plik

Pytania z zeszłych lat



Liczba ludności na świecie wynosiła na początku XXI wieku około:

 ponad 6,0 mln



Produkcja zbóż na świecie wynosi obecnie około:

 2,0 mld ton



Termin „Zielona Rewolucja” oznacza:

 rozpowszechnienie w produkcji wysokoplennych odmian pszenicy (i poprawa jakości

nasion)



Do płynnego funkcjonowania handlu zbożem niezbędne są zapasy wynoszące w stosunku do
rocznego zapotrzebowania:

 17-18%



Jedna piąta populacji dysponuje następującym procentem światowego dochodu

 ponad 80



Największe niedobory w skali świata dotyczą:

 witaminy A, żelaza oraz jodu



Niedożywienie na świecie szacowane jest około (!!!)

 1,2 mld osób



Roczne tempo przyrostu ludności świata wynosi obecnie (w %) około:

 1,2



Negatywne aspekty pomocy żywnościowej to:

 wszystkie odpowiedzi są właściwe (obniżanie poziomu cen rolnych, zmniejszanie

priorytetu rolnictwa w rozdziale środków i fluktuacja północy)



Niedożywienie występujące w krajach rozwiniętych szacowane jest na około:

 34 mln



Strony www do klikania na banki żywności



wyklinajzywnosc.pl



bankizywnosci.pl



Ile procent powierzchni ziemi stanowią grunty orne

 11,7%



Co to są pustynie jedzeniowe

 tereny z ograniczonym dostępem do sklepów z żywnością



Jaki kraj będzie miał najwięcej mieszkaoców w 2050 r.

 Indie – 1,5 mld



Street Food

żywnośd i napoje przygotowywane i/lub spożywane na ulicach, do natychmiastowej
konsumpcji lub później, bez żadnego przetwarzania lub przygotowania (2,5 mld ludzi
dziennie żywi się w tym sektorze)



Agflacja to

 inflacja spowodowana wzrostem cen produktów żywnościowych

PYTANIA OTWARTE

Determinanty sposobu odżywiania się człowieka

Tendencje i perspektywy demograficzne w skali świata



Liczebnośd:

‒  2010: 6,9 mld
‒  prognoza na 2050: 9,3 mld
‒  wzrost głównie w krajach o niskim poziomie rozwoju gospodarczego
‒  najbardziej zaludnione paostwa: Chiny (1,3 mld), Indie (1,14), UE (0,5), USA (0,3)
‒  Europa – zmniejszenie liczby ludności (o 15% do 2050)



Dochody i ubóstwo

‒ 1/5 populacji z ponad 80% dochodów (Kielich Haoby)



Przeciętna długośd życia:

‒  świat: 67,5 lat
‒  kraje rozwinięte 79 lat, rozwijające się 58 lat
‒  starzenie się ludności świata (dwukrotny przyrost osób po 60 r.ż. do 2050)



Urbanizacja

‒ wzrost ludności w miastach (2030: 90% wzrost ludności miejskiej w krajach

rozwijających się)

‒ 20 najludniejszych miast to: 10 miast Azji (Szanghaj – 1-wsze miejsce, Bombaj); 3

Afryka, 3 Ameryka Płd., 2 Ameryka Płn., 2 Europa



głód



sytośd



wzrokowe



smakowe



węchowe

Nacisk ze strony:



rodziców



rodziny



klasy
społecznej



nagroda

Energetyczne

Bodźce

hedonistyczne

Socjalne

Symboliczne

Sposób

odżywiania

Główne regiony produkcji żywności na świecie

I. Produkty strefy umiarkowanej

‒ Pszenica i mąka pszenna, zboża pastewne, mięso i zwierzęta żywe, produkty mleczne i

jaja, słód i ziemniaki, chmiel, jabłka, wino i piwo

II. Produkty konkurencyjne strefy umiarkowanej i tropikalnej

‒ Cukier, nasiona roślin strączkowych, tłuszcze i oleje, makuchy, mączki poekstrakcyjne,

