morze
…..nie wszystkie tafle mórz i oceanów, wbrew obiegowej opinii, znajdują się na tym samym
poziomie. Zazwyczaj przyjęto określać stopień wysokości różnych punktów na powierzchni
Ziemi w metrach nad poziomem morza. Opiera się to na założeniu, że poziom wody w
morzach i oceanach w przybliżeniu jest jednakowy i stały. Przyjęty w geografii i kartografii
przeciętny poziom morza jest średnią wszystkich poziomów morza, wynikających z jego
wahań wywołanych takimi zjawiskami jak falowanie czy
. Jednak przy bliższym
przyjrzeniu się powierzchniom mórz, okazuje się, że pojawiają się różnice. Stała różnica
poziomów wód w morzach i oceanach wywołana jest pewną bezwładnością mas wody w
stosunku do obrotu Ziemi wokół osi.
obraca się z zachodu na wschód, co powoduje
spychanie mas wodnych. Z tego powodu poziom Atlantyku jest nieco wyższy u wybrzeży
Meksyku niż przy brzegach Afryki, a poziom Pacyfiku wyższy u wybrzeży Japonii niż przy
plażach Kalifornii. Różnice te wahają się w granicach od 1 do 5 metrów. Pewne różnice mogą
wystąpić też w przypadku morza niemal zamkniętego, gdy parowanie z jego powierzchni jest
bardzo duże, a rzeki i opady wnoszą stosunkowo mało wody. Dlatego poziom Morza
Śródziemnego jest nieco niższy niż Atlantyku, a poziom Morza Czerwonego niższy niż
poziom Oceanu Indyjskiego.
Na wszystkich akwenach poziom wody ulega pewnym regularnym i nieregularnym
wahaniom. Stosunkowo regularne podnoszenie i opadanie powierzchni morza znamy jako
przypływy i odpływy. Ich przyczyną jest przyciąganie Księżyca i w mniejszym stopniu
przyciąganie Słońca. Na otwartym oceanie
przypływowa jest niewysoka, ale w miarę
przybliżania się do brzegu staje się bardziej dostrzegalna. Szczególnie wysoko podnosi się
przypływ w zatokach o lejkowatym kształcie. Tak na przykład w zatoce Fundy u wybrzeży
Nowej Szkocji przypływ powoduje podniesienie się poziomu morza o 18 metrów. Ponad
10-cio metrową falę przypływową obserwuje się także na wybrzeżach północnej Francji, w
Argentynie, na Kamczatce. W morzach słabo połączonych ze światowym akwenem wodnym
np. Bałtyku czy Morzu Czarnym, przypływy i odpływy są prawie niedostrzegalne.
Poziom wody w oceanie zmienia się też, wprawdzie na krótko, w wyniku podmorskich
wstrząsów dna, co na lądzie nazywałoby się trzęsieniem ziemi. Powstają wtedy fale o dość
dużej wysokości (
). Po wybuchu wulkanu Krakatau w Indonezji (1883r.)
spowodowała poważne zniszczenia. W roku 1946 wstrząs dna
morskiego na północnym Pacyfiku wywołał falę 16,5 metra.
która spowodowała w 2004
roku katastrofę w Indonezji miała 10 m. wysokości. Fale wywołane sztormami osiągają na
otwartym oceanie wysokość do 15 metrów, a w wyjątkowych wypadkach do 22 metrów.
Jednak w miarę zbliżania się do brzegu
taka może znacznie wzrosnąć. Zerwała ona
kiedyś dzwon z latarni morskiej Bishop-Rock w Angli, zawieszony na wysokości 31
metrów, a u wybrzeży Stanów Zjednoczonych w stanie Oregon rozbiła szyby latarni morskiej
1
