Microsoft PowerPoint - Ergonomia 07 [tryb zgodności]

Koszty

le skoordynowanej konserwacji – katastrofa Piper Alpha

Piper Alpha … przed …………… w trakcie ……………….. po katastrofie

Pewnego lipcowego dnia 1988 r. redakcje informacyjne na

zapewnienia bezpiecze

stwa podczas prowadzenia prac

Pewnego lipcowego dnia 1988 r. redakcje informacyjne na
całym

wiecie pokazały zdj

cia spustoszenia na platformie

wiertniczej Piper Alpha na Morzu Północnym, która zmieniła
si

kul

ognia,

gdy

łatwopalny

gaz

zapalił

przeobra

c j

w kilka sekund w prawdziwe piekło. W tym

jednym z najci

ęż

szych tego typu wypadków w historii zgin

ło

167 pracowników.

Co było przyczyn

tego tragicznego w skutkach zdarzenia?

Pracuj

ca pompa uległa uszkodzeniu, podj

to wi

c prób

szybkiego uruchomienia pompy odstawionej wcze

niej do

konserwacji,

wskutek

czego

nast

piło

wydostanie

kondensatu. Kondensat wystrzelił, trafił na

ródło zapłonu i

wywołał

eksplozj

która

ostatecznie

doprowadziła

katastrofy. Wypadek ten przypisano bł

dom w działaniu

systemu pozwole

na przekazywanie urz

dze

do pracy

oraz w powi

zanym z nim systemie odł

czania urz

dze

platformie. Oba te systemy maj

podstawowe znaczenie dla

zapewnienia bezpiecze

stwa podczas prowadzenia prac

konserwacyjnych.

Platforma

Piper

Alpha

jest

skrajnym

przykładem,

ale

pokazuje, jak katastrofalne mog

skutki braku wła

ciwej

koordynacji obsługi technicznej i napraw. W ka

dym sektorze

przemysłu UE powtarza si

ta sama historia: dochodzi do

wypadków i problemów zdrowotnych, które powstaj

nie w

wyniku

działania

tzw.

siły

szej,

lecz

wskutek

nieuwzgl

dniania

aspektów

bezpiecze

stwa

ochrony

zdrowia

przy

planowaniu

prac

zwi

zanych

obsług

techniczn

lub te

jej pomini

cia, trwaj

cego czasami kilka

miesi

cy, a nawet lat. Ci

g zdarze

nie zawsze łatwo ustali

ale w bardzo wielu przypadkach wypadki i problemy
zdrowotne

miejscu

pracy

wyst

puj

poniewa

nie

dokonano

wcze

niej

odpowiedniej

oceny

ryzyka

lub

zapomniano o prowadzeniu wła

ciwej obsługi technicznej i

napraw.

Bezpieczna

eksploatacja

maszyn,

urz

dze

budynków

rodków

transportu obejmuje działania techniczne, administracyjne i kierownicze, których
celem jest utrzymywanie ich w stanie gotowo

ci do pełnienia wymaganej funkcji

(lub przywracanie do takiego stanu) oraz ich ochrona przed uszkodzeniem lub
zniszczeniem.

Czynno

ci zwi

zane z bezpieczn

eksploatacj

to m.in.:

• kontrola (przegl

d),

• sprawdzanie (testowanie),
• pomiary,
• wymiana sprz

tu,

• wymiana cz

ęś

ci,

• wymiana cz

ęś

ci,

• regulacja,
• naprawa,
• wykrywanie usterek i nieprawidłowo

ci,

• serwisowanie.

Konserwacj

– b

ęś

bezpiecznej eksploatacji – przeprowadza si

dym miejscu pracy i we wszystkich sektorach przemysłu. Nale

y ona do

codziennych obowi

zków wi

kszo

ci pracowników, a nie tylko pracowników

technicznych i in

ynierów.

Bez wzgl

du na to, jaki jest stopie

trudno

ci zadania zwi

zanego z

konserwacj

, mo

e mie

ono powa

ny wpływ na bezpiecze

stwo i zdrowie nie

tylko pracowników, którzy je wykonuj

, lecz równie

innych osób.

