Ekosystemy wodne - ich zagroŜenia 

i ochrona

Potoki tatrzańskie

Joanna Galas 

Zakład Biologii Wód, Instytut Ochrony Przyrody PAN 

w Krakowie 

W obrębie Tatrzańskiego Parku Narodowego płynie 15 

duŜych potoków - źródliskowe potoki Czarnego i Białego 

Dunajca oraz Białki Tatrzańskiej

Morfometria wybranych potoków

wysokość

średni spadek    pow. zlewni

m n.p.m.

(promil)

(km

2

)

Potok Chochołowski 1550-878

55

36.5

Potok Kościeliski

1317-878

40

37.5

Potok Biały

1390-838

120

3.3

Sucha Woda

1672-826

65

27

Rybi Potok

1393-1075

64

11.3

Roztoka

1665-1020

99

13.6

Cechy potoków tatrzańskich:

•Bardzo duŜe spadki: od 400 do ponad 100 promil

•DuŜa szybkość wody (do 2 m/sek) 

•ZróŜnicowany przepływ: od 0.1 do 2 m

3

/sekundę

•Lokalne, duŜe zmiany wielkości przepływu -”gubienie wody”

•DuŜa turbulencja oraz natlenienie wody

•Niskie wartości temperatury w ciągu roku

Chemizm potoków tatrzańskich 

Wody bardzo słodkie i słodkie o średniej mineralizacji ogólnej 

do 360 mg/l

Mineralizacja potoków Tatr Polskich 

Tatry Zachodnie

Tatry Wysokie 

Biały, StrąŜyski:    200-300 mg/l

Rybi, Roztoka:

20-30 mg/l

Bi

ał

y

0

5   k m

0

5   k m

2 0 ° 0 6 ´

2 0 ° 0 2 ´

1 9 ° 5 8 ´

1 9 ° 5 4 ´

1 9 ° 5 0 ´

1 9 ° 4 6 ´

4 9 ° 1 2 ´

4 9 ° 1 4 ´

4 9 ° 1 6 ´

4 9 ° 1 8 ´

4 9 ° 2 0 ´

– jeziora

Tendencja wzrostu wartości mineralizacji od południa na 

północ oraz ze wschodu na zachód  

Cechy dna potoków tatrzańskich

• Osadzanie się
materii organicznej 
pochodzenia 
lądowego: szpilek, 
liści, szyszek, gałązek 
jedynie w zastoiskach,  
wokół lub pod 
kamieniami

•Mozaikowy charakter

• Zastoiska i prąd

• DuŜe głazy i 
kamienie

Organizmy zasiedlające potoki tatrzańskie

•fauna bentosowa:  larwy i poczwarki owadów - muchówek 

(Simuliidae i Chironomidae), chruścików, widelnic, 

jętek 

oraz wypławki i wodopójki 

•glony peryfitonowe: okrzemki, sinice, krasnorosty, zielenice, mchy

•brak zooplanktonu i fitoplanktonu

•organizmy oderwane od dna i unoszone prądem – dryft

chruściki 

Trichoptera

widelnice 

Plecoptera

Simuliidae

jętki - Ephemeroptera

Fauna denna potoków

•Gatunki specyficzne dla dobrze natlenionych i zimnych

natlenionych i zimnych

potoków wysokogórskich. 

•Przystosowania morfologiczne fauny dennej do warunków 

panujących w tych potokach: np. spłaszczony kształt 
ciała, wytwarzanie lepkich substancji, „haki”. 

•Specyficzne cykle Ŝyciowe 

RYBY

W

W granicach TPN stale Ŝyją w potokach 4 gatunki 
rodzime:

-

pstrąg potokowy

Salmo trutta m. fario,

- głowacz pręgopłetwy Cottus poecilopus, 
- lipień Thymallus thymallus
- strzebla potokowa Phoxinus phoxinus

1 gatunek 

introdukowany

:

-

pstrąg źródlany

Salvelinus fontinalis

2 gatunki aktualnie juŜ

nie występują:

– łosoś Salmo salar i troć wędrowna Salmo trutta m. trutta

Cottus poecilopus
HECKEL

W dolnym biegu potok

W dolnym biegu potok

ó

ó

w 

w 

TPN najliczniejszy 

TPN najliczniejszy 

gatunek ryb. Wyst

gatunek ryb. Wyst

ę

ę

puje 

puje 

w g

w g

ó

ó

rach Europy. 

rach Europy. 

Reprezentuje element 

Reprezentuje element 

euroazjatycji

euroazjatycji

w 

w 

ichtiofaunie 

ichtiofaunie 

holarktycznej

holarktycznej

.

.

Czerwona Lista Zwierz

Czerwona Lista Zwierz

ą

ą

t 

t 

Gin

Gin

ą

ą

cych i Zagro

cych i Zagro

Ŝ

Ŝ

onych 

onych 

–

–

NT bliskie zagro

NT bliskie zagro

Ŝ

Ŝ

enia

enia

Strefy klimatyczne i temperatury w Tatrach

1550 m

700

1000

1150

1250

1550

1550

1800

1850

2300

2300

2600

2600

UMIARKOWANIE CHŁODNA
+4.0   +6.0°C

to

CHŁODNA
+2.0 do +4.0°C

BARDZO CHŁODNA
0.0 do +2.0°C

UMIARKOWANIE ZIMNA
-2.0 do  0.0°C

-4.0 do  -2.0°C

KOSODRZEWINY

Ł

Ą

K ALPEJSKICH

REGLA GÓRNEGO

REGLA DOLNEGO

POGÓRZA

PI

Ę

TRA RO

Ś

LINNE  (m n.p.m.)

