KATOLICKA NAUKA SPOŁECZNA 

Wykład 1 

1

.TEMAT: Pojęcie KNS, metoda i źródła. 

Pojęcie KNS 
  Katolicka nauka społeczna – określenie po raz pierwszy pojawia się w encyklice Piusa XI „Quadragesimo anno’ z 1931r. 

(QA 19.21) 

  KNS – nauka zajmująca się formułowaniem twierdzeń zasad i wskazań w oparciu o moralną refleksję czynioną nad 

szeroko pojętą sferą społeczną, korzystająca z wyników badań nauk szczegółowych – m.in. ekonomia, socjologia, 
politologia 

  Wcześniej często : socjologia chrześcijańska (katolicka) 
- 

różnice metodologiczne – charakter empiryczny, opisowy, a normatywny por. etyka 

- 

interdyscyplinarny charakter KNS i jej autonomia 

- 

różnica wobec Nauczania społecznego – NSK (doktryna – nauczanie) 

 
Interdyscyplinarny charakter KNS  
  Przedmiot – zajmuje się szeroko rozumianymi zagadnieniami społecznymi 
  KNS-NSK rodzi się z zetknięcia się orędzia ewangelicznego z konkretnymi problemami społecznymi 
  Odwołuje się do dorobku wielu dyscyplin naukowych 
  Filozofia i teologia (podstawą – formułowanie zasad i ocena) 
  Nauki szczegółowe, pozytywne 
 
Metoda KNS 
  Sformułowana po raz pierwszy w encyklice Jana XXIII „Mater et magistra” z 1961r. (MM 234, odwołująca się do metody 

JOC Cardijina) 

  Widzieć -> oceniać-> działać 
Voir->juger>agir 
  Widzieć (badać) – socjologia i inne nauki szczegółowe, badające konkretny fragment rzeczywistości 
  Oceniać – zasady KNS, etyka i prawo moralne 
  Działać – praktyczne wskazania odnośnie realizacji – o charakterze ogólnym 
 
Trzy rodzaje zdań w KNS 
  Twierdzenia o charakterze analitycznym, diagnostycznym, a niekiedy także prognostycznym – wyrażają krytyczną analizę 

istniejącej rzeczywistości społecznej, to znaczy działań, zachowań i postaw ludzi w określonych sytuacjach społecznych 

  Twierdzenia o charakterze filozoficznym i teologicznym – pokazują podstawowe zasady i prawa moralne dotyczące 

człowieka, jego życia w świecie, społeczności i powołania nadprzyrodzonego człowieka 

  Wypowiedzi o charakterze zaleceń i wskazań – w sprawach wiary i moralności kompetencje Kościoła są jasne, natomiast 

co do szczegółowych i technicznych rozwiązań problemów nie powinien on posuwać się zbyt daleko, bądź na zasadzie 
sugestii 

Przyczyny i adresaci 
  Nauczanie Kościoła i troska o dobro wspólne 

–  Zainteresowanie człowiekiem i jego problemami(por. humanizm integralny i solidarny) 
–  Humanizacja życia społecznego 
–  Charakter ewangelizacyjny wobec wielu sfer życia 
–  Czy zasady skierowane tylko do katolików i wierzących? 
–  Jan XXIII „Pacem in terris” z 1963r. – pierwszy raz: 
–  „Do wszystkich ludzi dobrej woli” 
–  silne odwołanie do prawa naturalnego 
–  por. zasada pomocniczości i solidarności w UE 

 
Źródła KNS 

  Pismo św. 
  Tradycja 
  Magisterium Kościoła 
  Prawo naturalne 
  Nauczanie wielkich teologów Kościoła 
 
Pismo św. i tradycja 
  Pismo św. i Tradycja razem stanowią Objawienie, które jest podstawą teologii, a także jest pomocne w odczytywaniu 

prawa naturalnego 

  Formułowanie zasad KNS oraz różnych zjawisk społecznych odwołuje się i opiera na interpretacji w nowym kontekście 

kulturowym testów natchnionych (Pismo św.) których pierwszy wzór daje nam Tradycja. 

  Tradycja – rozwija i pokazuje pierwotne „Zastosowanie” Pisma św. do spraw i problemów społecznych. 
 

Magisterium Kościoła 
  Magisterium Kościoła – władza nauczycielska w Kościele katolickim należąca do papieża i kolegium biskupów 

pozostających w nim w jedności 

  Świadectwo, dbałość o przekazywanie prawd wiary i o czystość wiary oraz moralności 
  Nauczanie soborów (zwłaszcza Watykańskiego II) 
  Nauczanie papieży (encykliki, adhortacje, listy etc.) 
  Nauczanie episkopatów krajowych i biskupów 
  Moc wiążąca wykładni Magisterium w sprawach społecznych wobec wiernych – jeśli chodzi o zasady i kwestie dotyczące 

wiary i moralności (por. CA 3) 

- 

wiara, moralność i związek ze sprawami nadprzyrodzonymi 

- 

problemy mieszane 

- 

sprawy doczesne 

 

Prawo naturalne 
  odbicie prawa wiecznego (Bożego)w sumieniu człowieku(wynikające ze stworzenia), które on odczytuje i ma charakter 

zobowiązujący dla każdego człowieka; obiektywne, powszechne, niezmienne 

  Prawo naturalne a prawo natury (por. św. Tomasz) – charakter moralny, odczytywane w sumieniu 
  Trzy stopnie prawa naturalnego wg św. Tomasza: 

- 

Norma ogólna (intuicyjnie rozpoznawalna) prawa naturalnego: 



 

„Dobro należy czynić, a zła unikać.” 

–  Podstawowe skłonności naturalne człowieka: 



 

Zachowywanie własnego życia 



 

Przekazywanie życia – zachowanie gatunku 



 

Życie w społeczności – rozwój osobowości w społeczności 

–  Implikacje szczegółowe w oparciu o zasady logiki 
  Prawo naturalne a prawo stanowione – prawo stanowione powinno opierać się na prawie naturalnym i powinno być 

przedłużeniem prawa naturalnego, ma charakter wtórny, stanowiony przez człowieka. Nie może być sprzeczne z prawem 
naturalnym 

 
Nauczanie wielkich teologów 
  Inna waga niż Magisterium Kościoła, ale także znaczący udział w rozwoju społecznej nauki Kościoła (por. HMSK) 
  Nie ma mocy wiążącej, głównie o charakterze: 

- 

wyjaśniającym 

- 

systematyzującym 

- 

inspirującym 

  pomoc przedstawicielom Magisterium Kościoła w przygotowaniu i formułowaniu nauczania społecznego Kościoła 
 
Historyczny rozwój a niezmienność zasad KNS: 
  Stopniowe formułowanie zasad – precyzowanie pojęć 
  Zmienne uwarunkowania kulturowe, społeczne, gospodarcze i polityczne a KNS 
  Stałość zasad i odnoszenie ich do nowych uwarunkowań 
  Twierdzenia bardziej szczegółowe muszą być analizowane z uwzględnieniem konkretnych uwarunkowań historycznych 
 

2

.Temat: Podstawowe zasady KNS 

Przegląd: 
  Personalizm – godność osoby ludzkiej 
  Dobro wspólne i powszechne przeznaczenie dóbr 
  Solidarność 
  Pomocniczość i uczestnictwo 
  Miłość i sprawiedliwość społeczna 
Prawda i wolność  *jedność wszystkich zasad i wartości 
 

PERSONALIZM – godność osoby ludzkiej 
  zasada personalizmu oznacza respektowanie szczególnej godności człowieka jako osoby w życiu społecznym 
  Potrzeba wyjaśnienia dwóch kwestii związanych z wizją człowieka: 

- 

Co oznacza godność człowieka jako osoby? 

- 

Jaka jest relacja osoby wobec społeczeństwa? 

  Integralna wizja człowieka jako jedności duchowo-cielesnej(humanizm integralny i solidarny) 
  Godność osoby: 
- 

nienabyta (naturalna i nadprzyrodzona)  na niej opiera się zasada 

- 

nabyta(kulturowa i nadprzyrodzona) 

  Godność nienabyta ma charakter powszechny, absolutny, niezbywalny 
  Godność nabyta ma charakter dynamiczny – wiąże się z wychowaniem, rozwojem osobowościowym, rozwojem wiary, 

pozycją w społeczeństwie. 

 
  Nienabyta godność osoby: 
 
Wymiar przyrodzony – naturalny: 
  Rozumność, wolność, możność rozpoznawania dobra i zła( sumienie) => odpowiedzialność  
  Ukierunkowany na rozwój własny i rozwój relacji z innymi 
  Istota społeczna – powołanie do życia w społeczeństwie 
  Zdolny do tworzenia kultury(praca i sztuka) 
  „Człowiek jest jedynym stworzeniem na ziemi, którego Bóg chciał dla niego samego”(KDK 24) – obraz Boży – inne mają 

charakter podporządkowany (KDK – Gaudium et spes) 

 
Wymiar nadprzyrodzony: 
  Wcielenie – Chrystus poprzez to, że został człowiekiem w pewien sposób zjednoczył się z każdym człowiekiem – przez ten 

fakt człowiek podniesiony w swojej godności 

  Odkupienie i ostateczne powołanie (do życia w jedności z Bogiem) 
  Człowiek – „drogą Kościoła” : „człowiek jest pierwszą drogą, po której winien kroczyć Kościół w wypełnianiu swojego 

posłannictwa, jest pierwszą i podstawową drogą Kościoła, drogą wyznaczoną przez samego Chrystusa, drogą która 
nieodmiennie prowadzi przez Tajemnice Wcielenia i Odkupienia (RH- Redemptor Hominis 14)  RH- Jan Paweł II 

 
Personalizm – godność osoby ludzkiej 
  Osoba a społeczność: 
- 

Jako jednostka, w wymiarze cielesnym(materialnym) człowiek elementem całości (społeczeństwa) – 
podporządkowany całości  

  Ograniczenie człowieka do tego wymiaru jest podstawą systemów totalitarnych 

- 

Jako osoba człowiek ze względu na swą godność przekracza społeczeństwo(byt niesamoistny, wtórny), stąd społeczeństwo, 
jego organizacja, życie społeczne – rola służebna w życiu człowieka 

- 

Personalizm(humanizm) solidarny – uwzględnienie wspólnego funkcjonowania z innymi osobami i ich potrzeb 
osobowych 

- 

Osoby w społeczeństwie – równość co do nienabytej godności 

  Konkretnym wyrazem i probierzem uwzględnienia zasady w życiu społecznym : katalog praw i obowiązków człowieka 

(oddzielny wykład) 

- 

por. ius a lex – prawo naturalne a prawo stanowione, na ile jedno odpowiada drugiemu 

 
Dobro wspólne i powszechne przeznaczenie dóbr 
  PPD a DW(natura – (stworzenie) – kultura(całość wytworów ludzkich) 
To pierwsze jest odnoszone częściej do całego stworzenia, co dane człowiekowi w akcie stworzenia; dobro wspólne odnosi się 
do dobra wytworzonego przez człowieka 
- 

PPD – naturalny i pierwotny charakter prawa; Bóg stwarza i oddaje świat człowiekowi; obecnie to zdobycze techniczne 
i naukowe decydują o bogactwie i sile narodów, ich podział musi również uwzględniać PPD (CA – Centesimus Annus -32) 

- 

DW – całość wytworów ludzkich, ale także dobro otrzymane w akcie stworzenia – por. podziały ziemi, oceanów , 
przestrzeni powietrznej, czy kosmosu(początki) 

  PPD a własność prywatna – podporządkowany charakter, nie ma absolutnego charakteru 
  Dobro wspólne: 
- 

„ suma warunków życia społecznego, jakie bądź zrzeszeniom, bądź członkom społeczeństwa pozwalają osiągnąć pełniej i 
łatwiej własną doskonałość” (KDK 26) 

 
Dobro wspólne i powszechne przeznaczenie dóbr 
  Zasada dobra wspólnego ukierunkowuje działalność całej społeczności (państwa, czy całej ludzkości) 
  Każdy człowiek i cała społeczność zobowiązani do tworzenia dobra wspólnego oraz mają prawo z niego korzystać (m.in. 

właściwy podział dóbr materialnych) 

  Dobro wspólne a dobro indywidualne (stanowi jego element, część) 
  Dobro wspólne a dobro osoby  (nie może być sprzeczności – osoba podstawa i „kryterium” właściwego rozumienia dobra 

wspólnego) 

  PPD i DW a opcja peryferyjna wobec ubogich: to ma silny związek z Ewangelią i nauczaniem Chrystusa i Kościoła; przy 

powszechnym przeznaczeniu dóbr – zwrócenie uwagi na najbiedniejszych = mają mieć szczególną pomoc społeczeństwa 

   
Pomocniczość i uczestnictwo  
  Sformułowana najpierw przez Piusa XI w „Quadregesimo anno” (QA 80) 
  Jan Paweł II w „Centesimus annus”” 
- 

„społeczność wyższego rzędu nie powinna ingerować w wewnętrzne sprawy społeczności niższego rzędu, pozbawiając ją 
kompetencji, lecz raczej winna wspierać ją w razie konieczności i pomóc w koordynacji jej działań z działaniami innych 
grup społecznych, dla dobra wspólnego” (CA 48) 

(= nie pomagać wtedy, gdy nie ma takiej potrzeby – dać szansę rozwoju jednostkom ,niższym strukturom organizacjom – np. 
wychowanie dziecka w rodzinie) 

