Technik_tech_wyr_skorz_311[35]_Z1.03

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Podstawowe wiadomości o klejach

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Zastosowanie klejów w produkcji wyrobów skórzanych

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik, będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy o rodzajach, właściwościach

i zastosowaniu klejów stosowanych w produkcji wyrobów skórzanych.

W poradniku znajdziesz:

−

wymagania wstępne – wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć już ukształtowane,
abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika,

−

cele kształcenia – wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem,

– materiał nauczania – wiadomości teoretyczne niezbędne do osiągnięcia założonych celów

kształcenia i opanowania umiejętności zawartych w jednostce modułowej,

– zestaw pytań, abyś mógł sprawdzić, czy już opanowałeś określone treści,
– ćwiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować

umiejętności praktyczne,

– sprawdzian postępów,
– sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw zadań. Zaliczenie testu potwierdzi opanowanie

materiału całej jednostki modułowej,

– literaturę uzupełniającą.

Jeżeli masz trudności ze zrozumieniem tematu lub ćwiczenia, poproś nauczyciela lub

instruktora o wyjaśnienie i ewentualne sprawdzenie czy dobrze wykonujesz daną czynność.

Jednostka modułowa: „Dobieranie klejów stosowanych w produkcji wyrobów

skórzanych”, której treści teraz poznasz jest częścią modułu „Surowce i materiały
pomocnicze” zawierającego podstawy zawodu Technik technologii wyrobów skórzanych.
Schemat modułu i wykaz jednostek modułowych zilustrowano na stronie 4.

Bezpieczeństwo i higiena pracy

W czasie pobytu w pracowni, laboratorium lub hali produkcyjnej musisz przestrzegać

regulaminów, przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy oraz instrukcji przeciwpożarowych,
wynikających z rodzaju wykonywanych prac. Przepisy te poznasz podczas trwania nauki.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych

Moduł 311[35].Z1

Surowce i materiały pomocnicze

311[35].Z1.04

Dobieranie materiałów wykończeniowych

stosowanych w wyrobach skórzanych

311[35].Z1.01

Rozpoznawanie i dobieranie tworzyw

sztucznych

311[35].Z1.03

Dobieranie klejów stosowanych

w produkcji wyrobów skórzanych

311[35].Z1.02

Rozpoznawanie i dobieranie tworzyw

skóropodobnych

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

– wykorzystywać podstawowe prawa chemii, fizyki i mechaniki w procesach produkcji

wyrobów skórzanych,

– posługiwać się techniczną i technologiczną terminologią dotyczącą surowców, materiałów

i procesów technologicznych wytwarzania wyrobów skórzanych,

–  rozpoznawać i dobierać materiały podstawowe do produkcji wyrobów skórzanych,
–  organizować stanowisko pracy zgodnie z wymogami ergonomii,
–  korzystać z różnych źródeł informacji,
–  przestrzegać przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej oraz

ochrony środowiska.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

– wyjaśnić pojęcia: klej, połączenie klejowe, powierzchnie klejone, adhezja i kohezja

substancji klejącej,

– scharakteryzować kleje stosowane do wyrobów skórzanych,
– dokonać podziału klejów ze względu na: przeznaczenie, budowę chemiczną, postać

technologiczną, technikę i mechanizm łączenia,

–  wykonać badania organoleptyczne klejów,
–  scharakteryzować fazy procesu klejenia,
–  określić  zastosowanie  różnych  rodzajów  klejów  do  łączenia  elementów  w  wyrobach

skórzanych,

– określić zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony

środowiska dotyczących stosowania klejów,

– określić zasady transportu i magazynowania klejów.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Podstawowe wiadomości o klejach

4.1.1. Materiał nauczania

Klejami nazywa się substancje niemetaliczne, które są zdolne do łączenia dwóch

materiałów  przez  połączenie  ich  powierzchni,  przy  czym  złącze  ma  odpowiednią
wytrzymałość.  Znalazły  one  duże  zastosowanie  w  produkcji  wyrobów  skórzanych,
szczególnie  przy  montażu  klejonym.  Montaż  klejony  ma  przewagę  nad  innymi,  ponieważ
unika  się  przebijania  elementów  wyrobu.  Dodatnią  cechą  klejenia  jest  siła  i  szczelność
połączeń  utrzymująca  się  przez  dłuższy  okres,  możliwość  łączenia  elementów  z  różnych
materiałów, uproszczona technologia produkcji oraz oszczędność materiałów.

Klejenie przebiega w następujący sposób:

–  przygotowujemy powierzchnię elementów , które chcemy skleić,
–  elementy pokrywamy warstwą kleju w miejscach łączenia,
–  aktywujemy naniesione warstwy kleju,
–  łączymy i dociskamy sklejane elementy,
–  czekamy aż klej je zwiąże.

W produkcji wyrobów skórzanych przebieg procesu klejenia może być różny i zależy od

rodzaju sklejanych materiałów i rodzaju stosowanego kleju. Ze szczegółowymi sposobami
klejenia zapoznasz się w toku dalszej nauki.

W wyniku procesu klejenia powstaje spoina o strukturze przedstawionej na rys. 1.

Rys.1. Schemat spoiny klejowej [11]

Podział klejów

Według PN – 68/C – 02004 podstawowy podział klejów przeprowadza się na podstawie

zasad przedstawionych w tabeli 1.

klejony materiał A

powierzchniowa warstwa materiału A w którą wniknął klej

warstwa samego kleju

powierzchniowa warstwa materiału B w którą wniknął klej

klejony materiał B

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 1. Podstawy podziału klejów w zależności od ich cech materiałowych [PN – 68/C -02004]

Podział w zależności od konsystencji kleju w stanie gotowym do użytku

Grupy

Kleje ciekłe

Kleje

plastyczne

(cementy

i kity

klejowe)

Kleje stałe

(topliwe)

Podział w zależności od rodzaju roztworu kleju lub

charakteru rozpuszczalności spoiwa

Podział w

zależności
od rodzaju

spoiwa

i rodzaju

napełniacza

Podział na

Kleje wodne

Kleje emulsyjne

Kleje

rozpuszczalnikowe

Kleje

nieutwardzalne

Kleje

utwardzalne

Podział w

zależności od

rodzaju spoiwa

Podział w

zależności od

charakteru fazy

rozproszonej

Podział

w zależności

od funkcji

rozpuszczalnika

Kleje

organiczne

Kleje

nieorganiczne

Kleje emulsyjne

- typ OW
- typ WO

Kleje z

rozpuszczalnikiem:

- ulatniającym się
- wiążącym się
chemicznie

Podgrupy

Podział

w zależności

od cech

chemicznych

Podział

w zależności

od cech

chemicznych

W produkcji wyrobów skórzanych stosuje się kleje różnego pochodzenia, o różnym

składzie i właściwościach pozwalających na zastosowanie w różnych fazach produkcji. Kleje
stosowane w produkcji wyrobów skórzanych można podzielić:

−

w zależności od pochodzenia substancji podstawowej,

−

według przeznaczenia i ich stosowania (podstawowe, pomocnicze i dalej do jakich

czynności są stosowane),

−

według technologii klejenia dzieli się na kleje aktywowane: ciśnieniem, termicznie,

rozpuszczalnikami organicznymi, wodą, metodami kombinowanymi,

−

w zależności od sposobu wiązania, na kleje, które tworzą spoinę w wyniku: fizycznego

wysychania, chemicznego utwardzania (sieciowania) itd.

Tak zróżnicowany charakter klejów utrudnia ich klasyfikację. Ogólnie kleje stosowane

w przemyśle skórzanym można podzielić wg pochodzenia na sześć grup:

−

kleje z kauczuków naturalnych i syntetycznych rozpuszczalnych w rozpuszczalnikach

organicznych,

−

kleje z lateksów żywic syntetycznych rozpuszczalne w wodzie,

−

kleje rozpuszczalnikowe z tworzyw polimeryzacyjnych i poliaddycyjnych,

−

kombinowane kleje z kauczuków i żywic syntetycznych w rozpuszczalnikach

organicznych,

−

kleje topliwe na podstawie tworzyw polikondensacyjnych,

−

kleje pochodzenia zwierzęcego i roślinnego.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Określanie jakości klejów

Wymagania jakościowe klejów są różne w zależności od przeznaczenia. Kleje stosowane

w produkcji wyrobów skórzanych powinny wykazywać możliwie najwyższą wytrzymałość na
rozwarstwianie  w  miejscu  sklejenia,  odpowiednią  szybkość  wysychania  tak,  aby  zapewnić
prawidłowy przebieg operacji technologicznych. Wytworzona spoina sklejająca nie może być
twarda,  musi  wykazywać  odporność  na  wodę, niskie  i  wysokie temperatury.  Proces  klejenia
powinien  być  prosty  i  szybki,  aby  nie  zachodziła  konieczność  kilkakrotnego  smarowania
i długiego podsuszania. Kleje te powinny wykazywać odporność na dłuższe magazynowanie.