Przykładowo:

• do wypadku i urazów mo

e doj

ść

podczas samego procesu konserwacji –

pracownicy dokonuj

cy konserwacji maszyn mog

dozna

urazów, je

eli

maszyna zostanie przypadkowo wł

czona; mog

wystawieni na

działanie niebezpiecznych substancji lub promieniowanie, zosta

uderzeni

przez ruchome cz

ęś

ci maszyny lub by

nara

eni na ryzyko wyst

pienia

schorze

układu mi

ęś

niowo-szkieletowego;

• nieprawidłowo

prowadzona

konserwacja

mie

wpływ

• nieprawidłowo

prowadzona

konserwacja

mie

wpływ

bezpiecze

stwo – u

ycie niewła

ciwych cz

ęś

ci do wymiany lub naprawy

e prowadzi

do wyst

pienia powa

nych wypadków i obra

pracowników, a tak

e do uszkodzenia sprz

tu;

• brak konserwacji mo

e nie tylko skróci

czas funkcjonowania sprz

tu lub

budynków, lecz równie

przyczyni

do wypadków – np. nienaprawione

uszkodzenia podłogi w magazynie mog

przyczyn

wypadków z

udziałem wózków widłowych, w wyniku których kierowca i osoby znajduj

w pobli

u mog

odnie

ść

obra

enia, a przewo

ony towar – ulec

uszkodzeniu.

Zagro

enia fizyczne:

• po

cia, potkni

cia, upadki z

wysoko

ci, wypadki zwi

zane ze

sprz

tem;

• hałas;
• wibracje;
• wysokie i niskie temperatury;
• promieniowanie;
• nadmierne obci

ąż

enia;

• forsowne ruchy (noszenie ci

ęż

kich

materiałów, schylanie si

, kl

czenie,

Zagro

enia biologiczne:

• bakterie;
• ple

nie i grzyby.

Zagro

enia psychospołeczne:

• presja czasu, zła organizacja pracy,
nietypowe godziny pracy.

materiałów, schylanie si

, kl

czenie,

ganie, pchanie i ci

gni

cie, praca w

ograniczonych przestrzeniach) oraz
praca w wymuszonej pozycji.

Zagro

enia chemiczne:

• ekspozycja na działanie włókien (np.
azbestu lub włókna szklanego);
• po

ary i wybuchy;

• kontakt z niebezpiecznymi
substancjami.

ęć

podstawowych zasad bezpiecznej eksploatacji:

• planowanie;

• praca w bezpiecznym

rodowisku;

• u

ywanie odpowiedniego sprz

tu;

• stosowanie bezpiecznych metod pracy ustalonych na etapie planowania;

• sprawdzanie wykonanej pracy.

Eksploatacja to proces, który rozpoczyna si

przed wykonaniem zadania, a

czy

chwili

sprawdzenia

zako

czenia

pracy

oraz

sporz

dzenia

dokumentacji dotycz

cej zadania. Udział pracowników lub ich przedstawicieli we

wszystkich jego etapach i aspektach wpływa nie tylko na zwi

kszenie

bezpiecze

stwa procesu eksploatacyjnego, lecz równie

na popraw

jako

pracy.

Planowanie
Pracodawca dokonuje oceny ryzyka zwi

zanego z dan

czynno

i anga

uje w

ten proces pracowników.

Powinny by

przy tym uwzgl

dnione nast

puj

ce kwestie:

• zakres zadania, czyli co nale

y zrobi

, ile czasu potrzeba na wykonanie

zadania, jaki wpływ b

dzie to miało na innych pracowników i czynno

ci na

stanowisku pracy;
• okre

lenie

ródeł zagro

, np.: energia elektryczna, nara

enie na

działanie niebezpiecznych substancji chemicznych, obecno

ść

pyłu lub

azbestu w powietrzu, ograniczona przestrze

, znajduj

ce si

w ruchu cz

ęś

azbestu w powietrzu, ograniczona przestrze

, znajduj

ce si

w ruchu cz

ęś

maszyn, mo

liwo

ść

upadku, przemieszczanie ci

ęż

kich przedmiotów, trudno

dost

pne cz

ęś

ci;

