PLAN BADAWCZY

Proces badawczy

to całościowy schemat działań, który

naukowcy podejmują w celu wytworzenia

wiedzy.

Etapy procesu badawczego:

Etapy procesu badawczego:


Problem badawczy



Hipotezy



Plan badawczy



Pomiar



Zbieranie danych



Analiza danych



Uogólnienie

Plan badawczy:



Jest jednym z etapów badania naukowego,

określający jego cel

i przebieg. Struktura planu badania może się

różnić w zależności od dziedziny wiedzy,

której dotyczy.



To pisemny opis sposobu realizacji projektu

badawczego.



To rodzaj „projektu" kierujący badaczem na

różnych etapach badania i pomagający mu

rozwiązać sformułowane problemy

badawcze.



To program zgodnie, z którym badacz

zbiera, analizuje oraz interpretuje

wyniki.



Jest to logiczny model wnioskowania

pozwalający badaczowi na

wyprowadzenie wniosków dotyczących

relacji przyczynowo – skutkowych

pomiędzy badanymi zmiennymi oraz

określa zakres uogólnienia wniosków,

tj. określa, czy uzyskane wyniki można

uogólnić na większą populację albo na

inne warunki badania.



Głównymi zmiennymi w badaniach są

zmienne niezależne oraz zmienne zależne.



Zmienna niezależna jest tą zmienną, którą

w badaniu manipulujemy (naszym

działaniem, zamierzeniem zmieniamy jej

wartości, kierunek, siłę).



Zmienna zależna jest tą zmienną którą

mierzymy, dokonujemy jej pomiaru, którą nie

manipulujemy w badaniu, której wartość jest

„zależna" od wartości zmiennej niezależnej.

Plan badawczy powinien zawierać

przede wszystkim:

1. cele i założenia badania

2. definicje operacyjne najważniejszych

terminów wykorzystywanych

w badaniu

3. opis technik i narzędzi badawczych

4. charakterystykę próby badanej

5. określenie sposobu analizy

i prezentacji wyników badania

6. harmonogram realizacji badania

i jego koszty.

Klasyczny plan badawczy ma cztery

podstawowe cechy:

•

możliwość porównania

•

manipulowania

•

kontrolowania

•

uogólniania

PORÓWNYWANIE

jest operacją, która

pozwala określić, czy dwie zmienne

współzmieniają się (korelują ze sobą).

MANIPULOWANIE

to operacja, której

celem jest kontrolowanie sposobu

przyporządkowywania do grupy

badawczej po to, aby badacz mógł

określić sekwencje czasową zdarzeń

i upewnić się, że zmiany wartości

zmiennej niezależnej wyprzedziły

wartości zmiennej zależnej.

KONTROLOWANIE

to operacja, która

umożliwia badaczowi wyeliminowanie

konkurencyjnych wyjaśnień zmian wartości

zmiennej zależnej. Badacze musza w tym

celu kontrolować zarówno czynniki

zewnętrzne w stosunku do planu

badawczego.

UOGÓLNIANIE

to zakres w jakim wyniki

badań mogą zostać uogólnione na większe

zbiorowości osób i przeniesione na inne

warunki społeczne czy polityczne

RODZAJE PLANÓW BADAWCZYCH



Plany eksperymentalne



Plany przekrojowe



Plany quasi – eksperymentalne



Plany preeksperymentalne

Klasyczny plan eksperymentalny



Składa się z dwóch, porównywanych ze sobą

grup:

1. grupy eksperymentalnej

grupy eksperymentalnej

2. grupy kontrolnej

grupy kontrolnej



Grupy te są takie same z jednym wyjątkiem -

otóż grupa eksperymentalna poddawana jest

działaniu zmiennej niezależnej, a grupa

kontrolna nie.



Przyporządkowanie osób badanych czy to do

grupy eksperymentalnej, czy do grupy

kontrolnej oparte jest na doborze losowym.