 
  Potrzeba konieczność pomocy – interwencji: 
a.  niezdolność do wypełnienia swoich obowiązków 
b.  zadanie możliwe do wypełnienia tylko przez większą jednostkę – por. Wałęsa 
 
Pomocniczość i uczestnictwo: 
  Schemat: 
  a. państwa, organizmy społeczne większe i silniejsze 
  b. Jednostki, małe grupy, małe i słabe państwa i instytucje 
  pomocniczość od a.  b. 
  uczestnictwo od b.   a. 
Pozwolenie na rozwój skierowane ku zasadzie uczestnictwa – każdy ma prawo do uczestnictwa w społeczeństwie 
 
  Podstawą tej zasady także w osobie ludzkiej – jej pierwszeństwem i jej rozwoju nad państwem, większą społecznością 
  Wymaga rozwoju wszelkiego typu struktur pośrednich w społeczeństwie – wynika z natury człowieka (por. QA) 
  por. np. odpowiedzialna praca, inicjatywa gospodarcza, samorządność, problem pomocy społecznej, pomoc krajom 

rozwijającym się 

 
Solidarność 
  dopełnienie zasady pomocniczości 
  szerzej omówiona przez Pawła VI w „Populorum progressio”, następnie rozwinięta przez Jana Pawła II w SRS- „Sollicitudo 

rei socialis” i Benedykta XVI - CV 

  oznacza: wspólne realizowanie wyznaczonych celów; zgodność w działaniu i wzajemne wspieranie się, w tym także pomoc 

słabszym 

  Skierowana jest na realizację dobra wspólnego (por. potoczne rozumienie solidarności) 
  Podstawą – społeczna natura człowieka 
  Dla chrześcijan dodatkowe uzasadnienie w solidarności Boga z człowiekiem w osobie Jezusa Chrystusa 
  Zasada społeczna a cnota moralna: 
  Jako zasada społeczna – porządkuje działania instytucji w kierunku DW 
  Jako cnota – doskonalenie człowieka – realne zobowiązanie i zaangażowanie na rzecz dobra wspólnego(nie jest to kwestia 

uczuć i chęci)  por. SRS 38 

   
Solidarność: 
  Solidarność jako wartość sama w sobie – dążenie do solidarnego społeczeństwa, solidarności międzyludzkiej – cel do 

osiągnięcia 

  Jej rozwój spowodowany szczególnym wzrostem współzależności międzyludzkiej i między narodami – na płaszczyźnie 

globalnej(SRS 38) 

  Szczególnie ważna przy realizacji zadań wymagających zaangażowania wielu ludzi, czy nawet państw, zadań na 

płaszczyźnie globalnej por. kwestia zmian klimatycznych 

  „Solidarność w sposób szczególny uwydatnia społeczną naturę właściwą osobie ludzkiej, równość wszystkich w godności i 

prawach, wspólną drogę ludzi i narodów do coraz bardziej przekonującej jedności. Świadomość związku współzależności 
między ludźmi i narodami, wyrażająca się na każdym poziomie, nigdy dotąd nie była tak rozpowszechniona jak 
dzisiaj(KNSK - Kompendium nauki społecznej Kościoła 192) 

 
Sprawiedliwość 
  Sprawiedliwość – oddać każdemu to, co mu się należy 
  Św. Tomasz z Akwinu : 3 wymiary sprawiedliwości 
 
społeczność – państwo  
jednostka a jednostka =  sprawiedliwość wymienna 
społeczeństwo wobec jednostki =sprawiedliwość rozdzielcza(dystrybucyjna) 
jednostka a społeczeństwo = sprawiedliwość prawna(legalna) 
 
  Sprawiedliwość społeczna – wraz z rozwojem „kwestii społecznej”, oddać każdemu to co mu się należy z racji jego 

niezbywalnej godności wg porządku dobra wspólnego 

  Dotyczy rzeczy i spraw w porządku materialnym i duchowym 
  Rozwija się pojęcie od końca XIX i pocz. XXw. 
  Od Leona XIII; szczególny wkład w rozwój pojęcia Pius XI 
  Podstawowa zasada w stosunkach społecznych, regulująca życie międzyludzkie, także w relacjach międzynarodowych 
  Jej zadaniem jest budowa ładu, wprowadzanie porządku w relacje społeczne i międzynarodowe 
  Jest wymogiem, koniecznością, progiem minimalnym: 
„przynajmniej to, co się na leży według sprawiedliwości” 
 

Miłość 
  Termin „miłość społeczna” pochodzi najpewniej od św. Tomasza; pełniejsze zastosowanie w KNS i nadanie jej właściwej 

treści – Pius XI 

  Miłość jako cnota moralna a miłość jaka zasada regulująca życie społeczne: 
- 

Benedykt XV, encyklika o pokoju Pacem Dei munus z 23 maja 1920r.  

„Nie ma bowiem innego prawa miłości ewangelicznej dla poszczególnych jednostek, a innego dla państw i narodów, 
tworzonych przecież z poszczególnych ludzi” 
  Społecznotwórczy charakter miłości: 
- 

św. Augustyn : „Dwie miłości zbudowały dwa miasta: miłość siebie, posunięta aż do pogardy Boga zrodziła miasto 
ziemskie, miłość Boga posunięta aż do pogardy siebie, zrodziła miasto niebieskie (Państwo Boże...) 

  Miłość jako podstawowa najważniejsza zasada życia społecznego: 
„Jednak nawet wówczas gdyby człowiek wszystko otrzymał co mu się ze sprawiedliwości należy, zostałoby jeszcze bardzo 
szerokie pole dla działania miłości. Sprawiedliwość bowiem, nawet najwierniej przestrzegana, sama z siebie może wprawdzie 
usunąć przyczyny walk społecznych, nigdy jednak nie zdoła złączyć serc i umysłów(..) A bogate doświadczenie dowodzi, że 
gdy tej łączności braknie zawodzą nawet najmędrsze przepisy” (Pius XI, QA 137) 
  Miłość musi mieć jednak oparcie w sprawiedliwości i być w niej zakotwiczona inaczej staje się nieuporządkowanym 

uczuciem, emocją, która może prowadzić w niewłaściwym kierunku (cf.BXVI – „miłość w prawdzie”) 

  „Sprawiedliwość jutra będzie tym, co dzisiaj nazywamy caritas, tak samo jak sprawiedliwość dzisiejsza jest wczorajszą 

caritas” (Ch.Gide, Solidarite ou charite) 

  „Cywilizacja miłości” (Paweł VI, Orędzie na światowy Dzień Pokoju 1977; JPII,DM 14,SRS 33,CA10) 
  „In necessariis unitas, in dubiis libertas, in omnibus caritas” = „W tym co konieczne jedność, w tym co wątpliwe 

wolność, we wszystkim miłość” – św. Augustyn 

 
Wartości: Prawda i wolność 
  „Wartości społeczne wyrażają ocenę tych określonych aspektów dobra moralnego, które zasady chcą uzyskać, 

przedstawiając się jako punkty odniesienia dla właściwej budowy i prowadzenia uporządkowanego życia społecznego” 
(KNSK 197) 

  „Wszystkie wartości społeczne są nieodłącznie związane z godnością osoby ludzkiej, sprzyjając jej autentycznemu 

rozwojowi (KNSK 197) 

  „Prawda, sprawiedliwość i wolność to wartości, które wypływają i czerpią moc do rozwoju z wewnętrznego źródła 

miłości” KNSK 205 

  Prawda: „Im bardziej osoby i grupy społeczne starają się rozwiązywać problemy społeczne zgodnie z prawdą, w tym 

większym stopniu odstępują od samowoli i stosują się do obiektywnych wymogów moralności” (KNSK 198) 

  Wolność: to najwyższy znak Bożego obrazu w człowieku 
- 

„Nie należy zawężać znaczenia wolności i rozpatrywać jej w perspektywie czysto indywidualistycznej sprowadzać do 
samowolnego i niekontrolowanego korzystania ze swej autonomii „ (KNSK 199) 

- 

„Pełnia wolności polega na rozporządzaniu sobą, w świetle autentycznego dobra, wpisanego w horyzont powszechnego 
dobra wspólnego” ( KNSK 200) 

 

3

.Temat: Najważniejsze teksty społeczne papieży 

Krótki przegląd: 
- 

Leon XIII (1878-1903) 

  Rerum Novarum 
- 

Pius XI (1922 – 1939) 

  Quadragesimo anno  
  Divini Redemptoris i Mit brennender Sorge 
- 

Pius XII (1939-1958) 

  Wigilijne orędzia radiowe 
- 

Jan XXIII (1958-1963) 

  Mater et magistra 
  Pacem in terris 
- 

Paweł VI (1963-1978) 

  Populorum progressio 
  Octogesima advensiens 
- 

Jan Paweł II (1978-2005) 

  Laborem exercens (90-ta rocznica) 
  Sollicitudo rei socialis 
  Centesimus annus 
-      Benedykt XVI 2005-

 

Deus caritas est

 

  Caritas in veritate 
 
Rerum Novarum – 15.05.1891r. 
  Kontekst społeczno-historyczny: 

–  II rewolucja przemysłowa ; szybki rozwój kapitalizmu, rozwinięcie klasy kapitalistów i robotników, praca najemna, silny 

antagonizm, konflikt interesów 

–  socjalizm jako radykalna próba odpowiedzi na wady kapitalizmu, Marks – istota problemu w ekonomii, własności 

środków produkcji 

–  Powstawanie związków zawodowych 

  „...nowe postępy w przemyśle o nowe metody produkcji, zmiana stosunków między przedsiębiorcami a pracownikami 

najemnymi, napływ bogactw do rąk niewielu przy równoczesnym zubożeniu mas, wzrost zaufania pracowników we własne 
siły i łączność miedzy nimi, nade wszystko zaś pogorszenie się obyczajów, sprawiły, że walka społeczna zawrzała (RN 1) 

  Głos Magisterium Kościoła 
- 

tzw. „kwestia społeczna”, głównie problem ekonomiczny 

- 

poza ukazaniem wad rozwijających się systemów, pierwszy pozytywny wykład nauczania społecznego przez Magisterium 
Kościoła w czasach nowożytnych 

  Główne tezy: 
- 

Podstawą problemu – zły ustrój społeczno – gospodarczy (ówczesny kapitalizm – liberalizm) 

- 

Fałszywe rozwiązanie : ówczesny socjalizm 



 

Społeczna własność środków produkcji 



 

Nierozwiązywalny antagonizm między klasami 

 
- 

Krytyka zarówno ówczesnego liberalizmu, jak i socjalizmu, jednakże szczególny nacisk na ten drugi błąd 

- 

Podkreślenie znaczenia własności prywatnej dla funkcjonowania społeczeństw – silne podkreślenie jej znaczenia jako 
wynikającej z natury 

- 

Potrzeba właściwej polityki społecznej z udziałem państwa, Kościoła i związków zawodowych 

- 

Konkretna propozycja rozwiązania problemu : upowszechnienie własności (uwłaszczenie), dzięki sprawiedliwej 
płacy(możliwość oszczędzania) 

 
Etap przejściowy: 
  Św. Pius X (1903-1914) problem modernizmu 
  Benedykt XV (1914-1921) I wojna światowa – główny problem pokoju światowego 
 
Quadragesimo anno – 15.05.1931r. 
  Kontekst społeczno – historyczny 
- 

krach gospodarczy – 1929-33 – pierwszy o charakterze światowym i największy do tej pory 

  Główne tezy 
- 

Aktualność i wielkość nauczania Leona XIII 

- 

Kontynuacja – nowe problemy; 40- sta rocznica RN 

–  „(Leon XIII) Nie prosi o pomoc ani liberalizmu, ani socjalizmu, ponieważ pierwszy okazał nieudolność swoją do 

rozwiązania kwestii społecznej, a drugi zalecił lekarstwo, które było by gorszym od choroby samej i przyprawiłaby 
ludzkość o większe jeszcze niebezpieczeństwo” (QA 10) 

–  przeciwko skrajnemu liberalizmowi – główny nacisk (por. kryzys) 
- 

Propozycja gruntownej przebudowy dotychczasowego systemu społeczno – ekonomicznego; korporacjonizm 
chrześcijański – struktury pośrednie(zniszczone przez gwałtowny rozwój „dzikiego” kapitalizmu); podtytuł encykliki – „o 
Ewangelii”. Jako środek zaradczy przeciwko walce klasowej i problemom społecznym epoki podaje powołanie do życia 
zrzeszeń, czy organizacji zawodowych mających charakter korporacji. Daje ona konkretne propozycje uregulowania 
palących problemów społecznych, także, w perspektywie międzynarodowej – globalnej. 

- 

Sprawiedliwość i miłość społeczna – „Główną rolę do odegrania w odrodzeniu moralnym ma miłość, która jest więzią 
doskonałości (Kol 3, 14) 

- 

(QA 137) Dążyć do tego, by  „poniekąd i o organizmie społecznym można będzie powiedzieć to, co Apostoł mówi o 
mistycznym ciele Chrystusa; Z niego cale Ciało – zespalane i utrzymywane w łączności dzięki całej więzi umacniającej 
każdy z członków stosowne do jego miary – przyczynia sobie wzrostu dla budowania siebie w miłości”    (Ef 4,16) „(QA 
92) 

- 

zasada pomocniczości 

- 

nazwa „katolicka nauka społeczna”(.....) 

