plik

Definicje pedagogiki

●

„

Pedagogika

jest nauką o wychowaniu, o celach, treści,

metodach, środkach i formach

organizacyjnych

procesu

wychowawczego. Odnosi się głównie do

dorastających

pokoleń, lecz w pewnej mierze także przynajmniej do

niektórych

kręgów

dorosłych

”.

●

Pedagogika

jest nauką o wychowaniu

dorastających

pokoleń

, o celach, treści, metodach,

środkach

i formach

organizacyjnych

tego procesu”.

Stefan Wołoszyn

Za:

Śliwerski B.,

Wprowadzenie do pedagogiki

, w:

Pedagogika.

Podstawy nauk o

wychowaniu

, op. cit. t. 1.

, s. . 97.

Definicje pedagogiki

●

PEDAGOGIKA

[gr.

pais

– 'dziecko',

agogos

– 'przewodnik',

paidagogike -

Παιδαγωγική

) - ”dyscyplina nauki

zajmująca się badaniem szeroko rozumianych procesów

edukacyjnych (edukacja, wychowanie)”.

Śliwerski B., hasło: „Pedagogika”, w: Wielka Encyklopedia PWN, Warszawa 2004, t. 20, s. 414.

Znaczenie słowa „pedagogika”

●

„

Pedagogika jest pojęciem wieloznacznym, nawiązującym do

kultury grecko-rzymskiej, kultury

helleńskiej

, gdzie wyraz

pais

(w dopełniaczu

paidos

) określał dziecko, młodzieńca

wymagającego umiejętnej opieki prowadzenia ze strony

dorosłego

–

paidagogosa.

●

Był nim wykwalifikowany niewolnik wdrażający dzieci

rodziców

należących

do bogatej arystokracji do

odpowiednich postaw, nabywania dobrych manier lub

grzecznego

odnoszenia się do innych, uczenia się,

uczestniczenia w grach i zabawach i tym podobnych

umiejętności.

”

Śliwerski B.,

Wprowadzenie do pedagogiki

, w:

Pedagogika.

Podstawy nauk o

wychowaniu

, op. cit. t. 1.

, s. 79.

Pedagogika jako nauka humanistyczna

●

„

Pedagogika jest ujmowana jako

nauka humanistyczna

, która

w zakresie edukacji prowadzi badania podstawowe bądź

stosowane.

●

W pierwszym przypadku jej zdaniem staje się opis i analiza

procesów edukacyjnych, (...)

●

w drugim projektowanie i wdrażanie określonych

oddziaływań wychowawczych

(pedagogia).

Śliwerski B., hasło: „

Pedagogika

”, w: Wielka Encyklopedia PWN, op. cit., tom 20, s. 414.

Termin „pedagogia”

●

Pedagogia

[gr.

pais

– 'dziecko',

agogos

– 'przewodnik'] -

zespół środków i metod wychowawczych stosowanych przez

nauczycieli;

●

pojęcie „pedagogia” odnosi się do

praktycznej sztuki

wychowania,

w odróżnieniu od pedagogiki, która jest

teoretyczną i naukową refleksją dotycząca praktyki

edukacyjnej”.

●

Także: doktryna pedagogiczna, ideologia edukacyjna, ukryty

program wychowawczy (np. szkoły).

Śliwerski B., hasło: „

Pedagogia

”, w: Wielka Encyklopedia PWN, t, 20, op. cit., s. 413.

Edukacja jako przedmiot badań pedagogiki

Konsekwencją podziału na pedagogikę jako naukę teoretyczną i

pedagogikę jako pedagogię jest

odróżnienie

●

edukacja jako fakt

(przedmiot badań podstawowych w

pedagogice),

●

edukacja jako zadanie

(przedmiot pedagogii i badań

stosowanych w pedagogice).

Interdyscyplinarność pedagogiki i filozofii pedagogiki

Współczesna pedagogika bada

zjawisko edukacji jako fakt

społeczny i uwzględnia wiele jego uwarunkowań

, m.in.

●

psychologicznych,

●

społecznych

●

kulturowych,

●

politycznych, itd.

Por. Śliwerski B., hasło: „

Pedagogika

”, w: Wielka Encyklopedia PWN, op. cit., tom 20, s. 414.

