzemiennie są wysokie i niskie stwarzając pofałdowania (charakterystyczne 

światło przypominające zęby piły); ponadto obecna jest ściana łącznotkankowa, zawierająca 
liczne komórki mięśniowe gładkie 



 

głównymi składniki trzonu i ogona jest przewód najądrza – na przekroju widoczne są 
wielokrotne przekroje tego przewodu, wysłanego nabłonkiem dwurzędowym 

walcowatym, na którego powierzchni znajdują się stereocilia – nabłonek leży na błonie 

podstawnej, pod nią tkanka właściwa luźna i liczne miocyty gładkie 



 

przewód najądrza, w odróżnieniu od przewodzików odprowadzających ma wszędzie gładkie 

światło 



 

zrąb najądrza zbudowany z tkanki łącznej 

63. Nasieniowód 



 

narząd rurowaty, o nieregularnym świetle 



 

ściana nasieniowodu zbudowana jest z błony śluzowej, mięśniowej i przydanki 



 

błona śluzowa wytwarza 4-5 fałdów podłużnych, wysłana jest nabłonkiem 

wielorzędowym walcowatym, część komórek posiada stereocilia 



 

pomiędzy komórkami nabłonka znajdują się limfocyty. 



 

pod nabłonkiem znajduje się właściwa błona śluzowa zawierająca liczne włókna sprężyste. 



 

błona mięśniowa z 3 warstwami miocytów gładkich: wewnętrzna i zewnętrzna podłużna, 

środkowa – okrężna 



 

przydanka składa się z tkanki łącznej właściwej włóknistej 



 

w bańce nasieniowodu wyższe fałdy oraz cieńsza błona mięśniowa 



 

bardzo gruba warstwa mięśniowa pozwala odróżnić nasieniowód od pozostałych narządów 

rurowych 

64. Gruczoł krokowy 



 

gruczoł cewkowo-pęcherzykowy otoczony torebką włóknistą 



 

słabo zaznaczony podział na płaciki 



 

obecne są duże, nieregularnie uformowane, często wielokrotnie wpuklające się odcinki 
wydzielnicze – odcinki wydzielnicze charakteryzuje duże światło i nierówny zarys 

wewnętrzny nabłonka 



 

brak dróg wyprowadzających 



 

nabłonek walcowaty o zmiennej wysokości, wyściełający fałdy odcinków końcowych; 
cytoplazma kwasochłonna, mikrokosmki na powierzchni 



 

szczególnie charakterystyczna jest obecność miocytów gładkich w przegrodach 
łącznotkankowych prostaty, tworzących zrąb 



 

niekiedy w świetle widoczne kamyki sterczowe 



 

duże gruczoły główne, mniejsze gruczoły błony podśluzowej i śluzowej 



 

(część cewkowatą – przewody odprowadzające wyściela nabłonek jednowarstwowy 
walcowaty, a pęcherzyki – dwuwarstwowy walcowaty/sześcienny + limfocyty 

śródnabłonkowe) 

65. Jajnik 



 

narząd pokryty torebką łącznotkankową (błona biaława), pod którą znajduje się nabłonek 
jednowarstwowy sześcienny 



 

korę jajnika stanowią pęcherzyki jajnikowe w różnych stadiach rozwojowych oraz miocyty 
gładkie 



 

w okolicach pęcherzyków widać tkankę łączną bogatą w komórki wrzecionowate 



 

pęcherzyki jajnikowe pierwotne znajdują się na obwodzie kory jajnika, w pobliżu błony 

białawej, składają się z pierwotnych oocytów i otaczającego komórkę rozrodzą 
jednowarstwowego płaskiego nabłonka; są najliczniejsze, jądro położone ekscentrycznie 



 

pęcherzyk jajnikowy wzrastający z wysokim, sześciennym a później walcowatym 
nabłonkiem oraz mukopolisacharydową osłonką przejrzystą pomiędzy nabłonkiem 

a komórką rozrodczą – w zewnętrznej części cytoplazmy widoczne ziarna korowe 



 

pęcherzyk dojrzały Graffa z sierpowatą jamą pęcherzykową w przypadku młodego 

pęcherzyka i z tworzącym się wzgórkiem jajonośnym – wielowarstwowy nabłonek 
pęcherzykowy tworzy ścianę jamy pęcherzyka, zwaną warstwą ziarnistą 



 

rdzeń jajnika (część naczyniowa) stanowią liczną liczne, pozwijane naczynia krwionośne, 
limfatyczne i nerwy 



 

zrębem jajnika jest tkanka łączna właściwa luźna 

66. Jajowód 



 

narząd rurowy z 3warstwową ścianą – błona śluzowa, mięśniowa i surowicza 



 

błona śluzowa pofałdowana (charakterystyczne, delikatnie, rozgałęzione fałdy - labirynt), 
z nabłonkiem jednowarstwowym walcowatym pokrytym migawkami i komórkami 

urzęsionymi, wydzielniczymi, klinowatymi i śródnabłonkowymi limfocytami 



 

w błonie śluzowej znajdują się charakterystyczne tętnice spiralne 



 

nabłonek spoczywa na blaszce właściwej zbudowanej z tkanki łącznej luźnej z włóknami 
retikulinowymi 