Głównymi wskaźnikami określającymi jakość klejów są oznaczenia umownej suchej

substancji, lepkości kleju i właściwości klejących.

Umowna sucha substancja charakteryzuje stężenie kleju i określa się j ą przez wysuszenie

próbki w temperaturze 100°C. Oznaczenie to należy przeprowadzić według normy PN-EN
827:1996. Na podstawie umownej suchej substancji można ustalić wymaganą grubość
wytwarzanych złącz klejowych oraz wydajność produktu.

Lepkość kleju określa się miarą tarcia międzycząsteczkowego w roztworze. Istotny tutaj

jest współczynnik lepkości, który jest odwrotnością płynności kleju.

Lepkość klejów stosowanych w przemyśle skórzanym jest ważnym wskaźnikiem

technologicznym.  Klej  o  dużej  lepkości  trudno  nanosi  się  na  powierzchnię  sklejanych
materiałów, słabo wnika w  materiał, a naniesiona powłoka jest nierówna. Klej o zbyt  niskiej
lepkości  przy  jednorazowym  naniesieniu  na  powierzchnię  materiałów  porowatych  daje
powłokę niewystarczającej grubości i konieczne jest w tym przypadku kilkakrotne nanoszenie
zwiększające  jego  zużycie.  Optymalną  lepkość  kleju  dostosowuje  się  do  rodzaju  sklejanych
materiałów i ich przeznaczenia.

Lepkość kleju oznacza się za pomocą specjalnych przyrządów, zwanych wiskozymetrami

przedstawionymi na rysunku 2.

a b c

Rys.2. Różne rodzaje wiskozymetrów:

a) Kubek Forda stalowy [18]

b) Kubek Forda ceramiczny z wymiennymi dyszami [16]

c) Wiskozymetr Brookfield [14]

Zasada badania (np. kubkiem Forda) polega na ustaleniu w określonej temperaturze czasu

(w sekundach) potrzebnego do przepływu określonej ilości kleju przez otwór
o znormalizowanej średnicy. Oznaczenie lepkości kleju należy przeprowadzać według normy
PN–EN 12092:2001

Na lepkość kleju wpływają właściwości substancji tworzącej klej, rodzaj

rozpuszczalnika, stężenie i temperatura. Przy podwyższeniu temperatury lepkość kleju
zmniejsza się, a przy obniżeniu podwyższa odwrotnie niż zjawisko płynności kleju.

Właściwości klejące mają kleje dzięki adhezji (przyczepności) i kohezji (spoistości

wewnętrznej) (rys. 3).

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

a b

Rys.3. Siły występujące w spoinie klejowej [21]:

a) adhezja (przyczepność powierzchni granicznych)

b) kohezja (wewnętrzna spoistość kleju)

Właściwości adhezyjne powłok klejących określają ich zdolność do przyklejania

i łączenia się z powierzchnią materiału, na który naniesiono klej. Przy klejeniu materiałów
pełnych, nieporowatych adhezja ma zasadnicze znaczenie. Warunkiem prawidłowego klejenia
jest zdolność zwilżania materiału, adsorpcja kleju, a niekiedy chemiczne oddziaływanie. Przy
klejeniu materiałów porowatych konieczne jest łatwe wnikanie kleju do wnętrza materiału
sklejanego, a więc łączenie się powłoki klejącej nie tylko z powierzchnią materiału, lecz także
z wewnętrzną powierzchnią kapilar.

Właściwości kohezyjne substancji klejącej mają wpływ na wewnętrzną spoistość

wynikającą z sił działających między cząsteczkami spoiny klejowej.

Rozgraniczenie właściwości adhezyjnych i kohezyjnych jest trudne i dlatego w praktyce

ocenia się to jako ogólną zdolność klejącą przez określenie siły potrzebnej do rozwarstwienia
materiałów sklejonych. Może wystąpić brak wytrzymałości na granicy złącze - materiał (słaba
adhezja kleju) lub w samym złączu (słaba kohezja). Zasada oceny zdolności sklejania polega
na sklejaniu badanym klejem dwóch pasków, a następnie rozwarstwianiu sklejonych
materiałów na zrywarce. Rozróżnia się oznaczanie wytrzymałości na oddzieranie polegające
na rozwarstwianiu sklejonej próbki oraz oznaczenie wytrzymałości na ścinanie (rys 4).

a b

Rys.4. Schemat oznaczania wytrzymałości złącza klejowego [5, s. 305]

a) na oddzieranie b) na ścinanie

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zmiana barwy powłoki kryjącej skóry pod wpływem kleju ma istotne znaczenie

w produkcji wyrobów skórzanych. Badanie zmiany barwy polega na określeniu zmiany
zabarwienia próbek materiałów stosowanych na elementy wyrobów powleczonych i nie
powleczonych klejem po poddaniu ich naświetleniu promieniami ultrafioletowymi.

Trwałość klejów dwuskładnikowych oznacza się przez ustalenie różnicy w lepkości tych

klejów przed i po dodaniu środka sieciującego (utwardzacza).

Badanie klejów topliwych polega na oznaczeniu temperatury mięknięcia oraz

wyznaczeniu wskaźnika płynięcia.

Badanie właściwości klejów stosowanych w przemyśle skórzanym należy prowadzić

według normy PN-C-89354-1:1999 i norm z nią związanych.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co to jest klej?
2.  Jak dzielimy kleje?
3.  Jakie są wskaźniki określające właściwości kleju?
4.  Jak oznacza się lepkość kleju?
5.  Na czym polega adhezja ?
6.  Co to jest kohezja?
7.  W jaki sposób bada się połączenia klejowe?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Oznaczanie lepkości kleju rozpuszczalnikowego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania pomiaru,
3)  przedstawić plan działania,
4)  pobrać próbkę 200cm

badanych klejów,

5) wykonać oznaczenie lepkości kleju za pomocą Kubka Forda 6mm,

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

norma PN – EN 12092:2001

−

próbki badanych klejów,

−

kubek Forda 6mm,

−

zlewki na próbki klejów,

−

cylindry miarowe o pojemności 100 cm

−

zeszyt,

−

przybory do pisania,

−

literatura z rozdziału 6.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Oznaczenie umownej suchej substancji klejów.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania oznaczeń,
3)  przedstawić plan działania,
4)  pobrać 2 próbki różnych klejów rozpuszczalnikowych,
5)  wykonać oznaczenia suchej pozostałości na podstawie normy PN-EN 827:1996,
6)  obliczyć umowną suchą substancję dla każdego badanego kleju,
7)  zapisać wyniki oznaczeń w zeszycie,
8)  dokonać analizy otrzymanych wyników oznaczeń.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  2 rodzaje klejów rozpuszczalnikowych,
–  pojemniki na klej,
–  naczynka wagowe,
–  waga laboratoryjna,
–  suszarka laboratoryjna,
–  mieszadła do mieszania kleju,
–  norma PN-EN 827:1996,
–  zeszyt,
–  przybory do pisania,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 3

Oznaczanie wytrzymałości spoiny klejowej na oddzieranie.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania,
2)  zapoznać się z normą PN-EN 1392,
3)  przedstawić plan działania,
4)  przygotować próbki skóry,
5)  nanieść kleje na sklejane powierzchnie,
6)  aktywować warstwę kleju,
7)  skleić próbki i docisnąć,
8)  wykonać badanie wytrzymałości na oddzieranie,
9)  obliczyć wytrzymałość na oddzieranie dla poszczególnych klejów,
10) porównać wyniki badań dla poszczególnych klejów.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  norma PN-EN 1392
–  klej rozpuszczalnikowy,
–  klej lateksowy,
–  skóra galanteryjna,
–  nóż do wycinania próbek,

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–  papier ścierny,
–  szczotka do usuwania pyłu,
–  rozpuszczalnik do odtłuszczania,
–  pędzel do nanoszenia kleju,
–  przyrząd dociskowy,
–  maszyna wytrzymałościowa,
–  suszarka,
–  zeszyt,
–  przybory do pisania,
–  literatura z rozdziału 6.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

podać definicję kleju?

wymienić właściwości klejów?

scharakteryzować adhezję kleju?

scharakteryzować kohezję kleju?

określić zasady podziału klejów?

dokonać podziału klejów stosowanych w produkcji wyrobów
skórzanych?

dokonać pomiaru lepkości kleju za pomocą Kubka Forda?

dokonać oznaczenia umownej suchej substancji?

dokonać oznaczenia wytrzymałości na oddzieranie?

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Zastosowanie klejów w produkcji wyrobów skórzanych

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.1.1. Rozpuszczalniki organiczne do klejów

Do rozpuszczania większości rodzajów klejów stosowanych w przemyśle skórzanym

stosuje  się  różne  rozpuszczalniki  organiczne.  Niekiedy  do  sporządzania  mieszanki  klejącej
oprócz rozpuszczalników dodaje się także rozcieńczalniki. Są to substancje organiczne, które
nie  mają  zdolności  rozpuszczania  kleju,  lecz  dobrze  mieszają  się  wraz  z  rozpuszczalnikiem
i  w  określonych  ilościach  nie  wytrącają  podstawowej  substancji.  Dodatek  rozcieńczalników
obniża koszt zestawu klejącego.