- 

szczegółowe wskazania na przykład na temat płacy rodzinnej 

- 

nowy adres encykliki „także do wiernych Chrześcijan katolików świata” 

 
Divini Redemptoris i Mit brennender Sorge (1937r.) 
- 

DR (1937) – skierowana przeciwko „bezbożnemu komunizmowi” i jego założeniom; w ekonomii głównie niszczenie 
własności prywatnej, również ucisk i wyzysk mas, którym obiecywano zmianę na lepsze 

- 

Mit brennender Sorge z 1937r. – potępienie narodowego socjalizmu – nazizmu w Niemczech; łamanie podstawowych praw 
ludzkich 

- 

Non abbiamo bisogno z 1931r. – potępienie faszyzmu we Włoszech 

 
Wigilijne orędzia radiowe Piusa XII 
  Nacisk na prawo naturalne oraz poszanowanie godności i praw osoby ludzkiej, m.in. przemówienie z 1942r. 

  Płaca rodzinna 
  Własność prywatna dla wszystkich (choćby niewielka) 
  Przeniknięcie ustroju społecznego duchem chrześcijańskim 
  Sprzyjanie rozwojowi więzi społecznych i łagodzenie konfliktów 
  Potępienie wobec komunizmu, nazizmu i faszyzmu 
  Zagrożenie materializmem, a także przez nieuporządkowany rozwój techniki, który może wprowadzać zamieszanie w 

życiu społecznym w jego naturalnym rozwoju 

 
Jan XXIII – Mater et Magistra z 15.05.1961r. 
  W 70-tą rocznicę encykliki Rerum Novarum 
  Jako główny problem społeczny widzi nie zubożenie klasy robotniczej i wyzysk ze strony kapitalistów, ani liberalizm 

ekonomiczny, ale nierównomierny podział dochodu społecznego w skali państwa jak i międzynarodowej; (sprawiedliwość 
rozdzielcza) 

  Zasada humanizmu chrześcijańskiego – człowiek w perspektywie nadprzyrodzonej 
  Problemy ówczesne: 
- 

Zanalizował zjawisko przeludnienia i niedorozwoju w krajach najbiedniejszych – zasady rozwiązania (MM 185-195) 

- 

Problem technicznego i ekonomicznego zacofania rolnictwa wobec szybkiego rozwoju miast; podkreślenie znaczenia wsi i 
produkcji rolnej (MM 137-141;150-152) 

- 

Duża rola i odpowiedzialność państwa (sprawiedliwość rozdzielcza) 

- 

Problem neokolonializmu i jego zagrożenia(MM 171-174) 

- 

Potrzeba rozwinąć współpracę między narodami (MM 200-211) opartą na porządku moralnym, którego podstawą jest Bóg 

  Metodologia KNS :”zbadać, ocenić, działać” (MM 234) 
 
Jan XXIII – Pacem in terris - Pokój na ziemi z 11.04.1963r. 
  Charakter głównie społeczno-polityczny; niebezpieczeństwo wybuchu wojny atomowej, tzw. kryzys kubański (konflikt 

USA ze Związkiem Radzieckim), blokada Kuby 

  Bardzo istotne kwestie dotyczące procesu globalizacji; pokój światowy może być oparty na tylko właściwych zasadach 
  Adres : „do wszystkich ludzi dobrej woli” 
  Argumentacja głównie oparta na zasadach moralnych i „słusznym rozumie” (prawie naturalnym) 
  Godność i prawa osoby – katalog praw (PT 11-27) jak i obowiązków człowieka (PT 28-45) – ład i porządek miedzy 

ludźmi jest podstawą pokoju na świecie (PT 1-3) 

  Podkreślenie wzrastającej współzależności między państwami (PT 130-135) 
  Potrzeba rządu światowego 
- 

Podaje zasady ustanowienia i działania takiej władzy (PT 138-145) 

 
Gaudium et spes – 07.12.1965r. 
Dokument Soboru Watykańskiego II razem z Papieżem 
  Konstytucja duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym 
  Podstawy KNS; znaki czasu(p.4); humanizm; dialog ze światem 
- 

Aktywność ludzka w świecie – podstawowe zasady (p.33-39) 

- 

Zadanie Kościoła w świecie współczesnym(40-45) 

- 

Godność małżeństwa i rodziny(47-52) 

- 

Podnoszenie poziomu kultury(53-62) 

- 

Życie gospodarczo-społeczne(63-72) 

- 

Wspólnota polityczna(73-76) 

- 

Umacnianie pokoju i rozwijanie wspólnoty narodów(77-90) 

 
Paweł VI – Populorum progressio z 26.03.1967r. 
  Kontekst : druga połowa lat 60-tych – narastanie dysproporcji między narodami; zarzewie nowych konfliktów 
  Tytuł: „o popieraniu rozwoju narodów” – charakter globalny problemu 
  Rozwinięcie Gaudium et spes – Życie gospodarczo – społeczne (63-72) 
  I część encykliki : Rozwój integralny człowieka 
- 

Rozwój : „przejście od warunków mniej ludzkich do warunków bardziej godnych człowieka”(PP 20) 

- 

Rozwój integralny : przyczyniający się do rozwoju „każdego człowieka i całego człowieka” – rozwój człowieka we 
wszystkich sferach 

- 

Całościowy rozwój wymaga hierarchizacji wartości 

- 

„Rozwój oznacza to samo co pokój” (PP 87) 

  II część : Sprawiedliwość społeczna w skali międzynarodowej – solidarny rozwój ludzki 
- 

Napiętnowanie niesprawiedliwości w stosunkach międzynarodowych (dopuszczenie buntów i rewolucji w skrajnych 
przypadkach) PP 31 

- 

Potrzeba niwelowania różnic w rozwoju gospodarczym i społecznym 

- 

Podstawy nauczania o potrzebie budowy „cywilizacji miłości” (PP 73) – samo sformułowanie w „Orędziu na Światowy 
Dzień Pokoju 1977” 

 

Paweł VI – Octogesima adveniens z 14.05.1971r. 
  Forma listu apostolskiego 
  W 80-tą rocznicę Rerum Novarum 
  Nowe problemy związane z zachodnim światem uprzemysłowionym i społeczeństwem postindustrialnym: 
- 

silna urbanizacja – przeludnienie miast 

- 

problem degradacji środowiska naturalnego 

- 

silny rozwój środków komunikacji społecznej 

- 

Inne :  problem miejsca młodzieży, kobiety we współczesnym świecie, problem dyskryminacji rasowej, religijnej etc. 

  Konieczność solidarnego działania na rzecz dobra wspólnego 
 
Jan Paweł II – Laborem exercens z 1981r. 
  O pracy ludzkiej – 90-ta rocznica Rerum Novarum 
  Szczegółowe zagadnienie potraktowane szerzej 
  Praca w perspektywie zbawczej : od stworzenia do odkupienia 
  Człowiek – podmiotem i celem pracy 
- 

Charakter podmiotowy pracy – rozwój osobowy ( wpisana w naturę) – „Jako osoba jest tedy człowiek podmiotem 
pracy. Jako osoba pracuje, wykonuje różne czynności przynależące do procesu pracy, a wszystkie one, bez względu na ich 
charakter, mają służyć urzeczywistnianiu się jego człowieczeństwa, spełnianiu osobowego powołania, które jest mu 
właściwe z racji samegoż człowieczeństwa.” (LE 6) 

- 

Człowiek celem pracy: człowiek  „podmiot i sprawca, a przez to samo także jako właściwy cel całego procesu 
produkcji”(LE 7) 

  Krytyka materialistycznych podejść i uprzedmiotowienia człowieka zarówno ze strony kapitalizmu, jak i komunizmu 
  Godność pracy, prawo do pracy, zobowiązanie do pracy (LE 16)- rozwiązanie konfliktu między pracownikami a 

właścicielami kapitału 

  Zatrudnienie i słuszna płaca (LE 18-19) 
  Uprawnienia do zrzeszania się – związki zawodowe 
 
Jan Paweł II – Sollicitudo rei socialis z 1987r. 
  Nawiązanie do encykliki Populorum progressio 
  20-ta rocznica PP; wskazuje na potrzebę ( w związku ze zmianami społeczno- gospodarczymi) bogatszej i bardziej 

zróżnicowanej koncepcji rozwoju (SRS 4) 

  Problemy rozwoju w perspektywie ostatnich 20-tu lat (wcześniej zbyt optymistycznie – SRS 13) 
- 

Dramatyczna sytuacja krajów Trzeciego Świata – przepaść rozwojowa Północ – Południe – jeden z głównych problemów 
rozwoju na świecie 

- 

Konfrontacja między blokami : wschodnim i zachodnim; wyścig zbrojeń 

- 

Rozszerzanie się zjawiska bezrobocia, wzrost zadłużenia międzynarodowego krajów, problemy demograficzne 

  Pozytywne elementy rozwoju międzynarodowego: 
- 

Większa świadomość osoby ludzkiej 

- 

Rozwój instytucji i organizacji międzynarodowych 

- 

Większa troska o środowisko naturalne 

  Podkreślone znaczenie solidarnego działania, rozwinięta zasada solidarności przez Papieża 
  Prawdziwy rozwój a nieokreślony postęp – potrzeba bardziej wzbogacać „być” niż „mieć” : „samo nagromadzenie dóbr i 

usług nawet z korzyścią dla większości nie wystarcza do urzeczywistnienia ludzkiego szczęścia.”; „Zło nie polega na 
„mieć” jako takim, ale na takim posiadaniu, które nie uwzględnia jakości i uporządkowanej hierarchii posiadanych dóbr” 
(SRS 28) 

  Na płaszczyźnie międzynarodowej, czyli stosunków między państwami lub- używając potocznego określenia – pomiędzy 

różnymi światami, konieczne jest pełne poszanowanie tożsamości każdego ludu, z jego cechami historycznymi i 
kulturowymi” (SRS 33) 

  Przeszkoda „struktury grzechu” (SRS 36nn) – podstawowe rozwiązanie: solidarność pojęta w duchu chrześcijańskim 

(SRS 38-40) 

  Wskazania szczegółowe: „Opcja, czy miłość preferencyjna na rzecz ubogich” (SRS 42) 
 
Jan Paweł II – Centesimus annus z 01.05.1991r. 
  W setną rocznicę Rerum Novarum 
  Kontekst:  upadek bloku komunistycznego 
  Treść: 
- 

Rekapitulacja nauki społecznej Kościoła i nowe wyzwania 

- 

Źródła i przyczyny upadku ekonomii marksistowskiej i bloku komunistycznego (odrzucenie prawdziwej godności 
człowieka, materializm etc.) 

- 

Tworzenie nowego ładu społecznego po 1989 (zwłaszcza w krajach po upadku komunizmu) – Potrzeba wprowadzenia ładu 
we współczesne myślenie : odpowiednich zasad i wartości 

- 

Rozdz. IV „ Własność prywatna i powszechne przeznaczenie dóbr” – problemy socjalizmu i jego mentalności a 
problemy kapitalizmu 

- 

Pozytywnie o demokracji, ale ostrzeżenie przed konsumpcjonizmem 

- 

Tak dla wolnego rynku, ale potrzeba większej współpracy między narodami i wsparcia zwłaszcza ubogich i zacofanych w 
rozwoju 

- 

Ponadto potrzeba właściwej interwencji państwa w sferę gospodarki; zasady państwa opiekuńczego(przekraczają zasadę 
pomocniczości ) – potrzeba odpowiedniego rozwoju społeczno-kulturowego narodu 

 
Benedykt XVI 
Caritas in veritate – 2009r. 
  Encyklika dotycząca rozwoju –jak PP,SRS 
  40(42) rocznica PP – miała być w 40 rocznicę PP - 2007, ale z powodu kryzysu opóźniono wydanie 
  Integralny rozwój człowieka a współczesny kryzys 
  Podkreślenie strony moralnej, etycznej kryzysu światowej gospodarki 
  Procesy ekonomiczne a moralność: 
- 

wszędzie – w każdej formie działalności i na każdym etapie niezbędne zasady etyczne (por. etyka biznesu) 

  Człowiek podmiotem w ekonomii, nie może być traktowany przedmiotowo (tylko jako czynnik produkcji) 
  Potrzeba rozwoju i wsparcia trzeciego sektora w ekonomii 
  Propozycja zasady bezinteresowności w ekonomii 
- 

jako uzupełnienie, a nie jako wyłączna zasada w ekonomii 

- 

potrzeba stworzenia odpowiednich warunków dla takiego funkcjonowania 

  Silny rozwój procesów globalizacyjnych 
  Potrzeba międzynarodowej współpracy (solidarności) przy rozwiązywaniu ważnych globalnych problemów 
  Ochrona środowiska naturalnego – potrzeba współpracy i mobilizacji 
  Między narodowe korporacje i ich inwestycje: 
-  Nie należy kierować się jedynie wielkością zysku, ale także uwzględniać potrzeby społeczne. Odpowiedni stosunek do 
pracowników i społeczności lokalnych 
  Wobec związków zawodowych w perspektywie globalnej, m.in. 
- 

Potrzeba szerszego widzenia zasady solidarności (solidarność także wobec pracowników z biednych krajów) 

  Znaczenie techniki i nowych technologii w rozwoju gospodarczym 
- 

Technika jako narzędzie, które można wykorzystać dobrze bądź źle – to zależy od postawy moralnej samego człowieka 

 

4.

