Sposoby zdobywania pozycji do planu wydawniczego

I. Przychodzi autor do wydawnictwa

a) ma dzieło
b) ma pomysł 

II. Wydawnictwo zamawia książkę

III. Jest publikacja zagraniczna, którą można przetłumaczyć 

I. Przychodzi autor do wydawnictwa z gotowym dziełem



 

Zalety

:



mamy  gotową  pracę, nie kupujemy kota w worku, wiemy jak wygląda dzieło, 
możemy   od   razu   określić   kształt   edytorski,   gdyż   znamy   charakter   książki   i 
specyfikę jej tekstu 



wiemy na jaki rynek może być przeznaczona, jaki jest jej poziom  [popularna, 
szkolna, naukowa] i odpowiednio dobieramy rozwiązanie edytorskie



znamy   objętość   –   możemy   zabudżetować  książkę   wraz   z   elementami 
dodatkowymi, gdyż wiemy, ile ma stron, ile ilustracji, jakie ilustracje etc.



widzimy od razu wszelkie niedostatki książki, nic się nie ukryje



możemy zaplanować harmonogram i wiemy, ile czasu zajmą ew. poprawki, nie 
ma ryzyka opóźnienia

1

 

Wady:



gotowy tekst może nie pasować do strategii wydawniczej, ale jeżeli zależy nam 
na autorze [znane nazwisko] wówczas książkę trzeba przepracować, ale często 
autor jest przywiązany do tekstu i niechętnie słucha uwag wszelakich 

II. Przychodzi autor do wydawnictwa z pomysłem na książkę

Autor powinien złożyć wydawnictwu oficjalną propozycję wydawniczą:

1.

Co to za dzieło: tytuł i opis, czego dotyczy

2.

Dla kogo książka jest przeznaczona [dzieci, młodzież, studenci, starożytnicy]

3.

Dokładny konspekt z charakterystyką zawartości



na   tym   etapie   autor,   zwłaszcza,  jeżeli   jest   niedoświadczony,   powinien 
zaplanować   przy  pomocy   redaktora   objętość   poszczególnych   części   –   aby 
uniknąć sytuacji gdy np. cała książka ma liczyć 20 ark., a autor rozpisał się w 
kilku początkowych, i zaczyna skracać następne by zmieścić się w limicie – 
rozdziały powinny być proporcjonalne, lepiej zaplanować to na początku.

4.

Propozycje   wszystkich  materiałów   dodatkowych  towarzyszących   książce 
[indeksy, aneksy, płyty CD, aneksy internetowe

2

]

5.

Autor powinien napisać coś o sobie [nie każdy jest Słowackim, co wielkim poetą 
był]

1

 co najwyżej przy korekcie, ale są to nieznaczne opóźnienia, przewidywane w planie, a nie 

wielomiesięczne bumelanctwo rozlazłego autora.

2

 które mogą np. zawierać testy sprawdzające wiedzę nabytą przy pomocy danego podręcznika etc.

6.

Informacja   o   stosunku  książki   do   pozostałych   pozycji   na   rynku   –   czy   jest 
konkurencyjna, czy wspomagająca

3

 

7.

Można   już   poprosić   o  nazwiska   sugerowanych  recenzentów  wraz   z   ew. 
uwagami dotyczącymi animozji osobistych  vel merytorycznych [napisał tą samą 
książkę, ma kontrowersyjne poglądy etc.]. Dzięki temu wiemy, kto się liczy w 
danej dziedzinie, nawet jeśli nie uwzględnimy wszystkich sugestii autora.

  W   interesie   redaktora   jest   uzyskanie   od   autora   jak   najbardziej   szczegółowych 
informacji, w przeciwnym razie będzie musiał tracić czas na grzebanie po bibliografiach i 
Internecie. 