W przemyśle skórzanym jako rozpuszczalniki stosuje się benzynę, aceton, octan etylu

i butylu, alkohol etylowy .i inne. Podstawowe warunki techniczne rozpuszczalników do
klejów podano w tabeli 2.

Tabela 2. Charakterystyka rozpuszczalników do klejów [5, s.306]

Rodzaj rozpuszczalnika

gęstość

w [g/cm

}

Temperatura

wrzenia w [°C]

Benzyna

0,73

80 – 120

Aceton

0,79

55 – 57

Octan etylu

0,89

74 – 80

Octan butylu

0,88

120 – 130

Alkohol etylowy

0,79

Benzyna jest stosowana jako rozpuszczalnik naturalnego i syntetycznego kauczuku. Jest

to  ciecz  lotna,  łatwo  palna,  bezbarwna,  o  charakterystycznym  zapachu,  otrzymywana  przez
destylację ropy  naftowej. Benzyna  stosowana do klejów dla przemysłu  skórzanego nie  może
zawierać  zbyt  dużo  frakcji  wysokowrzących,  ponieważ  zwiększa  to  czas  wysychania.
Podobnie  nie  może  być  zbyt  dużo  frakcji  niskowrzących,  gdyż  nadmierna  lotność
rozpuszczalnika  powoduje  nagłe  ochładzanie  naniesionej  powłoki  kleju,  w  wyniku  czego
skondensowana  na  niej  woda  obniża  trwałość  sklejenia.  Benzynę  zalicza  się  do  środków
szkodliwych dla zdrowia (toksyczność). W zatruciach przewlekłych powoduje bóle i zawroty
głowy, stany  zapalne oczu, podrażnienie górnych dróg oddechowych. W  zetknięciu ze skórą
powoduje  jej  odtłuszczenie  i  wysuszenie  oraz  objawy  podrażnienia,  czasem  stany  zapalne.
O szkodliwości benzyny decyduje zawartość węglowodorów aromatycznych.

Aceton jest cieczą bezbarwną, przezroczystą, bardzo łatwo palną, o zdecydowanym,

charakterystycznym  zapachu.  Aceton  otrzymuje  się  przez  suchą  destylację  drewna,
w procesach fermentacji węglowodanów lub w wyniku syntezy. Miesza się on dobrze z wodą,
alkoholem  etylowym,  benzyną  i  innymi  rozpuszczalnikami  organicznymi.  Zalicza  się  do
bardzo  aktywnych  rozpuszczalników  niektórych  klejów.  Z  acetonem  należy  obchodzić  się
bardzo ostrożnie ze względu na jego lotność, łatwopalność i toksyczność.

Octan etylu jest przezroczystą, bezbarwną lub lekko zabarwioną cieczą, uzyskiwaną

w  reakcji  między  alkoholem  etylowym  i  kwasem  octowym.  Jest  on  stosowany  wraz
z  acetonem  jako  rozpuszczalnik  wielu  klejów.  Zalicza  się  do  rozpuszczalników  lotnych
i szkodliwych  dla  zdrowia. Jest  on stosunkowo mało toksyczny.  W zatruciach przewlekłych
może powodować bóle i zawroty głowy, stany nerwicowe, nudności.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Octan butylu jest rozpuszczalnikiem bardzo podobnym do omówionego już octanu etylu.

Na skutek stosunkowo małej lotności octan butylu stosuje się jako regulator szybkości
wysychania kleju. Wprowadzenie go do mieszanki klejącej daje równomierność rozłożenia
i wysychania powłoki klejącej, naniesionej na powierzchnie sklejane.

Alkohol etylowy jest bezbarwną cieczą, która miesza się z wodą, acetonem, estrami

i innymi rozpuszczalnikami. W przemyśle skórzanym ma zastosowanie alkohol etylowy
rektyfikowany, zawierający 95% czystego produktu.

4.2.1.2.Rodzaje klejów stosowanych w przemyśle skórzanym

Kleje rozpuszczalnikowe
Do grupy tej zalicza się kleje syntetyczne oraz modyfikowane pochodzenia naturalnego,

do sporządzenia których niezbędne są rozpuszczalniki i rozcieńczalniki organiczne (rys. 5).

Rys. 5. Klej rozpuszczalnikowy dla przemysłu skórzanego [19]

1.  Kleje kauczukowe to kleje z kauczuku naturalnego lub syntetycznego otrzymywane przez
rozpuszczenie go w benzynie. Najpierw zalewa się pokrojony kauczuk benzyną na jedną dobę
w  celu  spęcznienia,  a  następnie  po  dodaniu  odpowiedniej  ilości  benzyny  rozpuszcza  się
całkowicie przy stałym mieszaniu. Używa się kauczuku naturalnego wysokiej jakości, rodzaju
smoked  sheet  walcowanego.  Jakość  kleju  kauczukowego  zależy  od  sposobu  walcowania
kauczuku. Nie walcowany kauczuk daje kleje o dużej lepkości i są one niewygodne w pracy,
natomiast  krótkotrwałe  walcowanie  obniża  lepkość,  ale  pozwala  na  uzyskanie  wyższych
stężeń o dużej zdolności klejącej. Kauczuki silnie walcowane są nieodpowiednie do produkcji
kleju.  Stosunek  wagowy  kauczuku  i  benzyny  zależy  od  rodzaju  użytego  kauczuku
naturalnego  i  najczęściej  są  stosowane  kleje  jako  8  -  20-procentowe  roztwory.  W  celu
poprawienia  właściwości  klejących  dodaje  się  do  kauczuku  najczęściej  kalafonii  w  ilości
5 - 20% oraz środków wulkanizujących i różnych przyspieszaczy wulkanizacji.

Najbardziej charakterystycznymi właściwościami klejów kauczukowych są: niskie

stężenie  ze  względu  na  ograniczoną  rozpuszczalność  kauczuku,  wyczuwalna  lepkość
wysuszonych powłok klejących, dobra adhezja do skóry, tkaniny i gumy, a słabe właściwości
kohezyjne,  co  powoduje  łatwe  rozdzielanie  się  wzdłuż  powłoki  klejącej.  Złącze  z  kauczuku
naturalnego  jest  mało  odporne  na  wodę,  ciepło,  oleje  i  tłuszcze,  wykazuje  niezbyt  dużą
zdolność  klejenia  szczególnie  obniżającą  się  przy  oddziaływaniu  mechanicznym  i  przy
użytkowaniu wyrobu w trudnych warunkach atmosferycznych.

W Polsce są produkowane kleje kauczukowe jedno- i dwuskładnikowe Kleje

dwuskładnikowe składają się z dwóch roztworów mieszanych przed użyciem. Najczęściej
jednym

roztworów

jest

rozpuszczalnikowy

roztwór

kauczuku

środkami

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wulkanizującymi, drugi zaś z przyspieszaczem wulkanizacji. Kleje te noszą różne nazwy np.
klej kauczukowy, klej szewski, klej gumowy lub zależne od producenta.

Przykładem takiego kleju jest

Bonakol Kalet G2 bazujący na kauczuku naturalnym

specjalnie modyfikowanym i aktywowanym.
Charakterystyka kleju :
Wygląd:  lepka  kremowo  -  beżowa  ciecz  (produkowany  również  w  innych  kolorach  np.
czarnym)
Sucha masa: 11-14% według PN-EN 827
Lepkość: 90-110 sek KF 6mm wypływ 50 ml według PN-EN ISO 2431
           Wiskozymetr BROOKFIELD LVDV obroty 12/min wrzeciono nr 3 7000-10000 mPas.
Wytrzymałość na oddzieranie według PN-ISO 11339:
               początkowa min. 0,8 d N/cm
               końcowa: min. 1,0 dN/cm

Klej Bonakol - Kalet G-2 jest przeznaczony dla przemysłu obuwniczego i kaletniczego

jako klej pomocniczy do łączenia skór, tkanin oraz niektórych gum.

Do klejów rozpuszczalnikowych na bazie kauczuków naturalnych zaliczamy również

kleje Gumbut i Gumbut S przeznaczone dla przemysłu obuwniczego i kaletniczego do
przeprowadzania operacji pomocniczych.

2.  Kleje  polichloroprenowe  -  kleje  CR,  zwane  wcześniej  klejami  neoprenowymi,  są
roztworami  kauczuku  chloroprenowego  z  dodatkiem  składników  wulkanizujących
w mieszaninie  rozpuszczalników  organicznych.  Są  to  kleje  kontaktowe.  Właściwości  kleju
CR  zależąw  dużej  mierze  od  sposobu  polimeryzacji  kauczuku  chloroprenowego.  Do
produkcji  kleju  najlepiej  nadaje  się  chloropren  wysokosyntetyczny.  Najpierw  kauczuk
polichloroprenowy  walcuje  się  z  dodatkiem  środków  wulkanizujących  oraz  stabilizatorów,
a następnie  pokrojoną  mieszankę  rozpuszcza  się  w  mieszaninie  rozpuszczalników  jako  15  –
30%  roztwór  z  dodatkiem  niektórych  żywic  syntetycznych  w  celu  poprawienia  właściwości
adhezyjnych.  Kauczuk  chloroprenowy  rozpuszcza  się  dobrze  w  rozpuszczalnikach
organicznych aromatycznych, ketonach, estrach z dodatkiem rozcieńczalników, np. benzyny.