Prawa i obowiązki człowieka 

Źródła historyczne 
- 

Świeckie: 

  Deklaracja praw człowieka i obywatela – 1789r. 
  Powszechna deklaracja praw człowieka – 1948r.- Jacques Maritain 
  Karta Praw Podstawowych UE –2007r. 
- 

Kościół: 

  Pismo św. i Tradycja 
  Sobór w Konstancji – (1414-1418) – Paweł Włodkowic 
  Leon XIII – Rerum Novarum 
  Jan XIII – Pacem in terris 
 
Pojęcie praw człowieka 
  Prawa człowieka należą do praw podmiotowych 
  Prawo podmiotowe – oparta na uprzedniej normie możność działania podmiotu oraz możność domagania się od innych 

podmiotów prawa odpowiednich świadczeń z tym związanych 

  Trzy elementy: 
- 

Odniesienie do pierwotnej, uprzedniej normy 

- 

Uprawnienia przysługujące podmiotowi 

- 

Zobowiązania innych podmiotów 

  Różnice dotyczące tych trzech elementów 
  Prawa człowieka – prawa podmiotowe przysługujące człowiekowi na płaszczyźnie publiczno-prawnej (instytucja państwa 

zobowiązana do ochrony praw człowieka) 

 
  Prawo publiczne – przynajmniej jednym z podmiotów jest państwo 
- 

Nie mają zatem charakteru prywatnego 

- 

Państwo – podstawowym podmiotem zobowiązań 

  Cechy praw człowieka : 
- 

Korelacja uprawnień i obowiązków 

- 

Podmiotem uprawnień jest człowiek jako jednostka 

  Każdy człowiek 
  Wspólnota – wtórne uprawnienia ze względu na samego człowieka 
  Człowiek sam wobec siebie 

–  Niezbywalność praw 
 

Podstawa i charakter praw człowieka 

  Dwie koncepcje podstawy normatywnej 
- 

Prawo pozytywne (państwowe – międzynarodowe) 

- 

Podstawa „tkwi” w samym człowieku, w jego naturze 

  Prawo pozytywne 
- 

Ustanowione przez władzę społeczną 

- 

Prawa osoby wtórne wobec władzy społecznej 

  Prawo naturalne: 
- 

Prawa człowieka niezależne od decyzji władzy 

- 

Są uprzednie(prawnie) wobec władzy i stoją ponad jej ustanowieniami 

- 

Niezależne od warunków czasu i miejsca 

- 

Obecnie duża zgodność (powszechne przeświadczenie) co do takiej podstawy praw człowieka 

 
Podstawa i charakter praw człowieka 
  Druga koncepcja podstawy normatywnej wiele interpretacji 
  Katolicka nauka społeczna jako podstawa normatywna uznaje osobową godność człowieka 
  Opiera się ona na chrześcijańskiej wizji człowieka: 
- 

Jedność duchowo – cielesna z prymatem elementu duchowego 

- 

Samoistność w istnieniu, świadomość, wolność i odpowiedzialność 

- 

Godność osobowa jako najwyższa i niepowtarzalna wartość człowieka jako osoby 

- 

Elementy nadprzyrodzone godności człowieka (Wcielenie, Odkupienie) 

 
Charakter praw człowieka w oparciu o godność osobową 
  Niezbywalna godność osobowa nadaje koncepcji p.cz. charakter absolutny i integralny (taka jest podstawa, z której 

wypływa) 

  Charakter absolutny: 
- 

Niezależne od czasu, kultury, religii, dotyczą każdego człowieka 

- 

Niezależne od prawa stanowionego 

- 

Państwo nie może ich uchylać, ani zmieniać ich treści 

- 

Nabywa je człowiek od początku swego istnienia 

- 

Por. relatywna koncepcja praw człowieka 

  Charakter integralny: 
- 

należy je traktować łącznie, a nie wybiórczo 

- 

stanowią nierozerwalną jedność i dopełniają się : por. różne kategorie praw 

- 

podkreślanie znaczenia jednych praw kosztem innych uderza w ich istotę 

- 

są niepodzielne jak niepodzielna jest godność człowieka, z której wypływają 

- 

prawa wynikają z godności osobowej, ale także ją chronią i zabezpieczają 

 
Treść praw człowieka 
  W KNS wyróżniamy 3 grupy praw człowieka – określane też jako trzy generacje praw 
- 

Wolnościowe 

- 

Społeczne 

- 

Solidarnościowe 

  Wpływ na „wydobywanie” i podkreślanie poszczególnych grup 
- 

Czynniki pozytywne 

- 

Czynniki negatywne 

 
Prawa wolnościowe 
  Prawa wolnościowe : (rozwój od XVIIIw.) 
- 

Nie tylko „wolność od..”, ale także „wolność do...” – całokształt wolności w sferze zewnętrznej i wewnętrznej 

  W sferze kulturowej: 
- 

Wolność poszukiwania prawdy 

- 

Wolność przekonań i opinii 

- 

Możliwość ich wyrażania na zewnątrz  

- 

Wolność poszukiwań naukowych etc 

  W sferze społeczno – gospodarczej 
- 

wolność wyboru pracy 

- 

stowarzyszania się 

- 

angażowanie się w życie społeczne etc 

  w sferze politycznej 
- 

wolność przekonań politycznych 

- 

wolność podejmowania działalności politycznej 

- 

wolność czynnego udziału w życiu politycznym etc 

  W sferze małżeńsko – rodzinnej 

- 

wolność zawierania małżeństwa 

- 

wolność wychowania dzieci zgodnie ze swymi przekonaniami etc 

  W sferze religijnej 
- 

Wolność wyznania 

- 

Wolność wyrażania przekonań religijnych na zewnątrz 

- 

Wolność sprawowania kultu etc 

 
Prawa społeczne 
  Rozwój – zwłaszcza przełom XIX i XXw. 
  Oznaczają wymagania jednostki lub grupy wobec społeczności aby człowiek mógł prowadzić godne życie, „życie w pełni 

ludzkie” 

  Dotyczą spraw społecznych, gospodarczych i kulturowych np. 
- 

Prawo do pracy 

- 

Prawo do sprawiedliwej płacy 

- 

Prawo do własności 

- 

Prawo do wyżywienia i mieszkania 

- 

Prawo do wypoczynku i do opieki lekarskiej 

- 

Prawo do korzystania z dorobku kulturowego społeczeństwa etc. 

  Realizacja tych praw zależy od sprawiedliwego podziału dóbr 
 
Prawa solidarnościowe 
  Rozwój – lata 70te XXw. 
  Wymagają solidarnej współpracy całego społeczeństwa, aby realizować określone wartości i dążyć do dobra człowieka 
- 

Prawo do życia w pokoju 

- 

Prawo do rozwoju 

- 

Prawo do własnej tożsamości 

- 

Prawa mniejszości etnicznych, w tym religijnych 

- 

Prawo do demokracji 

- 

Prawo do życia w czystym środowisku naturalnym 

- 

Prawo do dziedzictwa ludzkości 

- 

Prawo do pomocy humanitarnej 

  Dla właściwej ich realizacji potrzeba współpracy całej społeczności światowej 
Komplementarność praw i obowiązków 
  Realizacja praw możliwa dzięki wypełnianiu obowiązków 
  Każdemu uprawnieniu odpowiadają obowiązki o charakterze osobowym bądź spolecznym 
- 

osobowy, gdy obowiązek spoczywa na samym uprawnionym 

- 

społeczny, gdy obowiązek spoczywa na innych czy całym społeczeństwie 

  inne jednostki, grupy społeczne czy państwo 
 
  Jan XXIII „ w społeczności ludzkiej każdemu prawu naturalnemu jednego człowieka odpowiada obowiązek innych ludzi, a 

mianowicie obowiązek uznania i poszanowania tego prawa” (PT 30) 

  Prawa i obowiązki wypływają bezpośrednio z natury człowieka (nacisk w NSK zarówno na prawa jak i obowiązki) 
 
Ochrona praw człowieka 
  Instytucje świeckie  - głównie ochrona praw 
  Problem : uznanie praw a ich przestrzeganie – potrzeba ochrony  
  Rodzaje ochrony : prawna i pozaprawna 
  Ochrona prawna : Prawa wynikające z natury mają charakter moralny, aby miały charakter wiążący w systemach 

prawnych krajów potrzeba odpowiednich zapisów prawnych 

- 

Deklaracje (potrzeba ratyfikacji) 

- 

Konwencje (charakter prawa międzynarodowego) 

  Dotyczy wszystkich praw, wszystkich ludzi na całym świecie 
- 

Ochrona praw o charakterze regionalnym (np. UE) 

  Ochrona pozaprawna praw człowieka 
- 

Wychowanie 

- 

Upowszechnienie znajomości praw człowieka 

- 

Kształtowanie opinii publicznej 

- 

Właściwy rozwój moralny i kulturalny 

- 

Odpowiednie struktury społeczne i gospodarcze 

- 

Właściwy ustrój polityczny 

- 

Organizacje międzynarodowe : rządowe i pozarządowe (np. Amnesty International), Human Rights Watch 

 
Prawa pochodne wobec praw człowieka 
- 

Prawa rodziny 

- 

Prawa innych społeczności 

 

5.

Temat: Kościół wobec życia rodzinnego 

Wprowadzenie 
- 

współczesne problemy dotyczące rodziny i małżeństwa 

- 

potrzeba jasnego określenia i definiowania podstawowych pojęć 

- 

najważniejsze dokumenty NSK dotyczące rodziny: 

  „Familiaris consortio” – adhortacja z 1981r. 
  „Karta Praw Rodziny” – 1983r. 
  „List do Rodzin” – 1994r. 
  „Kompendium NSK” 
 
Rodzina jako wspólnota i instytucja 
  Pierwotna i podstawowa grupa społeczna 
  Ścisły związek małżeństwa i rodziny ale i odrębność 
  Małżeństwo : „przymierze miłości małżeńskiej lub świadomy i wolny wybór, poprzez który mężczyzna i kobieta przyjmują 

wewnętrzną wspólnotę życia i miłości, zamierzona przez samego Boga.” (FC 11) 

  Przymierze małżeńskie jest podstawą funkcjonowania rodziny i wypełniania jej zadań 
  Rodzina to trwała wspólnota osób oparta na instytucji małżeństwa i związana odpowiedzialną miłością małżeńską i 

rodzicielską, wspomagająca się wzajemnie i dopełniająca dla integralnego rozwoju jej członków 

  Rodzina jest przede wszystkim wspólnotą, a jej instytucjonalny charakter wypływa z instytucji małżeństwa 
 
Zadania – funkcje rodziny 
  Tworzenie wspólnoty osób: 
- 

Podkreślenie osobowego wymiaru rodziny 

- 

Wymiana wychowawcza miedzy rodzicami i dziećmi 

- 

Istnieje i rozwija się dzięki duchowi ofiary i poświęcenia się oraz w atmosferze wzajemnego szacunku 

  Służba życiu: 
- 

Nastawiona na życie, jego przekazywanie i rozwój 

  Zrodzenie biologiczne 
  Kształtowanie i rozwój człowieka we wszystkich jego wymiarach (duchowe rodzenie) 
Odpowiedzialność szczególna małżonków, ale i ich prawo do decydowania o czasie narodzin i liczbie dzieci uwzględniając: 
- 

dziecko jest zawsze darem Bożym 

- 

obowiązki wobec siebie, wobec dzieci już narodzonych, wobec rodziny i społeczeństwa 

- 

Zachęta do adopcji podkreślając wagę rodziny dla rozwoju osoby i wagę duchowego zrodzenia 

- 

Odrzucanie mentalności przeciwnej życiu 

  Udział w rozwoju społeczeństwa: 
- 

Podstawowa komórka społeczna 

- 

Pierwsza szkoła życia społecznego 

  Rozwój relacji osobowych – uspołecznianie 
  Rozwój relacji międzypokoleniowych 
 
- 

Humanizacja i personalizacja społeczeństwa 

- 

Otwarcie na inne rodziny – gościnność  

- 

Zaangażowanie w różne dzieła społeczne (pomoc ubogim etc.) 

