SYSTEMY EDUKACJI W EUROPIE – STAN 

OBECNY I PLANOWANE REFORMY

 

 

CYPR 

 

1. Populacja uczących się i język nauczania 

W 2002 r. liczba osób w wieku do 29 lat wynosiła 311 664 (43,6% ogółu ludności). W obszarach 
kontrolowanych przez państwo 107 895 dzieci i młodzieży (15,1% ludności) było w wieku objętym 
obowiązkiem kształcenia (6-15 lat). Urzędowymi językami nauczania są języki grecki i turecki.  

2.  Administracja i finansowanie edukacji  

Większość uczniów w szkolnictwie podstawowym i średnim (91,3%) uczęszcza do szkół publicznych, 
które są zakładane i finansowane przez państwo.  

Szkoły prywatne funkcjonują głównie na zasadzie samofinansowania. Placówki, które są uznawane za 
stowarzyszenia  non-profit mogą być współfinansowane przez państwo i inne organizacje lub osoby 
prywatne.  

Ministerstwo Edukacji i Kultury odpowiada za administrację  oświaty i organizację kształcenia oraz 
podejmuje wszelkie decyzje dotyczące wydatkowania funduszy przez szkoły. Szereg placówek 
szkolnictwa wyższego prowadzących specjalistyczne kształcenie zawodowe podlega innym resortom: 
Ministerstwom Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, Rolnictwa, Zasobów Naturalnych i Środowiska, 
Sprawiedliwości i Porządku Publicznego, Handlu, Przemysłu i Turystyki oraz Zdrowia. Całościowy 
nadzór nad właściwym funkcjonowaniem szkół sprawuje inspektorat Ministerstwa Edukacji i Kultury.  

3. Edukacja przedszkolna 

Edukacja przedszkolna (tj. uczęszczanie do przedszkola) jest nieobowiązkowa dla dzieci w wieku od 3 
lat do 5 lat i 8 miesięcy. Stanowi ona część kształcenia elementarnego (ang. basic education), które 
obejmuje naukę w przedszkolu (nipiagogeia) i szkole podstawowej (dimotika scholeia). Edukacja 
przedszkolna podlega zasadniczo tym samym przepisom prawnym co szkolnictwo podstawowe, z 
wyjątkiem przepisów szczególnych, regulujących funkcjonowanie przedszkoli komunalnych i 
prywatnych.  

4. Kształcenie obowiązkowe  

a) Etapy 

Dimotiko Scholeio (szkoła podstawowa) 

Wiek: 5 lat 8 miesięcy -11 lat 8 miesięcy 

Gymnasio (ogólnokształcąca szkoła średnia I stopnia) 

Wiek: 11 lat 8 miesięcy -15 lat 

b) Kryteria 

przyjęć 

Jedyne kryterium przyjęć stanowi wiek ucznia. Kształcenie w szkołach publicznych jest bezpłatne dla 
wszystkich uczniów. Podstawą przyjęcia do Gymnasia jest świadectwo ukończenia szkoły 
podstawowej.  

c) Dzienny/tygodniowy/roczny 

wymiar 

zajęć 

 

1

Rok szkolny jest podzielony na trzy trymestry. W roku 2002/03 rok szkolny obejmował 180 dni w 
szkole podstawowej i 161 pełnych dni zajęć w szkole średniej I stopnia. Lekcje (na ogół 35 w tygodniu, 

trwające 40 minut w szkole podstawowej i 45 minut w szkole średniej I stopnia) są rozłożone na pięć 
dni w tygodniu. Roczny wymiar zajęć w szkole podstawowej wynosi średnio ok. 840 godzin.  

