BIBLIOTERAPIA I BAJKOTERAPIA 

 

JAKO   METODA 

 

W   PEDAGOGICE    SPECJALNEJ 

 
 
 
 
 
 
 

 

OPRACOWANIE: 

mgr Małgorzata Kiryłło  

 
 

 
 
 
 
 

 

Zespół Szkół Specjalnych ZSBM w Ełku 

2004r.

 

Biblioterapia i bajkoterapia jako metoda w pedagogice specjalnej- opracowanie: mgr Małgorzata Kiryłło 

Strona 2 z 7 

 

Wstęp 

 

          Pedagogika  specjalna jako nauka praktyczna służąca osobom 

niepełnosprawnym współpracuje z wieloma dyscyplinami naukowymi, które 

służą znalezieniu przez osoby niepełnosprawne miejsca w normalnym świecie, 

zintegrowaniu się ich ze społeczeństwem i realizowaniu siebie samych na jak 

najwyższym poziomie osobowości. Chciałabym tu podkreślić szczególną 

możliwość zastosowania biblioterapii i bajkoterapii w pedagogice specjalnej. 

              Biblioterapię można rozumieć jako relację między dwiema osobami – 

biblioterapeuta i uczestnik oraz relację między biblioterapeutą a wieloma 

uczestnikami sesji. 

              W biblioterapii grupowej istotną sprawą jest sposób kierowania grupą. 

Komunikacja wewnątrzgrupowa musi przejść przez szereg etapów, w których 

realizowane są zarówno cele jednostkowe jak i grupowe. Biblioterapeuta nie 

zawsze prezentuje literaturę sam, często czyni to za niego uczestnik grupy. 

Może to być literatura już wydana lub własna twórczość uczestników. 

Włącza się  tu wszelkie możliwe formy literackie od poematów do nowelistyki, 

powieści autobiograficznych, dzienników, życiorysów. Jeśli chodzi o dzieci – 

bajki, wiersze, filmy, nagrania magnetofonowe oraz oglądanie sztuk teatralnych 

na żywo w teatrze i udział w inscenizacjach szkolnych. 

 

ZASADY  TERAPII:   

 

    Zawsze należy przestrzegać następujących zasad uczestnictwa:   

1.  Swoboda uczestnictwa 

2.  Uwzględnianie potrzeb, problemów i preferencji pacjenta 

     3.   Dostosowanie materiałów do stopnia niepełnosprawności uczestników 

3.  Odwoływanie się do gotowości uczestnika 

4.  Udostępnianie w większym stopniu biblioterapii grupom specjalnej troski 

Biblioterapia i bajkoterapia jako metoda w pedagogice specjalnej- opracowanie: mgr Małgorzata Kiryłło 

Strona 3 z 7 

      Zarówno  w  biblioterapii jak i w bajkoterapii najważniejszy jest 

odpowiedni dobór materiałów. W stosunku do dzieci nadają się tu 

najbardziej krótkie opowiadania i 

biografie /trzeba być ostrożnym, 

bo biografie mogą powodować nierealne pragnienie sukcesu/. 

           Selekcjonując materiały należy uwzględniać następujące zasady: 

1. Nie dobierać materiałów, których się dobrze nie zna 

2. Fragmenty muszą być zwarte i krótkie 

3. Problemy muszą współbrzmieć z problemami uczestników  

4. Materiały powinny być dopasowane do zdolności czytelniczych uczestnika 

5. Należy uwzględniać wiek chronologiczny i emocjonalny uczestnika 

6. Trzeba brać pod uwagę preferencje czytelnicze 

7. Dostosować się do nastrojów czytelników ale unikać wątków 

    samobójczych,  beznadziejności. 

           Dzieciom należy czytać lub opowiadać. Trzeba także wykorzystywać 

ilustracje. Zalecane są książki, których bohaterami są zwierzęta. Dziecko 

może skoncentrować się na zawartości i na swoich marzeniach. Praktycy 

twierdzą,  że dzieciom należy prezentować opowiadania bez wyjaśnień 

wstępnych dotyczących przebiegu i celu terapii. Trzeba zacząć od 

nawiązania kontaktu między terapeutą i dzieckiem – terapia zabawowa, 

opowiadania. Dzieciom czyta się wielokrotnie te same teksty aby mogły 

dobrze je przyswoić i zrozumieć

.  

