Dzieci jako świadkowie przemocy w rodzinie:

Amerykański pediatra Henry Kempe  skupił zainteresowanie specjalistów z 

różnych dziedzin na problemie bitych i zaniedbywanych dzieci. Wprowadził tzw. 
Syndrom maltretowanego dziecka, czyli zespół objawów związanych z zagadnieniem 
przemocy na dzieciach. 

Wpływ przemocy w rodzinie na dziecko może być bezpośredni – wtedy, kiedy 

jest ono świadkiem przemocy. Nawet jeżeli dziecko nie widzi aktów przemocy, może 
je słyszeć (np. krzyki, wyzwiska, płacz), poza tym zauważa późniejsze jej skutki np. 
siniaki u matki, zdemolowane mieszkanie, krew itd. Wtedy dziecko poddane jest presji 
sytuacji, odczuwa niepokój, lęk oraz obawy matki przed powrotem oprawcy. Jest to 
dla dziecka niewątpliwie silny uraz psychiczny, który pogłębia się, kiedy dziecko staje 
się dodatkowo ofiarą przemocy.

Zaburzenia emocjonalne występujące u dzieci, które są świadkami przemocy, 

przejawiają się w:

Zaburzeniach zachowania: agresja, napady złości, nadruchliwość, 

zachowania przestępcze, wagarowanie.

Emocjonalnych problemach: lęk, smutek, złość, niska samoocena
Problemach w funkcjonowaniu społecznym: odrzucenie przez grupę 

rówieśniczą, niezdolność do empatii, małe umiejętności społeczne

Problemach funkcjonowania poznawczego: słabe wyniki w nauce, 

opóźnienie w rozwoju intelektualnym, opóźnienie w rozwoju mowy

W zakresie zdrowia fizycznego: bezsenność, zaburzenia jedzenia, 

moczenie nocne, symptomy chorób psychosomatycznych

Oprócz tego: trudności w rozumieniu uczuć, przede wszystkim miłości i 

bliskości, co rzutuje na późniejsze relacje z partnerem w dorosłym życiu oraz 
dziedziczenie wzorców zachowania (trzykrotnie większe).

Wpływ przemocy różni się w zależności od wieku i płci dziecka oraz systemu 

wsparcia:

Niemowlęta: różne problemy zdrowotne, problemy ze spokojnym snem, 

nadmierna płaczliwość.

Dzieci w wieku przedszkolnym: paniczny lęk, drażliwość, bojaźliwość, jąkanie 

się.

Dzieci starsze: duży poziom lęku, są zamknięte w sobie, agresywne
Chłopcy: bardziej agresywni, miewają napady złości,
Dziewczynki: wycofane, pasywne, nieufne wobec mężczyzn

Pomoc: kiedy?

W przypadku ostrej sytuacji kryzysowej – kiedy interweniuje policja, lub bita 

matka przenosi się do schroniska dla bitych kobiet. Wtedy postępowanie wobec 
dziecka przebiegać powinno zgodnie z zasadami interwencji kryzysowej, skupiając się 
na bezpieczeństwie i stanie fizycznym dziecka. Należy dojść do tego, czy dziecko było 

bite i czy zaspokojone są jego podstawowe potrzeby. Ze starszymi dziećmi powinien 
zostać ułożony plan bezpieczeństwa, czyli dokładne instrukcja na wypadek 
ponownego zagrożenia przemocą (rozpoznanie sygnałów ze strony rodziców, sposoby 
ucieczki, porozumiewania się między sobą, nauka zachowywania miejsca pobytu w 
tajemnicy).

Sytuacja ujawnienia przemocy: kiedy rodzice poszukują pomocy 

psychologicznej dla siebie. Należy poznać okoliczności przemocy i jej wpływ na 
dziecko. Potrzebna jest rozmowa diagnostyczna z samym dzieckiem, gdyż matka 
najczęściej obwinia siebie za niedostateczną ochronę dziecka przed agresywnym 
ojcem, a zarazem nie dostrzega powiązania między przemocą partnera wobec niej, a 
zaburzeniami dziecka. Aby pomóc dziecku uporać się z trudną sytuacją, konieczna jest 
intensywna pomoc psychologiczna ofierze – czyli matce.

Ujawnienie przemocy przy okazji innych problemów: np. podczas rutynowego 

badania u lekarza pediatry. Ważne jest zadbanie o ochronę i bezpieczeństwo dziecka i 
innych członków rodziny, przemyślenie, czy dziecku nie grozi odwet za ujawnienie 
faktu przemocy i czy czuje się ono na tyle bezpieczne przy terapeucie, ażeby spotkać 
się razem z rodzicami w celu omówienia problemu.

Leczenie: nim specjalista podejmie leczenie, musi nawiązać bezpieczny kontakt 

z dzieckiem, a nie naciskać na ujawnienie szczegółów przemocy. W kontakcie z 
dziećmi w wieku dojrzewania mogą się pojawić problemy w relacji z terapeutą w 
wyniku przeniesienia na niego negatywnych uczuć wobec rodziców.

Wskazania do leczenia: Decyzja o sposobie i długości leczenia powinna być 

podejmowana na podstawie diagnozy problemów emocjonalnych dziecka, oceny 
poziomu rozwoju psychofizycznego i kontekstu rodzinnego. W przypadku młodszych 
dzieci można korzystać z rysunków i zabawy, a dzieci w wieku szkolnym i 
dojrzewania – terapie grupowe. Grupy powinny być prowadzone w koterapii, 
(najlepiej przez kobietę i mężczyznę). Grupa taka ma nie tylko cel terapeutyczny ale 
także profilaktyczny, gdyż zapobiega przejmowaniu wzorów zachowań sprawcy lub 
ofiary. Spotkania pełnią więc rolę psychicznego wentylu bezpieczeństwa, tzn. dają 
możliwość odreagowania: np. lęku czy frustracji.