d) Wielkość klas/podział uczniów na klasy 

W roku 2002/03 na 1 nauczyciela przypadało 15,6 ucznia. Klasy liczyły średnio 22,1 ucznia w publicznej 
szkole podstawowej i 25,3 ucznia w publicznej szkole średniej I stopnia. Zgodnie z przepisami pierwsze 
klasy szkoły podstawowej mogą liczyć od 24 do 30 uczniów, a pozostałe – 32 uczniów, natomiast w 
klasach szkoły średniej I stopnia może być maksymalnie 30 uczniów. Klasy są mieszane i składają się z 
uczniów w tym samym wieku. W mniejszych szkołach podstawowych istnieje możliwość łączenia kilku 
klas w większe grupy. W szkole podstawowej wszystkich przedmiotów (z wyjątkiem wychowania 
muzycznego, plastycznego i fizycznego w niektórych przypadkach) uczy na ogół jeden nauczyciel, a w 
szkole średniej I stopnia lekcje są prowadzone przez nauczycieli przedmiotu.  

e) Programy 

i 

treści nauczania  

Programy i plany nauczania dla szkół podstawowych zatwierdza Rada Ministrów zgodnie z 
propozycjami Ministerstwa Edukacji i Kultury. Program jest wspólny dla wszystkich szkół na tym 
samym poziomie, ale na poszczególne przedmioty przeznacza się inną liczbę godzin, zależnie od 
rodzaju szkoły (liczby nauczycieli).  

f)  Ocena, promocja i kwalifikacje 

Nauczycieli zachęca się do przyjęcia usystematyzowanego podejścia do oceny umiejętności uczniów. 
O sposobie oceny ucznia decydują w dużej mierze sami nauczyciele, którzy mają stosować takie 
zróżnicowane metody, jak sprawdziany pisemne, obserwacja, komunikacja z uczniem i samoocena 
ucznia.  

Na zakończenie szóstej klasy uczniowie otrzymują  świadectwo ukończenia szkoły podstawowej 
(apolytirio), którego posiadanie jest warunkiem przyjęcia do gimnazjum (Gymnasio). Końcowe 
egzaminy wewnętrzne w Gymnasio  (telikes exetaseis) są obowiązkowe dla wszystkich uczniów. 
Podstawę  świadectwa wydawanego po ukończeniu kształcenia obowiązkowego stanowią wyniki 
ucznia z tych egzaminów oraz ocena ciągła.  

5. Szkolnictwo średnie II stopnia  

a) Rodzaje 

kształcenia 

Eniaio Lykeio (ogólnokształcąca szkoła średnia II stopnia) 

Wiek: 15-18 lat 

Techniki Scholi (techniczna i zawodowa szkoła średnia II stopnia) 

Wiek: 15-18 lat 

b) Kryteria 

przyjęć 

Warunkiem przyjęcia do szkoły  średniej II stopnia jest posiadanie świadectwa wydawanego na 
zakończenie kształcenia obowiązkowego. Uczniowie mogą uczęszczać do wybranej szkoły w swoim 
rejonie. Uczniowie, którzy nie ukończyli kształcenia obowiązkowego, mogą rozpocząć pracę lub naukę 
w ramach systemu przyuczenia do zawodu (systima mathiteias), który funkcjonuje w oparciu o szkoły 
techniczne.  

c) Programy 

i 

treści nauczania 

W szkołach, w których na zakończenie nauki wydaje się świadectwo ukończenia szkoły (apolytirio), i w 
szkołach technicznych ogólne przedmioty obowiązkowe są takie same dla wszystkich uczniów. W 
ramach kształcenia zawodowego przedmioty zależą od wybranej przez uczniów specjalności.  

d)  Ocena, promocja i kwalifikacje 

 

2

Uczniów ocenia się w taki sam sposób, jak w ramach kształcenia obowiązkowego. Na zakończenie 
ostatniej klasy Ministerstwo Edukacji i Kultury przeprowadza we wszystkich szkołach obowiązkowe 
egzaminy zewnętrzne. Uczniowie otrzymują  świadectwo ukończenia szkoły (apolytirio), które 
umożliwia im podjęcie pracy, przystąpienie do egzaminów wstępnych na studia lub przyjęcie do 
różnego rodzaju szkół (kolegiów i uczelni akademickich) za granicą.  

