SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA  
W WARSZAWIE 
KATEDRA ANALIZY RYNKÓW I KONKURENCJI 

 

prof. dr hab. Roman Sobiecki 

 
Podstawowe struktury 

rynkowe 
 

 

Plan wykładu 

1.

Model konkurencji doskonałej 

2.

Monopol pełny 

3.

Konkurencja monopolistyczna 

4.

Oligopol 

5.

Nietypowe struktury rynkowe 

6.

Porozumienia monopolistyczne 

7.

Antymonopolowa polityka państwa 

8.

Kluczowe pytania 

Model konkurencji doskonałej 

Założenia modelu konkurencji doskonałej: 

1.

Na rynku występuje bardzo duża liczba producentów (sprzedających), z których 
każdy jest na tyle mały, że nie jest w stanie wpływać na kształtowanie się ceny 
rynkowej  

2.

Na rynku występuje bardzo duża liczba konsumentów (kupujących), z których 
żaden nie jest na tyle silny, by móc wpływać na cenę rynkową towaru lub usługi 

3.

Konsumenci posiadają pełną informację o rynku ( w tym o cenach) i jest im 
obojętne, u którego sprzedającego zakupią towar 

4.

Wszyscy producenci wytwarzają i sprzedają wyroby homogeniczne, co oznacza, 
iż towary jednego sprzedającego są nie do odróżnienia od towaru wszystkich 
pozostałych 

5.

Producenci (sprzedający) mają pełna swobodę wejścia i wyjścia z rynku, to 
znaczy, że koszty wejścia i wyjścia z rynku nie występują, bądź są minimalne 

6.

Sprzedający jest cenobiorcą (cenę rynkową wyznacza rynek) 

Model konkurencji doskonałej 
 

Krzywe popytu 

a) dla firmy b) dla rynku 

Monopol pełny 

 

Cechy monopolu pełnego 

1.

Jeden sprzedawca na rynku 

2.

Produkt nie posiada nawet zbliżonych substytutów 

3.

Bariery wejścia na rynek zabezpieczają monopolistę przed 

konkurentami 

4.

Sprzedający jest cenotwórcą, ustalona przez niego cena jest ceną 

rynkową. Cena nie jest ustalana na maksymalnym poziomie lecz na 

poziomie zapewniającym maksymalny zysk 

5.

W dłuższym okresie monopolista musi liczyć się z wejściem na 

rynek substytutów 

Odwrotnością monopolu jest monopson 

(sytuacja dominacji po stronie kupującego) 

Monopol pełny 

Krzywe popytu 

dla firmy i rynku są te same 

 

Konkurencja monopolistyczna 

 

Cechy konkurencji monopolistycznej 

1.

Na rynku występuje nieznaczna liczba producentów 
(sprzedających) oferujących niewiele różniące się towary lub usługi 

2.

Wejście na rynek jest ograniczone niewielkimi kosztami 

3.

Oferowane towary lub usługi posiadają swoje substytuty 

4.

Sprzedający konkurują między sobą stosując przede wszystkim 
formy pozacenowe (np. reklama)  

 
 

 

Konkurencja monopolistyczna 

 
 

 

Krzywa popytu rynkowego 

(firmy mogą być cenotwórcą, ale nie jest dla nich korzystne 

konkurowanie cenowe)  

  

Oligopol 

 

 

Cechy oligopolu

  

1.

Na rynku występuje od dwóch do kilkunastu producentów 

(sprzedających) 

2.

Producenci wytwarzają , albo taki sam towar (np. stal), albo 

zróżnicowany (np. samochody)  

3.

Decyzje cenowe oligopolistów są wzajemnie zależne  

 a) oligopolista występuje w roli monopolisty (jeśli dominuje na rynku) 
 b) oligopolista występuje w roli lidera cenowego 
 
Sytuację na rynku, na którym występuje kilkunastu sprzedających może 

nazywać polipolem

  

  

 
Charakterystyka form struktur rynkowych 

  