Skladniki zlożonego procesu edukacji wg Kwiecińskiego:

●

hominizacja,

●

kształcenie,

●

wychowanie,

●

inkulturacja,

●

socjalizacja,

●

polityzacja,

●

kolektywizacja,

●

nacjonalizacja,

●

etatyzacja,

●

globalizacja.

Kwieciński Z., za: Śliwerski B., hasło: „

Pedagogika

”, w: WE PWN,, t. 20, s. 414.

Szeroki (interdyscyplinarny) przedmiot badań pedagogicznych

wg Z. Kwiecińskiego to:

Edukacja

rozumiana jako ogół działań, procesów i warunków

sprzyjających

rozwojowi człowieka, rozpatrywanych z

uwzględnieniem powyższych procesów, którego

wskaźnikami

są:

●

poziom rozumienia siebie,

●

poziom własnych relacji z

światem

●

poziom kontroli własnych zachowań,

●

poziom sprawstwa wobec procesów zewnętrznych.

Kwieciński Z., za: Śliwerski B., hasło: „

Pedagogika

”, w: WE PWN,, t. 20, s. 414.

Pedagogika

jako refleksja filozoficzna

wg B. Śliwerskiego:

●

Pedagogika

rozumiana jako refleksja filozoficzna ”jest nie tyle

nauką o wychowaniu, ile

myśleniem

o tym procesie, toteż bada

wychowanie i

kształcenie

człowieka jako proces historyczny,

psychiczny czy

społeczny

, a także jako proces kulturowy”.

Śliwerski B., Wprowadzenie do pedagogiki, w:

Pedagogika.

Podstawy nauk o wychowaniu

, op. cit. t. 1, s. 80.

Zadania pedagogiki filozoficznej:

●

ukazywanie filozoficznych założen teorii i praktyk

pedagogicznych,

●

uświadomienie warunków stwarzajacych wiedzę i

doświadczenie,

●

stawianie pytań o własną tożsamość podmiotową (odrębność

jako nauka).

Por. Śliwerski B., Wprowadzenie do pedagogiki, w:

Pedagogika.

Podstawy nauk o wychowaniu

, op. cit. t. 1, s. 80.

Zadania pedagogiki filozoficznej:

●

myślenie

typu rozumiejącego, zorientowane na

ustalanie

ogólnych prawidłowości

procesów

wychowawczych i

edukacyjnych, ujawnianie ich sensu itp.,

●

myślenie

typu

poznawczego

, zorientowane na

poszukiwanie

przyczyn warunkujących skuteczność

procesów

edukacyjnych,

wprowadzanie zmian czy zarządzanie

edukacją,

●

myślenie

typu praktycznego, pragmatycznego czy

terapeutycznego, które jest

zorientowane

rozpoznawanie i

rozwiązywanie problemów praktycznych

różnych

poziomach i w

różnych

dziedzinach edukacji”.

Por. Śliwerski B., Wprowadzenie do pedagogiki, op. cit. t. 1, s. 80.

Zadania pedagogiki filozoficznej:

●

refleksja nad wybranymi problemami:

- metodologicznymi,

- antropologicznymi,

- aksjologicznymi,

- etycznymi,

- estetycznymi,

- prakseologicznymi, itd.

Por. Śliwerski B., Wprowadzenie do pedagogiki, op. cit. t. 1, s. 80.

Zadania pedagogiki filozoficznej:

●

Ukazywanie w edukacji wielorakości i ambiwalencji:

- dobra i zła, - prawdy i falszu, - piękna i brzydoty,

- nadziei i porażek,

- życia i śmierci,

- chaosu i porządku,

- przymusu i wolności,

- wpływu i oporu,

- tradycji i przyszlości,

- odpowiedzialności i nieodpowiedzialności.

Por. Śliwerski B., Wprowadzenie do pedagogiki, op. cit. t. 1, s. 80.

Zadania pedagogiki filozoficznej:

●

odczytywanie

losów

autentycznego wychowania,

●

dostrzeganie jego dynamiki i

zagrożeń

●

uwypuklenie i respektowanie wagi przeciwstawnych sobie

zjawisk wychowawczych,

●

uczulanie na

niebezpieczeństwa

, ograniczenia czy zagrożenia

wychowania.

Por. Śliwerski B., Wprowadzenie do pedagogiki, op. cit. t. 1, s. 80.