6. Szkolnictwo wyższe 

a) Rodzaje 

uczelni 

Studia są prowadzone w trzech różnych rodzajach uczelni: na uniwersytecie (Panepistimio), w 
publicznych szkołach wyższych, kolegiach i instytutach (Dimosies Scholes Tritovathmias Ekpaidefsis) 
oraz prywatnych szkołach wyższych, kolegiach i instytutach (Idiotikes Scholes Tritovathmias 
Ekpaidefsis).  

b) Warunki 

wstępu 

Kryteria przyjęć są różne, zależnie od rodzaju uczelni. Na Uniwersytecie Cypryjskim i w publicznych 
szkołach wyższych absolwenci szkół  średnich II stopnia obowiązkowo przystępują do egzaminów 
wstępnych, które są organizowane co roku przez Departament Szkolnictwa Wyższego Ministerstwa  
Edukacji i Kultury. W przypadku studentów zagranicznych uwzględnia się na ogół  świadectwa  GCE 
lub  GCSE. Uniwersytet Cypryjski może przeprowadzać specjalne egzaminy dla studentów 
zagranicznych. Prywatne kolegia wymagają  świadectwa ukończenia 6-letniej szkoły  średniej oraz 
dobrej znajomości języka wykładowego.  

c) Kwalifikacje 

W cypryjskim szkolnictwie wyższym wprowadzono trójstopniową strukturę studiów, która obejmuje: 4-
letnie studia I stopnia prowadzące do pierwszego tytułu uniwersyteckiego (Ptychio), studia II stopnia 
trwające od 1 roku do 2 lat, kończące się tytułem magistra i stanowiące uzupełnienie studiów I 
stopnia, oraz studia III stopnia kończące się uzyskaniem stopnia doktora (obecnie prowadzone na 
Uniwersytecie Cypryjskim, trwające od 4 do 8 lat).  

Zgodnie z propozycją Ministerstwa Edukacji i Kultury dotyczącą mówienia „wspólnym głosem” w 
sprawach wydawania dyplomów, wszystkie uczelnie prywatne i publiczne wprowadziły następującą 
ramową strukturę kwalifikacji:  

1 rok: świadectwo 

2 lata: dyplom 

3 lata: dyplom wyższego poziomu 

4 lata: licencjat 

7. Kształcenie specjalne 

Podejmuje się starania o to, by niemal wszystkie dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi 
kształciły się w szkołach ogólnodostępnych. Integrację  ułatwiło wiele czynników, a głównie 
zwiększenie liczby pedagogów zajmujących się kształceniem specjalnym i nauczycieli prowadzących 
zajęcia w kilku placówkach, kampanie na rzecz akceptacji społecznej, seminaria dla kadry, tworzenie 
klas specjalnych w szkołach ogólnodostępnych oraz wykorzystywanie odpowiednich pomocy 
dydaktycznych.  

8. Nauczyciele 

Nauczyciele szkół publicznych mają status urzędników państwowych. Nauczyciele placówek 
przedszkolnych i szkół podstawowych są absolwentami 4-letnich studiów uniwersyteckich. 
Absolwentami uniwersytetu są również nauczyciele szkół  średnich, którzy kończą studia za granicą 
(liczba lat studiów zależy od kraju) lub na Uniwersytecie Cypryjskim (trwające 4 lata). Nauczyciele 
szkół średnich kończą obowiązkowo roczne szkolenie zawodowe poprzedzające rozpoczęcie pracy.  

9.  Aktualne reformy i priorytety w dziedzinie edukacji  

(a)  Struktura  systemu 

• 

Edukacja przedszkolna 

 

3

Od roku szkolnego 2004/05 rząd Cypru przedłużył o rok okres kształcenia obowiązkowego, aby 
objęło ono dzieci w wieku od 4 lat i 8 miesięcy do 5 lat i 8 miesięcy. Uczniowie będą uczęszczać 
do szkół publicznych lub szkół prywatnych, które są uznawane przez Ministerstwo Edukacji i 
Kultury.  