• niezb

dne elementy danej czynno

ci: umiej

tno

ci i liczba pracowników

potrzebnych do wykonania zadania, nazwiska uczestników procesu, rola
poszczególnych osób (w tym zapewnienie kontaktu z pracownikami
wykonawcy lub głównego pracodawcy, wykonywanie zada

, wyznaczenie

osoby, do której nale

y zgłasza

ewentualne problemy), oraz niezb

dne

narz

dzia,

rodki ochrony indywidualnej i inne niezb

dne

rodki, których

celem jest ochrona pracowników (np. rusztowanie, sprz

t do monitoringu);

• bezpieczny dost

p do strefy prowadzenia prac i drogi (szybkiej)

ewakuacji;
• konieczne szkolenia i informacje dotycz

ce:

zadania – przeznaczone dla pracowników, którzy je wykonuj

, oraz

dla osób pracuj

cych w ich otoczeniu – w celu zapewnienia

odpowiednich kwalifikacji i bezpiecze

stwa pracowników,

hierarchii słu

bowej i wszelkich procedur stosowanych podczas

danej czynno

ci, w tym zgłaszania problemów. Jest to szczególnie

ne, je

eli prace przeprowadzaj

podwykonawcy.

Pracownicy powinni bra

udział w tym procesie ju

na etapie planowania – w ten

Pracownicy powinni bra

udział w tym procesie ju

na etapie planowania – w ten

sposób

mog

okre

niebezpiecze

stwa

najskuteczniejsze

sposoby

zapobiegania im. O wynikach oceny ryzyka i etapu planowania nale

powiadomi

pracowników

zajmuj

cych

zapewnieniem

bezpiecznej

eksploatacji i inne osoby, których mo

e to dotyczy

. Zorganizowanie szkolenia

dla pracowników (w tym tak

e dla podwykonawców) i zapoznanie ich z

ustalonymi procedurami to bardzo wa

ne aspekty zapewniania bezpiecze

stwa.

Praca w bezpiecznym

rodowisku

Procedury opracowane na etapie oceny ryzyka i planowania prac koniecznie
nale

y wdro

. Niezb

dne jest np. wył

czenie

ródła zasilania u

ywanego

sprz

tu i stosowanie okre

lonego systemu blokad. Nale

y doł

czy

informacj

ostrzegawcz

z dat

i godzin

dokonania blokady oraz nazwiskiem osoby

upowa

nionej do jej zdj

cia. W ten sposób bezpiecze

stwo pracownika

dokonuj

cego konserwacji maszyny nie b

dzie zagro

one przez osob

, która

nieumy

lnie wł

czy maszyn

i która równie

mogłaby zosta

poszkodowana,

przykładowo je

eli maszyna nie znajdowałaby si

w trybie bezpiecznym do pracy

(np. je

eli usuni

to zabezpieczenia). Pracownicy powinni tak

e sprawdza

, czy

(np. je

eli usuni

to zabezpieczenia). Pracownicy powinni tak

e sprawdza

, czy

do strefy wykonywania pracy mo

na bezpiecznie dotrze

, oraz j

opu

zgodnie z planem pracy.

ywanie odpowiedniego sprz

Pracownicy zajmuj

cy si

konserwacj

powinni by

zaopatrzeni w odpowiednie

narz

dzia i sprz

t, które mog

ró

od tych zwykle u

ywanych. Mog

wykonywa

zadania w obszarach, które nie s

zwykłymi miejscami pracy i by

nara

eni na wiele zagro

, dlatego te

musz

zaopatrzeni w odpowiednie

rodki

ochrony

indywidualnej.

Przykładowo

pracownicy

zajmuj

czyszczeniem lub wymian

filtrów w systemach wentylacyjnych mog

nara

eni na znacznie wi

ksz

ilo

ść

pyłu ni

przy innych czynno

ciach

konserwacyjnych. Dost

p do filtrów, znajduj

cych si

sto w pobli

u dachów,

równie

musi by

bezpieczny. Potrzebne do pracy narz

dzia i

rodki ochrony

równie

musi by

bezpieczny. Potrzebne do pracy narz

dzia i

rodki ochrony

indywidualnej, okre

lone podczas oceny ryzyka i na etapie planowania, musz

dost

pne (wraz z instrukcjami u

ycia, je

li jest to wymagane) oraz u

ywane.

