MINERAŁY

●

To pierwiastki lub związki chemiczne powstałe 
w skorupie ziemskiej w wyniku procesów 
geologicznych.  Są to przeważnie ciała stałe, 
rzadziej ciekłe (woda, ropa naftowa, rtęć 
rodzima) lub gazowe  (gaz ziemny).  
Najczęściej  mają one budowę krystaliczną 
(czyli złożoną z kryształów),  rzadziej 
bezpostaciową.

 

 

MINERALOGIA

●

Nauka zajmująca się rozpoznawaniem  
minerałów, określaniem ich składu 
chemicznego ich cech fizycznych, warunkami 
powstawania i procesami prowadzącymi do ich 
przeobrażenia oraz występowania w skorupie 
ziemskiej.

●

Nauka interdyscyplinarna pełniąca istotną rolę 
w badaniach z zakresu  chemii, fizyki, ochrony 
środowiska, astronomii, medycyny, nauk 
technicznych

 

 

CIAŁA    BEZPOSTACIOWE

●

Ciało amorficzne, stan skupienia materii 
charakteryzujący się własnościami 
reologicznymi zbliżonymi do ciała 
krystalicznego, w którym nie występuje 
uporządkowanie dalekiego zasięgu.

●

Cząsteczki ciała amorficznego ułożone są w 
sposób chaotyczny zbliżony do spotykanego w 
cieczach (szkło, opale, bursztyny, obsydian itp)

 

 

KRYSZTAŁ

●

Ciało stałe z uporządkowanym systemem 
atomów oraz cząstek i odpowiadającym temu 
ułożeniu kształtem geometrycznym 
wielościanu.

 

 

UŁOŻENIA  KRYSZTAŁÓW

●

Skupienie ziarniste (ziarna kryształów 
rozmieszczone są równomiernie)

●

Skupienie blaszkowate (kryształy ułożone są w 
postaci łusek lub blaszek)

●

Skupienie włókniste (ziarna ułożone są w 
postaci równoległych lub promienistych włókien 
lub pręcików)

●

Skupienie kuliste (kryształy rozmieszczone są 
w koncentrycznych sferach. 

 

 

SKUPIENIA  KRYSTALICZNE

●

OOLITY – zbiorowisko kulistych skupień 
krystalicznych o średnicy 0,1-2,0 mm i budowie 
koncentrycznej lub włóknistej

●

GROCHOWCE – podobne do oolitów ale 
wielkości grochu,

●

NERKOWATE – zdeformowanych skupieniach 
kulistych

●

FORMY NACIEKOWE – minerał krystalizował z 
roztworu w postaci sopli (stalaktyty, stalagmity)

 

 

POWSTAWANIE MINERAŁÓW

●

W czasie ochładzania się i krzepnięcia magmy 
następuje krystalizacja kolejnych minerałów (w 
głębi ziemi powstają kryształy większe, na 
powierzchni drobno- lub skrytokrystaliczna)

●

Z gazów wulkanicznych (siarkowodór i 
dwutlenek siarki – wolna siarka)

●

Z roztworów wodnych (sól kamienna i inne 
minerały), powstają pojedyncze kryształy, grupy 
kryształów, skupienia i buły krystaliczne

 

 

WŁASNOŚCI FIZYCZNE minerałów

●

Barwa – określa sięją na podstawie rysy

●

Połysk – odbijanie się światła od głatkich 
pwierzchni

●

Przezroczystość - przepuszczanie promieni

●

Łupliwość – zdolność do pękania i rozdzielania

●

Gęstość – masa jednostki objętości

●

Inne – smak, rozpuszczalność, magnetyzm, 
przeodnictwo elektryczne, własności optyczne

 

 

TWARDOŚĆ – 

wielkość oporu na działanie 

mechaniczne, skala Mohsa:

●

Talk

●

Gips

●

Kalcyt

●

Fluoryt

●

Apatyt

●

Ortoklaz

●

Kwarc

●

Topaz 

●

Korund 

●

Diament

 

 

SYSTEMATYKA  MINERAŁÓW

●

Pierwiastki

●

Kruszce, czyli siarczki i pokrewne

●

Halogenki, czyli chlorki i pokrewne

●

Tlenki i wodorotlenki

●

Sole kwasów tlenowych (węglany, siarczany, 
krzemiany, glinokrzemiany)

●

Związki organiczne i pokrewne

 

 

PIERWIASTKI

●

Miedź

 rodzima (czysta lub z domieszką żelaza, 

złota lub srebra)

●

Srebro

 rodzime (występuje b. rzadko)

●

Złoto

 rodzime (dom. srebra, miedzi, palladu lub 

bizmutu)

●

Platyna

  (dom. żelaza, palladu, niklu i miedzi)

●

Siarka 

rodzima

●

Grafit

●

Diament 

(bezbarwny przezroczysty, czarne 

skupienia-karbonado, ołowianoszre zrosty-bort)

 

 

SOLE KWASÓW TLENOWYCH

●

Kalcyt CaCO

3  

zbity, skrytokryst. skł. wapieni, 

margli itp.(odm. przezroczysta to 

spat islandzki

 

)

●

Aragonit CaCO

3 

 o budowie cząsteczkowej

●

Syderyt FeCO

3

 krajowa ruda żelaza-rejon 

częstochowski i radomski

●

Smitsonit ZnCO

3 

składnik galmanu

●

Malachit Cu(OH)

2

CUCO

3

 do wyr. biżuterii itp

●

Dolomit CaMg(CO

3

)

2

 

●

Gips CaSO

4 

·2H

2

O tworzy piękne kryształy

 

 

c.d.

●

Anhydryt CaSO

4

 r. od gipsu barak wody kryst. 

(w zł. Gipsu i zł. Soli)

●

Baryt BaSO

4 

(Góry Swietokrzyskie, G. D. Ślask, 

ok. Krakowa i w Tatrach

●

Mirabilit Na

2

SO

4

·10H

2

O nat. sól glauberska

●

Epsonit MgSO

4

·7H

2

O nat. Sól gorzka

●

Kwarc SiO

2

, grubokrystaliczne-kryształ górski, 

ametyst, cytryn, kwarc zadymiony, morin-czerw. 
Skrytokrystaliczne-chalcedon, agat

 

 

c.d.

●

Opal SiO

2

·nH

2

O- bezpostaciowy, 

●

Oliwiny(Mg,Fe)

2

(SiO

4

) składnik skał poch. mag.

●

Pirokseny i amfibole-złożone krzemiany 
iglinokrzem.  magnezu, żelaza, wapnia i sodu

●

łyszczki(miki)- uwodnione glinokrzem. potasu, 
magnezu i żelaza (biotyt, muskowit)

●

Skalenie-glinokrzemiany potasu, sodu i wapnia-
minerały skałotwórcze ok.50% sk. Ziemskiej 
(plagioklazy, ortoklazy)

●

Kaolinit i montmorylonit-minerały ilaste, skladn. 
glin, zwietrzelin i gleb