Kleje chloroprenowe wykazują doskonałą przyczepność do większości materiałów

stosowanych w przemyśle skórzanym. Złącze klejowe uzyskuje pełną wytrzymałość po 2 - 3
dobach sezonowania dzięki skłonności do krystalizacji. Kleje chloroprenowe wykazują dobrą
wstępną przyczepność. Są one wodoodporne, odporne na oleje, tłuszcze, benzynę. Przez
dodatek różnych składników żywic naturalnych i syntetycznych można uzyskać podwyższoną
odporność termiczną, podwyższyć wytrzymałość mechaniczną złącza oraz jego odporność na
chemikalia.

Do czynników ograniczających zakres stosowania klejów CR jako klejów

konstrukcyjnych zalicza się niską odporność złącza klejowego na starzenie, zwłaszcza
w podwyższonej temperaturze oraz niezadowalająca odporność złącza na działanie wody. Te
ujemne cechy zanikają, gdy stosuje się dodatek utwardzacza izocyjanianowego.

Kleje chloroprenowe dzieli się na dwa typy: kleje konstrukcyjne oraz kleje pomocnicze.

Poza tym mogą być kleje jednoskładnikowe lub dwuskładnikowe z dodatkiem czynników
sieciujących z grupy izocyjanianów.

Krajowe kleje polichloroprenowe noszą nazwy Butapren, Butaterm, Pronikol, Bonaterm,

Bonakol mają wszechstronne zastosowanie do klejenia na zimno gum, skór wyprawionych,
poromerycznych i sztucznych, tkanin i filcu.

Przykładem takich klejów są Bonakol B III, Pronikol OBT - III lub Butaterm A.
Bonakol B III - klej polichloroprenowy modyfikowany kompozycją specjalnych żywic

i wypełniaczy. Jest również wytwarzany w wersji beztoluenowej jako Bonakol B III BT

Charakterystyka kleju:

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wygląd: lepka ciecz o barwie jasnobeżowej do żółtej.
Sucha masa: 17-20% według PN-EN 827
Lepkość: 30 - 50 s KF 6mm wypływ 50 ml według PN-EN ISO 2431
                Wiskozymetr BROOKFIELD LVDV 20 obr/min wrzeciono nr 3 1500-3000 mPas
Wytrzymałość spoiny na oddzieranie według PN-ISO 11339:
             początkowa - min. 1,5 dN/cm
             końcowa - min. 3,0 dN/cm
Klej  Bonakol B III  jest przeznaczony dla przemysłu obuwniczego, kaletniczego, do  łączenia
skór  naturalnych,  gumy,  tkanin  itp.  materiałów.  Może  być  stosowany  w  meblarstwie  do
łączenia pianek poliuretanowych oraz materiałów tekstylnych.

Klej Pronikol OBT - III jest roztworem kauczuku polichloroprenowego i żywic

syntetycznych w mieszaninie rozpuszczalników z dodatkiem wypełniaczy. Przeznaczony  jest
dla  przemysłu  obuwniczego.  Służy  do  łączenia  skór  naturalnych,  gumy  oraz  tkanin.  Klei
również drewno, kartony, filc i niektóre tworzywa sztuczne.
Właściwości:
Lepkość: 80 – 140s  kubkiem Forda, 6 mm, wypływ 100 cm

Sucha pozostałość: 19,0 - 22,0 %
Wytrzymałość  spoiny  klejowej  na  rozwarstwienie,  dla  połączeń  boksu  bydlęcego  z  gumą
standard badana po 48 godz nie mniej niż  4,5 daN/cm

Butaterm A jest roztworem kauczuku polichloroprenowego i żywic syntetycznych

w  mieszaninie  rozpuszczalników  organicznych  z  dodatkiem  wypełniaczy.  Klej  ten
przeznaczony  jest  dla  przemysłu  skórzanego.  Służy  do  łączenia  skór  naturalnych
i  syntetycznych  z  gumą,  skórą  i  innymi  materiałami  skóropodobnymi.  Klej  nie  plami
materiałów w jasnych kolorach.
Właściwości:
Lepkość: 50 - 80 s kubkiem Forda, 6 mm, wypływ 50 cm

Sucha pozostałość: 23÷27 %
Wytrzymałość spoiny klejowej  na rozwarstwienie, dla  boksu bydlęcego z gumą standard  nie
mniej niż:
               początkowa   1,5 daN/cm,
               po 48 godz.   4,5 daN/cm,
Odporność  termiczna  badana  w  temperaturze  60°C  dla  połączeń  boksu  bydlęcego  z  gumą
standard nie więcej niż  5,0 mm/min

3.  Kleje z kauczuku  butadienowo-akrylonitrylowego, w których podstawowym składnikiem
jest  kauczuk  butadienowo-akrylonitrylowy,  zwany  często  kauczukiem  nitrylowym,  który
wykazuje  lepsze  właściwości  niż  jednorodne  kauczuki  polibutadienowe.  Przez  odpowiednią
przeróbką  otrzymuje  sią  kauczuk  rozpuszczalny  w  estrach,  ketonach,  chlorowanych
węglowodorach, a jako rozcieńczalniki stosuje się węglowodory aromatyczne.

W przemyśle obuwniczym kleje z kauczuku butadienowo - akrylonitrylowego (kleje

NBR) stosuje się jako roztwory dwuskładnikowe. Mogą to być kompozycje z octanem winylu
lub z żywicami fenolowymi, a najlepiej z dodatkiem izocyjanianów. Dodatek izocyjanianów
zwiększa adhezję i termoodporność, zwłaszcza przy klejeniu gum i tworzyw sztucznych.

Pod względem wytrzymałości i wszechstronności połączeń kleje NBR zalicza się do

dobrych klejów kontaktowych, zawierają one 15 - 30% suchej pozostałości. Złącze klejowe
jest odporne na podwyższone temperatury, benzynę, oleje i wykazuje dużą elastyczność oraz
odporność na chemikalia. NBR służą do klejenia tworzyw skóropodobnych z PCW i innych
ze skórą.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. Kleje poliuretanowe stosuje się w przemyśle skórzanym jako kleje poliuretanowe jedno-
i dwuskładnikowe.

Do pierwszej grupy zalicza się systemy poliuretanów oparte na termoplastycznych

środkach wiążących w roztworze rozpuszczalników, dające jednorodne substancje klejące lub
w

połączeniu

innymi

polimerami.

Kleje

jednoskładnikowe

poliuretanowe

rozpuszczalnikowe nanosi się jedno- lub dwukrotnie, a po podsuszeniu powłokę klejową
aktywizuje się i skleja pod ciśnieniem. Rozpuszczalnikami poliuretanów są octan etylu,
toluen, aceton i inne w ilości 80% w stosunku do suchej masy kleju.

Do drugiej grupy zalicza się reaktywne dwuskładnikowe systemy poliuretanów,

w których jednym składnikiem są OH-prepolimery, jako podstawowe środki wiążące,
natomiast

drugim

składnikiem

są

NCO-prepolimery,

zwane

utwardzaczami

izocyjanianowyrni.  Po  wymieszaniu  zestawu  OH-prepolimeru,  zwanego  żywicą  PU,
z  zestawem  utwardzacza  izocyjanianowego  zachodzi  sieciowanie  i  utwardzenie  złącza
klejowego.  Ilość  stosowanego  utwardzacza  ma  wpływ  na  szybkość  sieciowania,  wiązanie
i charakter tworzonego złącza. Praktycznie  stosuje się go 5 - 7% w stosunku do żywicy PU.
Kleje  należące  do  tej  grupy  mogą  być  używane  w  normalnej  i  podwyższonej  temperaturze,
a  czas  wiązania  może  być  skrócony  przez  dodatek  środków  przyspieszających.  Do  łączenia
materiałów w kolorach jasnych należy stosować utwardzacz nie plamiący (bezbarwny).

Kleje poliuretanowe jednoskładnikowe mają lepkość 50 - 90s, wytrzymałość złącza

klejowego na rozwarstwianie początkowe 2,5 daN/cm, po 72h - 5,5 daN/cm. Kleje
poliuretanowe dwuskładnikowe wykazują lepkość 45 - 80s, wytrzymałość na rozwarstwianie
początkową 1,5 daN/cm, a po 48 h - 4 - 5 daN/cm. Trwałość kleju po dodaniu utwardzacza
wynosi nie mniej niż 8 h.