Stosowanie bezpiecznych metod pracy ustalonych na etapie planowania

Przestrzeganie planu pracy jest niezb

dne nawet w wypadku pracy pod presj

czasu – tzw. droga na skróty mo

e by

bardzo kosztowna i prowadzi

wypadków, obra

lub uszkodzenia mienia. W razie nieoczekiwanych zdarze

konieczne mo

e by

powiadomienie kierownictwa lub konsultacja z innymi

specjalistami. Nale

y pami

e przekraczanie zakresu własnych umiej

tno

i kompetencji mo

e zako

czy

bardzo powa

nym wypadkiem.

Sprawdzanie wykonanej pracy

Sprawdzenie jest niezb

dne do zapewnienia,

e zadanie zostało wykonane,

konserwowane urz

dzenie pozostawiono w bezpiecznym stanie, a wszystkie

powstałe odpady usuni

to. Gdy wszystko zostało sprawdzone i uznane za

bezpieczne, mo

na zako

czy

zadanie, zdj

ąć

blokady oraz powiadomi

kierownictwo i innych pracowników. Ostatnim krokiem jest sporz

dzenie

sprawozdania dla kierownictwa, zawieraj

cego opis wykonanej pracy wraz z

uwagami dotycz

cymi napotkanych trudno

ci i zalecanych ulepsze

. Wskazane

byłoby tak

e omówienie realizacji zadania na spotkaniu personelu, podczas

którego pracownicy uczestnicz

cy w procesie konserwacji, jak równie

osoby

pracuj

ce w ich otoczeniu mogliby omówi

prac

i wyst

z propozycjami

dotycz

cymi udoskonalenia procesu.

Dostosowanie maszyn i urz

dze

technicznych do minimalnych wymaga

bezpiecze

stwa i higieny pracy

Przepisy rozporz

dzenia Ministra Gospodarki z dnia 30 pa

dziernika 2002 r. w

prawie minimalnych wymaga

dotycz

cych bezpiecze

stwa i higieny pracy w

zakresie u

ytkowania maszyn przez pracowników w czasie pracy (Dz. U. Nr 191,

poz. 1296 ze zmianami z 2003 r. Nr 178, poz. 1745) nało

yły na pracodawców

obowi

zek dostosowania do dnia 1 stycznia 2006 r. maszyn i urz

dze

ytkowanych na stanowiskach pracy do tzw. wymaga

minimalnych. Obowi

zek

ten dotyczy maszyn i innych urz

dze

technicznych, narz

dzi oraz instalacji

ytkowane podczas pracy, nabytych przed dniem 1 stycznia 2003 r. Sprz

roboczy

stanowi

wyposa

enie

stanowisk

pracy

nabywany

przez

pracodawców po tym dniu, powinien spełnia

wymagania minimalne okre

lone

przepisami w/w rozporz

dzenia.

Elementy sterownicze

§ 9 ust. 1. Elementy sterownicze, które maj

wpływ na bezpiecze

stwo

pracowników, powinny by

widoczne i mo

liwe do zidentyfikowania oraz

odpowiednio oznakowane.
Warunek ten mo

e by

spełniony poprzez:

Oznakowanie czytelnymi napisami w j

zyku polskim lub za pomoc

zrozumiałych symboli (wysoko

ść

napisów i symboli powinna wynosi

minimum 3 mm).

zastosowanie wła

ciwych barw elementów sterowniczych:

•uruchomianie (wł

czanie) – biała (dopuszczalne: szara, czarna b

zielona),
•zatrzymywanie (wył

czanie) – czarna (dopuszczalne: biała, szara b

czerwona),
•zatrzymywanie awaryjne – czerwona na

ółtym tle.

Uruchamianie maszyn

§ 12.
1.

Uruchomienie

maszyny

powinno

liwe

tylko

poprzez

celowe

zadziałanie na przeznaczony do tego celu układ sterowania.
2. Wymagania, o których mowa w ust. 1, stosuje si

do:

1) ponownego uruchomienia maszyny po jej zatrzymaniu, bez wzgl

du na

przyczyn

zatrzymania;

2) sterowania, w przypadku znacz

cych zmian w parametrach pracy

maszyny, w szczególno

ci pr

dko

ci i ci

nienia, o ile ponowne uruchomienie

maszyny lub zmiana w jej parametrach pracy nie stwarzaj

zagro

enia.