ryż, tytoo, owoce cytrusowe, strączkowe, pomidory, winogrona, rodzynki

III. Produkty strefy tropikalnej

‒ Kawa, herbata, kakao, banany

IV. Surowce rolnicze – produkowane w różnych strefach klimatycznych

‒  Bawełna
‒  Inne włókna
‒  Kauczuk
‒  Wełna

V. Pozostałe produkty rolnicze, które stanowią około 25% światowych obrotów

6xU Bergera

1.  Urozmaicenie
2.  Umiarkowanie
3.  Uregulowanie
4.  Umiejętnośd przyrządzania potraw
5.  Uprawianie (ruch)
6.  Unikanie
7.  (Uśmiechanie się – dodatkowe, siódme U)

Trzy filary polityki żywieniowej

1. Bezpieczeostwo żywnościowe



prawo każdego do zaspokojenia potrzeb żywieniowych



programy pomocy grupom zwiększonego ryzyka (np. PEAD)

2. Jakośd żywności



eliminacja zagrożenia związanego ze skażeniem żywności środkami chemicznymi i
biologicznymi (EFSA)

3. Żywienie



redukcja ryzyka chorób dietozależnych w populacji poprzez profilaktykę i edukację
żywieniową

Program PEAD – co to, jakie ma cele

PEAD – Europejski Program Pomocy Żywnościowej



jest to program pomocy żywnościowej dla najuboższych



jego podstawą są nadwyżki produkcyjne UE (zapasy interwencyjne)



koordynacją

procesów rozdysponowania

pozyskanej

żywności

zajmują

się

akredytowane agencje paostwowe i organizacje społeczne (w Polsce: Federacja Polskich
Banków Żywności)



CEL: spadek obszarów niedożywienia oraz przeciwdziałanie marnotrawieniu żywności

Polityka wyżywienia ludności – najważniejsze dane

DEFINICJA polityki wyżywienia

 zespół zasad, metod i środków, których celem jest osiągnięcie przez społeczeostwo

optymalnego, tj. możliwie najlepszego poziomu wyżywienia w danych warunkach
geograficznych i ekonomicznych

FILARY polityki wyżywienia:

1.  Bezpieczeostwo żywnościowe (tutaj: PEAD)
2.  Jakośd żywności (EFSA)
3.  Żywienie

DEMOGRAFIA

Liczba ludności

2000 r: 6,1 mld (1,2 – rozwinięte; 4,6 rozwijające się)

W dziesięcioleciu 1990-2000 liczba ludności powiększyła się o ok 1 mld

2010 r: 6,9 mld

Codziennie przybywa na świecie ponad dwierd miliona ludzi, w tempie 3 osoby co sekundę

2050: 9,3 mld

co wymaga wzrostu produkcji żywności o 70%
wzrost ludności w krajach o niskim poziomie rozwoju gospodarczego, w Europie nawet
zmniejszenie (Polska – o 15%)

Paostwa – liczba ludności w 2008 (mld):

1.  Chiny – 1,3
2.  Indie – 1,14
3.  UE – 0,5
4.  USA – 0,3
5.  Indonezja

W 2050 r.: pierwsze będą Indie, potem Chiny

Kielich Haoby

– 80% dochodów należy do 1/5 ludności

Urbanizacja

2030: 93% wzrost ludności miejskiej

występującej w krajach rozwijających się

Najludniejsze miasto świata: Szanghaj.
W pierwszej 20-tce jest 10 miast azjatyckich i tylko dwa europejskie

Długośd życia

świat: 67,5 lat

kraje rozwinięte: 79 lat
kraje rozwijające się: 58 lat

Starzenie się:

w 2000 jest 10% ludności w wieku pow. 60 lat (w Polsce: 6,6%)
w 2050 – 21% (w Polsce: 35,5%)