- 

Wpływ na państwo i jego politykę rodzinną 

  Uczestnictwo w życiu i posłannictwie Kościoła 
- 

„Kościół domowy” – rodzina wspólnota wiary 

- 

Przekaz wiary i ewangelizacja 

- 

Służba człowiekowi 

- 

Waga sakramentu małżeństwa 

 
Prawa rodziny 
  Rodzina jest grupą naturalną i uprzednią wobec innych wspólnot i państwa 
  Prawa rodziny opierają się na prawach człowieka i wynikają z zadań rodziny 
  Karta Praw Rodziny (1983): 
- 

Prawo do istnienia i rozwoju rodziny 

- 

Prawo do przekazywania życia, decydowania o czasie narodzin i liczbie dzieci 

- 

Prawo do wychowywania dzieci wg własnych tradycji, wartości religijnych i kulturowych 

- 

Prawo do intymności życia małżeńskiego i rodzinnego 

- 

Prawo do uzyskania zabezpieczenia fizycznego, społecznego, politycznego i ekonomicznego 

- 

Prawo do przedstawiania swych postulatów wobec władz publicznych 

- 

Prawo do zrzeszania się z innymi rodzinami 

- 

Prawo do godziwego mieszkania 

- 

Prawo do służącej rozwojowi rodziny rozrywki 

- 

Prawo do emigrowania całej rodziny etc 

  Prawo państwowe i podstawowe zadanie władzy państwowej zabezpieczenie przestrzegania tych praw 
- 

Znaczna poprawa w ostatnich dziesięcioleciach 

  Obrona przez Kościół praw najbardziej zagrożonych, np.: 
- 

Prawo dzieci i osób niepełnosprawnych do życia 

- 

Prawo rodziców do wychowywania swoich dzieci 

- 

Prawo do godnych warunków życia 

 
Rodzina a społeczeństwo i państwo 
  Hierarchia ważności : rodzina podstawowa, pierwotna wspólnota 
  „Rodzina nie jest dla społeczeństwa; lecz o wiele bardziej społeczeństwo jest dla rodziny. Rodzina jest podstawową 

komórką, konstytutywnym elementem społeczności państwowej...” (Pius XI, 1951) 

  Rodzina i społeczeństwo są złączone organicznymi więziami, są obie potrzebne i uzupełniają się 
  ze względu na swe znaczenie rodzina ma niezbywalne prawa i zasługuje na szczególną ochronę przez państwo 
  większość państw ochronę praw rodziny ma zapisane w swej konstytucji, co jest podstawą prowadzenia odpowiedniej 

polityki rodzinnej przez państwo 

 
Funkcje społeczeństwa i państwa wobec rodziny 
  Funkcja pomocnicza społeczeństwa – państwa 
-„ społeczeństwo, a w szczególności państwo i organizacje międzynarodowe, winny czynić wszystko, co możliwe, celem 
zabezpieczenia wszelkiej pomocy – politycznej, ekonomicznej, społecznej i prawnej – niezbędnej do umocnienia jedności i 
stabilności rodziny, tak aby mogła ona sprostać swym specyficznym zadaniom.” (KPR, wstęp) 
  Funkcja solidarnościowo – interwencyjna społeczeństwa – państwa 
- 

Wówczas, gdy rodzina nie funkcjonuje właściwie 

- 

Niemożność właściwego wypełnienia swych zadań 

- 

Sytuacje patologiczne 

 
Zadania społeczeństwa i państwa wobec rodziny: 
  Aktywna polityka prorodzinna państwa 
  Wypracowanie i przestrzeganie praw rodziny 
  Wyrównywanie dochodów rodzinnych 
  Rozbudowa i doskonalenie infrastruktury rodzinnej 
  Pomoc w pełnieniu przez rodzinę zadań wychowawczych i kształceniowo – oświatowych 
  Doskonalenie organizacji życia społecznego 
  Ochrona i promocja wartości duchowych w życiu rodzinnym 
  Kształtowanie atmosfery szacunku dla małżeństwa i rodziny 
 
Współczesne problemy demograficzne 
  Polska – współczynnik dzietności – 1,3 
  Ostatni spis powszechny – 2011: 
- 

mniej ludności : ok. 37,3 mln 

- 

ok. 1 mln emigrantów – więcej 

- 

mężczyźni – 47,9 % ogółu ludności (100 na 109 kobiet) 

- 

w ostatniej dekadzie o 4,2% zmniejszył się odsetek najmłodszych Polaków 

 

6.

Temat : Praca i życie zawodowe 

Praca 



  Stanowi podstawowy wymiar zaangażowania i działania ludzkiego 



  Od początku związana z życiem człowieka, złączona z jego naturą – por. Księga Rodzaju 

- 

życie i rozwój człowieka 



 

Prawo i obowiązek pracy 



  Wymiar przedmiotowy i podmiotowy pracy 



  Podstawowe znaczenie wymiaru podmiotowego w NSK 

- 

Godność pracy 

- 

Szacunek dla pracy i znaczenie każdej pracy 



  Podstawowy dokument NSK – JPII – Laborem exercens – 1981 



  Znaczenie ( funkcje ) pracy: 

- 

Podstawowe źródło utrzymania (życia) człowieka i jego rodziny 

- 

Miejsce rozwoju osobowościowego człowieka, kształtowania jego relacji społecznych 

- 

Tworzy wspólny dorobek społeczeństwa, narodu, ludzkości 

- 

Narzędzie kształtowania i doskonalenia świata stworzonego 

- 

Środek pomocy bliźniemu 

- 

 

Prawo do pracy 



  Prawo do pracy zawiera w sobie / treść/: 

- 

Prawo do zatrudnienia 

- 

Prawo do wyboru pracy 

- 

Prawo do wolnej umowy o pracę 

- 

Prawo do owocu pracy 

 



  Prawo do zatrudnienia: 

- 

Pozytywnie :  prowadzenie przez państwo odpowiedniej polityki zatrudnienia i stworzenia właściwych warunkach 
zatrudnienia; zasada pomocniczości – dalej pracownik musi wykazać właściwą inicjatywę 

- 

Negatywnie : wolność podjęcia pracy; wyjątkowo ze względu na dobro wspólne – nakaz lub zakaz pewnej pracy 

 
Słuszna płaca 



 

Płaca jest wynagrodzeniem za usługę pracy, ale ze względu, na fakt, że świadczy ją osoba nie można jej traktowa jak innej 
ceny 



  Ustalenie sprawiedliwej płacy uwzględnia: 

- 

Wydajność pracy 

- 

Potrzeby pracownika i jego rodziny 

- 

Efektywność całego przedsiębiorstwa 

- 

Wymagania dobra społecznego 

 



 

Wydajność pracy 

- 

relacja wypływająca ze sprawiedliwości zamiennej(równość świadczeń jako podstawa słusznej płacy 

 
Własność 



 

Każdy ma prawo do własności zapewniającej godne życie –  “życie w pełni ludzkie” 



 

Prawo własności ma swój wymiar prawny, gospodarczy i moralny 

- 

Własność jest sumą dóbr gospodarczych, materialnych i niematerialnych, nad którymi jednostka lub zbiorowość ma władzę 
rozporządzania dla osiągnięcia korzyści własnych przez realizację dobra wspólnego 



  Podmiot własności i przedmiot własności 



 

Przedmiotowa treść prawa własności: 

- 

Prawo do posiadania dóbr 

- 

Prawo do użytkowania 

- 

Prawo do dysponowania nimi 



 

Podmiot własności 0 decyduje o całym ustroju społeczno – gospodarczym kraju 



 

Podmiot własności 

- 

jednostka 

- 

wspólnota, grupa 

- 

społeczność – państwo 

 



  Osoba ludzka jest podstawowym podmiotem własności, jednak absolutyzacja i wyłączność tej własności jest niezgodna z 

NSK 



 

Własność grupowa – wspierana jako ważna forma systemu wartości i element rozwoju solidarności międzyludzkiej 



 

NSK uznaje także znaczenie własności publicznej – całego społeczeństwa, ale także sprzeciwia się jej absolutyzacji i 
wyłączności 

 
Przedsiębiorczość 



  Prawo do inicjatywy gospodarczej 



 

Znaczenie przedsiębiorczości dla człowieka i jego rozwoju: 

- 

rozwój kreatywności 

- 

rozwój umiejętności organizacyjnych 

- 

wdrażanie w podejmowaniu decyzji 

- 

zarządzanie i współzarządzanie 



 

„...każdy bowiem, kto zajmuje się pracą, czy to będzie artysta, czy rzemieślnik, przedsiębiorca, robotnik czy rolnik, w 
pewien sposób stwarza” – (Paweł VI, PP 27) 



  Znaczenie dla tworzenia dobrobytu indywidualnego i społecznego 



 

Przedsiębiorczość wrażliwa społecznie (BXVI,CV) 



 

Przedsiębiorczość społeczna, m.in. III sektor, społeczeństwo obywatelskie, bezinteresowność (BXVI, CV) 

 
Kapitał a praca 



  Podmiotowy charakter pracy wyznacza jej szczególne znaczenie pośród innych czynników produkcji 



 

Kapitał jako czynnik pochodny – wtórny wobec pracy 



  Technika i technologie – decydujące znaczenie współcześnie – także wynik kreatywności, innowacyjności człowieka 



 

Praca i kapitał uzupełniają się w procesie produkcji(komplementarność) 

- 

odrzucenie konfliktowego podejścia 

- 

nierozdzielczość pracy i kapitału w procesie produkcji 

- 

odrzucenie wyzysku, pracy na czarno, pracy dzieci etc. 

 
Kapitał ludzki 



  Pozytywny wpływ integralnego rozwoju człowieka na skuteczność przedsiębiorczości i wydajność procesu 



 

Pojęcie kapitału społecznego (ludzkiego) 



  Podstawowe znaczenie „kapitału ludzkiego” dla procesu produkcyjnego (JPII, CA 32) 

- 

kapitał społeczny 



  Ekonomiczny wymiar kapitału ludzkiego: 

- 

zdrowie (fizyczne, stabilność emocjonalna i psychiczna, moralność, duchowość) 

- 

wykształcenie, kwalifikacje zawodowe, rozwijanie różnych zdolności 

- 

umiejętności współpracy i działania w zespole etc. 



  Praca w sensie podmiotowym jako rozwijanie kapitału ludzkiego 

 
Współczesne znaczenie techniki i technologii 



  BXVI, Civitas in veritate 68-77 



 

Wyraża panowanie ducha nad materią 



 

Duży udział we współczesnym rozwoju ekonomicznym i procesie globalizacji 



  Technika jako narzędzie 



  Ambiwalentny charakter techniki(„jak?” – „dlaczego?”) 



 

„Pilna potrzeba formacji do etycznej odpowiedzialności w posługiwaniu się techniką.” (CV 70) 

  
Prawo i obowiązek wypoczynku 



 

Rdz 2,2 ; kulturowe i społeczno – gospodarcze znaczenie niedzieli 



  Naturalna potrzeba człowieka do właściwego odpoczynku 



 

Niezbędny dla integralnego rozwoju i tworzenia kapitału ludzkiego: 

- 

zdrowie 

- 

relacje rodzinne 

- 

kultura i rozrywka 

- 

pomoc bliźniemu, zwłaszcza starszym i niepełnosprawnym 

- 

rozwój duchowy – pogłębianie życia wiary 



 

Ważne względy rodzinne, czy społeczne – mogą być uzasadnieniem czasowego zawieszenia prawa 

 
Zrzeszenia i związki zawodowe 



 

Potrzeba współpracy i solidarności w miejscu pracy 



 

Prawo do tworzenia stowarzyszeń i związków w celu obrony życiowych interesów pracowników 



 

Udział w tworzeniu harmonijnej organizacji życia gospodarczego  

- 

współpraca z innymi podmiotami życia społecznego 



 

Nie utożsamianie się z walką polityczną i nie łączenie się z żadna partią 



  Obrona interesów pracowników, ale i troska o dobro wspólne 



  Procesy globalizacji a działalność związków zawodowych – nowy wymiar solidarności (BXVI, CV) 



  Nowe formy zatrudnienia i relacji pracodawca-pracownik a solidarność pracownicza 

 
Prawo do strajku 



  Wywieranie nacisku w obronie podstawowych praw pracowniczych 



 

Przysługuje pracownikom w wypadku nieprzestrzegania ich praw i istnienia określonych warunków 



  Warunki podjęcia tego radykalnego środka: 

- 

słuszna przyczyna 

- 

podjęte próby dialogowego rozwiązania sporu 

- 

oczekiwana korzyść przewyższa koszty strajku 

- 

rozsądna nadzieja powodzenia strajku 

- 

środek ostateczny 



 

unikanie drastycznych form strajku np. głodowego (zwłaszcza w systemach demokratycznych) 

 

7.

Temat: Problem bezrobocia 

 
  Pius XI – encyklika z 1931.r – Wielki Kryzys 
  Pojęcie bezrobocia  

  Przyczyny i rodzaje bezrobocia : 
- 

Frykcyjne, strukturalne i cykliczne /koniunkturalne/ 

- 

Dobrowolne i przymusowe 

- 

Jasne, fikcyjne i ukryte 

  Skutki bezrobocia: 
- 

dla poszczególnego człowieka : brak doskonalenia zawodowego i obniżanie kwalifikacji, degradacja społeczna i nierzadko 
moralna 

- 

dla rodziny : problem z utrzymaniem, niższy status społeczny rodziny 

- 

dla całego społeczeństwa : większe wydatki na zasiłki i pomoc społeczną, odpływ pracowników za granicę, niższa 
produkcja i mniejszy popyt, niewykorzystane zasoby produkcyjne 

  potrzeba właściwej polityki gospodarczej państwa, w tym polityki  zatrudnienia 
 

8.

Temat : Naród i ojczyzna 

  Naród – naturalna wspólnota łącząca szerszą grupę ludzi i stanowiąca miejsce rozwoju człowieka i budowania dobra 

wspólnego 

  Wtórna wobec rodziny, ale dla pełnego rozwoju człowiek potrzebuje szerszej wspólnoty: 
- 

rodzina nie jest w stanie zapewnić zaspokojenia wszystkich potrzeb człowieka 

  Koncepcje narodu: 
- 

Etnie – odniesienie do ścisłych grup etnicznych 

- 

Rozbudowana wspólnota w oparciu o dominującą etnię 

- 

Obywatele danego kraju 

  Relacje i związki w ramach narodu mają przede wszystkim charakter duchowy, ale także wymiar materialny: 
- 

Duchowy wymiar: dzieje narodu, normy i wartości kulturowe (w tym język) 

- 

Materialny ; terytorium, dorobek kultury narodowej, pochodzenie etniczne 

  Naród a ojczyzna – często utożsamiane  
- 

Naród : wspólnota osób 

- 

Ojczyzna – terytorium zamieszkiwane przez dany naród wraz z całym jego kulturowym dziedzictwem 

  Prawa narodu: 
- 

Do samostanowienia i swobody rozwoju 

- 

Zachowania swych tradycji, ich odrębności 

- 

Rozwoju swej kultury /też języka/ i wychowywanie w niej kolejnych pokoleń etc. 

