Dokładność graficzna mapy zasadniczej 

• Punkty osnowy poziomej 

± 0,1 mm (skale 1:5000, 1:2000, 1 :1000) 

± 0,2 mm (skala 1:500) 

• Punkty sytuacyjne I grupy dokładnościowej 

± 0,3 mm 

• Punkty sytuacyjne II i III grupy dokładnościowej 

± 0,6 mm 

Dokładność osnów - pozioma 

• Podstawowa fundamentalna – 1 klasa 

mp ≤ ± 0,01 m (1pkt/20000 km2) 

• Osnowa podstawowa bazowa – 2 klasa 

mp ≤ ± 0,01 m (1pkt/50 km2) 

• Osnowa szczegółowa – 3 klasa 

mp ≤ ± 0,07 m (nowe) oraz 2 i 3 klasa (mp ≤ ± 0,05m, mp ≤ ± 

0,10 m 

• Osnowa pomiarowa 

mp ≤ ± 0,10 m 

Dokładność osnów - pionowa 

• Podstawowa fundamentalna – 1 klasa 

62 punkty sieci EUVN 

• Podstawowa bazowa – 2 klasa 

± 1,5 mm/km 

• Osnowa szczegółowa – 3 klasa 

± 4 mm/km ; mh ≤ ± 0,01 m 

• Osnowa pomiarowa 

± 20 mm/km; mh ≤ ± 0,02 m 

Warunki instrumentalne 

Warunek libelli LL VV 

Warunek kolimacji HH CC 

Warunek inklinacji HH VV 

LL – oś libelli (styczna w punkcie głównym libelli do 

krzywizny libelli 

HH – oś obrotu lunety 

VV – oś główna teodolitu 

CC - oś celowa (przechodzi przez środek krzyża kresek i 

punkt główny obiektywu) 

Rektyfikacja teodolitu 

Warunek libelli (sprawdzanie i rektyfikacja) 

1. Ustawiamy teodolit na statywie i poziomujemy za 

pomocą libelli pudełkowej . 

2. Ustawiamy libellę rurkową równolegle do dwóch, 

dowolnie wybranych, śrub poziomujących. 

3. Poziomujemy libellę za (doprowadzamy do górowania) za 

pomocą poprzednio wybranych śrub poziomujących. 

4. Obracamy libellę o 180 stopni i obserwujemy pęcherzyk 

libelli. 

5. Wychylenie pęcherzyka świadczy o braku prostopadłości 

osi libelli do osi głównej teodolitu. 

6. Rektyfikacja. Połowę wychylenia usuwamy śrubą 

poziomującą (jedną z tych dwóch), drugą połowę śrubkami 

rektyfikacyjnymi libelli. 

7. Ponownie poziomujemy, obracamy o 180 stopni. 

Sprawdzamy. 

Centrowanie teodolitu wykonujemy łącznie z jego 

poziomowaniem. 

1. Ustawiamy teodolit tak, aby spodarka była w przybliżeniu 

pozioma a punkt nad którym centrujemy był widoczny w 

polu widzenia pionownika optycznego. 

2. Śrubami poziomującymi doprowadzamy po pokrycia się 

krzyża kresek (lub dwóch centrycznych kółek) pionownika 

optycznego z punktem nad którym teodolit centrujemy. 

3. Skracając lub wydłużając nogi statywu (wciskając je w 

podłoże) poziomujemy teodolit. 

4. Powtarzamy czynności opisane w pkt 2 i 3. 

5. Ponownie (jeżeli zachodzi konieczność ) powtarzany 

czynności opisane w pkt 2 i 3. 

6. Po wykonaniu kilku iteracji teodolit jest w przybliżeniu 

spoziomowany i w przybliżeniu ustawiony nad punktem. 

7. Przeprowadzamy właściwe poziomowanie teodolitu 

(libella równolegle do dwóch śrub poziomujących, 

górowanie, obrót o 90 stopni, poziomowanie trzecią śrubą. 

8. Jeżeli teodolit nie jest ustawiony nad punktem z 

wymaganą dokładnością, zwalniamy delikatnie śrubę 

sprzęgającą (łączącą teodolit ze statywem) i delikatnie 

„nasuwamy” teodolit nad punkt. Przykręcamy śrubę 

sprzęgającą. 

9. Sprawdzamy i ewentualnie poprawiamy poziomowanie. 

10. Sprawdzamy i ewentualnie poprawiamy centrowanie 

(pkt . 