• 

Szkoły całodzienne 

Po wieloletnich dokładnych analizach i przyjęciu przez Radę Ministrów decyzji nr 48.695 (z 
18.11.1998) Ministerstwo Edukacji i Kultury przystąpiło do wdrażania koncepcji „szkoły 
całodziennej” (oloimero sholeio) w ośmiu wybranych szkołach podstawowych (czterech w 
obszarach miejskich i czterech w obszarach wiejskich). W roku szkolnym 2002/03 szkoły 
całodzienne dla roczników 4-6 lat funkcjonowały w 84 szkołach podstawowych. Uczniowie 
pozostają w szkole do godziny 16-ej na 5 dodatkowych godzin lekcyjnych. W tym czasie odrabiają 
pracę domową pod nadzorem nauczyciela i mogą również wybrać zajęcia spośród następujących 
przedmiotów: język obcy, informatyka, wychowanie fizyczne, wychowanie muzyczne, wychowanie 
plastyczne, teatr, projektowanie i technika. Oprócz przedmiotów przewidzianych w programie 
nauczania realizowane są programy pomocy dla uczniów w nauce współczesnej greki i 
matematyki. Istnieje również możliwość prowadzenia lekcji języka greckiego dla cudzoziemców.  

• 

Gymnasio 

Do nowych kluczowych zadań, którym nadano priorytetowe znaczenie w planowanej strategii 
reformy na poziomie gimnazjum, należą: zaprojektowanie nowych programów nauczania, 
określenie najważniejszych celów i docelowych osiągnięć oraz przyjęcie procedur 
zapewniających wysoką jakość kształcenia. Najważniejsze obszary działań obejmują: 
rozszerzenie nauki języków obcych, stworzenie laboratoriów językowych, zmodernizowanie 
szkolnych bibliotek, powołanie koordynatora wychowawców klas, wprowadzenie technologii 
informacyjno-komunikacyjnych, wzmocnienie kształcenia dla uczniów ze specjalnymi potrzebami 
edukacyjnymi oraz organizowanie specjalnych programów i seminariów.  

• 

Kształcenie techniczne i zawodowe na poziomie średnim 

Dostrzegając pilną potrzebę przeprowadzenia reform, Ministerstwo Edukacji i Kultury 
przygotowało projekt reformy publicznych średnich szkół technicznych i zawodowych. Zgodnie z 
nowym, zrewidowanym programem nauczania kształcenie techniczne i zawodowe na poziomie 
średnim prowadzi się obecnie w dwóch profilach: teoretycznym i praktycznym. Kształcenie w 
obydwu profilach trwa 3 lata. Najważniejszym elementem reformy jest zrewidowany program 
nauczania, umożliwiający uczniom zdobycie wiedzy i umiejętności niezbędnych do „płynnego” 
wejścia w życie zawodowe i społeczne, ubiegania się z powodzeniem o miejsce na studiach na 
Cyprze i za granicą oraz uczestnictwa w uczeniu się przez całe  życie. Zrewidowany program 
obejmuje innowacyjne rozwiązania, które pozwalają uczniom wybrać w sposób dojrzały wiedzę i 
umiejętności, jakie chcieliby zdobyć.  

• 

Eniaio Lykeio 

 