Przykładem kleju poliuretanowego są Pronikol PU-1, BA, TR, Anedcoll PU1
Kleje Pronikol PU-1 i Anedcool PU – 1(rys.6) są roztworami poliuretanu, żywic

syntetycznych  i  środków  modyfikujących  w  mieszaninie  rozpuszczalników  organicznych.
Kleje  te  przeznaczone  są  dla  przemysłu  skórzanego.  Służą  głównie  do  łączenia  skór
naturalnych  i  syntetycznych  oraz  materiałów  skóropodobnych.  Ponadto  mają  dobrą
przyczepność  do  metali,  szkła,  papieru,  filcu,  drewna.  Są  przydatne  do  sklejania  różnych
tworzyw  sztucznych  z  wyjątkiem  polietylenu,  polistyrenu  i  polimerów  fluorowych.  Kleje  te
nie plamią materiałów w jasnych kolorach.

Rys. 6. Opakowania z klejem poliuretanowym dla przemysłu skórzanego [13]

Klej Pronikol BA jest roztworem poliuretanu i środków modyfikujących w mieszaninie

rozpuszczalników  organicznych.  Klej  ten  stosuje  się  bez  utwardzacza  i  bez  aktywizacji
termicznej  do  łączenia  skór  naturalnych  i  syntetycznych  z  materiałami  podeszwowymi
z  PCW,  PUR,  gumy  oraz  innymi  stosowanymi  w  przemyśle  skórzanym.  Zalecany  jest

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

szczególnie  w  zakładach  nie  posiadających  urządzeń  do  aktywizacji  błony  klejowej.
Doskonale  nadaje  się  do  stosowania  w  zakładach  rzemieślniczych.  Charakterystyczną  jego
cechą  jest  długi  czas  otwarty,  toteż  materiały  można  sklejać  po  upływie  20  -  60  minut  od
chwili naniesienia kleju na obydwie łączone powierzchnie.
Właściwości
Lepkość: 50 - 80s kubkiem Forda  6 mm, wypływ 50 cm

Sucha pozostałość: nie mniej niż 18 %
Wytrzymałość  spoiny  klejowej  na  rozwarstwienie  dla  połączeń  boksu  bydlęcego  z  gumą
standard , nie mniej niż:
                początkowa - 2 daN/cm
                po 48 godz - 5 daN/cm
                po przyspieszonym starzeniu hydrotermicznym - 4 daN/cm

Poliuretany należą do doskonałych klejów specjalistycznych. Niekiedy nieznaczny

dodatek do innych klejów (np. klejów kauczukowych) poprawia ich właściwości klejące.
Dzięki dużej adhezji dobre wyniki uzyskuje się, stosując kleje poliuretanowe do powierzchni
gładkich. Złącza poliuretanowe są odporne na działanie rozpuszczalników, wody i czynników
atmosferycznych.

Mają

one

dobrą

elastyczność

odporność

złącza,

zarówno

w podwyższonych (do 80°C), jak i obniżonych (do - 50°C) temperaturach. Wadą tych klejów
jest stosunkowo krótka trwałość masy klejowej po dodaniu izocyjanianu oraz toksyczność
składników kleju.

Kleje lateksowe, zwane dyspersyjnymi (rys. 7), są emulsjami wodnymi polimerów

syntetycznych  o  zabarwieniu  mlecznym,  często  z  żółtym  odcieniem.  Lateksy  są  produktami
uzyskiwanymi w wyniku polimeryzacji emulsyjnej monomerów dienowych. Są one ważne ze
względów  ekonomicznych,  ponieważ  rozpuszczalnikiem  jest  woda,  a  nie  rozpuszczalniki
organiczne  Dzięki  nietoksyczności,  niepalności,  dużej  zawartości  suchej  substancji,  ale
niskiej lepkości, kleje lateksowe stosuje się w czynnościach pomocniczych montażowych.

Rys. 7. Opakowania z klejem lateksowym dla przemysłu skórzanego [24]

Do najpopularniejszych klejów lateksowych zaliczamy kleje emulsyjne z polioctanu

winylu.

Kleje te są podstawowymi klejami pomocniczych. Emulsje wodne polioctanu winylu

mają  wygląd  gęstej  śmietany,  zawierają  40  -  60%  suchej  pozostałości.  Emulsje  specjalnie
zmiękczone dają elastyczne złącza klejowe, dzięki czemu stosuje się je jako kleje pomocnicze
do  łączenia  niektórych  części  wyrobów  oraz  do  wklejania  elementów  usztywniających.
Emulsje  polioctanu  winylu  mogą  być  zmiękczone  najczęściej  ftalanem  dwubutylu,  dając

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

elastyczne spoiny klejowe. Emulsje polioctanu winylu mogą być modyfikowane jako
kopolimery w połączeniu z żywicami akrylowymi i akrylonitrylowymi.

Uzyskiwane spoiny klejowe są odporne na benzynę, terpentynę, tłuszcze, ksylen, wodę,

w której jednak pęcznieją.

Podstawowym klejem na bazie polioctanu winylu jest Winacet znakowany literowo

i cyfrowo. Winacet DPC 38/20 jest wodnym roztworem dyspersyjnym (D) polioctanu winylu
produkowanego na polialkoholu winylu (P) nie zmiękczonego lub zmiękczonego ftalanem
dwubutylu (C)

Winacet DP 50 zawiera 50% polimeru i nie zawiera zmiękczacza, a Winacet

DP 44/11 zawiera 44% polimeru i 11% ftalanu dwubutylu w stosunku do masy roztworu
dyspersyjnego oraz ok. 0,5% metanolu.

Każdy lateks dowolnego polimeru syntetycznego może być stosowany jako klej, jeśli

wykazuje  odpowiednie  właściwości  adhezyjne  i  kohezyjne.  Kleje  otrzymywane  z  lateksu
kauczuku polichloroprenowego zawierają 45% suchej substancji, ale wykazują niską lepkość.
W  celu  poprawienia  ich  właściwości  dodaje  się  odpowiednich  żywic,  środków
zagęszczających,  stabilizatorów  i  innych.  Kleje  takie  stosuje  się  jako  pomocnicze.  Podobne
właściwości mają lateksy z kauczuku butadienowo-styrenowego.

Ostatnio wprowadza się wodne roztwory dyspersyjne polimerów uretanowych,

o konsystencji i wyglądzie mleka, o zawartości suchej pozostałości ok. 40% i lepkości 7 s.

Kleje topliwe (rys. 8) są to termoplastyczne polimery i kopolimery wykazujące wysoką

adhezję  do  sklejanych  materiałów  oraz  wymagane  właściwości  kohezyjne.  Temperatura
mięknięcia i płynięcia żywic termoplastycznych nie może przekraczać krytycznej temperatury
rozkładu  sklejanych  materiałów.  Kleje  topliwe  wykazują  niską  lepkość  i  tworzą  cienkie,
elastyczne  i  wodoodporne  spoiny.  Nanoszenie  tych  klejów  odbywa  się  przez  wtłaczanie
stopionego kleju przez dyszę  maszyny przystosowanej do wykonania określonej operacji  lub
za  pomocą  specjalnego  pistoletu.  Do  łączenia  elementów  sklejanych  wystarczy  stosowanie
niewielkiego  krótkotrwałego  ciśnienia.  Do  produkcji  wyrobów  skórzanych  można  używać
kleje  topliwe  w  postaci  granulatu,  prętów,  żyłek  itp.,  a  niekiedy  do  punktowego  sklejania
w postaci proszków i past termoplastycznych.

a b c

Rys. 8. Kleje topliwe dla przemysłu skórzanego:

a) w postaci granulatu [17] b) w żyłce [20] c) w sztyfcie [15]

Maszyny te nanoszą klej jednostronnie lub z obu stron łączonych materiałów. Po

wstępnym połączeniu i sprasowaniu elementów naniesiony klej stosunkowo szybko
przechodzi w stan stały i wiąże je trwale.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wprowadzenie do produkcji wyrobów skórzanych klejów topliwych zamiast klejów

rozpuszczalnikowych zmniejsza szkodliwość dla zdrowia i zagrożenie pożarowe oraz skraca
cykl produkcyjny.

Podstawowymi surowcami do produkcji klejów topliwych stosowanych w przemyśle

skórzanym są poliamidy (PA), poliestry (PE) i kopolimery etylenu z octanem winylu (OWE).

Kleje topliwe mogą zawierać tylko jeden polimer termoplastyczny (poliamid, poliester

z  niewielkim  dodatkiem  antyutleniacza)  lub  mogą  stanowić  wykonane  na  gorąco  mieszanki
polimeru  (np.  kopolimeru  octanu  winylu  i etylenu) z  napełniaczami  i  żywicami  naturalnymi
i  syntetycznymi.  W  produkcji  obuwia,  kleje  topliwe  powinny  charakteryzować  się
odpowiednimi właściwościami w zależności od wymagań, które stwarzają takie materiały, jak
skóra, tworzywa skóropodobne, gumy itp.

Przy ocenie klejów topliwych, poza lepkością i wytrzymałością na rozwarstwienie,

oznacza się wskaźnik płynięcia, temperaturę mięknięcia oraz stabilność termiczną.