11. Sprawdzany poziomowanie. 

Błędy występujące przy pomiarze kąta poziomego 

Błąd poziomowania 

Błąd centrowania 

Błąd celowania 

Błąd odczytu 

Błąd kolimacji 

Błąd inklinacji 

Rodzaje analiz dokładnościowych 

• Analiza dokładności a’priori (wstępna)służy do wyboru 

metod pomiarowych i sprzętu 

• Analiza dokładności a’posteriori (na podstawie 

materiałów polowych) służy do oceny poprawności 

wykonania  

pomiarów i do wagowania obserwacji przed wyrównaniem 

• Analiza ostateczna (ścisła z wyrównaniem) 

Błędy metody analitycznej 

• Błąd względny 1 : 1000 

błędy odwzorowania 

błędy osnowy 

błędy pomiarów terenowych 

Błędy metody graficznej 

• Błąd względny 1:100 – 1 :400 

błędy odwzorowania 

błędy osnowy 

błędy pomiarów terenowych 

błędy kartowania mapy 

błędy wykreślenia mapy 

błędy deformacji arkusza mapy 

błedy graficznego odczytania długości odcinków 

Błędy metody mechanicznej 

• Błąd względny 1:100 - 1 :400 

błędy odwzorowania 

błędy osnowy 

błędy pomiarów terenowych 

błędy kartowania na mapie 

błędy wykreślenia 

błędy deformacji arkusza 

błędy wyznaczenia stałych planimetru 

błędy planimetrowania 

Zasady planimetrowania 

1. Na początku planimetrowania kąt pomiędzy ramieniem 

wodzącym a biegunowym powinien tworzyć w przybliżeniu 

kąt prosty. 

2. Kąt między ramionami wodzącym a biegunowym nie 

może być większy od 150⁰ ani mniejszy od 30⁰. 

3. Planimetrowany obiekt nie może być zbyt śliski, kółko 

całkujące musi mieć właściwe tarcie zapewniające 

swobodny obrót. 

4. Obiekt planimetrujemy dwa razy przestawiając biegun 

symetrycznie do pierwszego ustawienia 

5. Odczytujemy zawsze 4 cyfry (tarczka, podział, podział, 

noniusz). 

Interpretacja geometryczna stałych planimetru 

• Stała mnożenia – pole prostokąta o bokach równych 

długości ramienia wodzącego i 1/1000 obrotu kółka 

całkującego. Stała mnożenia np. dla mapy w skali 1:1000 

wynosi 10 m . 

• Stała dodawania – pole koła martwego (obojętnego) które 

zatoczy planimetr przy nieruchomym kółku całkującym. 

Niwelację stosujemy do: 

• wyznaczania różnic wysokości ciągów niwelacyjnych 

(geometryczna precyzyjna i techniczna, trygonometryczna, 

GNSS), 

• wyznaczania pionowego ukształtowania terenu, niwelacja 

powierzchniowa (geometryczna techniczna, 

trygonometryczna, GNSS, skaning laserowy). 

Warunki instrumentalne niwelatora 

1. Niwelator ze śrubą elewacyjną: 

warunek równoległości osi celowej do osi libelli – warunek 

libelli CC II LL 

2. Niwelator samopoziomujący: 

warunek właściwego ustawienia osi celowej przez 

kompensator w poziomie – warunek quasilibelli. 

Inne błędy niwelacji 

2. Refrakcja pionowa. 

3. Zakrzywienie Ziemi. 

4. Brak pionowego ustawienia łat.. 

5. Błąd odczytu z łaty. 

6. Osiadanie łat (żabek). 

7. Osiadanie instrumentu. 

8. Błąd stopki łaty (zera łaty). 

Sprawdzanie i rektyfikacja warunku  

CC II LL lub CC II „LL” 

Niezależnie od typu niwelatora sprawdzanie warunku libelli 

(quasilibelli) odbywa się w taki sam sposób. Warunek ten 

możemy sprawdzić metodą podwójnej niwelacji (środek i 

stanowisko excentryczne) lub  

metodą Kukkamaki (trzech równych odcinków). Różna jest 

metoda rektyfikacji. W niwelatorze ze śrubą elewacyjną 

rektyfikujemy libellę elewacyjną, w samopoziomujących 

przesuwamy krzyż kresek. 

Sprawdzanie warunku libelli metodą podwójnej niwelacji 

1. Wykonujemy podwójna niwelację (ze zmianą wysokości 

osi celowej) ze środka (stosując równe celowe). 

2. Zamiast odczytów w1, p1, oraz w2, p2 otrzymujemy w’1, 

p’1 oraz w’2, p’2. 

3. Ze względu na równość celowych i ten sam kąt zawarty 

pomiędzy osią poziomą a osią celowa odcinki p1-p’1 i w1-

w’1 oraz p2-p’2 i w2-w’2 są sobie równe. 

4. Wobec tego Δh1 = p1 – w1 = p’1 – w’1 oraz h2 = p2 – w2 

= p’2 – w’2 

12Stanowisko excentryczne 

131. Wykonujemy niwelację ze stanowiska excentrycznego. 

2. Wobec nierównych celowych odcinki t1-t”1 oraz w1-w”1 

są różne. 

3. Ze względu na długość celowej zakładamy że t1 = t”1. 

4. Wobec powyższego jeżeli Δh centr = Δh excentr. to 

warunek libelli jest spełniony. 

5. W przeciwnym wypadku niwelator musimy rektyfikować. 

Jeżeli warunek spełniony to zachodzi równość: 

O4 – O1 = O3 – O2  

W innym wypadku: 

O4 – O’1 = O’3 – O’2 

Obliczamy poprawny odczyt: 

O4 = O’1 – O’2 + O’3