ZIMNA

(m n.p.m.)   STREFY KLIMATYCZNE

(2663m)

górn a granica lasu

SUBNIWALNE

PodłoŜe geologiczne i jego wpływ na chemizm wód 

potoku

I

II

III

Strefowe rozmieszczenie biocenoz

Sinice

Złotowiciowce

Okrzemki

Bruzdnice

Zielenice

Krasnorosty

Zbiorowiska glonów korelują z piętrami roślin wyŜszych: 
alpejskiej (I) i reglowego lasu (II): w strefie (I) dominują sinice, 
rozwój okrzemek słaby, w strefie (II) dominuje 

Hydrurus

foetidus

(złotowiciowiec), Homeothrix janthina (sinica), Diatoma

mesodon (okrzemka). 
W obu strefach liczny jest Achnanthidium minutissimum
(okrzemka).
Zoocenozy wysokogórskie spotyka się tylko w niektórych 
najwyŜej  płynących potokach (np. Mnichowy Potok) Tatr  
Wysokich.
W Tatrach Zachodnich nie występują taksony fauny 
charakterystyczne dla potoków wysokogórskich

ZaleŜności troficzne w biocenozach potokowych z uwzględnieniem 

róŜnic spowodowanych strefowością potoków

ZagroŜenia antropogeniczne - ścieki

• nad Morskim Okiem - wpływ na Rybi Potok 

•„Murowaniec” na Hali Gąsienicowej - wpływ na potok   

Sucha  Woda

• na Kalatówkach, na Kondratowej, w dolinie Chochołowskiej, i 

StrąŜyskiej (bufet)

Źródłem zanieczyszczenia potoków jest ogromna ilość

turystów odwiedzających schroniska tatrzańskie w 

ciągu roku :

Ruch turystyczny

W ostatnich latach na około 11 mln turystów 

odwiedzających Polskie Parki Narodowe 30% 

przypadała na TPN – średnio w ciągu roku 

2.4 

mln

!

Liczba turyst

Liczba turyst

ó

ó

w odwiedzaj

w odwiedzaj

ą

ą

cych Tatry od 1913 roku

cych Tatry od 1913 roku

rok

13

9

60

150

50

1000

2000

3000

3200

2400

0

500

1000

1500

2000

2500

3000

3500

1913 1818 1938 1948 1954 1962 1969 1970 1980 1999

ty

ś

. osób

TPN

KKW

K-Myś

Liczba turystów wchodzących na teren TPN

0

500

1000

1500

2000

2500

3000

1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005

ty

ś

. osób

26%

2,37 

mln

Procentowy udział turystów w poszczególnych 

miesiącach

0

5

10

15

20

25

30

V

VI

VII VIII IX

X

XI

XII

%

Najczęściej odwiedzane miejsca w Tatrach 

Polskich 

Kierunek wejścia

liczba turystów w ciągu roku (%)

do Morskiego Oka

30

do Doliny Kościeliskiej

22

na Kasprowy Wierch

12

(na Kalatówki)

do Doliny Jaworzynki

9 

do Doliny StrąŜyskiej

8

„Powiadają, Ŝe być w Tatrach, a Morskiego 

Oka nie zwiedzić, znaczy tyle, co będąc w 

Rzymie, nie zobaczyć PapieŜa. Zyskuje ono 

tak rozgłośna sławę, Ŝe wielu turystów 

udaje się do Tatr jedynie do zobaczenia 

Morskiego Oka„

Walery Eljasz (1841-1905)

Wpływ zanieczyszczeń na wybrane elementy biocenozy  

potoku tatrzańskiego 

Negatywny wpływ człowieka na potoki 

tatrzańskie i sposoby ich ochrony

•Turystyka - ścieki

oczyszczalnie, ograniczenie 
ruchu turystycznego, edukacja 
„ekologiczna”

•Kwaśne deszcze

nie istnieje (lokalnie)

•Zabudowa

wstrzymać dalsze prace, 

hydrotechniczna

przebudowa wadliwych systemów

Sposób przeciwdziałania

•Negatywny wpływ globalnych zmian klimatu

Środowiska wodne Tatr mają unikatowy 

charakter

•

RóŜnorodność warunków siedliskowych skutkuje duŜym  

bogactwem 

gatunków niektórych grup systematycznych 

• Występują tu nieliczne gatunki endemiczne a takŜe borealno-

alpejskie 

• Tatry są centrum rozmieszczenia niektórych gatunków (wypławki)
• śyją w nich takŜe gatunki kosmopolityczne (glony) i pospolite

ZróŜnicowane warunki Ŝycia w Tatrach stwarzają duŜe 

moŜliwości badań ekologicznych, gdyŜ są ogromnym 

laboratorium stworzonym przez przyrodę