Filozoficzne podstawy pedagogiki

●

Idea wychowującego nauczania

u Jana Fryderyka Herbarta:

●

„

Jak pewną jest rzeczą, ze filozofia ma mówić o

przeznaczeniu i naturze człowieka

, tak samo jest pewnikiem,

że pedagogika chce być nauką filozoficzną, a nawet nią być

musi. Powinna nią być, ponieważ człowieka należy w

pełnym

tego

słowa

znaczeniu

wychować

do cnoty

; musi nią

być, ponieważ bez

znajomości natury

człowieka

błądzi się w

mroku, jeśli chodzi o zdanie sobie sprawy z

możliwości

jego

wykształcenia

i zniekształcenia”.

B. Nawroczyński,

Wstęp

, w: J. F. Herbart,

Pisma pedagogiczne

, przeł. B.

Nawroczyński

, T. Stera, Wrocław

1967, s. XXVII, za: Por. Śliwerski B., Wprowadzenie, op. cit., s. 80.

Filozoficzne podstawy pedagogiki

●

Wg Andrzeja Murzyna, polskiego teoretyka pedagogiki

„filozofia Herbarta nieuchronnie prowadzi do pedagogiki, a

ta z kolei odkrywa w sobie filozoficzne korzenie i tym

samym zwraca się w

stronę

podstawowych kwestii

filozoficznych,

dzięki

czemu pozostaje otwarta i nie tylko

sama nie kostnieje, ale również nie pozwala skostnieć

filozofii”.

A. Murzyn,

John Friedrich Herbart i jego miejsce w kontekście pokantowskiej myśli idealistycznej

, wyd.

Impuls, Kraków 2004, s. 7; cyt. za: Por. Śliwerski B., Wprowadzenie, op. cit., s. 80.

Filozoficzne podstawy pedagogiki

●

Genetyczny i historyczny związek filozofii i pedagogiki

(pedagogika wywodzi się z filozofii) „jest jej cechą

charakterystyczną i

jak

się wydaje - niezbywalną”.

Śliwerski B., Wprowadzenie, op. cit., s. 81.

Filozoficzne podstawy pedagogiki

Filozofia wychowania próbuje:

●

zrozumieć i

zinterpretować

rzeczywistość wychowawczą i jej

zmiany,

●

dostarczyć

założeń

,metod, celów, wartości i norm:

- dydaktyce (jako epistemologia i etyka),

- teorii celów wychowania (jako aksjologia),

- teorii wychowania moralnego (jako etyka),

- teorii wychowania estetycznego (jako estetyka),

- teorii wychowania obywatelskiego (jako filozofia państwa, polityki).

Por. Śliwerski B., Wprowadzenie, op. cit., s. 81.

●

S. Kunowski:

Pedagogika

to nauka, która „(...) na podstawie

filozofii

człowieka

, aksjologii i

teorii

kultury bada naturę

człowieka, wytwory jego kultury i na tym tle ustala wartości,

cele, ideały i normy,

którymi

powinno kierować

się

wychowanie”.

S. Kunowski,

Podstawy

współczesnej

pedagogiki

, Łódź 1981, s. 36. za: Por. Śliwerski B., Wprowadzenie, op.

cit., s. 81.

KONCEPCJE WYCHOWANIA JAKO WYWIERANIA

PEDAGOGICZNEGO WPŁYWU NA ZACHOWANIE.

Wychowanie to:

●

wywieranie pedagogicznego wpływu,

●

zjawisko dotyczące zachowania.

Oprac. na podst. Callo Christian,

Modele wychowania

, w: Śliwerski (red.) Pedagogika. Podstawy, op. cit.,

s. 278-281.

KONCEPCJE WYCHOWANIA JAKO WYWIERANIA

PEDAGOGICZNEGO WPŁYWU NA ZACHOWANIE.

Wychowanie jako

(przykłady):

●

przyciąganie i wyzwalanie z ciemności (Platon),

●

przewodzenie (poddane autorytetowi),

●

pobudzanie woli i dyscyplinowanie (Kant, Herbart),

●

pozwolenie na dorastanie (Rousseau),

●

przystosowanie, warunkowanie, kontrolowanie i skuteczne

działanie (R. Tausch, A.-M. Tausch),

●

pomoc w życiu (Św. Jan Bosko, H. Pestalozzi),

●

wspieranie dorastających.