Powy

sze wymaganie ma zastosowanie mi

dzy innymi do sytuacji chwilowego

zaniku

napi

cia

w instalacji

elektrycznej

zasilaj

cej

maszyn

Ponowne

zał

czenie zasilania nie mo

e spowodowa

samoczynnego uruchomienia

maszyny, zwłaszcza je

li wi

załoby si

to ze stworzeniem zagro

enia dla obsługi.

Uruchomienie maszyny mo

e nast

dopiero bo celowym zadziałaniu na

przeznaczony do tego celu element sterowniczy. Rozwi

zaniem tego problemu

jest zastosowanie wył

cznika stycznikowego w obwodzie zasilania maszyny. W

razie w

tpliwo

ci, praktycznym sposobem sprawdzenia powy

szego wymogu

jest odł

czenie zasilania maszyny w trakcie jej pracy i po chwili ponowne

zał

czenie zasilania (po uprzednim upewnieniu si

e eksperyment taki nie

spowoduje zagro

enia dla obsługi i nie spowoduje uszkodzenia maszyny).

Zatrzymywanie awaryjne

§ 14. 1. Ze wzgl

du na zagro

enia, jakie stwarzaj

maszyny, w zale

ci od

czasu

ich

zatrzymywania,

wyposa

urz

dzenie

zatrzymania

awaryjnego.

Uwaga: nie wymaga si

urz

dzenia zatrzymania awaryjnego w przypadku:

• maszyn, w których jego wprowadzenie nie pozwoliłoby na skrócenia czasu
zatrzymania

lub

uniemo

liwiłoby

zastosowanie

specjalnych

rodków

wymaganych ze wzgl

du na zagro

enia,

• przeno

nych maszyn trzymanych i prowadzonych r

cznie.

Funkcj

urz

dzenia

zatrzymania

awaryjnego

pełni

wył

cznik

bezpiecze

stwa samodzielny lub uruchamiany za po

rednictwem linki, listwy itp.

Zadziałanie

wył

cznika

bezpiecze

stwa

powinno

powodowa

odł

czenie

zasalania energi

wszystkich nap

dów maszyny. Ponowne uruchomienie

maszyny powinno by

liwe dopiero po ustaleniu przyczyny wył

czenia i

celowym zadziałaniu na przeznaczony do wł

czania element sterowniczy.

Osłony

§ 15 ust. 3. W przypadku wyst

pienia ryzyka bezpo

redniego kontaktu z

ruchomymi cz

ęś

ciami maszyn, mog

cego powodowa

wypadki, stosuje si

osłony lub inne urz

dzenia ochronne, które zapobiegałyby dost

powi do strefy

zagro

enia lub zatrzymywałyby ruch cz

ęś

ci niebezpiecznych.

4. Osłony i urz

dzenia ochronne:

1) powinny mie

mocn

(trwał

) konstrukcj

;

2) nie mog

stwarza

zagro

enia;

3) nie mog

łatwo usuwane lub wył

czane ze stosowania;

4) powinny by

usytuowane w odpowiedniej odległo

ci od strefy zagro

enia;

5) nie powinny ogranicza

pola widzenia cyklu pracy urz

dzenia;

powinny

umo

liwia

wykonywanie

czynno

maj

cych

celu

zamocowanie lub wymian

ęś

ci oraz umo

liwia

wykonywanie czynno

konserwacyjnych, pozostawiaj

c jedynie ograniczony dost

p do obszaru,

gdzie praca ma by

wykonywana, w miar

liwo

ci bez zdejmowania

osłon i urz

dze

zabezpieczaj

cych;

7) powinny ogranicza

dost

p tylko do niebezpiecznej strefy pracy maszyny.