Ważnym czynnikiem prawidłowego przebiegu klejenia jest temperatura kleju, która

zależy od rodzaju operacji.
1. Kleje na podstawie żywic poliamidowych.

Stosowane w obuwnictwie termoplastyczne żywice poliamidowe spełniają wszystkie

warunki  stawiane  klejom  do  łączenia  elementów  składowych  wyrobów  skórzanych.
Wykazują  one  wskaźnik  płynięcia  zapewniający  szybkie  wiązanie,  niską  lepkość  w  stanie
stopionym, co ułatwia ich stosowanie, i wysoką adhezję oraz odporność na wilgoć i tłuszcze.
Mogą być modyfikowane innymi żywicami termoplastycznymi, które poprawiają właściwości
adhezyjne i kohezyjne powłoki. Poza tym do termoplastycznych żywic poliamidowych dodaje
się  napełniaczy,  środków  przeciwstarzeniowych  i  zmiękczaczy.  Mieszanie  tych  składników
daje kleje o odpowiednich właściwościach.
2.  Kleje  topliwe  z  żywic  poliamidowych  wykazują  dobrą  odporność  na  podwyższone
i  niskie  temperatury,  są  nietoksyczne,  odporne  na  rozcieńczone  kwasy  i  węglowodory
alifatyczne.
3.  Kleje  na  podstawie  poliestrów  stosuje  się  do  łączenia  skór  sztucznych  i  naturalnych
wyprawionych, zawierających większą ilość tłuszczu. Wykazują wyższą temperaturę roboczą
topnienia od klejów poliamidowych, a w stanie stałym są bardziej elastyczne.
4.  Kleje na podstawie kopolimerów etylenu z octanem winylu (OWE) zawierające 40 - 60%
octanu  winylu  wykorzystywane  w  postaci  klejów  produkuje  się  w  USA  pod  nazwą  Elvax.
Stosunek  wyjściowych  monomerów  w  poszczególnych  rodzajach  kleju  może  być  różny,
podobnie  jak  ilość  dodawanych  innych  żywic  termoplastycznych,  wosków,  parafiny  itp.
Poszczególne  rodzaje  klejów  OWE  różnią  się  temperaturą  mięknięcia  i  wskaźnikiem
płynięcia.  Dodatek  żywic  z  grupy  elastomerów  poprawia  elastyczność  spoiny,  natomiast
dodatek pigmentów nadaje barwę i wypełnia produkt.

Kleje nitrocelulozowe są bezbarwnymi lub przezroczystymi 17–21% roztworami

nitrocelulozy w rozpuszczalnikach organicznych, zawierają 2-3% zmiękczacza. Mogą być
modyfikowane żywicami naturalnymi lub syntetycznymi, poprawiającymi właściwości
i zwiększającymi przyczepność. Ze względu na słabe właściwości adhezyjne zastosowanie ich
jest ograniczone i ma charakter pomocniczy. Klej nitrocelulozowy pod nazwą Ago zalicza się
do najdawniej stosowanych w produkcji wyrobów skórzanych.

Krajowy klej nitrocelulozowy Butakol jest roztworem nitrocelulozy w mieszaninie

rozpuszczalników organicznych, o lepkości 130 - 320 s i suchej pozostałości 22 - 32%.

Kleje naturalne ze względu na pochodzenie dzielimy na kleje zwierzęce i kleje roślinne.

Są to produkty naturalne, które rozpuszczone w wodzie mają zdolność klejenia. Kleje te

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

stosowane dawniej w znacznym zakresie w produkcji wyrobów skórzanych w operacjach
pomocniczych, obecnie są wykorzystywane tylko w nieznacznym stopniu.

Najczęściej stosowanymi klejami zwierzęcymi są kleje skórne (rys.9) i kostne. Proces

produkcji polega na przemianie kolagenu będącego składnikiem skóry i kości na substancję
klejącą, noszącą nazwę glutyny, uzyskiwaną przez stopniowe podnoszenie temperatury
roztworu aż do wrzenia.

Klej te spotyka się w handlu w postaci tabliczek, łomu, perełek, łusek, proszku lub

galarety. Kleje te mają barwę od jasnożółtej do ciemnobrązowe przy czym ani barwa, ani też
stopień przejrzystości nie mogą być podstawą oceny ich jakości.

Rys. 9. Klej skórny w perełkach [23]

Kleje roślinne to, miedzy innymi tzw. klajstry, kleje dekstrynowe i kleje żywicowe.

Klajstry są to kleje powstające przez rozpuszczenie mąki żytniej, pszennej lub

ziemniaczanej  w  gorącej  wodzie  (mogą  wystąpić  również  inne  dodatki  utrwalające  bądź
konserwujące).  Specyficznych  "klajstrem"  jest  "klajster  krochmalowy". Najlepszy  otrzymuje
się z ryżu, zwykły z kartofli, a także z kasztana i pszenicy. Chcąc otrzymać klej bierze się na
1 część krochmalu 8-10 części  wody. Mieszaninę stawia  się  na ogniu  i  mieszając, grzeje się
aż  do  wrzenia.  Dla  elastyczności  można  dodać  gliceryny.  Klajster  krochmalowy  łatwo
rozpuszcza się w wodzie. Jest jednak odporny na wilgoć. Na spoiwo nie nadaje się, gdyż jest
mało  ciągliwy.  Można  to  poprawić  dodając  oleju  żywicznego.  Krochmal  taki  staje  się  po
wyschnięciu nierozpuszczalny w wodzie.

Klej dekstrynowy

Dekstrynę (rys. 10) otrzymuje się ze skrobi przez jej hydrolizę. Na skalę przemysłową

mąkę ziemniaczaną miesza się z nieznaczną ilością kwasu solnego lub azotowego i ogrzewa
do temp. 150°C przy ciągłym mieszaniu. W zależności od stopnia rozkładu skrobi otrzymuje
się biały lub żółty produkt.

Dekstryna rozpuszcza się nie tylko w gorącej, lecz także w zimnej wodzie, dając gęsty,

kleisty,  przezroczysty  roztwór.  Klej  dekstrynowy  dość  szybko  wiąże  na  zimno,  jednak  jego
zdolność klejenia  zmniejsza  się  pod  wpływem wilgoci  i ciepła.  Klej dekstrynowy,  podobnie
jak  i  inne  roślinne,  jest  obecnie  czasem  wykorzystywany  w  przemyśle  skórzanym  do
pomocniczych prac produkcyjnych w kaletnictwie.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 10. Dekstryna [12]

Żywiczne kleje pochodzą z żywicy drzew lub składników pochodzenia żywicznego

(kalafonia).  Stosowane  głównie  do  uszczelniania  i  impregnacji  drewna  (budowa  statków),
produkcji  papieru  oraz  np.  w  Japonii  i  Chinach  do  wytwarzania  naczyń  (laka).
Najpopularniejszym  przykładem  kleju  żywicznego  jest  guma  arabska  (rys.11).  Jest  to
produktem  wydzielany  przez  tropikalne  akacje.  Najlepszy  gatunek  pochodzi  z  akacji
senegalskich  (Kordofan  Gummi).  Przechowywany  jest  w  postaci  bezbarwnych  lub  lekko
brązowych  kawałków,  które  przed  użyciem  rozpuszcza  się  w  zimnej  wodzie.  W  celu
otrzymania kleju na jedną część gumy arabskiej bierze się dwie części gorącej wody, w której
ona  się  doskonale  rozpuszcza.  Po  upływie  jednego  dnia  klej  jest  gotowy  do  użytku.
Przechowuje się go przez długi czas bez środków konserwujących. Dla dodania elastyczności
do 100 części gumy arabskiej dodaje się 15 części gliceryny.

Rys. 11. Guma arabska [22]

Wszystkie produkty klejowe pochodzenia naturalnego w roztworach wodnych łatwo

ulegają gniciu i wymagają dodawania antyseptyków.

4.2.1.3. Zasady stosowania połączeń klejowych

Części składowe wyrobu skórzanego w zależności od rodzaju materiału mogą być

łączone w gotowy wyrób różnymi sposobami – za pomocą szycia, zgrzewania lub sklejania.
Do tej pory sklejanie stosowane jest w procesie produkcji jako czynność pomocnicza.

Rozróżniamy trzy rodzaje klejenia:

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

sklejanie płaszczyzn elementów wierzchnich i podszewkowych z papierem lub tekturą,

−

nanoszenie kleju na brzegi elementów przed zawijaniem,

−

wstępne sklejanie elementów (fastrygowanie) bezpośrednio przed szyciem.

Dobór klejów do poszczególnych operacji zależy od rodzaju produkowanego wyrobu,

surowców stosowanych do produkcji oraz rodzaju operacji.

Do produkcji drobnych wyrobów mogą być stosowane kleje o mniejszej sile sklejania,

takie jak kleje naturalne, np. klajstry. Wyroby o większych gabarytach mogą być klejone
klejami o większej wytrzymałości spoiny – np. klejami lateksowymi lub poliuretanowymi.