Forma rynku 

Liczba 
firm 

Swoboda 
wejścia 

Rodzaj 
produktu 

Przykłady 

Konkurencja 
doskonała 

Bardzo 
duża 

Brak barier 

(duża 
elastyczność 
cenowa popytu 

homogeniczny  Złoto, układy 

scalone, pszenica 

Monopol 

Jedna 

Blokada 
wejścia 

jeden 

Energia elektryczna 
usługi pocztowe, 
telekomunikacyjne  

Konkurencja 
monopolistyczna 

Wiele 

Względnie 
łatwa 

zróżnicowany 

Książki, proszek do 
prania, pióra, papier 

Oligopol 

kilka 

Trudna 

(mała 

elastyczność 
cenowa popytu 

Standaryzowa
ny lub 
zróżnicowany 

Stal, samochody, 
żarówki, przetwory 
zbożowe 

Rynek kontestowalny 

kilkanaś
cie 

Trudna 

(duża 
elastyczność 
cenowa popytu 

Standaryzowa
ny 

Usługi lotnicze 

Porozumienia monopolistyczne 

 

1.

Kartel 

2.

Syndykat 

3.

Trust 

4.

Koncern 

5.

Konglomerat 

 

Antymonopolowa polityka państwa 

Praktykami monopolistycznymi, zgodnie z ustawą o ochronie 

konkurencji i konsumenta są: 

 

1.

Narzucenie uciążliwych warunków umów, przynoszących podmiotowi 
narzucającemu nieuzasadnione korzyści 

2.

Nabywanie udziałów lub akcji spółek bądź majątku podmiotów gospodarczych, 
jeśli skutkiem takiego nabycia mogłoby być istotne ograniczenie konkurencji 

3.

Łączenie przez tą samą osobę funkcji dyrektora, członka zarządu, członka rady 
nadzorczej lub komisji rewizyjnej w konkurujących ze sobą podmiotach 
gospodarczych, z których co najmniej jeden posiada ponad 10% udziału w 
rynku 

4.

Ustalenie, bezpośrednio lub pośrednio, cen lub zasad ich kształtowania między 
konkurentami w stosunkach oz osobami trzecimi 

5.

Podzial rynków według kryteriów terytorialnych, asortymentowych lub 
podmiotowych 

Antymonopolowa polityka państwa 

Praktykami monopolistycznymi, zgodnie z ustawą o ochronie 

konkurencji i konsumenta są: 

6.

6. Ustalenie lub ograniczenie wielkości produkcji, sprzedaży lub skupu 
towarów 

7.

7. Ograniczenie dostępu do rynku lub eliminowanie z rynku podmiotów 
gospodarczych nie objętych porozumieniem 

8.

8. Ustalenie przez konkurentów warunków umów zawieranych a osobami 
trzecimi 

9.

9. Nadużywanie pozycji dominującej, zwłaszcza:  

6.

przeciwdziałanie ukształtowaniu się warunków niezbędnych do powstania bądź rozwoju 
konkurencji 

7.

sprzedaż towarów w sposób powodujący uprzywilejowanie niektórych podmiotów 
gospodarczych 

8.

nieuczciwe oddziaływanie na kształtowanie cen, w tym odsprzedaży oraz sprzedaży 
poniżej kosztów w celu eliminacji konkurentów  

 

 

Antymonopolowa polityka państwa 

Podmiotom gospodarczym zajmującym pozycję 

dominującą zakazuje się także: 

 

1.

Ograniczanie, pomimo posiadanych możliwości, produkcji lub sprzedaży 
lub skupu towarów, w szczególności prowadzące do podwyższania cen 

2.

Wstrzymywanie sprzedaży towarów prowadzące do podwyższania cen 

3.

Pobierania nadmiernie wygórowanych cen (np. lichwa) 

Kluczowe pytania 

1.

Jakie znaczenie dla funkcjonowania rynku ma struktura rynkowa? 

2.

Czym charakteryzuje się model konkurencji doskonałej? 

3.

Czy w praktyce jest możliwa konkurencja doskonała? 

4.

Jakie są cechy monopolu pełnego i jakie mogą być jego skutki dla 

uczestników rynku? 

5.

Na czym polega społeczny koszt monopolu i w jaki sposób można go 

określić? 

6.

Na czym polega monopson i jakie mogą być jego skutki dla uczestników 

rynku? 

7.

Co wyróżnia konkurencję monopolistyczną i na jakich rynkach ona 

dominuje? 

8.

Dlaczego ukształtował się oligopol i jaki jest jego wpływ na funkcjonowanie 

rynku? 

9.

Jakie nietypowe struktury rynkowe powstają na współczesnym rynku? 

10.

Jakie są cele i praktyczna skuteczność ustawodawstwa antymonopolowego?