 

Zalety tworzenia książki od początku

:



można dyskutować z autorem, zwłaszcza, gdy chcemy umieścić książkę w serii i 
musimy dopasować poziom lub założenia do pozostałych pozycji



mamy  doświadczenie   z   rynkiem   i   wiemy,   co   się   sprzeda   –   możliwość 
zoptymalizowania potencjalnego dzieła pod kątem nabywcy



autor jest bardziej skłonny do słuchania uwag i sugestii, łatwiej mu jest się do 
nich stosować, gdy uwzględnia je na bieżąco a nie ex post.

 

Wady

:

 Jak przy książce zamawianej – vide dalej – a zwłaszcza:



książki nie ma de facto, ona jest dopiero in spe



określenia parametrów są bardzo umowne i niedokładne, zwłaszcza, jeżeli chodzi 
o objętość – autorzy lubią się rozpisywać, choć czasem tworzą gnioty narzekając 
na brak weny…



problem stanowi dotrzymywanie terminów

III.

Wydawnictwo zamawia książkę



Przydatne, gdy planujemy serię i szukamy do niej pozycji - wiemy, czego chcemy, 
wówczas planujemy serię i szukamy pasujących publikacji



Od   redaktora   inicjującego   wymaga   się   świadomego   tworzenia   planu 
wydawniczego – każde wydawnictwo ma jakąś strategię, zaś autorzy nie 
zawsze piszą i przynoszą to, co akurat można czy trzeba wydać.



Możemy ułożyć hierarchię autorów i zapytywać kolejno – niektórzy będą się 
wykręcać nadmiarem pracy bądź brakiem zainteresowania tematyką.

 

Zalety

:



możliwość wpływania na kształt publikacji – zamawiamy 30 arkuszy na poziomie 
maturalnym, a nie 5 tomów niestrawnych nawet dla doktorantów



łatwiejsze planowanie – zamawianie na termin, w którym powinien wyjść kolejny 
tom serii – seria musi być periodyczna, pożądana jest regularność ukazywania się 
poszczególnych tytułów.

 

Wady

:

3

 e.g. W. Anders – „Bez ostatniego rozdziału… - wspomnienia z lat 1939-1946” i Z. Szyszko-Bohusz – 

„Czerwony sfinks – uzupełnienie do wspomnień gen. Andersa”.



Autor może się opóźnić – dotyczy to wszystkich typów książek i większości 
autorów 



Istnieje jeszcze niewielkie ryzyko, że zamówiona książka, którą redaktor de facto 
współtworzy zostanie nagle przekazana przez autora innemu wydawcy – jest to 
świństwo, lecz czasem się zdarza…

Gdzie szukać autorów i jak z nimi postępować?

- książki naukowe – spośród środowiska akademickiego, poprzez bazy danych lub własne 
kontakty
- literatura piękna – można ogłaszać konkursy, czasem autorzy sami przychodzą
- należy orientować się, kto „siedzi” w danej tematyce. 
Warto   również,   zwłaszcza   w   przypadku   młodych   autorów   zapoznać   się   z 
dotychczasowym   dorobkiem   [chyba,   że   to   debiut].   Można   dzięki   temu   poznać   styl 
pisania autora, jego sposób myślenia etc.  Jest to zalecane również wobec naukowców, 
gdyż  nierzadko  naprawdę wybitni  uczeni nie mają  za grosz talentu  pisarskiego i nie 
potrafią pisać przystępnie

4

.

Warto poprosić autora na początku pracy o  próbkę tekstu  [e.g. pierwszy rozdział] – 
rozsądni autorzy wiedzą, że redaktor nie jest cenzorem i nie zamierza popsuć tekstu, 
tylko   go   poprawić.   Redaktor   pomaga   ukierunkować   pracę   na   wczesnym   etapie   jej 
powstawania, co potem oszczędza sporo wysiłku przy korekcie. 
Niektórzy autorzy lubią otrzymywać instrukcje – czują się wówczas dopieszczeni :-D
Dobry   wydawca   powinien   mieć  instrukcję  dla   autorów,   precyzującą,   jak   powinny 
wyglądać prace składane przez nich w wydawnictwie. Szczególnie ważne są:



czcionka, interlinia, marginesy

5

 



uwagi dotyczące bibliografii i przypisów

6



jednolity zapis nazwisk, toponimów, skrótów i skrótowców



wymagania dotyczące wersji elektronicznej

7

 - jaki program, format pliku, sposób 

dostarczenia [raczej pendrive lub mailowo zamiast dyskietek]

