KRYTYKA SZKOŁY TRADYCYJNEJ
Krytyka szkoły tradycyjnej z jej sztywną organizacją i metodami, powodującymi bierność
uczniów i oderwanie od Ŝycia ,doprowadziła w końcu 19 i w 20 wieku do powstania róŜnych
nowych koncepcji i kierunków w teorii i metodyce kształcenia. Niektóre z nich znalazły
zastosowanie w praktyce szkolnej i zyskały sobie w róŜnych krajach duŜą popularność.
Najwcześniej, i to na trwale wszedł do programów i praktyki szkół ogólnokształcących,
zwłaszcza na szczeblu podstawowym tzw.
s
s
l
l
ó
ó
j
j
d
d ,czyli roboty ręczne. S l ó j d ,jako
obowiązkowy przedmiot nauczania, pojawił się w 1984 roku, w szkołach elementarnych i
seminariach nauczycielskich Finlandii. Fińska koncepcja slójdu, opracowana przez
C
C
y
y
g
g
n
n
a
a
u
u
s
s
a
a
,
,
zmierzała konsekwentnie do powiązania w procesie elementarnego nauczania
pracy rąk przy pomocy prostych narzędzi z pracą umysłową na lekcjach fizyki, geometrii i z
wychowaniem estetycznym na godzinach rysunku.
W osiem lat później ,bo w 1872r.,załoŜono seminarium nauczycielskie slójdu w szwedzkim
Naas, a wraz z nim szereg szkół ,pracowni i warsztatów. Propagatorem i inicjatorem
nauczania slojdu w Szwecji był
O
O
t
t
t
t
o
o
n
n
S
S
a
a
l
l
o
o
m
m
o
o
n
n. Jego zasady dydaktyczne spopularyzował w
Europie francuski przedstawiciel szkoły pracy, Ferriere, a wśród polskiego nauczycielstwa
rozpowszechnili je Henryk Rowid i Bogdan Nawroczyński. Według tych poglądów
,głównym celem nauczania slojdu było wyrabianie dobrego smaku dzieci, zamiłowania do
pracy i szacunku dla niej, rozwijanie zaufania dziecka we własne siły, przyzwyczajanie go do
porządku, dokładności ,czystości ,ćwiczenie wzroku ,dotyku, poczucia formy i sprawności
rąk, uwagi ,pomysłowości i cierpliwości.
Twórca duńskiego slojdu jako przedmiotu nauczania, Aksel Mikkelsen, pracował przez 25
lat w szkołach zawodowych, ucząc stolarstwa, kowalstwa, ślusarstwa i innych rzemiosł.
Dzięki wyniesionym z tej pracy doświadczeniom dostrzegł ogólnokształcący charakter slojdu
i stał się w latach 1908-1918 pionierem jego nauczania w duńskich szkołach
ogólnokształcących. Wprowadził on do nich narzędzia, których rozmiary i waga odpowiadały
sile i sprawnością rozwijających się dzieci.
ChociaŜ Mikkelsen wzbogacił doświadczenia Salomona własnym dorobkiem teoretyczno-
dydaktycznym ,to jednak wpadł on ,podobnie jak jego szwedzki kolega, w sztywną
,schematyczną i abstrakcyjną metodę pracy. Polegała ona na wprowadzeniu do nauki
gotowych modeli,na ich naśladowaniu i jednakowym wykonaniu.
DąŜenia do połączenia slojdu z elementami chałupniczego przemysłu reprezentował
Duńczyk Adolf von Clauson-Kaas(1826-1906).Jego pomysły w tej dziedzinie cieszyły się
duŜym uznaniem i znalazły naśladowców w Niemczech, Austrii,w Galicji oraz na ziemiach
polskich oraz zaboru pruskiego.
Na podstawie tych wszystkich doświadczeń wspomniany juŜ francuski pedagog Ferriere
twierdził, Ŝe praca ręczna wpływa dodatnio na rozwój fizyczny dzieci, zaspokaja ich potrzebę
ruchu, uczy je przystosowywać się do otoczenia, przyczynia się do rozwoju ich sił
psychicznych, pogłębia znajomość fizyki, ekonomii, rozwija wyobraźnię, fantazję, refleksję, a
nawet początki naukowego myślenia. Przyczynia się równieŜ do rozbudzeniawraŜliwosci
estetycznej oraz do rozwoju moralnego i społecznego młodzieŜy. Dzięki niej bowiem
młodzieŜ uczy się rzetelności pracy i uczciwego współzawodnictwa, nabiera zaufania we
własne siły i szacunku dla pracy, przyzwyczaja się do harmonijnego współdziałania z
kolegami.
Pod koniec ubiegłego wieku skandynawscy zwolennicy slojdu zaczęli dopatrywać się w
nim jednego ze środków zaradczych przeciwko nędzy i przestępczości nieletnich. Świadczy o
tym tłumaczona w 1906 r. na język polski ksiąŜka „Pracowanie dla dzieci”Anny Hierta-
Retius- przedstawicielki slojdu szwedzkiego. Dzięki spostrzeŜeniom wyniesionym z
ówczesnego szkolnictwa Anglii i Francji domagała się ona nie tylko wprowadzenia pracy