 

ETAPY  PROCESU   BIBLITERAPII 

     Proces biblioterapii zawiera trzy etapy: 

¾

  identyfikację – czytelnicy identyfikują się z postaciami książki  

¾

  katharsis – czytelnik doznaje ulgi, odreagowuje napięcia psychiczne 

¾

  wgląd – poprzez opracowanie problemu czytelnik uzyskuje nowe 

spojrzenie na dany problem 

W pedagogice biblioterapia jest stymulatorem w zakresie rozwoju 

wiedzy, języka i myślenia, rozumienia pojęć moralnych, rozwoju uczuć. 

Biblioterapia i bajkoterapia jako metoda w pedagogice specjalnej- opracowanie: mgr Małgorzata Kiryłło 

Strona 4 z 7 

Warto zwrócić również uwagę na jej możliwości kompensacyjne, 

terapeutyczne i profilaktyczne, co wskazuje na niesłychaną wartość tej 

metody dla pedagogiki specjalnej . 

 

TERAPEUTYCZNE  CELE :   

•  wyrabianie życzliwości, wzajemnej pomocy, podkreślanie dobroci wobec 

innych, wrażliwości na krzywdę – M. Konopnicka „O Krasnoludkach 

i Sierotce Marysi” 

•  szacunek dla przyrody, miłość do zwierząt - „Rogaś z Doliny Roztoki” 
•  zrozumienie, uświadomienie,  że pycha i chciwość nie popłaca  –„Bajka 

o rybaku   złotej rybce” 

•  uświadomienie,  że dobroć, skromność i  posłuszeństwo rodzicom są 

ważnymi wartościami i są nagradzane - J. Brzechwa „Wiersze”, „Bajki 

samograjki,” „Jaś i Małgosi,”, „Kopciuszek” 

•  współzawodnictwo w zapamiętywaniu treści - J. Tuwim  „Lokomotywa” 

„Okulary” i inne wiersze 

•  pielęgnowanie przyjaźni, nie uleganie złym wpływom  - J. Ch. Andersen 

„Królowa Śniegu” oraz „Piękna i Bestia” „Pinokio” „Król Lew” 

•  wrażliwość na krzywdę, poczucie sprawiedliwości - B. Prus 

„Powracające fala” „Placówka” „Katarynka” 

•  patriotyzm  -H. Sienkiewicz  „W pustyni i w puszczy” „Krzyżacy” 
•  tolerancja, poświęcenie - L. M. Montgomery „Ania z Zielonego Wzgórza” 
•  poszanowanie odmienności - R. Kipling „Księga Dżungli” 

 

Jest to  przykładowy zestaw literatury z odpowiednio dobranymi celami 

terapeutycznymi.

 

Dzieci z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym 

i znacznym  mają duże trudności w opanowaniu techniki czytania ze  

Biblioterapia i bajkoterapia jako metoda w pedagogice specjalnej- opracowanie: mgr Małgorzata Kiryłło 

Strona 5 z 7 

rozumieniem dlatego formy i metody pracy muszą być dostosowanie do 

możliwości indywidualnych każdego dziecka. 

         Proces wyrabiania nawyku czy zdobycia chęci do przeczytania lub 

wysłuchania tekstu jest bardzo długi. Dzieci te mają trudności 

w zapamiętywaniu, przechowywaniu i odtwarzaniu informacji. Niektórzy są 

nadpobudliwi ruchowo. Widoczne jest duże zróżnicowanie w zakresie cech 

temperamentu, osobowości, pamięci, trwałości uwagi, w zakresie percepcji 

wzrokowej, słuchowej i ruchowej.  

Długofalowym skutkiem  tych oddziaływań jest niewątpliwie 

wzbogacenie intelektu dzieci, rozbudzenie zainteresowań i nauczenie 

określonego modelu spędzania wolnego czasu. Biblioterapia i czytelnictwo to 

metody proste i bardzo skuteczne w stymulacji rozwoju intelektualnego 

dziecka. Rozwijanie i wzbogacanie intelektu, tej najbardziej zaburzonej 

dziedziny u osób upośledzonych ma głęboki, potwierdzony w praktyce sens.   

Biblioterapia jest metodą pożądaną, skuteczną tak w działalności 

wychowawczej jak i dydaktycznej, gdyż prowadzi do rozwoju i wzbogacenia 

osobowości dziecka . 