 

błona mięśniowa jest najgrubszą warstwą ściany jajowodu, składa się z 2 warstw – 
wewnętrznej, w której miocyty układają się okrężnie i zewnętrznej, w której miocyty 

układają się podłużnie; charakterystyczne w tej warstwie jest to, iż jest luźno utkana, granice 
pomiędzy warstwami są dość zatarte 



 

błona surowicza pokryta jest nabłonkiem surowiczym (mesothelium) 



 

występuje krezka jajowodu, w pobliżu której znajdują się liczne naczynia tętnicze 

67. Błona śluzowa macicy 



 

jednowarstwowy nabłonek walcowaty z pojedynczymi komórkami urzęsionymi 



 

pod nabłonkiem występuje blaszka właściwa błony śluzowej, w której występują 2 warstwy 
– czynnościowa i podstawowa 



 

warstwa czynnościowa jest warstwą o zmiennej budowie w zależności od fazy cyklu 
menstruacyjnego – w fazie złuszczająco-regeneracyjnej następuje oderwanie części 

czynnościowej i regeneracji nabłonka; w fazie proliferacyjnej część czynnościowa wzrasta; 
w fazie sekrecyjnej gruczoły cewkowe błony śluzowej zaczynają się silnie skręcać, dając 

charakterystyczny obraz „zębów piły” 



 

warstwa podstawowa składa się z tkanki łącznej właściwej (z komórkami macierzystymi, 
poprzebijana gruczołami cewkowymi), zakończeń gruczołów macicznych i licznych naczyń 

krwionośnych 



 

zrąb stanowią gwiaździste fibroblasty i fibrocyty, makrofagi, granulocyty i inne kom. tk. 

łącznej i immunokompetentnej 

68. Rogówka oka 



 

na przekroju widoczne jest 5 warstw rogówki: nabłonek przedni, blaszka graniczna 
przednia, istota właściwa, blaszka graniczna tylna i śródbłonek rogówkowy 



 

nabłonek przedni rogówki jest nabłonkiem wielowarstwowym płaskim 
nierogowaciejącym – komórki tej warstwy mają na powierzchni drobne fałdy, między 

którymi gromadzą się łzy, co utrudnia ich odparowanie 



 

blaszka graniczna przednia (Bowmana) zbudowana jest z włókien kolagenowych tkanki 

łącznej, nie ma w niej w żadnym wypadku komórek – w barwieniu HE ma kolor jasnoróżowy 



 

istota właściwa rogówki – najgrubsza warstwa (ok. 90%), złożona z pęczków włókien 

kolagenowych (ułożonych równolegle) i (nielicznych) fibroblastów; pomiędzy wiązkami 
włókien kolagenowych widoczne są jedynie jądra silnie rozgałęzionych komórek tkanki 

łącznej (ciałek rogówki) 



 

blaszka graniczna tylna (Descemeta) – budowa analogiczna do blaszki granicznej 
przedniej 



 

śródbłonek zbudowany z nabłonka jednowarstwowego płaskiego 



 

rogówkę charakteryzuje całkowity brak naczyń krwionośnych 

69. Siatkówka 



 

na przekroju widoczne jest 10 warstw siatkówki: warstwa barwnikowa, pręcików 

i czopków, graniczna zewnętrzna, ziarnista zewnętrzna, splotowata zewnętrzna, ziarnista 
wewnętrzna, splotowata wewnętrzna, komórek zwojowych, włókien nerwowych i graniczna 

wewnętrzna 



 

warstwa barwnikowa – nabłonek barwnikowy, jednowarstwowy sześcienny 



 

warstwa pręcików i czopków – warstwa pierwszych neuronów wzrokowych 



 

błona graniczna zewnętrzna – znajdują się tutaj zewnętrzne zakończenia komórek 

glejowych podporowych 



 

warstwa ziarnista zewnętrzna – znajdują się tutaj jądra komórek pręciko- i czopkonośnych 



 

warstwa splotowata zewnętrzna – aksony komórek pręciko- i czopkonośnych 



 

warstwa ziarnista wewnętrzna – jądra komórek dwubiegunowych, amakrynowych 

i poziomych 



 

warstwa splotowata wewnętrzna – aksony komórek dwubiegunowych i poziomych 



 

warstwa komórek zwojowych – szereg komórek zwojowych o dużych jądrach, 
z widocznymi jąderkami 



 

warstwa włókien nerwowych – aksony komórek zwojowych 



 

warstwa graniczna wewnętrzna – wewnętrzne zakończenia komórek glejowych