Aby oszacować wpływ zmiennej niezależnej,

badacze dwukrotnie dokonują pomiarów

zmiennej zależnej (traktowanych jako wyniki)

w każdej grupie



Pierwszy pomiar, pomiar początkowy,

przeprowadzany jest dla wszystkich osób

badanych przed wprowadzeniem zmiennej

niezależnej w grupie eksperymentalnej



Drugi pomiar, pomiar końcowy,

przeprowadzany jest dla wszystkich osób

badanych po zadziałaniu zmiennej

niezależnej w grupie eksperymentalnej



Następnie dokonuje się porównania

wielkości różnicy miar między pomiarem

początkowym i pomiarem końcowym. Jeżeli

różnica jest istotnie wyższa w grupie

eksperymentalnej w porównaniu z grupą

kontrolną, to można wyciągnąć wniosek, że

zmienna niezależna jest przyczynowo

powiązana ze zmienną zależną



Pozwala zrozumieć logikę wszystkich innych

planów badawczych



Jest to rodzaj modelu, z którym możemy

porównywać pozostałe plany



Eksperyment pozwala badaczowi na

wyprowadzanie wniosków o zależnościach

przyczynowo - skutkowych, a także

stosunkowo łatwo badać, czy zmienna

niezależna rzeczywiście spowodowała

zmiany zmiennej zależnej.



Stosując inne plany badawcze, nie zawsze da

się łatwo wyprowadzić wnioski

o zależnościach przyczynowo-skutkowych.



W planach eksperymentalnych osoby czy

inne badane obiekty są losowo

przyporządkowywane do grupy

eksperymentalnej i grupy kontrolnej,

a zmienna niezależna oddziałuje jedynie

w grupie eksperymentalnej.



Plany te umożliwiają porównywanie,

kontrolowanie, manipulowanie i zazwyczaj

uogólnianie.

Plan eksperymentalny:

•

umożliwia manipulowanie zmiennymi

niezależnymi i stwarza warunki

maksymalnego kontrolowania

czynników zewnętrznych

i wewnętrznych w stosunku do planu

•

ma dwie odmiany:

1. czterogrupowy plan Solomona

2. plan z grupą kontrolną z pomiarem

końcowym

Czterogrupowy plan Solomona

•

Ma takie same cechy jak plan klasyczny oraz

dodatkowo wprowadza grupę

eksperymentalną i grupę kontrolną bez

pomiaru początkowego

•

Poprzez porównanie ze sobą dwóch grup

eksperymentalnych oraz dwóch grup

kontrolnych pozwala na bezpośredni pomiar

uwrażliwiającego efektu testowania

•

Dzięki przeprowadzeniu takich porównań

możemy ocenić, czy zmienna X oddziałuje

inaczej w grupach, w których nie

przeprowadzono uwrażliwiającego pomiaru

początkowego

Plan badawczy z grupą kontrolną i tylko

pomiarem końcowym

•

Jest odmianą zarówno planu

klasycznego, jak i planu Solomona

•

W planie tym w ogóle rezygnuje się

z pomiaru początkowego. Osoby

badane zostają losowo

przyporządkowane zarówno do grupy

eksperymentalnej, jak i do kontrolnej,

a pomiaru dokonuje się w trakcie lub

po zakończeniu oddziaływania

zmiennej niezależnej.

Przykład

•

Eksperymentator sprawdzał, czy pobudzenie

energetyczne wpływa na sprawność umysłową. Przed

egzaminem jedna grupa w ogóle nie piła kawy, druga

grupa wypiła słabą kawę, natomiast trzecia grupa

wypiła bardzo mocną kawę. Osoby ze wszystkich

grup rozwiązywały zadania z matematyki....

•

Zmienną niezależną w tym przypadku jest pobudzenie

energetyczne (rozumiane jako "moc" wypitej kawy) -

tą wartością eksperymentator manipulował wśród

badanych grup

•

Zmienną zależną w tym przypadku jest sprawność

umysłowa (rozumiana jako ilość wykonanych

poprawnie zadań). Tą wartość eksperymentator badał,

mierzył.