Ageism - negatywne, krzywdzące stereotypy prowadzące do dyskryminacji ze względu na podeszły

wiek

Ludnośd rolnicza 2006 na świecie – 2,6 mld

NIEDOŻYWIENIE I UBÓSTWO

Pomoc żywnościowa od paostwa tylko w przypadkach niemożności zaspokojenia potrzeb
wyżywienia z przyczyn niezależnych od człowieka

Światowy Szczyt Żywnościowy Rzym, 1996 (World Food Summit)
Zobowiązanie: do roku 2015 o połowę zredukowad liczbę głodujących

Milenijne Cele Rozwoju, szczyt ONZ, 2000 (Millenium Development Goals):
mają byd osiągnięte do 2015 r.
Pierwszy cel priorytetowy dla społeczności międzynarodowej:

 wyeliminowad skrajne ubóstwo i głód

2 zobowiązania:



zmniejszyd o połowę liczbę ludzi, których dochód nie przekracza 1$



zmniejszyd o połowę liczbę ludzi, którzy cierpią głód

1,2 mld osób niedożywionych (głodujących) na świecie

Niedożywieni w krajach rozwijających się:

19% i rośnie

UE?: 78 mln osób żyje w ubóstwie

(= 21% populacji UE-15) lub jest zagrożonych ubóstwem

Mierniki ubóstwa



Minimum egzystencji

o 477 zł/ mies. - gospodarstwo 1 osobowe
o 351 zł/mies./osobę - gospodarstwa 2 i więcej



Minimum socjalne

o 800 zł/mies. – gospodarstwo 1-osobowe

650 zł/mies/osobę – gospodarstwa 2 i więcej



Relatywna linia ubóstwa



Subiektywna (lejdejska) stopa ubóstwa

Ludnośd utrzymująca się za

mniej niż 1$ dziennie

(%):

‒  Uganda – 85
‒  Nigeria – 70
‒  Madagaskar – 65
‒  Niger – 65

5 głównych obszarów podejmowania interwencji w sytuacji głodu i ubóstwa



Wyżywienie



Rolnictwo



Medycyna



Zdrowie publiczne



Higiena

PODAŻ ŻYWNOŚCI

Przeciętne światowe spożycie głównych produktów pochodzenia zwierzęcego i roślinnego

2003-2005 (kcal/os./dobę)

Mięso wołowe

Ryż

554

Baranina

Pszenica

536

Mięso wieprzowe

118

Kukurydza

137

Mięso drobiowe

Warzywa

Podroby

Cukier

196

Mleko

Ziemniaki

Ser

Kassava

Jaja

Olej sojowy

Tłuszcze zwierzęce

Olej palmowy

Miód

Olej rzepakowy

FAO 2005:

Dorośli nadwaga – 700 mln

Dorośli otyłośd – 300 mln

Koszt ekonomiczny otyłości i nadwagi =

2-7%

wszystkich całkowitych kosztów ochrony zdrowia

1 kg wołowiny = 8 kg zbóż

GMO

Uprawy transgeniczne: 2004

81 mln ha

2006

100 mln ha

2015

200 mln ha

Zasięg: 22 kraje. Pierwsze 5 to: USA (60%), Argentyna, Kanada, Brazylia, Chiny
Produkty: soja (60%), kukurydza (14%), bawełna, rzepak

BEZPIECZEOSTWO ŻYWNOŚCIOWE

Bezpieczny poziom zapasów wg. FAO

- zboża 17-18% światowego zużycia

- pszenica 25%
- zboża paszowe 15%

DEFINICJA - Światowe bezpieczeostwo żywnościowe (2000):
= wszyscy ludzie w każdym czasie, w każdym sensie fizycznym i ekonomicznym mają dostęp do

odpowiedniej żywności:



pod względem odżywczym i jakości zdrowotnej



służącej zachowaniu zdrowia i aktywności

Szczyt milenijny ONZ 2000 r.