 
Patriotyzm 
  Patriotyzm – miłość ojczyzny, przywiązanie do wspólnoty narodowej jest ważną cnotą społeczną 
  Wynika ona z naturalnego charakteru tej wspólnoty i jej wagi rozwoju człowieka: 
- 

Miejsce urodzenia, wychowania i wzrastania („szersza rodzina”) 

- 

Korzystanie z dorobku kulturowego, środowisko życia i rozwoju 

- 

Wdzięczność oparta też na sprawiedliwości /odwzajemnienie dobra, z którego korzystałem i korzystam 

Nacjonalizm – /najczęściej/ niewłaściwe ukierunkowanie więzi patriotycznych; prawa narodu ponad prawa mniejszości i prawa 
innych narodów; skrajna postać – szowinizm /wrogość i zwalczanie innych/ 
 
Naród a państwo 
  Dwie najważniejsze formy uspołecznienia ludzi 
  Naród jest rzeczywistością odrębną wobec państwa 
- 

Naród – rzeczywistość duchowa, która może istnieć niezależnie od organizacji państwowej i terytorium 

- 

Naród może być wspólnotą szerszą lub węższą wobec państwa 

  Obie mają charakter wspólnot naturalnych: 
- 

Poprzez urodzenie człowiek przynależy zarówno do określonego narodu jak i państwa 

- 

Obie wspólnoty są potrzebne człowiekowi dla właściwego rozwoju 

- 

Zaspokajają jednak inne potrzeby ludzkie: 



  Naród – więź duchowa oparta na patriotyzmie 



 

Państwo – budowa dobra społecznego opierająca się na sprawiedliwości prawnej 

 
Naród a państwo  
  Naród – wspólnota dziejowa i środowisko społeczne; mniejszy wpływ jednorazowych działań ludzi; wspólnota państwowa 

może umacniać jego jedność i rozwój 

  Państwo – celowy / zorganizowany/ związek społeczności dla realizacji dobra wspólnego, więcej elementów 

instytucjonalnych, formalnych i prawnych 

  W historii czasami trudno rozdzielić te dwie rzeczywistości; ojczyzna i patriotyzm też wobec państwa – por. USA 
  Kształtowanie się państw narodowych – pierwszy etap na zachodzie: XV i XVIw. , pełniej zwłaszcza w XIX w. i na 

początku XXw. 

 
  Waga narodu i państwa: 

- 

Państwo powstaje zasadniczo dzięki odrębności i samodzielności kultury narodowej, dla państwa najlepiej jest, gdy 
tworzy go jeden naród (Arystoteles, św.Tomasz), naród tworzy najsilniejszą, duchową więź społeczną, co zapewnia 
państwu spoistość społeczną 

- 

Państwo ma tworzyć i dbać o jak najwyższe dobro społeczne – nie zawsze niewielka grupa narodowościowa jest w 
stanie sama / ze względów politycznych, gospodarczych etc./ osiągnąć najwyższy poziom dobra społecznego / nie są 
wówczas tzw. społecznościami doskonałymi/ , stąd: 

- 

Potrzeba łączenia z innymi narodami / niezbędna jest tu nade wszystko poszanowanie swych podstawowych praw – 
sprawiedliwość, ale i tworzenie głębszych więzi pokonujących czysty formalizm i wzajemny interes – miłość społeczna/ 

- 

Dobro wspólne całej społeczności państwowej ma pierwszeństwo przed dobrem partykularnym poszczególnych grup 
narodowych, poszanowanie praw każdego narodu, z wyjątkiem sprzeciwiających się prawu naturalnemu i zagrożeniu dobra 
wspólnego 

 
Mniejszości narodowe / etniczne/ 
  Naród nie zawsze pokrywa się z organizacją polityczną państwa; stąd istniejące w wielu krajach mniejszości narodowe i 

etniczne 

  Prawa mniejszości: 



  Prawo do istnienia i swej odrębności 



 

Prawo do zachowania swej kultury, języka, religii /i kultu/ 



 

Prawo do pewnej autonomii w ramach państwa, gdy stanowią pewną zwartą i znaczącą grupę 

  Mniejszości mają także swoje obowiązki wobec państwa i dobra całości 
  Poszczególne osoby i rodziny wzrastające we wspólnotę narodu / porównanie z adopcją – duchowy rozwój/ ; integracja w 

ramach narodu 

- 

wzrastanie w kulturę narodu 

- 

stopniowe utożsamianie się, zwłaszcza kolejne pokolenia 
  Rasizm – /przeciwko równej godności człowieka – potępienie/ ideologia przypisująca różnym narodom i grupom 

społecznym pewne niezmienne cechy biologiczne / genetyczne/ oraz wartościująca wg tych kryteriów 

 
Pojęcie i istota państwa 
  Państwo jest polityczną organizacją szerszej grupy ludzi, pewnej społeczności funkcjonującą na danym terytorium w 

oparciu o przyjęty system władzy 

  Elementy konstytutywne państwa: 
- 

naród – społeczność 

- 

terytorium 

- 

władza 

  Państwo jest społecznością naturalną, niezbędną dla człowieka w jego rozwoju historycznym i osobowościowym / 

społeczna natura człowieka/; przynależność przez urodzenie 

  Państwo jest tzw. społecznością pełną i doskonałą – odrębną i samowystarczalną / funkcjonującą niezależnie/; 

odpowiadającą na wszystkie podstawowe potrzeby doczesne ludzi 

 



 

Z powyższą cechą państwa związana jest jego suwerenność która oznacza prawo do sprawowania najwyższej władzy wobec 
swych obywateli. 

- Ograniczeniem tego prawa jest tylko prawo naturalne 



 

Podstawą funkcjonowania państwa jest prawo nadające mu pewien ustrój i ład. Państwo-władza stanowi prawo i czuwa nad 
jego przestrzeganiem. 



  Podstawowym celem istnienia państwa jest dbałość o dobro wspólne obywateli i jego rozwój 



  Cel ten wyznacza służebny charakter państwa wobec swych obywateli 

 
1.  Zadania państwa 
Wypływają z jego podstawowej misji i celu - dobra społecznego, dobra właścicieli. 

  Dbałość o pokój i porządek: 

  Ochrona suwerenności i integralności kraju 
  Stanowienie i czuwanie nad przestrzeganiem ustanowionego porządku prawnego 
  Pozytywnie: rozwój integracji społecznej i międzynarodowej 
  Budowa autorytetu i zaufania do państwa 

  Zapewnienie właściwej wolności obywateli i swobody ich działalności: 



 

W sferze politycznej, społecznej, gospodarczej i kulturowej. 

  Dbałość o dobrobyt swych obywateli i jego rozwój 



 

Szczególna ochrona i wsparcie ludzi słabych i biednych najbardziej narażonych na sprawiedliwość 

  Pomoc rodzinie w edukacji dzieci i młodzieży. 
  Budowa odpowiedniego systemu ochrony zdrowia i ubezpieczeń obywateli. 
  Ochrona i wspieranie rozwoju dziedzictwa kulturowego kraju. 

  Zagwarantowanie możliwości rozwoju i praktykowania wiary przez obywateli 

- Właściwa współpraca z instytucjami religijnymi. 

  Dbałość także o swych obywateli poza granicami kraju,. 

2.  Władza i ustrój polityczny: 



 

Władza polityczna jest niezbędna dla funkcjonowanie państwa, a zatem jest elementem naturalnym (stąd : „ 

pochodzi od Boga- Stwórcy”) 

  Im szersza wspólnota, tym większa potrzeba władzy- szczególnie państwo, 
  „Każda władza pochodzi od Boga  (...) nie mam tu na myśli żadnego władcy, ale władzę w samej swej 

istocie” ( Jan Chryzostom, IV w.) 



 

Władza stanowi zasadę jedności i porządku 



 

Winna kierować działaniami obywateli w celu realizowaniu dobra wspólnego 



 

Stanowi prawo i czuwa nad jego przestrzeganiem- sama winna zachowywać i kierować zasadami moralnym i 

prawem. 



 

Podmiotem władzy społecznej jest cały naród, wszyscy obywatele 



 

Oni decydują o formie władzy (ustroju) i delegowaniu uprawnień konkretnym ludziom (KDK 74). 



 

Forma władzy (ustrój) nie wynika z prawa naturalnego – jest to domena decyzji społeczeństwa związana z jego 
rozwojem historycznym i kulturowym 



 

Podstawowe cechy władzy: 



 

Najważniejsza i suwerenna (nie ma wyższej władzy wewnętrznej i niezależna od czynników zewnętrznych) 

  Ograniczenie: prawo naturalne i wola społeczeństwa 



 

Niepodzielna i niezależna – istotne elementy władzy nie mogą być oddane innym społecznościom i 
jednostkom nie ulegają zmianie. 



 

Bezstronna i służebna – ze względu na swój cel , ma charakter służebny wobec osoby ludzkiej i całego 
społeczeństwa, nie może mieć charakteru partykularnego.  

 

3.  Demokracja i jej zasady 

  Gr. demos i krateo – rządy ludu 
  Demokracja to system „ który zapewnia udział obywateli w decyzjach politycznych i rządzonym gwarantuje 

możliwość wyboru oraz kontrolowania własnych rządów” (CA 46) 

  Najczęstsza forma występująca obecnie, ale jedna z możliwych form władzy- zapewniających wypełnianie 

podstawowego celu władzy państwa. 

  Niebezpieczeństwo wykrzywienia charakteru władzy- potrzeba kierowania się prawe oraz zachowania 

podstawowych norm i zasad moralnych. 

  Delegacja władzy- nie co do szczegółów, ale jako dbałość o dobro społeczne (inaczej nie najwyższa i nie 

bezstronna).  

 

4.  System totalitarny a autorytarny 

  Totalitaryzm- uzurpacja władzy 



 

Często zdobyta bądź podstępem  



 

Trwałe naruszenie istotnych elementów dobra wspólnego. 

  Przykłady: komunizm, faszyzm, nazizm (por. Pius Xi) 
  Bezstronny i służebny charakter władzy wyklucza tę jej formę (nie respektuje ona także wyższości praw 

naturalnych). 

  Czasami upragniony jest system autorytarny, dyktatorski- uzasadnieniem dobro kraju, potrzeba realizacji 

podstawowych zadań państwa.: 



  Zasadniczo w wyjątkowych przypadkach zagrożenia dla państwa i podstawowego dobra obywateli (np. 

wojna , rewolucja wewnętrzna, chaos i niemożność wykonywania podstawowych zadań przez państwo, 
początkowy rozwój i kształtowanie państwa). 



 

Ta forma winna mieć jednak charakter przejściowy - do czasu ustąpienia przyczyn. 

 

5.  Prawa i obowiązki obywatelskie: 



 

„osoba ludzka jest i powinna być zasadą , podmiotem i celem wszystkich urządzeń społecznych” 



 

Pełnia dobra osobowego osiągana jest łącznie z dobrem społeczności naturalnych takich jak rodzina i państwo. 



 

Podstawą praw i obowiązków obywatelskich jest zasada personalizmu (godności osobowej). Głów zasada 

regulująca i podporządkowująca relacje obywatel – państwo to sprawiedliwość, która winna być wzmocniona i 
pogłębiona przez miłość. 



 

Z nich wypływają prawa i obowiązki obywatelskie. 



 

Każdy obywatel podmiotem wszystkich praw człowieka, zaś w relacji do państwa mówimy w sposób 

szczególny o prawach politycznych człowieka. 



 

Prawa polityczne: 



 

Prawo do udziału we władzy państwowej 



 

Prawo do kontroli władzy państwowej 



 

Prawo krytyki władzy państwowej 



 

Prawo do oporu wobec władzy państwowej 



 

Prawo do stowarzyszania dla celów politycznych 



 

Prawo do wolności przekonań politycznych 



 

Prawo do odwoływania się od decyzji 



 

Obowiązki obywatelskie: 



 

Służba cywilna 



 

Służba wojskowa 



  Podatki 

6.  Społeczności niższego rzędu: 

a.  Państwo jest społecznością pełną łączącą w sobie wiele różnych niższych społeczności ludzkich 
b.  W relacjach państwo- społeczności niższego rzędu szczególne znaczenie: 



 

Zasada pomocniczości – państwo winno pozostawiać możliwie szeroką swobodę działania niższych 
społecznościom. 



 

Zasada solidarności - potrzebna współudziału i wspierania tych wspólnot i koordynowanie ich działalności 
dla stworzenia harmonijnego organizmu społecznego. 

c.  Te niższe społeczności pozwalają wdrażać obywateli do samodzielnego zarządzania – samorządności, 

samoorganizowania się. 

d.  Rodzaje społeczności niższego rzędu (wewnątrzpaństwowych): 



  Terytorialne 



  Zawodowe 



  Klasowe 



  Wolne stowarzyszenia 



   

7.  Samorząd terytorialny 



 

Różne poziomy samorządu i administracji0 struktury państwa 



 

Zaletą samorządności jest bliski kontakt z poszczególnym człowiekiem, znajomość jego sytuacji i potrzeb 



 

Podstawowym pion opiera się na samoorganizacji grupy rodzin: wieś: gmina, bloki (osiedla)- dzielnice.  