 

ZASTOSOWANIE  BAJKOTERAPII 

Dzieci bardzo silnie przeżywają wszelkie trudne sytuacje, bardzo długo je 

pamiętają i może się tak zdarzyć, że położą się one cieniem lęku i smutku nie 

tylko na latach dzieciństwa ale również wpłyną negatywnie na późniejsze 

sposoby reagowania emocjonalnego. Silnie przeżywając sytuacje trudne, 

dzieci tkwią jakby w pułapce, z której nie potrafią się wydostać, bo 

najczęściej nie umieją opowiedzieć o swych problemach, zwrócić się 

o pomoc. Nie znają też strategii radzenia sobie, a lęk rośnie i rośnie –

szczególnie ten niezwerbalizowany, nie do końca uświadomiony, a taki jest 

właśnie w tym okresie rozwoju. Zdarza się,  że dziecko zalewane silnymi 

emocjami reaguje gwałtownie. Nie tylko nie rozumie swego zachowania, 

Biblioterapia i bajkoterapia jako metoda w pedagogice specjalnej- opracowanie: mgr Małgorzata Kiryłło 

Strona 6 z 7 

również nie akceptuje go u siebie, widząc dezaprobatę dorosłych. Wówczas 

przypisuje winę innym dzieciom.  

Dzieci niepełnosprawne umysłowo nie otrzymują tak potrzebnego 

wsparcia społecznego, ponieważ nie potrafią mówić o swoich problemach, 

lękach, nie znają słów pozwalających opisać doznania. Nie rozumieją swoich 

uczuć i reakcji a więc nie mogą prosić o pomoc w ich wyjaśnieniu.  

      Lęki rodzą się z przeżytych uprzednio silnych, negatywnych zdarzeń, 

doświadczeń – często nazywanych traumami, takich jak np. poddanie 

zabiegom leczniczym, w szczególności bólowych, do których dziecka nie 

przygotowano, pozostawienie w nieznanym otoczeniu, śmierć ukochanego 

zwierzątka czy bliskiej osoby. Siła oddziaływania tych trudnych sytuacji 

zależy od wieku dziecka, jego odporności psychicznej i rodzaju sytuacji. 

Inne lęki powstają z wyobraźni niewłaściwie stymulowanej, np. przez 

filmy epatujące grozą. Jeszcze inne rodzą się na bazie niezaspokojonych 

potrzeb, one też sprzyjają powstawaniu lęków, związanych z rozwojem 

wyobraźni dziecka. Te najważniejsze potrzeby w toku rozwoju dziecka to 

potrzeba: bezpieczeństwa, miłości i uznania. 

 

Wsparcie poprzez bajki terapeutyczne jest ważne  dla każdego dziecka, 

ponieważ pomagają one właściwie zinterpretować wiele różnych sytuacji 

życiowych. Wiedza, także ta magiczna, ma za zadanie ułatwić dziecku 

rozumienie najróżnorodniejszych sytuacji, a także zapoznanie się z nowymi, 

nieznanymi strategiami działania. Pozwala uświadomić emocje i sposoby 

działania tak, by później dziecko łatwiej rozwiązywało trudności, które 

napotyka na swej drodze. Dziecko uwolnione od lęku przeżywa sytuacje, 

z 

którymi lepiej radzi sobie zarówno w wyobraźni jak i potem 

w rzeczywistości.  

Bajki terapeutyczne są  źródłem określonych obrazów w wyobraźni 

dziecka i w ten sposób doraźnie wywołują pozytywne emocje, są również 

Biblioterapia i bajkoterapia jako metoda w pedagogice specjalnej- opracowanie: mgr Małgorzata Kiryłło 

Strona 7 z 7 

pożywką dla rozwoju imaginacji, mają wpływ na myślenie o sobie głównie 

w aspekcie kompetencji, budują bowiem poczucie własnej skuteczności.  

 

Bibliografia: 

1.  M. Molicka  „Bajki  terapeutyczne” – Media Rodzina 2003r. 
2.  M. Molicka  „Bajkoterapia – o lękach dzieci i nowej metodzie terapii”  
3.  E. Tomasik „Czytelnictwo i biblioterapia w pedagogice specjalnej” WSPS 

W-wa 94r. 

4.  K.Kirejczyk „Upośledzenie umysłowe-pedagogika”, W-wa 1991r. 
5.  K.Chylińska  - Seminarium dotyczące biblioterapii „Szkoła Specjalna” 

1991 nr1 

 
 

mgr Małgorzata Kiryłło 

oligofrenopedagog