Czasem autorzy lubią samodzielnie łamać tekst i ustalać formatowanie tekstu, 
lecz jest to niepotrzebny wysiłek, gdyż i tak w wydawnictwie używa się zupełnie 
innych programów, niekompatybilnych z pecetowymi edytorami tekstu – później 

przy konwertowaniu takich plików całe formatowanie diabli biorą, a tekst wygląda nieraz 
jak Hiroszima. Autor powinien jedynie zaznaczać wyróżniki merytoryczne, a nie bawić 
się w formatowanie.
Oddzielna  instrukcja powinna obowiązywać przy pracy zbiorowej:
- nie chodzi o niwelowanie indywidualnych różnic stylu, a po prostu o jednolity poziom 
przystępności

8

 

4

 por. podręczniki do archiwistyki wydawane przed środowisko toruńskie 

5

 by nie dostać tekstu petitem bez interlinii z marginesem 1mm, bo autor oszczędza miejsce

6

 jednym wystarcza zasada: „dowolny system, byle konsekwentnie”, inni wymagają reguł Bibliografii 

Historii Polskiej

7

 dzieła z dużą ilością wzorów, równań etc. powinny być edytowane w czymś bardziej zaawansowanym niż 

MS Word.

8

  aby   nie   było   tak,   że   jedna   część   jest   na   poziomie   bryku,   a   druga   wprawia   w   zakłopotanie   nawet 

profesorów



- jednolite nazewnictwo, miary, wagi

9

Podobne uwagi odnoszą się do książki seryjnej – autorzy muszą wiedzieć, jak wyglądają 
pozostałe tomy

Tłumaczenia



Od tłumaczy dzieł zagranicznych należy wymagać uzasadnienia, dlaczego akurat 
ta   książka   jest   warta   tłumaczenia   na   polski   –   tłumacz   chce   zarobić,   a   często 
chałturzy   w   różnych   wydawnictwach   i   będzie   na   siłę   przekonywał,   że   warto 
tłumaczyć  „cokolwiek”  co tylko  ukazało się za granicą, gdyż  ma  w  tym  swój 
interes. Zwłaszcza, że niektórzy tłumacze raz przekładają Goethego, innym zaś 
razem Mein Kampf a potem jeszcze baśnie braci Grimm…



Obowiązkowe jest zgłoszenie i skontrolowanie próbki



Tłumacze   często   specjalizują   się   w   określonym   rodzaju   literatury,  lub   też   są 
pracownikami naukowymi lub dydaktycznymi – wówczas znają specjalistyczne 
słownictwo i tajniki zagadnienia, dzięki czemu nie wynikają takie kwiatki, jak 
„mały generał” w tłumaczeniu Oświeceniowego pamiętnika

10

1. Źródła tłumaczeń:

a)

oferty tłumaczy, często ze środowisk akademickich 

b)

własne poszukiwania redaktora:



katalogi wydawnictw obcych - rozsyłane na prawo i lewo



katalogi internetowe – często stosowane przez małe firmy ze wzgl. na niższe 
koszta



wydawnictwa   wielobranżowe  [e.g.   PWN]   oferują   listy   subskrypcyjne 
dotyczące określonej tematyki



międzynarodowe targi książki

MTK   w   Warszawie   odbywające   się   w   ostatnim   tygodniu   maja   w   PKiN

11

  -   dość 

prowincjonalne  na skutek  polityki  Ars  Polonia,  straciły  znaczenie  na rzecz  Pragi,  
Wilna i Moskwy.
Najważniejsze  targi odbywają  się we Frankfurcie  nad Menem  w drugim  tygodniu  
października. Trwają 5 dni w 8 ogromnych halach po 3 kondygnacje:



 tam głównie handluje się prawami do książek, same książki są dodatkiem 





 można nawiązać osobiste kontakty, znacznie ułatwiające późniejszą współpracę 
on-line



 okazja do podpatrzenia mody panującej na świecie  – jak na każdym rynku raz 
modne są książki o hafcie krzyżykowym, a raz o modelarstwie



  sposobność   do   szpiegowania   rozwiązań   edytorskich,   serii,   materiałów 
poligraficznych  etc.