Zalety planu eksperymentalnego:



W dużym stopniu umożliwiają

kontrolowanie czynników

wewnętrznych i zewnętrznych

w stosunku do plany badawczego co

zwiększa trafność wnioskowania

przyczynowo – skutkowego



Umożliwiają kontrolowanie procedury

wprowadzania zmiennej niezależnej, co

pozwala określić kierunek zależności

przyczynowo - skutkowej

Wady planu eksperymentalnego

•

Trafność zewnętrzna planu jest słaba,

ponieważ schematy eksperymentalne nie

pozwalają na odtwarzanie rzeczywistych

sytuacji społecznych

•

Eksperymentatorzy muszą często korzystać z

ochotników lub osób, które same przydzieliły

się do grupy badawczej. Dlatego próba może

nie być reprezentatywna dla badanej

populacji, co uniemożliwia dokonywanie

uogólnień i ogranicza zakres uzyskanych

wyników

Plany przekrojowe

•

Są często utożsamiane z badaniami

sondażowymi

•

Osoby badane dobrane losowo odpowiadają

na pytania o swoje pochodzenie,

doświadczenie i postawy.

•

W większości wypadków badania sondażowe

dostarczają danych będących podstawą

określania związku pomiędzy właściwościami

a dyspozycjami

•

Celem wielu badań jest opis zależności

pomiędzy zmiennymi.

Przykład

Badanie ISAAC:

Badanie ISAAC:
•

To międzynarodowe wieloośrodkowe badanie

zostało przeprowadzone w ponad 100 ośrodkach,

w ponad 50 krajach dotyczyło zachorowań na

alergię

•

Przy pomocy standardowego kwestionariusza,

jednolitego dla wszystkich uczestników badania

oceniono występowanie objawów i rozpoznań

chorób alergicznych u dzieci w wieku 6 - 7 lat

i 13 – 14 lat

•

Pierwsze badanie przeprowadzono w latach

1994-1995 a drugie powtórzono w 2001-2002

Plany quasi-eksperymentalne



Są słabsze od planów eksperymentalnych

pod względem ich trafności wewnętrznej

i badacze muszą stosować techniki analizy

danych jako sposób kontroli



Stosując je, można losowo pobierać próbę

z populacji, lecz nie można losowo

przyporządkowywać osób badanych do

porównywanych grup



Są one jednak mocniejsze niż plany

przekrojowe, ponieważ badanie jest

zazwyczaj prowadzone na więcej niż jednej

próbie i może być rozciągnięte w czasie

próbie i może być rozciągnięte w czasie.

•

Plany quasi-eksperymentalne

pozwalają na badanie więcej niż jednej

próby, często w dłuższym przedziale

czasu. Mają mniejszą trafność

wewnętrzną niż klasyczny eksperyment

kontrolowany i zależą od

zastosowanych metod analizy danych

jako metod kontroli.

Obecnie stosowane plany

quasi-eksperymentalne to:

•

Plany z grupami kontrastowymi

- osoby lub

inne badane obiekty są przypisywane do

określonej kategorii (np. kobiety, demokraci)

•

Plany z zaplanowanym zróżnicowaniem -

osoby badane są poddawane oddziaływaniu

systematycznie zróżnicowanych bodźców

(np. metod nauczania), aby można było

wyprowadzać wnioski o przyczynowym

działaniu bodźca.

•

Badania panelowe i szeregi czasowe –

wyniki

ocenia się przed wprowadzeniem i po

wprowadzeniu zmiennej niezależnej, badając

tę samą próbę w kolejnych przedziałach

czasowych.

•

Plany szeregów czasowych z grupą

kontrolną -

dokonuje się wielu pomiarów,

przynajmniej trzech, przed wprowadzeniem

i po wprowadzeniu zmiennej niezależnej

(takich jak wprowadzenie nowego prawa

o ruchu drogowym)

•

Plany łączone -

łączą analizę szeregów

czasowych z analizą podobnych danych,

pochodzących z innej, nierównoważnej

grupy, w celu kontrolowania wpływu takich

czynników, jak: historia, dojrzewanie i efekt

powtórnego testowania.

Przykład

Badacz chciał sprawdzić czy pewna terapia leczenia

jest skuteczna. U pacjentów ze szpitala A zastosowano

nową terapię

a pacjenci ze szpitala B (w którym nie wprowadzono

nowej terapii) stanowili dla badacza grupę kontrolną.

Zbadał

u wszystkich badanych osób poziom rozwoju choroby,

następnie w jednej grupie (A) wprowadził nową metodę

leczenia

a w drugiej grupie (B) pacjenci leczeniu byli tradycyjną

metodą. Po pewnym okresie czasu ponownie zmierzył

poziom rozwoju choroby u badanych osób.