 

Większe okręgi mogą mieć znaczną autonomię (zwłaszcza , gdy uwarunkowania historyczne, narodowe ) 



 

Przywiązanie do „małej ojczyzny” może być duże nawet na równi z miłością do ojczyzny.  



 

Samorządy posiadają pewną samodzielność organizacyjną i finansową, zależną od dojrzałości 
społeczeństwa, ale potrzeba też kontroli państwa. 

8.  Społeczeństwo obywatelskie: 



 

Społeczeństwo obywatelskie stanowi całość stosunków i zasobów kulturowych i wspólnotowych, 
względnie niezależnych zarówno od polityki, jak i ekonomii. 



 

Jest ono źródłem i miejscem powstawania i rozwoju wolnego i solidarnego zrzeszenia się grup obywateli w 
celu realizacji swych potrzeb i obrony swych interesów. 



 

Te wszelkie formy wolnego stowarzyszenia się i realizacji celów społecznych winny być wspierane przez 
państwo, ale państwo ma prawo tez do pewnej kontroli ich działalności (m.in. zatwierdzenie statusów 
stowarzyszeń). 



 

Będąc osobami prawnymi stowarzyszenia mają prawo do własności, zawierania umów prawnych, 
nauczania , publikacji, prowadzenia działalności charytatywnej. 



 

Wagę i znaczenie społeczeństwa obywatelskiego i powstających w nim wolnych stowarzyszeń mocno 
podkreśla NSK. 

9.  Państwo a wspólnoty religijne 



 

Wolność sumienia i wyznawania religii jako podstawowe prawo obywatela, które zobowiązuje państwo 

- ograniczone dobrem wspólnym i obiektywnym porządkiem moralnym. 



  Inne prawa relgine: 

  Nauczania i ewangelizacji 
  Wolności sprawowania kultu 
  Posiadania własnych uregulowań wewnętrznych 
  Wznoszenia budowli sakralnych 
  Posiadania potrzebnych dóbr do prowadzenia swej działalności etc. 



  Ze względu na historyczne i kulturowe uwarunkowania jedna wspólnota religijna może uzyskać specjalne 

uznanie ze strony państwa, ale nie może to powodować dyskryminacji prawnej i społecznej innych grup. 
 

10. Kościół katolicki a państwo 



 

Autonomia i niezależność: 



 

Dwie społeczności doskonałe, ale inna natura i cel 



 

Każda wspólnota winna działać w swoim porządku. 



 

Potrzeba współpracy- jeden człowiek 



 

Najwyraźniej widać w tzw. Sprawach mieszanych (np. małżeństwo, służba wojskowa, pomoc 

charytatywna).  



  Wspólnota polityczna i Kościoła są w swoich dziedzinach są od siebie niezależne i autonomiczne, Obydwie 

jednak wspólnoty, choć z różnego tytułu służą powołaniu jednostkowemu i społecznemu tych samych ludzi. 



 

Sposoby ułożenia relacji państwo- Kościoł 



 

Cezaropapizm (-) 



 

Teokracja (-) 



 

W demokracji lub systemie autorytarnym: 

o 

Kościół państwowy (+, ale gdy zdecydowanie dominuje jedna relgia i nie ma dyskryminacji 

innych) 

o 

Rozdział- zasada neutralności: 

  Separacja na zasadach współpracy (+) 
  Separacja tolerująca (+, gdy duża różnorodność religijna) 
  Separacja wroga (-) 

o  Laicyzm- skrajna laickość (-) – nieuznawanie żadnych religii 



  Konkordat- umowa prawna między państwem i kościołem regulująca podstawowe wzajemne relacja. 

 
Polityka i jej znaczenie: 



 

Polityka- etymologicznie od gr. Politeia – rzeczpospolita; polis- miasto- państwo 



 

Polityka- w sensie szerokim dbałość o dobro wspólne- obejmuje całość zaangażowania społecznego , 

politycznego, gospodarczego i kulturalnego. 



 

Polityka- w sensie wąskim aktywne uczestniczenie w życiu politycznym kraju, związana z władzą- z 

rządzeniem lub dążeniem do władzy. 



 

Polityka w sensie potoczno- negatywnym- dbałość o interesy jednej grupy , partii, tzw. Polityka partyjna, czy 

partyjniactwo.  

 
1)  Dbałość o dobro wspólne , w tym głównie w związku z jego celem- o dobro nadprzyrodzone 

człowieka.  

2)  Kościół: duchowieństwo i wierni świeccy- różne zadania w polityce. 
3)  Duchowieństwo- dbałość o dobro wspólne, ale wpływ pośredni na samo życie polityczne. 
4)  świeccy- kształtowanie i przemiana rzeczywistości społecznej, politycznej, gospodarczej i 

kulturalnej poprzez bezpośrednie. 
 

Świeccy a polityka 



 

Współodpowiedzialność za kraj i jego losy – odrzucenie zamknięcia się do strefy prywatności 



 

Prawo i obowiązek politycznego zaangażowania 



 

Bezpośrednie zaangażowanie dla tych, którzy rozpoznają w tym swoje powołanie. 



  Dobro wspólne na celu 



 

Podstawowa sprawa dbałości o godność człowieka i jego rozwój. 



 

Szanowanie autonomii rzeczywistości ziemskiej 



 

Działają na własny rachunek w zyciu politycznym ale mają przepajać je wartościami chrześcijańskimi. 



 

Działalność w imieniu Kościoła wyłączona z bezpośredniego zaangażowanie w politykę. 



 

Do jakiej partii może należeć? 



 

Na jaką partię/ na kogo może głosować? 

 

Duchowieństwo a polityka 



 

Hierarchia nie angazuje się bezpośrednio w Zycie polityczne 



 

Bezpośrednio, gdy dotyczy to kompetencji Kościoła- sfery wiary i moralności 



 

Pośredni wpływ : poprzez posługę prawdzie, sprawiedliwości i miłości. 



 

Nauczanie i posługa uświecania: 

  Kształtowanie życia moralnego i sumienia wiernych 
  Rozwój osobowościowy człowieka 
  Budowanie braterstwa, ducha współpracy i pomcy 
  Niesienie pomocy najsłabszym 
  Ogólne zasady postępowanie w zyciu społecznym (w tym państwowym i międzynarodowym). 
  Dialog z rzeczywistością (zasady). 



  Prawo wyborcze- aktywnie- nie biernie 



 

Czy osoba duchowna może głosować na różne partie? 



 

Czy osoba duchowna może zachęcać do głosowania na jakąkolwiek partię? 



 

Czy osoba duchowna może zachęcać (zalecać), aby nie głosować na daną partię? 



 

Apolityczność Kościoła 



 

Związana z jego misją zbawienia wobec każdego człowieka 



 

Kościół nie jest jedynie dla określonej partii, nawet najbardziej katolickiej. 



  Respektowanie autonomii rzeczy ziemskich. 

 

KNS     Wobec ekonomii i jej zasad 

o 

Pomoc społeczna 



 

Jednym z podstawowych zadań państwa jest dbałość o godne życie obywateli i możliwość 

samorealizacji 

  Zwłaszcza o slabych i biednych (prawo do ochrony socjalnej oraz prawo do ochrony zdrowia- 

jednym z podstawowych praw społecznych). 



 

Stąd szczególne zadanie państwa wobec tych , którzy nie rządzą właściwie w systemie społecznym lub 
doświadczają niesprawiedliwości. 



 

Zasada sprawiedliwości społecznej (szczególnie sprawiedliwość rozdzielcza) i solidarności.  



 

Pomoc społeczna nie jest domeną tylko państwa ale powinna być realizowana możliwie jak najszerzej inne 
społeczności i poszczególni ludzie. 

o 

Wolontariat chrześcijański 

  W Kościele katolickim jest formą apostolstwa świeckich, angażujących się na rzecz budowania 

królestwa Bożega poprzez pokorną służbę ubogim i potrzebującym wsparcia. 

  Wolontariat stanowi znak i wyraz ewangelicznej miłości, która jest bezinteresownym darem z siebie 

samego- darem ofiarowanym bliźnim, zwłaszcza najuboższym i potrzebującym. 

  W Polsce głównie poprzez działania ogólnopolskie, diecezjalne i lokalne Caritas angażują się w sposób 

systematyczny, planowany.  

o 

Działalnośc charytatywna w nauczaniu Kościoła 

  BXVI- encyklika „Deus Caritas Est: 
  Należy do istoty posłannictwa Kościoła- miłośc bliźniego (świadectwo) 
  Dz 6, 1-6 – ustanowienie diakonów – pomoc dla biednych, zwłaszcza wdów i sierot.  
  Św. Justyn Męczennik – opis Eucharystii – zbiórka na potrzeby biednych.  
  Miłość społeczna (miłośc- Caritas). Niezbędna nawet gdy zachowana sprawiedliwość społeczna.  
  DCE 31: 

 

Imperatyw miłości bliźniego wpisany w samą naturę człowieka 

 

Elementy konstytutywne „które stanowią o istocie chrześcijańskiej i kościelnej Caritas: 

a.  Odpowiedź na bezpośrednią konieczność- pomoc kompletna i dzielenie się swym 

człowieczeństwem („formacja serca” ze spotkania Boga w Chrystusie). 

b.  Działalność charytatywna Kościoła musi być wolna od jakiejkolwiek ideologii i partii. 
c.  Działalność ta nie może być narzędziem prozelityzmu- ma być bezinteresowna; ale „tak: 

dla świadectwa. 

5.  Caritas 

  Caritas catholica od 1924 r.  

 

  Struktura: 



 

Caritas Intrenationalis (główna siedziba w Watykanie) 



 

Caritas Europa (organizacje na wszystkich kontynentach) 



 

Caritas Polska (165 narodowych organizacji) reaktywowana w 1990 



 

Caritas diecezjalne, parafialne.  

 

  Zasięg działania: 

a. 

Bezpośrednia pomoc każdego roku- 24 mln osób w 200 rajach i terytoriach- tez w krajach, których nie 
ma struktury krajowej. 

b.  440 tys. Opłacanych pracowników i 650 tys. Wolontariuszy. 

 

 

Caritas Polska: 



 

Parafialne i diecezjalne punkty wydawania odzieży 3393 



 

Noclegownie dla bezdomnych 



 

Łaźnie dla bezdomnych 



 

Zakłady opieki lekarskiej 



 

Zakłady rehabilitacyjne  



 

Domy samotnej matki  



 

Apteki 



 

Łączna wartość udzielonej pomocy w 2010 r – 482 mln zł. .  
 

6.  Konferencja Caritas Europa: 

a)  Od 11.05.2012 w Warszawie 
b)  40 lecie Caritas Europa 
c)  46 organizacji krajowych 
d)  Siedziba w Brukseli 
e)  Temat „opieka i migracja”. 

 
KNS wobec ekonomii i jej zasad 
1)  Mikroekonomia- zagadnienie pracy, przedsiębiorczości i własności 
2)  Makroekonomia- zasady wolnego rynku 
 

I. 

NSK wobec wolnego rynku 



 

Pierwotnie wolny rynek0 zasadą : niczym nieograniczona konkurencja a celem: jedynie maksymalizacja zysków 



 

NSK: Ekonomia i jej zasady ma być w służbie człowiekowi. 



 

Pojęcie Społecznej gospodarki rynkowej- łączy zasadę konkurencyjności wyzwalającej efektywnościowe dążenia w 

gospodarce z elementami sterującymi gospodarką zwłaszcza w celu rozwiązywania problemów społecznych 
- połączenie prywatnej inicjatywy z ochroną społęczną 



 

Uwzględnienie zarówno zasady pomocniczości jak i solidarności 

II. 

Zagrożenie ekonomii rynkowej: 

A.  Absloutayzacja praw gospodarczych i ekonomii: 

- możliwa nie tylko w ekonomii rynkowej 

B. Prawo silniejszego- także w relacjach między krajami  
 

- wykorzystywanie przewagi ekonomicznej nad innymi podmiotami 

C. Przedsiębiorstwa: zysk ponad dobro osoby 
D. Niewłaściwe style życia: 

 

 

- Konsumizm- często zwracał na to uwagę JPII- Niewłaściwa postawa uzycia i wykorzystywana dostępnych 

środków i zasobów wbrew zasadom moralnym i integralnemu dobru człowieka. 

III. 

Udział państwa w gospodarce 

o 

Ekonomiczny spór między zwolennikami państwa minimalnego a statystami i zwolennikami państwa 
opiekuńczego 

o  NSK- potrzeba roztropnego udziału państwa w życiu gospodarczym (wg zasad społecznych: sprawiedliwości 

społecznej, solidarności, pomocniczości).  
  Potrzeba uwarunkowania czasu i miejsca 

o 

Wypełnianie zadań dla dobra i dobrobytu obywateli których nie jest w stanie zapewniśc wolny rynek 

  Nalezą t: prawo gospodarcze, zapewnienie porządku i wolności obrotu gospodarczego, nadzór nad 

pieniądzem, podział dochodu, ochrona środowiska, pomoc socjalne dla najsłabszych, rozwój kultury i 
ochrona dziedzictwa narodowego 

o 

Najogólniej ujmując podstawowe zadanie państwa to stworzenie właściwych ram prawnych, 
instytucjonalnych i politycznych. Podstawowym motorem gospodarczym – inicjatywa prywatna, 
państwo- tam, gdzie to konieczne (pomocniczość) 

  Inicjatywa gospodarcza prawem człowieka i ważna dla jego rozwoju osobowego. 

