-1- 
 
 
 

  

  Ryzyko dysleksji – wczesne rozpoznawanie, wczesna  

interwencja. 
 
 
 

Zdobycie umiejętności czytania i pisania to ważny etap w rozwoju dziecka i 
zarazem jego niewątpliwy sukces. Procesy te, ze względu na swą złożoność 
sprawiają wielu uczącym się mniejsze lub większe, przemijające lub bardziej 
uporczywe trudności. Sukces edukacyjny, który chce i próbuje osiągnąć każde 
dziecko, wymaga opanowania umiejętności czytania, ale także dobrego 
rozumienia tekstu, selekcji informacji jak również krytycznej oceny 
pozyskanego w ten sposób materiału.  
Jednocześnie przyjmuje się około 10 – 15 %  osób przejawia tzw. Specyficzne 
trudności w uczeniu się czytania i pisania określone mianem dysleksji 
rozwojowej.  
Najczęściej uczniowie przewijający specyficzne trudności w czytaniu pisaniu są 
w szkole dopiero wówczas dostrzegani , gdy doświadczają istotnych problemów 
w uczeniu się .  
Termin „ ryzyko dysleksji ‘’ po raz pierwszy podała M. Bogdanowicz w 1993r. 
w czasie Ogólnopolskiej Konferencji Polskiego Towarzystwa Dysleksji oraz  
na Zjeździe Naukowym Polskiego Towarzystwa Psychologicznego w Opolu . 
Pojęcie to upowszechniło się i dziś stosowane jest obok terminu „ dziecko 
ryzyka dysleksji ‘’, mając z założenia spełniać rolę alarmującego otoczenie –  
rodziców , nauczycieli – sygnału . 
stosuje się je wobec młodszych dzieci wykazujących wybiórcze zaburzenia  
w rozwoju psychoruchowym , które mogą warunkować wystąpienie 
specyficznych trudności w czytaniu i pisaniu . 
Termin ten stosuje się również w odniesieniu do uczniów , którzy napotykają na  
pierwsze , lecz nasilone trudności w nauce , pomimo inteligencji w normie , 
dobrze funkcjonujących narządów zmysłu , właściwej opieki wychowawczej i 
dydaktycznej w domu oraz w szkole .  
Rozpoznanie ryzyka dysleksji odbywa się na podstawie stwierdzenia 
występowania charakterystycznych symptomów . Ich znajomość przez 
najbliższe małemu dziecku osoby – rodziców i wychowawców , a także ich 
wyczulenie na często dość subtelne , czasem maskowane przez dzieci zmiany  
w rozwoju psychoruchowym i utrudnienia są niezbędnym warunkiem podjęcia 
kroków zaradczych po to , aby nie dopuścić do rozszerzenia się i pogłębienia 
problemu i aby dziecko ryzyka dysleksji nie zostało za kilka lat zdiagnozowane 
jako uczeń z dysleksja rozwojową . 

                                                     2.  
 
Dzieckiem ryzyka dysleksji z założenia jest każde dziecko pochodzące z 
nieprawidłowej ciąży i porodu i te , które po urodzeniu otrzymało mniej  
niż 6 punktów w skali Abgarta .  
Szczególną czujność ( ze względu na czynniki genetyczne ) otacza się również 
dzieci z rodzin , w których wystąpiły nasilone trudności w czytaniu i pisaniu . 
Już w wieku niemowlęcym i po niemowlęcym można obserwować pewne 
sygnały, dotyczące głównie rozwoju motoryki dużej i małej oraz mowy , takie 
jak wolniejsze tempo osiągania pewnych charakterystycznych etapów w 
rozwoju dziecka : później lub w ogóle nie raczkuje , później zdobywają 
umiejętności stania , chodzenia , biegania , wolniej zdobywają zręczność w 
samoobsłudze , nie chcą i nie potrafią trzymać kredki czy ołówka i rysować . 
W wieku przedszkolnym objawy ryzyka dysleksji dotyczą głównie funkcji 
ruchowych , wzrokowych , słuchowo – językowych oraz ich integracji  
i są one następujące :  
 
        & -    wolniejsze tempo rozwoju motoryki dużej , co przejawia się  
                  niską sprawnością ruchową całego ciała , niezręcznością ,  
                  brakiem płynności , celowości i koordynacji ruchów ,  
                  kłopotami w utrzymaniu równowagi ,  
 
       &  -     opóźniony rozwój motoryki małej objawiający się zbyt silnym 
                   lub słabym napięciem mięśniowym dłoni ( dziecko ma kłopoty  
                   z prawidłowym chwytem ołówka , kredki , naciska nim albo  
                   za słabo albo za mocno ) , trudnościami w wykonywaniu prac  
                   wymagających precyzji i zręczności rąk , 
 