4

Rok szkolny 2000/01 w cypryjskim systemie edukacji rozpoczął się od jednej z najważniejszych 
zmian, jakie miały miejsce w ciągu ostatnich 20 lat w szkolnictwie średnim. Tą istotną zmianą 
strukturalną było utworzenie systemu Eniaio Lykeio w całym kraju. Eniaio Lykeio zastąpiły Lykeio 
prowadzące przedmioty fakultatywne, które funkcjonowały przez ponad 20 lat. Rozwój Eniaio 
Lykeio koncentruje się na dwóch aspektach: uczniu i szkole. W tej koncepcji uczniowie stanowią 
podmiot wszystkich działań edukacyjnych, które wspierają jego rozwój w kierunku integralnej 
osobowości, w ramach systemu wartości wyznawanego przez społeczeństwo cypryjskie. 
Równocześnie placówkę edukacyjną uznaje się za odrębną placówkę, która nie tylko zapewni 
uczniom podstawy do kontynuowania nauki, ale także przygotuje ich do udziału w kształceniu 
poprzedzającym podjęcie pracy zawodowej oraz wyposaży w wiedzę i umiejętności umożliwiające 
dostęp do wolnego rynku pracy. Uczniowie mogą  ułożyć swój plan lekcji w sposób elastyczny, 
zgodnie ze swymi zainteresowaniami i predyspozycjami, a pomocą w tym zakresie służą im 
nauczyciele z ośrodka poradnictwa zawodowego i Komitetu ds. Oceny Ścieżek Kształcenia 
Uczniów. Utworzenie Eniaio Lykeio wiąże się również z szeregiem zmian wewnętrznych, 
niezbędnych do urzeczywistnienia podstawowych celów tej koncepcji i decydujących o nowej 
jakości tych placówek. Najistotniejsze z tych innowacji to: udoskonalenie praktyki pedagogicznej, 
program lepszego wykorzystania szkolnych bibliotek, wspieranie doskonalenia zawodowego 
nauczycieli, ulepszenie i zmodernizowanie pracowni i sal lekcyjnych, zmniejszenie maksymalnej 
liczby uczniów w klasie, wspieranie i zmodernizowanie ośrodków poradnictwa i doradztwa 
zawodowego, wprowadzenie nowego programu nauczania oraz rozszerzenie wachlarza 
materiałów dydaktycznych o wiele zaktualizowanych podręczników i pomoce audiowizualne.  

(b) Ocena 

• Rozważa się możliwość zastąpienia jednym egzaminem dwóch obecnie zdawanych egzaminów: 

wspólnego egzaminu końcowego dla uczniów szkół średnich II stopnia i egzaminu wstępnego na 
studia. Celem tej reformy jest zmniejszenie obciążeń związanych z przystępowaniem do dwóch 
egzaminów w bardzo krótkim czasie. Ta koncepcja została przyjęta pozytywnie, ale nadal trwają 
prace nad szczegółowymi rozwiązaniami.  

(c) Kadra 

pedagogiczna 

•  W roku szkolnym 1999/2000 wprowadzono nową formułę szkolenia pedagogicznego 

poprzedzającego podjęcie pracy. Zgodnie z Ustawą o oświacie 180/87 szkolenie to będzie 
obecnie trwać pełny rok akademicki. Nowi nauczyciele mają uczęszczać na zajęcia w Instytucie 
Pedagogiki dwa razy w tygodniu – podobnie jak w ramach dotychczasowej formuły. Nowym 
rozwiązaniem jest natomiast to, że w pozostałe trzy dni nauczyciele przebywają w szkole, 
współpracując z nauczycielem-opiekunem. Nowy nauczyciel obserwuje lekcje prowadzone przez 
opiekuna, wspólnie omawiają ich przebieg, wymieniają koncepcje i materiały, dzięki czemu nowy 
nauczyciel otrzymuje wszelką niezbędną pomoc i cenne wskazówki.  

•  W tym samym roku szkolnym rozpoczęła się realizacja specjalnego programu doskonalenia 

zawodowego nauczycieli w szkołach technicznych. Nowym rozwiązaniem jest przyznawanie 
punktów za zaliczenie kursu, które są uwzględniane w decyzjach o awansie. Program ma na celu 
poprawę jakości kształcenia poprzez wspólną pracę na rzecz podniesienia standardów 
nauczania. Nauczyciele uczestniczą w programie dobrowolnie, a zajęcia są prowadzone w 
Instytucie Pedagogiki po południu i w czasie wolnym.  

(d) Równość szans – integracja 

• 

W lipcu 1999 r. Izba Reprezentantów uchwaliła nową ustawę reformującą kształcenie specjalne. 
Pozwala ona uniknąć klasyfikowania uczniów na podstawie niepełnosprawności (i związanej z 
tym stygmatyzacji) i wprowadza dla tej grupy termin „uczniowie ze specjalnymi potrzebami 
edukacyjnymi”. Ustawa zobowiązuje do integracji tych uczniów w szkolnictwie ogólnodostępnym. 
W Ministerstwie Edukacji i Kultury powołano specjalne komitety dla wszystkich trzech poziomów 
kształcenia, których zadaniem jest nadzór nad przestrzeganiem przepisów ustawy.  