Podczas dobierania klejów należy również zwrócić uwagę na właściwości sklejanych

materiałów. Zastosowane kleje nie mogą oddziaływać chemicznie na elementy, powodować
odbarwienia lub zabarwienia materiałów. Bardzo ważne jest dostosowanie kleju do charakteru
chemicznego surowca.

Kleje kauczukowe mogą być stosowane do klejenia skóry, tkanin, papieru i tektury

ponieważ wykazują dobrą przyczepność do nich, a otrzymane połączenie jest elastyczne
i odporne na działanie wody.

Kleje polichloroprenowe mogą być stosowane do klejenia skór naturalnych i sztucznych

samych oraz z gumami, tkaninami i tekturą.

Kleje polioctanowe mogą być stosowane do prac pomocniczych przy łączeniu skór

naturalnych, tkanin powlekanych z papierem, kartonem czy skórami syntetycznymi.

Kleje poliuretanowe stosowane są do klejenia skóry, tworzyw skóropodobnych, tkanin

oraz pianki poliuretanowej.

4.2.1.4. Magazynowanie, transport i bezpieczeństwo stosowania klejów

Kleje należy przechowywać zgodnie z obowiązującymi przepisami z uwzględnieniem

właściwości toksycznych, fizykochemicznych, pożarowych kleju oraz rodzaju zastosowanego
opakowania. Pracownicy zatrudnieni przy pracach z klejami powinni:

−

być przeszkoleni w zakresie obchodzenia się z substancjami toksycznymi i palnymi,

−

być przeszkoleni w zakresie udzielania pierwszej pomocy w przypadku zatrucia, np.

oparami rozpuszczalników, jak również postępowania na wypadek pożaru.
Kleje powinny być przechowywane w magazynach zamkniętych lub wydzielonych

częściach budynków przeznaczonych do tego celu. Temperatura przechowywania zależy od
rodzaju kleju i powinna mieścić się w zakresie 0–30ºC. Szczegółowe warunki
magazynowania klejów zawarte są w normach.

Kleje w opakowaniach transportowych należy przewozić środkami transportu kolejowego,

drogowego  i  morskiego  z  zachowaniem  odpowiednich  środków  ostrożności  zgodnie
z postanowieniami zawartymi w odpowiednich przepisach transportowych. Szczególną uwagę
należy  poświęcić  transportowi  klejów  rozpuszczalnikowych,  które  klasyfikowane  są  jako
niebezpieczne  w  transporcie.  Kleje  powinny  być  przewożone  w  opakowaniach  szczelnie
zamkniętych,

krytymi

środkami transportu, zabezpieczającymi przed opadami

atmosferycznymi i bezpośrednim działaniem promieni słonecznych.

Opakowania klejów powinny odpowiadać następującym wymaganiom ogólnym:

−

zabezpieczać produkt przed ujemnym wpływem otoczenia powodującym zmiany fizyczne

i ilościowe, np. odparowanie rozpuszczalnika, żelowanie, itp.,

−

wykazywać odpowiednią wytrzymałość mechaniczną zapewniającą bezpieczeństwo

w transporcie i magazynowaniu wykluczając zagrożenie pożarem, zanieczyszczenie
środowiska,

−

wykazywać odporność na oddziaływanie z zawartością opakowania,

−

zabezpieczać przed możliwością otwarcia bez pozostawienia wyraźnych śladów.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Kleje rozpuszczalnikowe zarówno polichloroprenowe, jak i poliuretanowe, zawierają

toksyczne i palne rozpuszczalniki. Praca z klejami rozpuszczalnikowymi wymaga ścisłego
przestrzegania przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy ze względu na niebezpieczeństwo
pożaru i możliwości poważnego zatrucia organizmu.

Kleje poliuretanowe dwuskładnikowe mogą powodować schorzenia naskórka.

Stanowisko pracy powinno być zaopatrzone w wyciąg, a pracę należy wykonywać
w rękawicach ochronnych.

Ciągła praca z każdym klejem rozpuszczalnikowym jest dopuszczalna, jeśli stężenie par

rozpuszczalników nie przekracza najwyższych dopuszczalnych stężeń NDS (dla octanu etylu,
octanu butylu i benzyny 200 mg, toluenu 100 mg, acetonu 600mg a dla trójchloroetylenu,
tzw. tri - 50 mg w m

powietrza).

Zasadniczą trudność przy ocenie toksykologicznej poszczególnych klejów stanowi fakt,

że w skład większości klejów wchodzi kilka rozpuszczalników, które równocześnie powodują
narażenie ustroju ludzkiego na szereg trucizn. Jeżeli znane jest działanie toksyczne jednej
substancji, to nie zawsze można przewidzieć jakie działanie wywrą na ustrój stosowane
równocześnie.

Pracownik podczas pracy z klejami powinien być zaopatrzony w odzież roboczą i środki

ochrony osobistej. Stanowisko pracy szczególnie w przypadku stosowania klejów
rozpuszczalnikowych powinno być wyposażone w konieczne środki ochrony, np. wyciągi.

Pierwsza pomoc przy zatruciach rozpuszczalnikami polega na przeniesieniu zatrutego

z zanieczyszczonego pomieszczenia na świeże powietrze i wezwanie lekarza.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Z jakich składników składają się kleje?
2.  Jakie właściwości charakteryzują kleje rozpuszczalnikowe?
3.  Jakie są rodzaje klejów rozpuszczalnikowych?
4.  Czym charakteryzują się kleje poliuretanowe?
5.  Czym charakteryzują się kleje lateksowe?
6.  Jakie są rodzaje klejów lateksowych?
7.  Czym charakteryzują się kleje topliwe?
8.  Jakie są rodzaje klejów topliwych?
9.  Jakie są kleje nitrocelulozowe?
10. Jakie kleje naturalne stosowane są w produkcji wyrobów skórzanych?
11. Jak dokonuje się doboru kleju w produkcji wyrobów skórzanych?
12. Jakie są podstawowe warunki bezpiecznej pracy przy stosowaniu klejów?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Rozpoznawanie rodzajów klejów stosowanych w produkcji wyrobów skórzanych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania,
2)  przedstawić plan działania,
3)  dokonać oceny organoleptycznej próbek klejów,

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4) zapisać wyniki oceny w przygotowanej uprzednio tabeli,
5) na podstawie dokonanej oceny rozpoznać rodzaje przedstawionych klejów.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  próbki klejów – po 6 dla ucznia,
–  zeszyt,
–  przybory do pisania,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Przygotowanie kleju rozpuszczalnikowego do prowadzenia procesu klejenia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania oznaczeń,
3)  przedstawić plan działania,
4)  pobrać próbkę kleju rozpuszczalnikowego,
5)  na  podstawie  konsystencji  kleju  określić  jego  przydatność  do  prowadzenia  procesu

klejenia,

6) doprowadzić klej do konsystencji stosowanej podczas klejenia,
7) zapisać w zeszycie sposób przygotowania kleju do prowadzenia procesu klejenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  klej rozpuszczalnikowy,
–  rozpuszczalnik do kleju,
–  pojemnik na klej,
–  zlewka na rozpuszczalnik,
–  mieszadło do mieszania kleju,
–  pędzel do nanoszenia kleju,
–  próbki materiałów do nanoszenia kleju,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 3

Przygotowanie kleju lateksowego do prowadzenia procesu klejenia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania oznaczeń,
3)  przedstawić plan działania,
4)  pobrać próbkę kleju lateksowego,
5)  na  podstawie  konsystencji  kleju  określić  jego  przydatność  do  prowadzenia  procesu

klejenia,

6) doprowadzić klej do konsystencji stosowanej podczas klejenia,
7) zapisać w zeszycie sposób przygotowania kleju do prowadzenia procesu klejenia.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  klej lateksowy,
–  pojemnik na klej,
–  zlewka na wodę,
–  mieszadło do mieszania kleju,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 4

Przygotowanie klajstru.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania oznaczeń,
3)  odważyć potrzebną ilość mąki,
4)  odmierzyć potrzebną ilość wody,
5)  wymieszać mąkę z wodą,
6)  podgrzać mieszaninę do wrzenia stale mieszając,
7)  ostudzić przygotowany klajster.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  mąka pszenna, żytnia lub ziemniaczana,
–  woda,
–  naczynie do przygotowania kleju,
–  kuchenka elektryczna lub palnik gazowy i siatka,
–  mieszadło,
–  waga techniczna,
–  cylinder miarowy 1000cm

– literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 5

Dobieranie rodzaju kleju do wykonania klejenia elementów wyrobów.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania oznaczeń,
3)  przedstawić plan działania,
4)  zapoznać się z próbkami klejów,
5)  zapoznać się z elementami wyrobów przeznaczonych do klejenia,
6)  dobrać klej do wykonania poszczególnych klejeń,,
7)  zapisać w tabeli dobór klejów do klejenia poszczególnych elementów.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  klej lateksowy,
–  pojemnik na klej,
–  zlewka na wodę,
–  mieszadło do mieszania kleju,
–  literatura z rozdziału 6.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) scharakteryzować składniki klejów?