       &  -    brak ustalonej lateralizacji małej -  dziecko używa zmiennie raz  
                  prawej raz lewej ręki , uznaje się także , że trudności mogą być  
                  związane nie tylko z siłą lateralizacji , ale także z jej formą ,        
                   szczególnie , gdy mamy do czynienia ze skrzyżowaną laterali-  
                  zacją ( np., dominacja lewej ręki i prawego oka ) , 
 
     &  -    kłopoty ze znajomością schematu własnego ciała i orientacją  
                przestrzenną -  dziecko nie zna , myli pojęcia np. przede mną , 
                obok mnie , nad głową , za plecami , a także prawą i lewą stronę ,  
                kierunki w przestrzeni , w konsekwencji  źle orientuje się na  
                kartce papieru i nie potrafi zaplanować i rozmieścić rysunku ,  
                kreślić wzorów literopodobnych , zachowując prawidłowy kierunek  
                rozpoczynając w odpowiednim miejscu , wreszcie trudności tego  
                typu przenoszą się na pisanie , 
 

                                                    3. 
  
  &  -   zakłócony rozwój percepcji i pamięci wzrokowej , co powoduje  
           trudności w różnicowaniu i zapamiętywaniu bodźców wzrokowych  
           w czasie układania obrazów , zabawach typu „ czego brakuje , co  
           znikło ‘’, a także w dokonywaniu analizy i syntezy , 
 
  &  -  opóźniony rozwój percepcji i pamięci słuchowej – powodujący  
           problem w identyfikowaniu , różnicowaniu , zapamiętywaniu  
          i poprawnym odtwarzaniu dźwięków , dokonywaniu ich analizy  
          i syntezy co w konsekwencji skutkuje trudnościami w poprawnym  
          różnicowaniu dźwięków mowy ludzkiej , czyli zaburzeniami słuchu  
          fonematycznego tzn. świadomości fonologicznej .  
 
Dzieci takie mylą głoski , nie potrafią ich wydzielać ( w nagłosie , wygłosie , 
ś

ródgłosie ) , nie słyszą różnicy pomiędzy podobnie brzmiącymi głoskami ,  

sylabami , dodawać do poszczególnych zgłosek wybraną sylabę tworząc  
„ zabawowy język ‘’. 
Konsekwencją tego rodzaju problemów jest późniejsze popełnianie w pisaniu 
dużej liczby błędów typu słuchowego :  
 

-  spowolniony rozwój językowy -  nieprawidłowa artykulacja głosek ,  

zniekształcenie wypowiadanych słów , liczne agramatyzmy , nasilenie 
trudności z budowaniem poprawnej wypowiedzi , ubogi zasób 
słownictwa, zbyt długo trwający w rozwoju dziecka okres posługiwania 
się neologizmami , problemy z rymowaniem , 

  

-  trudności z zapamiętywaniem materiału ułożonego w sekwencje  

i  często utrwalanego  np. nazwy posiłków , dni tygodnia , miesięcy itp. 
Zakłócenia sekwencyjności dotyczyć także mogą działania -  dziecko  
Myli kolejność wykonywania stale powtarzających się czynności np.  
ubieranie się ( zakłada rękawiczki , czapkę a potem dopiero spodnie ,  
itp. ) , 
 

-  problemy związane z integracją percepcyjno – motoryczną ,  

słaba koordynacja  wzrokowo – ruchowa , co uwidacznia się  
w  badaniu z klocków , rzucaniu do celu , kalkowaniu , rysowaniu 
drogi w labiryncie , itp. 
Ogólnie prace rysunkowe dziecka są prymitywne , często podaje się  
orientacyjnie następujące stwierdzenia :  
           jako 3latek nie potrafi skopiować koła , 
           jako  4- latek  - kwadratu i krzyża  
          jako 5-latek  - trójkąta  

                                             4. 
 
       jako 6- latek rombu , 
 
-   wyjątkowe trudności z elementarną nauką czytania ,  
 
 

-  niechęć i duże problemy z nauką pisania , 
 
-    występowanie mniejszych lub większych deficytów uwagi -  
      dziecko sprawia wrażenie roztargnionego i nieobecnego ,  
     szybko tracącego zainteresowanie tematem .  
 
 
Przetoczone objawy nie wyczerpują oczywiście wszystkich możliwych  
oznak ryzyka dysleksji , wskazują jedynie na najczęściej występujące 
problemy . 
Zagrożenie dysleksją rośnie proporcjonalnie do liczby wymienionych  
czynników , zatem współwystępowanie wielu wymienionych objawów 
jednego dziecka pozwala z większą pewnością mówić , że mamy do 
czynienia z dzieckiem ryzyka dysleksji . 
Dużą pomocą dla nauczycieli ( bądź rodziców ) w dokonaniu diagnozy 
trudności dziecka sześcioletniego jest skonstruowane przez M. Bogdano-  
wicz proste narzędzie badawcze w postaci Skali Ryzyka Dysleksji ( SRD)  
umożliwiające wczesne wykrycie symptomów wskazyjących na możliwość 
wystąpienia dysleksji rozwojowej .