Ważne targi odbywają się również w Londynie, Waszyngtonie, Toronto, Jerozolimie, 
Tokio, Pekinie, Hong-Kongu, Bangkoku, Budapeszcie, Moskwie

12

 i Bolonii

13

.

9

 przykładowo w książce o artylerii II wojny światowej kalibry mogą być podawane w milimetrach, calach, 

funtach bądź pudach  - bądź tu mądry i przeliczaj 

10

 dosłowne tłumaczenie fr. le petit General, w kontekście źródła oznaczało „hetman polny”

11

 duszno ze względu na stalinowską klimatyzację

12

 targi książki ogólnej oraz targi humanistyczne

13

 głównie książki dziecięce

2. Ocena książki zagranicznej



powinien dokonać jej  specjalista z dziedziny – czasem trudno dobrać – e.g. w 
przypadku bajek mógłby nim być: psycholog dziecięcy, pedagog, inny pisarz – 
czy książka nadaje się na polski rynek?



książka zagraniczna powinna być przejrzana przez wydawcę przed podpisaniem 
umowy z wydawcą zagranicznym – należy ocenić  oryginał i nie sugerować się 
notatkami katalogowymi, zarówno dot. autora jak i książki – wszystkie piszą, że 
jest to rewolucyjne dzieło i światowy bestseller, a autor jest najlepszy w całej 
Galaktyce.



następnie tłumacz powinien dostać instrukcję



tłumacz częściej wymaga wsparcia fachowca z dziedziny

 

Zalety

 

tłumaczeń



mamy książkę i znamy ją



praca przy tłumaczeniu jest głównie odtwórcza – łatwiej ustalić termin



są już gotowe elementy dodatkowe, które umieszczamy w książce



książka jest już znana w obiegu międzynarodowym, w Polsce nie stanowi novum, 
przynajmniej w obiegu naukowym



w akcji promocyjnej można użyć recenzji zagranicznych



 

Wady



koszt  –   opłacenie   licencji   [zarobek   wydawnictwa   i   autora   oryginału]   oraz 
honorarium tłumacza



licencja wydawcy zagranicznego jest udzielana z reguły tylko na kilka lat



książka może się nie przyjąć na rynku polskim, ale takie ryzyko  jest z każdą 
książką, również krajową [„piękna panna, a za mąż wyjść nie może”]

3. Zasady translatoryki



należy iść wiernie za tekstem oryginału, nawet jak nie odpowiada to autorowi

przykład: J. Hašek, Przygody dobrego wojaka Szwejka, przeł. P. Hulka-Laskowski

14

„Szwejk   poszedł   spać”   –   w   nowszym   tłumaczeniu,   którego   autor   chciał   być   bliżej 
oryginału brzmi to; „Szwejk udał się na spoczynek”. Który z tych przekładów jest zgodny 
z duchem i przesłaniem książki Haška?



konieczne jest utrzymanie stylu oryginału – powieść spisana językiem angielskiej 
ulicy nie może być tłumaczona na polski język literacki



tzw.  egotyzacja   i   udomowienie   –   problem,   do   jakiego   stopnia   sprowadzać 
oryginał na realia języka, na który się tłumaczy – czy książkę napisaną językiem 
moskiewskich   przedmieść   należy   tłumaczyć   na   polską   gwarę   Targówka   czy 
tworzyć niestrawne neologizmy? W takim wypadku zawsze należy utrzymać ten 
sam rejestr językowy



wykonane   tłumaczenie   tłumacz   powinien   odłożyć   na   tydzień   [lub   dwa],   a 
następnie przeczytać i poprawić jako samodzielny tekst polski, celem uniknięcia 
interferencji językowej [naleciałości oryginału, np. składnia łacińska w polskim 
zdaniu

15

].