Zalety planów przekrojowych

i planów quasi-eksperymentalnych



Umożliwiają prowadzenie badań

w warunkach naturalnych i rzeczywistych, co

zwiększa trafność zewnętrzną badań.



Nie wymagają losowego

przyporządkowywania osób badanych do

grup porównawczych. Mimo że ogranicza to

trafność wewnętrzną badań opartych na tych

schematach, równocześnie pozwala na

badanie takich sytuacji, w których

przydzielanie osób badanych czy to do grupy

kontrolnej, czy do grupy eksperymentalnej

może być nieetyczne lub niemożliwe.

Wady planów przekrojowych

i planów quasi-eksperymentalnych

•

Brak właściwej kontroli nad alternatywnymi

wyjaśnieniami sprawia, że trudno jest

formułować jednoznaczne wnioski.

•

Ponieważ badacze często nie mogą

manipulować zmienną niezależną, więc mogą

określić kierunek związku przyczynowo-

skutkowego jedynie przez wnioskowanie

logiczne lub teoretyczne.

Plany preeksperymentalne

•

W planach tych nie można stosować

manipulacji eksperymentalnej i nie można

losowo przyporządkowywać badanych osób do

grupy eksperymentalnej i grupy kontrolnej. W

rzeczywistości plany te bardzo często w ogóle

nie mają grupy kontrolnej.

•

respondenci nie są losowo wybierani

z większej populacji, a także nie stosuje się

metod statystyki wielozmiennowej jako

substytutu grupy kontrolnej

•

jest najsłabszym planem badawczym, ponieważ

nie kontroluje się tu większości źródeł trafności

zewnętrznej i wewnętrznej planu

•

Ryzyko popełnienia błędu przy

wyprowadzaniu wniosków przyczynowo-

skutkowych na podstawie planu

preeksperymentalnego jest szczególnie duże

i dlatego plany te najczęściej stosuje się przy

wstępnym testowaniu niektórych hipotez

badawczych oraz w badaniach

eksploracyjnych

•

Przykładem zastosowania planu

preeksperymentalnego jest

jednorazowa analiza przypadku

Przykład

•

Jednorazowa analiza przypadku –

pomiar jednej grupy lub jednego

zdarzenia w jednym punkcie

czasowym, zazwyczaj po wystąpieniu

tego zjawiska, które naszym zdaniem

jest przyczyną obserwowanych zmian

Zalety planów preeksperymentalnych

Zalety planów preeksperymentalnych:



Pozwalają na zbieranie informacji wtedy,

kiedy nie można zastosować żadnych innych

planów badawczych. Mogą też stanowić

uzasadnienie prowadzenia dalszych, bardziej

trafnych badań

Wady planów preeksperymentalnych:



Są bardzo słabe zarówno pod kątem

trafności wewnętrznej, jak i zewnętrznej i nie

pozwalają na wyprowadzanie wniosków

przyczynowo-skutkowych.

Pytania badawcze



Pytania badawcze stanowią meritum

nauki.



Pytania te badacze stawiają sobie,

gdy nurtuje ich problem badawczy.



Na podstawie pytań badawczych

konstruuje się hipotezy badawcze.

Rodzaje pytań

•

Pytania problematyczne – są to pytania,

które badacz zadaje sam sobie

•

Pytania z narzędzi badawczych – są to

pytania, które badacz zadaje osobom

badanym

•

Pytania rozstrzygnięcia – To takie

pytania, które składają się z partykuły

pytajnej „czy” oraz całego zdania

oznajmującego, a odpowiedzi na nie

mogą być „tak”, „nie”, „nie wiem”.

•

Pytania dopełnienia – to takie pytania, które

zaczynają od wszystkich innych pytajników,

niż w pytaniach rozstrzygnięcia. Dzielą się

na:

- otwarte

- zamknięte

- półotwarte

•

Pytania filtrujące – sprawdzają zasadność

pytań właściwych

•

Pytania rozstrzygalne – badacz wie, co

należy obserwować, aby uzyskać

odpowiedzi.

BIBLIOGRAFIA:

D. Nachmias, C. Frfankfort-Nachmias,

Metody badawcze w naukach

społecznych, Zysk i S-ka, Poznań 2001

Document Outline