Uwaga: przy doborze osłon nale

y uwzgl

dni

wyst

puj

stotliwo

ść

interwencji (dost

pu) operatora w strefie niebezpiecznej, i tak:

dost

p nie jest wymagany - osłony stałe (mo

liwe do usuni

cia tylko przy

yciu narz

dzi),

dost

p nie mo

e by

całkowicie zabroniony - osłony samoczynne i osłony

nastawne,

dost

p wymagany tylko podczas nastawiania, regulacji i konserwacji:

• nie cz

ęś

ciej ni

raz na zmian

– osłona ruchoma blokuj

ca z

ryglowaniem lub bez ryglowania albo osłona stała,
• cz

ęś

ciej ni

raz na zmian

– w sytuacji, gdy otwarcie osłony powoduje

ustanie zagro

enia przed dost

pem, stosuje si

osłony ruchome

ustanie zagro

enia przed dost

pem, stosuje si

osłony ruchome

blokuj

ce b

osłony steruj

ce, a je

li zagro

enie to nie ustaje - osłony

ruchome blokuj

ca z ryglowaniem,

dost

p podczas pracy cyklicznej – wskazane jest zastosowanie takich

samych rozwi

, jak przy dost

pie cz

stszym ni

raz na zmian

Odł

czanie maszyn od

ródeł energii

§ 18. 1. Maszyny wyposa

a si

1) łatwo rozpoznawalne urz

dzenia słu

żą

ce do odł

czania od

ródeł energii;

ponowne przył

czenie maszyny do

ródeł energii nie mo

e stanowi

zagro

enia

dla pracowników;

Wymóg ten mo

e by

spełniony poprzez:

• Zastosowanie odpowiednich

rodków do odł

czanie energii elektrycznej i

ich oznakowanie (np. rozł

czniki izolacyjne,

wył

czniki samoczynne,

zestawy wtyczka – gniazdo).
• Zastosowanie

urz

dze

odcinaj

cych

dopływ

gazów,

cieczy,

pary

technologicznej i innych no

ników energii oraz wprowadzenie odpowiednich

oznakowa

Zabezpieczenie przed ryzykiem po

aru, wybuchu, pora

enia pr

dem

§ 19. Maszyny odpowiednio zabezpiecza si

w celu ochrony pracowników przed:

1) ryzykiem po

aru, przegrzania lub uwolnienia si

gazu, pyłu, płynu oraz innych

substancji wytwarzanych, u

ywanych lub zmagazynowanych w maszynach;

2) ryzykiem wybuchu urz

dzenia lub substancji wytwarzanych, u

ywanych albo

zmagazynowanych w maszynach;
3) zagro

eniami wynikaj

cymi z bezpo

redniego lub po

redniego kontaktu z

energi

elektryczn

Wymagania te mog

spełnione poprzez:

• Zastosowanie instalacji i urz

dze

elektrycznych wykonanych w wersji

dostosowanej do wyst

puj

cych zagro

(np. w wykonaniu przeciw-

wybuchowym).
• Zapewnienie urz

dze

pozwalaj

cych na kontrol

parametrów pracy

(temperatury, ci

nienia, napi

cia, nat

ęż

enia pr

du elektrycznego itp.).

• Zabezpieczenie przewodów elektrycznych i do przesyłu gazów, cieczy oraz
innych mediów, przed uszkodzeniami mechanicznymi.
• Zapewnienie warunków utrzymania na odpowiednim poziomie parametrów
pracy maszyn.
• Zastosowanie urz

dze

zabezpieczaj

cych (np. zaworów bezpiecze

stwa).

• Zastosowanie urz

dze

zabezpieczaj

cych (np. zaworów bezpiecze

stwa).

• Zastosowanie takich rozwi

technicznych, by zagro

enia zwi

zane z

energi

elektryczn

były wyeliminowanie lub mo

na im było zapobiec (np.

zastosowanie

rodków ochrony przeciwpora

eniowej – dotyk bezpo

redni lub

redni).

• Zastosowanie rozwi

eliminuj

cych b

ograniczaj

cych mo

liwo

ść

powstawania niebezpiecznych ładunków elektrostatycznych lub

rodków do

ich wyładowania.
• Potwierdzenie

protokołem

pomiarów

instalacji

elektrycznej

maszyny

skuteczno

ci ochrony przed pora

eniem pr

dem.