14

 przekład z 1931 r.

15

 e.g. „Wykład ciekawy zaczyna się”

Redaktor   pracuje   równolegle   nad   bieżącym   planem   wydawniczym   [tłumaczenia, 
recenzje, zamówienia, edycje etc.] i nad portfelem wydawniczym na 2-3 lata. Ogólna 
strategia wydawnicza dzieli się na krótkofalową i długofalową [e.g. 10 lat]. Tytuły, które 
muszą powstać powinno się planować z 2-3 letnim wyprzedzeniem.
Obowiązkiem   redaktora,   zwłaszcza  inicjującego,   jest   bieżąca   orientacja   w   tym,   co 
ukazuje się na rynku krajowym i zagranicznym, znajomość mód, zmian zainteresowań 
czytelników etc.
rozmowy z księgarzami, targi książek, monitorowanie profesjonalnych portali e.g. Polska 
Książka, Wirtualny Wydawca, Notes Wydawniczy etc., bywanie na promocjach, ogólna 
wiedza o tym, co się dzieje w dziedzinie.

Praca z pozyskanym tytułem – dotyczy wszystkich przypadków:



ocenić konspekt / książkę / tłumaczenie



wynegocjować umowę – powinna przewidywać kary umowne za opóźnienia

16

, 

które   grożą   załamaniem   planu   wydawniczego,   z   którym   jest   ściśle   związany 
budżet,  a więc i zarobki  wydawnictwa  [ergo  utrzymanie  całej  firmy,  pensje i 
inwestycje] – za każdy dzień opóźnienia powinna być przewidziana kwota bądź 
procent   od   wynagrodzenia

17

  -   rekordowe   opóźnienia   wynosiły   nieraz   i   20   lat 

[sic!]

18

.



autora należy kontrolować, ale bez przesady – niektórzy cenią niezależność, inni 
lubią mieć świadomość zainteresowania wydawcy postępami w ich pracy – trzeba 
to wyczuć



w przypadku dużej pracy bądź niedoświadczonego autora można zaproponować 
składanie książki częściami – krótsze terminy cząstkowe działają mobilizująco – 
lepiej mieć rozdział na miesiąc niż całą książkę na 2 lata



sposoby   monitowania   autorów:   przy   okazjach,   spotkaniach,   telefonicznie, 
mailowo, wraz z życzeniami świątecznymi [lub wszystko na raz – przyp. red.]



niektórzy   autorzy   potrzebują   „dopieszczania”   dowodami   zainteresowania   ze 
strony wydawcy  –  w   razie   braku  telefonów   redaktora  potrafią  przestać  pisać, 
sądząc, że skoro nie dzwoni, widać zrezygnował - nawet, jeśli jest podpisana 
umowa [sic!].



zawsze należy służyć odpowiedzią i pomocą, gdy wynikną problemy



przy   tłumaczeniu   należy   być   bardziej   restrykcyjnym   –   jest   to   praca   na 
zamówienie, bardziej odtwórcza niż twórcza [tekst oryginału już mamy, tłumacz 
jedynie zmienia jego język] – tłumacz nie może tłumaczyć się brakiem weny jak 
pisarz…

16

 wydawnictwa zabezpieczały się, zaczynając od tłumaczy, potem rozciągnęły to na wszystkich autorów

17

 w razie gdy pierwotna umowa nie zawierała klauzuli o karach za opóźnienia, może je zawierać aneks do 

umowy, podpisywany przy zezwoleniu na przedłużenie terminu

18

  znamienny jest przykład podręcznika B. Bravo, E. Wipszycka,  Historia starożytnych Greków, którego 

pierwszy tom ukazał się w 1989 r., trzeci w 1993, a drugiego nie ma do dziś (stan na listopad 2008)