– postanowienia:



redukcja do 2015 roku o połowę liczby mieszkaoców świata żyjących za równowartośd 1
dolara dziennie



8 celów rozwojowych:

‒

obniżenie biedy i głodu

‒

powszechne szkolnictwo

‒

równouprawnienie kobiet

‒

obniżenie umieralności dzieci

‒

walka z HIV, malarią

‒

zrównoważony rozwój

‒

poprawa stanu zdrowia kobiet w ciąży

‒

zapewnienie globalnej współpracy na rzecz rozwoju

SKRÓTY I POJĘCIA

HDI (Human Development Index)

= Wskaźnik Rozwoju Społeczno-Ekonomicznego



syntetyczny miernik opisujący efekty w zakresie społeczno-ekonomicznego rozwoju
poszczególnych krajów



4 podstawowe mierniki:

o  przeciętne dalsze trwanie życia
o  wskaźnik solaryzacji dla wszystkich poziomów nauczania
o  wskaźnik umiejętności czytania ze zrozumieniem i pisania
o  PKB per capita w USD liczony wg parytety nabywczego walut



Polska – HDI = 0,88 (wysokie)



Bardzo wysokie: Norwegia (0,97), Australia (0,97), Kanada

EAPN (European Anti-Poverty Network)

– Europejska Sied Przeciwdziałania Ubóstwu



Wskaźnik Giniego – polaryzacja dochodów (im wyższym, tym gorzej) – Polska 36



% liczby gospodarstw, których nie stad na zakup żywności zgodnie z potrzebami – Polska 24%

PEAD

– Europejski Program Pomocy Żywnościowej



idea: bezpłatne przekazywanie żywności pochodzącej z rezerw EU przez akredytowane
organizacje charytatywne osobom najbardziej potrzebującym



założenie: nie jednorazowe, a systematyczne wsparcie dużej liczby osób potrzebujących

Last Minute Market

‒ odbieranie niesprzedanej żywności ze sklepów i gastronomii i przekazanie najbiedniejszym
‒ kompromis zadowalający każdą stronę (win-win)

DES (Dietary Energy Supply)

– dobowa ilośd energii zawarta w pożywieniu 1 osoby.

DES = 1,5 PPM ->

linia graniczna głodu człowieka

(ok. 2200 kcal)

GHI

(Global Hunger Index)

Globalny Indeks Głodu

Uwzględnia 3 komponenty:

1.  Udział ludności niedożywionej (wg FAO)
2.  Udział dzieci w wieku poniżej 5 lat z niedowagą (wg WHO)
3.  Wskaźnik umieralności dzieci w wieku poniżej 5 lat (wg UNICEF)

Biała Księga

przyjęta 30maja 2007 przez parlament europejski. Strategia dla Europy w sprawie

zagadnieo zdrowotnych związanych z odżywianiem, nadwagą i otyłością.
Cele:

‒ Propagowanie zdrowia w starzejącej się Europie („zdrowe starzenie się”)
‒ Ochrona obywateli przed zagrożeniem dla zdrowia (pandemie, bioterroryzm, bezpieczeostwo

żywności i ochrona konsumenta)

‒ Wspieranie dynamicznych systemów zdrowotnych i nowych technologii (kwestie zdrowia

włączono do instrumentów skierowanych na poprawę wzrostu gospodarczego, w tym 7
programu ramowego).

Rada ds. Diety, Aktywności Fizycznej i Zdrowia:

‒  powołana zarządzeniem Ministerstwa Zdrowia
‒  działa na rzecz zwalczania nadwagi i otyłości
‒  wydała program edukacyjno-informacyjny Trzymaj Formę (skierowany do gimnazjalistów)

pracę rady koordynuje Główny Inspektor Sanitarny

Gospodarka żywnościowa: 7xS

Security

zapewnienie dostępności żywności dla realizacji co najmniej dostatecznego
wyżywienia ludności w różnych warunkach bytowania