IV. 

Podatki i podział dochodów: 



 

Płacenie podatków to jeden z podstawowych obowiązków obywatelskiech ze względu na dpbro wspólne. 



 

Wielokrotnie już ta kwestia pojawia się w Piśmie św. 



 

System podatkowy i świadczenia mają opierać się na zasadzie sprawiedliwości społecznej i powszechnego 

przeznaczenia dóbr 



 

Państwo winno czuwać nad tym, aby możliwość podstawowego rozwoju i korzystania z dobra wspólnego winna byuć 

zapweniona wszystkich. 



 

Państwo integruje w redystrybucję dochodów tam, gdzie jest to niezbędne. 



 

Niezgodnie z KNS: unikanie płacenia podatków, oszustwa podatkowe. 

 

V. 

Międzynarodowy przepływ przepływ towarów i usług 

  Rozwój wymiany międzynarowodwj – związany z postępem technicznym i integrację międzynarodową- 

poszukiwanie większych korzyści, rynków zbytu, nowych usług i towarów. 

  Działalność WTO- Światowej organizacji Handlu 
  KNS: Wspieranie tego co tworzy dobro społeczne- niezbędne uwzględnianie właściwego porządku dóbr. 
  Potrzeba ustanowienie właściwych norm i zasad.  
  Migracje w poszukiwaniu pracy: 

  Wzrastająca mobilnośc pracownicza- większe możliwości ale i zagrożenia 
  Człowiek- podstawowym kapitałem 
  Potrzeba międzynarodowej współpracy i właściwych uregulowań  
  Prawa migranta, ochrona godności pracy ludzkiej.  

 Przepływ kapitału – BIZ 

  Stwarzanie dodatkowych rozwoju i tworzenia większego dochodu. 
  Poszukiwanie większego zysku- problem redukcji bezpieczeństwa socjalnego w krajach biednych 
  Sprawiedliwość wobec miejsca i ludzie, gdzie powstał kapitał. 

 Znaczenie techniki i technologii we wspólnym rozwoju: 

  Decydująca dla współczesnego rozwoju 
  Potrzeba większej solidarności 

 

VI. 

Finane międzynarodowe i międzynarodowe instytucje finansowe. 

1)  Międzynarodowe przepływy finansowe- ułatwianie transakcji finansowych dzięki technice. 
2)  Możliwości sterowanie i manipulowanie rynkami finansowymi przez duże instytucje finansowe i wielkie koncerny 

dla własnych korzyści- międzynarodowa spekulacja 

3)  Relacja między wielkimi korporacjami międzynarodowymi a niewielki i słabo rozwiniętymi państwami: 

  Uzależnienie i ochrona swej suwerenności.  

4)  Międzynarodowe instytucje finansowe zajmujące się pomocą i restrukturyzacją gospodarek krajowych: 

  Najłatwiej ciąć wydatki socjalne- większa uwaga na podstawowe zabezpieczenia socjalne. 

 

VII. 

Międzynarodowa integracja ekonomiczna: 

1)  Pozytywny wymiar budowy przestrzeni współpracy między krajami- wazne dla pokoju 

  Porównanie przykład UE i intencje jej założycieli 

2)  Problem wykorzystanie narzędzi ekonomicznych w celach nacisku politycznego 
3)  Potrzeba poszanowania odrębności i różnorodności kultur i narodów 
4)  Przypomnienie, że prawdziwa integracja może dokonać się tylko dzięki integracji społecznej i duchowej- w oparciu 

o wspólne wartości 

VIII. 

Problem zadłużenia i kryzysy gospodarcze 

1)  Kryzys gospodarczy wskazuje na braki w modelu rozwoju 

  Ukazują zwłaszcza kruchość zasad moralnych ifuknconujących systemów 

2)  Częsty problem jest nieobecnie człowieka- jego szerokich potrzeb (nie tylko materialnych), ale także przewrotności 

i egoizmu 

3)  Bardzo szybko w latach kryzysu narasta zadłużenie zewnętrzne zwłaszcza krajów ekonomicznie 
4)  Wezwanie do solidarności  

 
Problemy globalne w perspektywie KNS 

1.  Globalizacja 



 

zespół procesów prowadzących do zmiejszenia barier i odległości” między krajami oraz wzmocnienie ściślejszych 
powiązań i zależności ekonomicznych, politycznych i społecznych. 



 

procesy rosnącej, wzajemnej zależności między wszystkimi ludźmi całej planety 



  BXVI, CV 33: eksplozja wzajemnej zalezności na poziomie planetarnym 

2.  Problem globalne: 



 

społeczność międzynarodowa i jej organizacja 



  Rozwój (integralny) 



  Pokój (wojna, rozbrojenie, terroryzm) 



 

Ekonomia globalna (kryzys, zadłużenie) 



 

Ekologia, ekorozwój, wyczerpanie się zasobów etc. 



 

Problemy w relacjach między krajami rozwiniętymi i rozwijającymi się. 

Społeczność międzynarodowa i jej organizacja 

1.  Natura, cel i zadania społeczności międzynarodowej. 
2.  Społeczność międzynarodowa a suwerenność państwa. 
3.  Władza i prawo międzynarodowe: 



  element naturalny dla każdej większej wspólnoty na pewnym etapie jej rozwoju – por. Jan XXIII, PT. 

4.  ONZ i jego agendy 
5.  światowe dobro wspólne 
6.  Kościół a społeczność międzynarodowa 

Pojęcie rozwoju w KNS 

1.  Rozwój gospodarczy a wzrost gospodarczy 
2.  Pojęcie rozwoju integralnego 



 

Paweł VI, PP 14, 1967 



  JPII, SRS 32, 1987 



  BXVI, CV 18, 2009 

3.  rozwój integralny – „rozwój każdego i całego człowieka” 
4.  Charakter współczesnego rozwoju: 



 

Różne aspekty biedy ludzkiej 



  Rozproszenie geograficzne miejsc niedorozwoju. 

Problem ekologiczny: 

1.  Powstanie i rozwój problemu 



  1962 r. – wystąpienie U Thanta 



  1972 r. – Konferencja Sztokholmska 

2.  NSK wobec ekologii 



 

Paweł VI – Octogesima adveniens, 1971 r. 



  JPII – encykliki, św. Franciszek – patron ekologów. 

3.  BXVI – CV i Orędzie na Światowy Dzień Pokoju 01.01.2010 r. – Jeśli chcesz krzewić pokój, strzeż dzieła stworzenia. 

Rozwój zrównoważony a KNS 

1.  Pojęcie rozwoju zrównoważonego 



  Raport Brundtland – 1987 – Our common future 



 

Ekorozwój, samopodtrzymujący się rozwój, rozwój trwały, rozwój jakościowy etc. 



  Rozwój zrównoważony – to rozwój ekonomiczny zaspokajający potrzeby obecnego pokolenia, który uwzględnia 

ograniczony charakter zasobów naturalnych, pozwalając na korzystanie z nich także przyszłym pokoleniom 

2.  Różne koncepcje ekologiczne a główny nurt instytucjonalny 



  miejsce człowieka i jego zadania wobec środowiska życia przyszłych pokoleń. 



  Lynn T. White (1967 r.) 



  Szczyt ziemi w Rio de Janerio w 1992 – Agenda 21 

3.  Wspólne punkty: 



 

Dbałość i szacunek wobec całego stowarzyszenia (Rdz) 



 

Uwzględnienie potrzeb i możliwości rozwoju dla przyszłych pokoleń (solidarność międzypokoleniowa) 



 

Potrzeba zmiany stylów życia (min. odejście od konsumpcjonizmu) 



  potrzeba wypracowania nowych modeli rozwoju. 

Problematyka pokoju 

1.  Pokój- podstawowe dobro społeczne (wartość) niezbędne dla właściwego rozwoju poszczególnego człowieka, jak 

całych społeczności. 

2.  Jest on zatem podstawowym prawem i obowiązkiem każdego człowieka 
3.  Podstawowa troska Kościoła dotyczaca rzeczywistości ziemskiej, ściśle związana z Jego orędziem zbawczym. 



  Jane XXIII, Pacem In terris, 1963 



 

Światowy dzień pokoju (Paweł VI, 01.01.1968, Orędzia papieskie) 



  JPII, 01.01.1990; BXVI – 01.01.2010 – nt problemów ekologicznych 

4.  Prawdziwy pokój, wg NSK, nie jest tylko brakiem wojny ale zgodnym dążeniem i współpracą wszystkich w celu 

tworzenia dobra wspólnego. 



 

Należy odróżnić prawdziwy pokój, od przejściowego spokoju, rozejmu czy pokoju wymuszonego 

5.  Prawdziego pokoju na świecie nie można uzyskać jedynie siłą (pokój narzucony), czy zabiegami dyplomatycznymi – 

niezbędne jest oparcie się na odpowiednich zasadach. 

6.  Źródłem prawdziwego pokoju jest sprawiedliwość i miłość. 
7.  Pokój rodzi się zatem z właściwego ładu w stworzeniu i uporządkowaniych relacjach międzyludzkich. 
8.  Pokój ma charakter dynamiczny- tak jak zmieniają się uwarunkowania życia społeczno- gospodarczego i politycznego , 

tak niezbędne są stałe zabiegi o pokój. 

9.  Paweł Vi , PP, 87 : Rozwój to drugie imię pokoju – Rozwój oznacza to samo co poój. 
10. Niezbędna sprawiedliwość społęczna, solidarność międzynarodowa , miłość społeczna, które zabezpieczają rozwój 

integralny człowieka- każdego i całego człowieka. 

11. Walka o pokój toczy się w sercu każdego człowieka – niezbędny pokój we wnętrzu człowieka, uporządkowane dążenia 

i zaspokojone podstawowe potrzeby.  

12. Ponieważ źródłem ładu i harmonii w świecie jest prawo Boże a źródłem odnowienia pokoju w człowieku, 

pojednania z Bogiem- Chrystus, Kościół uznaje prawdziwy pokój za dar Boży ( tu ścisły związek z misją 
Kościoła). 

13. Ostatecznym zatem źródłem pokoju jest Bóg, który działa przez serce człowieka. 
14. Jeśli w człowieku brak pokoju, pojednania z Bogiem (przestrzegania jego praw) – niemożliwe jest zbudowanie 

prawdziwego pokoju. 

WOJNA 

1.  Początek wojnie daje nieporządek w sercu człowieka (grzech) i stąd nieład w relacjach międzyludzkich, 

międzynarodowych. 

2.  Wojna jest zawsze złem, przeciwna dobro społecznemu, depcząca prawa człowieka i prawa narodów. 



 

obowiązkiem poszukiwania innych dróg rozwiązania. 

3.  Pewne środki militarne niezbędna dla zabezpieczenia ładu i pokoju w poszczególnych krajach i na całym świecie. 



 

potrzeba też odpowiednich instytucji międzynarodowych zapobiegających konfliktom. 

4.  Potrzeba ograniczenia wyścigu zbrojeń – rozbrojenia 



 

Wzrost zagrożenia, ale i skierowanie sił i energii ludzkich w nieświadomym kierunku. 

5.  Prawo i obowiązek władz państwowych władz państwowych i międzynarodowych zorganizowania walki w przypadku 

tzw słusznej przyczyny. 

6.  Prawo członka sił zbrojnych do odmowy działań przestępczych przeciwko podstawowym zasadom prawa narodów. 
7.  Obowiązek moralnego postępowania w czasie działań wojennych, zwłaszcza przestrzegania zasad humanitarnych 

wobec ludności cywilnej, jeńców, rannych. 

8.  Pojęcie wojny sprawiedliwej:  

  Pojęcie rodzi się w kulturze rzymskiej jeszcze w czasach przez Chr. (m.in. Cycreon, 106-34) 
  Podjęli je myśliciele chrześcijańscy, rozwijając jej warunki (m.in. św . Augustyn) 
  6 warunków słusznej wojny: 

o 

Szłuszna przyczyna (obrona konieczna, uzasadniona prewencja, obrona pokrzywdzonych) 

o  Dobra intencja 
o 

Brak możliwości pokojowego uregulowania konfliktu 

o 

Decyzja prawowitej władzy 

o  Uzasadniona szansa powodzenia 

o  Konsekwencje społeczne nie przerosną korzyści (jasne odrzucenie wojny nuklearnej). 

9.  Wg sprawiedliwości (prawa naturalnego) – Prawo i obowiązek państwa lub wspólnoty narodów. 
10. natomiast nauka Chrystusa idzie jeszcze dalej : zło dobrem zwyciężaj 



 

ludzie, narody maką prawo obrony koniecznej , co nie oznacza , że tak muszą postępować. 

TERRORYZM 

1.  Skrajana forma wali i przemocy wyrażająca chęć odwetu, zemsty, nienawiść 



 

wyraża pogradę dla życia ludzkiego 

2.  Przyczyną terroryzmu może być autentyczna niesprawiedliwość 



  terroryzm jako środek sprawiedliwości jest niedopuszczalny  

3.  Wg KNS cel NIE uświęca środków 
4.  Często ofiarami niewinne , przypadkowe osoby 
5.  Potrzeba międzynarodowej współpracy w obronie przez terroryzmem, ale także w uświadamianiu jego przyczyn. 
6.  Żadana religia nie może tolerować terroryzmu ,a tym bardziej do niego wzywać.