Callo Christian,

Modele wychowania

, w: Śliwerski (red.) Pedagogika. Podstawy, op. cit., s. 280-281.

Podstawowe warunki wychowania

Wychowanie jako:

●

podstawa egzystencji,

●

uspołecznienie i socjalizacja,

●

odpowiedzialne formowanie cech osobowych w ramach

uczenia się, rozwoju i kształcenia (

różne

teorie uczenia się,

kształcenia i rozwoju, samorealizacji).

Callo Christian,

Modele wychowania

, w: Śliwerski (red.) Pedagogika. Podstawy, op. cit., s. 280-281.

Wychowanie jako proces kształtowania jednostki

●

to szereg

zmieniających

się sytuacji, których nie da się

przewidzieć,

całkowicie

poznać ani nimi sterować).

●

Źródła

przebiegu procesu

kształtowania

jednostki (zależne od

zachowania, biologiczne, cielesne, psychosomatyczne,

wolicjonalne, psychiczne, emocjonalne, duchowe itp.)

●

Opis procesu zależy od przyjętej filozoficznej i/lub naukowej

koncepcji człowieka (jego budowy, struktury,

funkcjonowania itp.)

Callo Christian,

Modele wychowania

, w: Śliwerski (red.) Pedagogika. Podstawy, op. cit., s. 284.

Wychowanie jako program pomocy:

„

Pomoc pedagogiczną w szerokim ujęciu stanowią formy przychylności i

wsparcia dla ludzi, którzy nie są w stanie

osiągać

pewnych celów i

wykonać

pewnych zadań bez pomocy z zewnątrz”

●

Podstawowe czynniki, jakie musi uwzględniać pojęcie wychowania

jako pomocy:

●

antropologiczne (np.

umiejętności

, lęki, potrzeby),

●

spoleczno-kulturowe (np. otoczenie, rodzina, praca, role społeczne),

●

sytuacja życiowa (kryzysy, choroby, uczestnictwo w grupie),

●

poziom życia (fizyczny, duchowy).

Callo Christian,

Modele wychowania

, w: Śliwerski (red.) Pedagogika. Podstawy, op. cit., s. 285.

ELEMENTY PROCESU WYCHOWANIA I ICH WSPÓŁZALEŻNOŚĆ

Nauka o wychowaniu

Kultura

idee, normy, wartości

instytucje, organizacje

Gospodarka Społeczeństwo

WYCHOWANIE

Wychowywany

Wychowujący

cele

zamiary

interesy

metody

środki

style

Oprac. na podst.:Callo Ch., Modele wychowania, w: Śliwerski (red.) Pedagogika. Podstawy nauk o wychowaniu, op. cit., s. 287.

Zmienność poziomów interakcji wpływających na wychowanie

POZIOM SYSTEMOWY

POZIOM INTERAKCYJNY

Poziom historyczny Poziom empiryczny

Poziom strukturalny

Poziom

komunikacyjny

Wychowywany

Wychowujący

Poziom osobisty

Oprac. na podst.:Callo Ch., Modele wychowania, w: Śliwerski (red.) Pedagogika. Podstawy nauk o wychowaniu, op. cit., s. 290.

Teorie filozoficzne i naukowe w teorii wychowania

●

Idealizm

●

Racjonalizm

●

Empiryzm

●

Metafizyka (tomizm)

●

Naturalizm

●

Marksizm

●

Pragmatyzm

●

Teoria krytyczna

●

Konstruktywim

●

Funkcjonalizm

●

Cybernetyka

●

Teoria działania

●

Teoria systemów

Callo Ch, op. cit., s. 298.

Główne modele pojecia wychowania

Wychowanie jako:

●

pomoc w asymilacji kulturowej,

●

pomoc w emancypacji,

●

pomoc w kształtowaniu tożsamości,

●

wychowanie systemowe.

●

Zadanie 1.

Opracować po 2-3 osoby powyższe 3 modele w

oparciu o:

Callo Christian,

Modele wychowania

, w: Śliwerski (red.)

Pedagogika. Podstawy..., tom. 1, op. cit., s. 299-347.

●

Zadanie 2

. Opracować po 2-3 osoby,

Pedagogika systemowa,

tamże, s.347-390.

Document Outline