1
I ZWIĄZKI WYZNANIOWE A PAOSTWO
Związek wyznaniowy – wspólnota powołana dla celów kultu religijnego, propagowania i nauczania określonej
tradycji religijnej.
JAK KSZTATŁOWAŁ SIĘ DUALIZM
Europejskie monarchie chrześcijaoskie realizowały ideę sojuszu tronu i ołtarza.
Europejskie republiki(XVIII – XX w.) – wiązały się z gwałtownym zaostrzeniem stosunków między paostwem a
kościołem. Republiki miały wyraźne zabarwienie antyklerykalne, a niekiedy i antyreligijne.
Oparcie stosunków między paostwem a Kościołem na zasadach wzajemnego poszanowania, autonomii było
rezultatem długiego procesu, który nie wszędzie jeszcze dobiegł kooca. Wielką rolę odegrały pontyfikaty
takich papieży jak Leon XIII, Pius XI czy Jan Paweł II oraz dokonania Soboru Watykaoskiego II, na którym
Kościół uznał, iż jego misja nie jest związana z jakimś szczególnym ustrojem paostwowym i społecznym.
TYPY REALCJI PAOSTWO-KOŚCIÓŁ
Wyróżniamy dwa klasyczne modele ustrojowe stosunków wyznaniowych w paostwie, wyróżniające dwa typy
paostw.
- paostwo wyznaniowe (konfesyjne) – ideowe i strukturalne powiązanie religii i kościoła z paostwem
polegające na uznaniu jednej spośród religii jako oficjalnej oraz wyrażające się w ustroju zagwarantowaniu
jednemu z kościołów pozycji uprzywilejowanej w paostwie. Zapis musi byd zawarty w konstytucji. Wpływ
dominującej religii na decyzje paostwowe np.: aborcja, homoseksualizm. Irak, Iran, Watykan
- Paostwa świeckie ( laickie) – charakteryzujące się nieuznawaniem jakiejkolwiek religii jako religii oficjalnej
paostwa, neutralnością paostwa w sprawach przekonao religijnych, światopoglądowych i filozoficznych.
Francja
Paostwo neutralne światopoglądowo – separacja kościoła od paostwa. Wolnośd sumienia, religii i wyznania.
Paostwo nie ingeruje w to.
Separacja:
Kościół nie ingeruje w sprawy polityczne
Paostwo nie finansuje kościoła
Nieobowiązkowe nauczanie religii w szkołach
System separacji pierwszy raz został udokumentowany w Konstytucji USA (poprawka 1 i 14 do konstytucji)
W Europie – Francja XVIII w.
2
ZWYCZAJE W INNYCH RELIGIACH NIŻ KATOLICKA
Fakt, iż w paostwie panuje reżim autorytarny, nie wywołuje jednoznacznych skutków. Wiele znaczy od tego
jakie jest ideowe podłoże tego reżimu. Kościoły i związki potrafiły się zaadaptowad do warunków stwarzanych
przez reżimy o ile te nie miały wyraźnego nastawienia antyreligijnego.
Jednak istniały też reżimy autorytarne, w których Kościoły i związki wyznaniowe doświadczały srogich
prześladowao. Misja religijna Kościołów nie godziła sie w szczególności z warunkami, które stwarzały reżimy
totalitarne. Te bowiem narzucały obywatelom jeden obowiązujący światopogląd i wymagały od nich
bezwzględnego posłuszeostwa jednemu tylko przywódcy np. ZSRR, Chiny Ludowe.
PODSTAWY FUNKCJONOWANIA ZWIĄZKÓW WYZNANIOWYCH W PAOSTWIE (AKTY PRAWNE JE
REGULUJĄCE; JAK ZAKŁADA SIĘ ZWIĄZKI WYZNANIOWE, KTO ODPOWIADA ZA ICH REJESTRACJĘ)
Wolnośd wyznania gwarantuje Konstytucja (art. 25 i 53) oraz ustawa o gwarancjach wolności sumienia i
wyznania z 17 maja 1989 r.
Prawną rejestracją organizacji wyznaniowych na terenie RP zajmuje się ministerstwo właściwe do spraw
wyznao religijnych (obecnie Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji), prowadzące rejestr Kościołów i innych
związków wyznaniowych
oraz wykaz Kościołów i związków wyznaniowych działających na podstawie
odrębnych ustaw. Wspomniana rejestracja nie jest jednak konieczna, jeśli chodzi o swobodę odbywania
praktyk religijnych. Z chwilą wpisu do rejestru kościół lub inny związek wyznaniowy uzyskuje jednak, jako
całośd, osobowośd prawną oraz korzysta ze wszystkich uprawnieo i podlega obowiązkom określonym w
ustawach.
Prawo do złożenia wniosku o wpis do rejestru przysługuje 100 obywatelom RP posiadającym pełną zdolnośd
do czynności prawnych, którzy składają listę zawierającą ich notarialnie poświadczone podpisy. Wniosek
powinien zawierad m.in. statut związku wyznaniowego
PRZYKŁADY PAOSTW KONFESYJNYCH
Katolickie - Maltę, Monako, Liechtenstein, Watykan
Islam – Iran, Pakistan, Arabia Saudyjska, Zjednoczone Emiraty Arabskie
Protestantyzm – Kraje Skandynawskie, Dania, Wielka Brytania
Prawosławie - Rosja, Białoruś, Grecja, Cypr
ISLAM I SZARIAT
3
Islam - religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaostwie Świętą
księgą islamu jest Koran, a zawarte w nim objawienie ma stanowid ostateczne i niezmienne przesłanie Boga do
ludzi.
Oprócz tego, ze Islam jest religią, jest też prawem (systemem prawnym).
Szariat – surowe prawo islamskie – Ramadan (post), Modlitwa 5x dziennie, pozycja kobiet
UMOWY ZE STOLICĄ APOSTOLSKĄ
Umowa międzynarodowa ze Stolicą Apostolską podpisana przez Polskę 28 lipca 1993 r. (KONKORDAT)
wskazuje pozycję kościoła w paostwie
uznanie za Głowę kościoła Papieża
uznanie wszelkich świąt
warunki do zawarcia małżeostwa
Paostwo i kościół są niezależne i autonomiczne, w każdej dziedzinie, współpraca dla dobra wspólnego.
POZYCJA KOŚCIOŁA KATOLICKIEGO W POLSCE
Stosunki między paostwem a kościołem i innymi związkami wyznaniowymi są kształtowane na zasadach
poszanowania ich autonomii oraz wzajemnej niezależności każdego w swoim zakresie, jak również działanie
dla dobra człowieka i dobra wspólnego.
Pozostałe zasady:
- równouprawnienia kościołów i związków wyznaniowych
- bezstronnośd władz publicznych RP w sprawach przekonao religijnych, światopoglądowych i filozoficznych
- kształtowanie stosunków między paostwem a kościołem katolickim na podstawie umowy międzynarodowej
(konkordatu) i ustawy, a między paostwem i innymi kościołami (zw. wyznaniowymi) w drodze ustawy
uchwalonej na podstawie umów zawartych pomiędzy Radą Ministrów i ich całościowymi przedstawicielami