(e) Program nauczania 

•  Ministerstwo Edukacji i Kultury kładzie bardzo duży nacisk na wprowadzanie technologii 

informacyjno-komunikacyjnych do edukacji – zgodnie z przyjętym celem podniesienia jakości i 
dostosowania kształcenia do potrzeb szybko zmieniającego się społeczeństwa. W związku z tym 
we wszystkich szkołach podstawowych komputery wykorzystuje się jako narzędzie dydaktyczne, 
aby rozszerzyć horyzonty uczniów, a wszystkie szkoły  średnie II stopnia zostały podłączone do 
Internetu.  

(f) Szkolnictwo 

wyższe 

•  25 kwietnia 2001 r. Rada Ministrów podjęła decyzję o utworzeniu Otwartego Uniwersytetu 

Cypryjskiego w celu promowania idei uczenia się przez całe  życie i stworzenia na Cyprze 
możliwości kształcenia na odległość. Otwarty Uniwersytet Cypryjski ma rozpocząć działalność w 
styczniu 2006 r. z następującą ofertą programów: studia I stopnia w dziedzinie cywilizacji greckiej, 
studia II stopnia w dziedzinie zarządzania opieką zdrowotną i studia II stopnia w dziedzinie 
pedagogiki.  

•  18 grudnia 2003 r. Izba Reprezentantów zatwierdziła ustawę o utworzeniu Politechniki 

Cypryjskiej, która będzie prowadzić studia m.in. na kierunkach istniejących już obecnie w 
publicznych szkołach wyższych (HTI, HHIC i innych). Ustawa przewiduje również możliwość 
dalszego rozwoju i tworzenia kolejnych szkół. Politechnika Cypryjska ma rozpocząć działalność w 
roku akademickim 2006/07, przyjmując studentów na Wydziały Zastosowań Techniki, Opieki 
Zdrowotnej, Administracji i Finansów, Technologii i Nauk o Ziemi, Sztuk Stosowanych i 
Komunikacji.  

 

5

•  Uniwersytet Cypryjski wprowadził zasady obowiązujące w Europejskim Systemie Transferu 

Punktów (ECTS). W ECTS na pełny rok akademicki przypada 60 punktów, a na semestr – 30 
punktów, natomiast w systemie punktowym Uniwersytetu Cypryjskiego pełny rok akademicki 
odpowiada 30 punktom, a semestr 15 punktom. Stosunek punktów w tych dwóch systemach 
wynosi zatem 2:1. ECTS, który jest już obecnie stosowany na niektórych kierunkach, będzie 

 

6

obowiązywał na wszystkich kierunkach prowadzonych na Uniwersytecie Cypryjskim od roku 
akademickiego 2005/06. Poprawki do ustaw dotyczących szkolnictwa wyższego z lat 1996-2004, 
które są obecnie przedmiotem dyskusji, zobowiązują wszystkie uczelnie publiczne i prywatne do 
wprowadzenia ECTS i suplementu do dyplomu.  

• Priorytetem 

dla 

Ministerstwa Edukacji i Kultury jest także podniesienie poziomu kształcenia w 

uczelniach prywatnych. Regulacje prawne, które staną się podstawą tworzenia i funkcjonowania 
prywatnych uniwersytetów na Cyprze, są obecnie na ostatnim etapie procedury legislacyjnej.  

• Uznając za konieczne wprowadzenie mechanizmów zapewniania jakości w szkolnictwie 

wyższym, Ministerstwo Edukacji i Kultury – we współpracy z innymi zainteresowanymi 
instytucjami, m.in. Uniwersytetem Cypryjskim – podjęło działania zmierzające do utworzenia 
Państwowej Agencji ds. Zapewniania Jakości.  

 

Opracowanie: Cypryjskie Biuro Eurydice 

 

Bardziej szczegółowe informacje o systemach edukacji w Europie można znaleźć w prowadzonej 
przez EURYDICE bazie danych EURYBASE (

http://www.eurydice.org

).  

 

Ostatnia aktualizacja: grudzień 2004