2) rozpoznać i scharakteryzować klej rozpuszczalnikowy?

3) rozpoznać i scharakteryzować klej lateksowy?

4) rozpoznać i scharakteryzować klej topliwy?

5) rozpoznać i scharakteryzować klej naturalny?

6) dokonać pomiaru lepkości kleju za pomocą Kubka Forda?

7) dobrać klej do wykonania określonej czynności produkcyjnej?

8) dobrać rodzaj kleju do rodzaju sklejanego materiału?

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem pytań testowych.
4.  Test  zawiera  20  zadań  dotyczących  rozpoznawania  i  charakteryzowania  rodzajów  skór

surowych. Wszystkie pytania są pytaniami wielokrotnego wyboru.

5. Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi:
– w pytaniach wielokrotnego wyboru zaznacz prawidłową odpowiedź X (w przypadku

pomyłki należy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie ponownie zakreślić
odpowiedź prawidłową).

6. Odpowiedzi udzielaj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję

z wykonanego zadania.

7. Trudności mogą przysporzyć Ci pytania: 3, 4, 6, 10 i 19 gdyż są one na poziomie

trudniejszym niż pozostałe.

8. Kiedy udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóż jego rozwiązanie

na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

9. Na rozwiązanie testu masz 45 min.

Powodzenia

Materiały dla ucznia:

–

instrukcja,

–

zestaw zadań testowych,

–

karta odpowiedzi.

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Podstawową wadą łączenia elementów wyrobu przez klejenie za pomocą kleju

rozpuszczalnikowego jest

a)  słaba szczelność połączeń.
b)  niemożliwość łączenia ze sobą różnych materiałów.
c)  obecność w składzie kleju rozpuszczalników organicznych.
d)  skomplikowana technologia wykonywania klejenia.

2. Woda jako rozpuszczalnik jest stosowana w klejach

a)  poliuretanowych.
b)  topliwych.
c)  z polioctanu winylu.
d)  z kauczuku chloroprenowego.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. Spoina klejowa z klejów stosowanych w produkcji wyrobów skórzanych powinna

charakteryzować się przede wszystkim

a)  odpornością na niskie i wysokie temperatury.
b)  niepalnością.
c)  dużą odpornością chemiczną.
d)  elastycznością.

4. Pomiaru lepkości kleju dokonuje się za pomocą

a)  Kubka Forda.
b)  higrometru.
c)  areometru.
d)  termometru.

5. Właściwość zwana kohezją to

a)  przyczepność kleju do sklejanych materiałów.
b)  rozpuszczalność kleju.
c)  spoistość wewnętrzna kleju.
d)  twardość kleju.

6. Podczas klejenia materiałów porowatych klej musi charakteryzować się

a)  łatwością wnikania do wnętrza materiału.
b)  dużą suchą pozostałością.
c)  wysoką lepkością.
d)  dużą kohezją.

7. Przy klejeniu materiałów nieporowatych decydujące znaczenie ma

a)  kohezja.
b)  adhezja.
c)  lepkość.
d)  sucha pozostałość.

8. Badanie właściwości klejów topliwych prowadzi się przez oznaczenie między innymi

a)  lepkości.
b)  twardości.
c)  temperatury mięknięcia.
d)  suchej pozostałości.

9. Kleje kauczukowe zaliczamy do klejów

a)  topliwych.
b)  rozpuszczalnikowych.
c)  emulsyjnych.
d)  poliuretanowych.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

10. W tabeli przedstawiono temperatury wrzenia rozpuszczalników stosowanych do

rozcieńczania klejów.

Rodzaj rozpuszczalnika

Temperatura

wrzenia w °C

Benzyna

80 – 120

Aceton

55 – 57

Octan etylu

74 – 80

Octan butylu

120 – 130

Alkohol etylowy

W  celu  wydłużenia  czasu  odparowania  rozpuszczalnika  należy  klej  rozcieńczyć
dolewając odpowiednią ilość
a)  octanu butylu.
b)  octanu etylu.
c)  acetonu.
d)  alkoholu etylowego.

11. Kleje neoprenowe są roztworami

a)  kauczuku naturalnego w wodzie.
b)  kauczuku chloroprenowego w wodzie.
c)  kauczuku naturalnego w rozpuszczalnikach organicznych.
d)  kauczuku chloroprenowego w rozpuszczalnikach organicznych.

12. Przygotowanie do pracy kleju poliuretanowego dwuskładnikowego polega na

a)  wymieszaniu substancji wiążącej z rozpuszczalnikiem.
b)  wymieszaniu żywicy z wodą.
c)  wymieszaniu utwardzacza z wodą.
d)  wymieszaniu żywicy z utwardzaczem.

13. NDS rozpuszczalników w pomieszczeniu pracy określa się w

a) g/dm

b) mg/m

c) g/m

d) kg/m

14. W klejach emulsyjnych z octanu winylu jako rozpuszczalnik stosuje się

a)  wodę.
b)  aceton.
c)  benzynę.
d)  octan etylu.

15. Kleje topliwe zawierają w swoim składzie polimery i kopolimery

a)  termoutwardzalne.
b)  chemoutwardzalne.
c)  termoplastyczne.
d)  rozpuszczalne.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

16. Podstawowymi surowcami do produkcji klejów topliwych są

a)  kauczuki butadienowe.
b)  kauczuki nitrylowe .
c)  żywice naturalne.
d)  żywice poliamidowe.

17. W skład kleju nitrocelulozowego wchodzą nitroceluloza oraz

a)  woda.
b)  woda i rozpuszczalniki organiczne.
c)  rozpuszczalniki organiczne i zmiękczacze.
d)  woda, rozpuszczalniki organiczne i zmiękczacze.

18. Zdjęcie przedstawia kleje

a) skórne.

b)  topliwe.
c)  emulsyjne.
d)  kauczukowe.

19. Główną wadą klejów naturalnych jest

a)  mała odporność na wodę i uleganie gniciu.
b)  mała odporność na rozpuszczalniki organiczne.
c)  duża odporność na wodę.
d)  uleganie gniciu.

20. Na dobór kleju do produkcji wyrobów skórzanych ma wpływ

a)  pora roku.
b)  temperatura w hali produkcyjnej.
c)  wilgotność w hali produkcyjnej.
d)  rodzaj produkowanego wyrobu.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ……………………………………………………..

Dobieranie klejów stosowanych w produkcji wyrobów skórzanych

Zakreśl poprawną odpowiedź

zadania

Odpowiedź

Punktacja

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

Razem:

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

1.  Cagle Ch. W.: Kleje i klejenie. Poradnik Inżyniera i technika. WNT, Warszawa 1977
2.  Christ J. W.: Kaletnictwo. WSiP, Warszawa 1987
3.  Miernik  A.,  Śmiechowski  K.,  Wiśnios  E.:  Połączenia  szyte  i  klejone  w  technologii

obuwia. Wydawnictwo Politechniki Radomskiej, Radom 2006

4. Persz T.: Analiza techniczna w przemyśle skórzanym. WPLiS, Warszawa 1967
5. Persz T.: Materiałoznawstwo dla techników przemysłu skórzanego. WSiP, Warszawa

1992

6. praca zbiorowa (red. Kłopotowski J.): Bezpieczeństwo i higiena pracy w przemyśle

skórzanym. Stowarzyszenie Włókienników Polskich, Łódź 1975

7. Prawdzińska L., Zygmund H.: Kleje – informator. Biuro wydawnicze „Chemia”,

Warszawa 1979

8. Wojtkun F., Sołncew J.P.: Materiałoznawstwo. Wydawnictwo Politechniki Radomskiej,

Radom 1999

9.  Zenkteler M.: Kleje i klejenie drewna. Wydawnictwo Akademii Rolniczej, Poznań 1996
10.  Wybór norm
11.  http://pl.wikipedia.org/wiki/Grafika:Klej.svg
12.  http://strzaly.pl/sklep/images/pirotechnika/dekstryna.jpg
13.  http://www.aned.biz.pl/produkty_ko.html#bottom
14.  http://www.bykgardner.com/html/byk/brookfield-viscometers.htm
15.  http://www.kleje.com.pl/gielda/gielda.asp?oferty=&kat=3&kat2=23&kat3=&dzial=&ID

=197

16. http://www.klimatest.com/katalog/pokaz/Pomiar%20lepko&%23347%3Bci/Thwing-

Albert%20Europe

17.  http://www.presklej.pl
18.  http://www.przemaluj.pl/_images/xs.jpg
19.  http://www.swistak.pl/aukcje/1673573,Klej-BUTAPREN-klei-obuwie-drewno-tkaniny-

0-8-kg.html

20.  http://www.tito.pl/?lng=pl&id=2&sub=kleje
21.  http://www.tworzywa.pwr.wroc.pl/index.php?co=klej01
22.  http://www.zlotoplatkowe.com.pl/shop/images/gum_arabica.jpg
23.  http://www.zlotoplatkowe.com.pl/shop/images/pearl_glue.jpg
24.  www.bochemia.com.pl/kleje4.html