Profesjonalny warsztat  

sPecjalisty teraPii Pedagogicznej

Moduł 5 

Praca z uczniem dyslektycznym  

na lekcjach matematyki

autorki: 

iwona Błaszkowska, ewa duchińska



Moduł 5 

Praca z uczniem dyslektycznym na lekcjach matematyki

dysleksja ma wpływ na naukę matematyki. dzieci dyslektyczne mają zwykle trudności z liczeniem 
pamięciowym, z trwałym zapamiętaniem tabliczki mnożenia, z opanowaniem i posługiwaniem 
się  słownictwem  matematycznym,  z  podaniem  natychmiastowej  odpowiedzi,  z  organizacją 
przestrzenną. Problemem jest też korzystanie z zegara ze wskazówkami, czy ustalanie kolejności 
zdarzeń.  niskie  kompetencje  językowe  (brak  płynności  w  czytaniu,  trudności  w  pisaniu,  ubogi 
zasób  słownictwa,  problemy  ze  swobodnym  władaniem  językiem  polskim)  powodują  trudności 
w  przyswajaniu  wiadomości  i  umiejętności  oraz  samodzielnym  uczeniu  się.  dla  tych  dzieci 
matematyka jest trudna i niezrozumiała, co prowadzi do licznych porażek, a w konsekwencji do 
utraty  wiary  we  własne  możliwości,  co  z  kolei  stanowi  przeszkodę  w  pokonywaniu  trudności. 
dlatego tak ważne w procesie nauczania są właściwe metody pracy z dzieckiem dyslektycznym.

Systematyzacja objawów trudności w uczeniu się matematyki

angielski naukowiec Butterworth opracował informator



 , który zawiera systematyzację objawów 

trudności  w  uczeniu  się  matematyki  u  dzieci  z  dysleksją,  podzieloną  na  obszary  działalności 
matematycznej: 

1.  Liczby i system liczbowy
  trudności  w  przeliczaniu  obiektów  w  uporządkowany  sposób,  w  poprawnym  zapisywaniu  

i odczytywaniu liczb, działań, wzorów (przestawianie cyfr w liczbach, mylenie cyfr podobnie 
wyglądających,  znaków  nierówności,  symboli  działań,  gubienie  cyfr,  fragmentów  obliczeń),  
w  słownym  zapisywaniu  liczb  wielocyfrowych,  w  przenoszeniu  wyuczonej  umiejętności 
liczenia na zmodyfikowaną, w liczeniu z przekraczaniem progu dziesiątkowego, w rozumieniu 
zależności pomiędzy liczbami od  do 00, w rozumieniu systemu pozycyjnego, w zrozumieniu 
ułamków.

2.  Liczenie
  trudności  w  rachunku  pamięciowym,  w  zapamiętaniu  tabliczki  mnożenia,  zasad  kolejności 

dokonywania  obliczeń,  w  zapisywaniu  działań  metodą  pisemną,  w  odszukaniu  właściwych 
klawiszy na kalkulatorze, w poprawnym przenoszeniu liczb z podręcznika na kalkulator.

3.  Rozwiązywanie zadań tekstowych
  trudności w dekodowaniu i rozumieniu tekstu, w rozumieniu i zapamiętaniu pojęć występujących 

w zadaniu, w rozsądnym szacowaniu, w podawaniu przybliżonej wartości wyniku bez liczenia.

4.  Miary, figury i przestrzeń
  trudności  w  opanowaniu  i  zrozumieniu  jednostek  czasu,  pomiaru,  w  określaniu  kierunków, 

stron prawa–lewa i położenia w przestrzeni, w odczytywaniu danych na wykresach, w układzie 
współrzędnych, w rysowaniu (upraszczanie rysunków, częste poprawianie, ścieranie), w posłu-
giwaniu się przyrządami mierniczymi i kreślarskimi.

 

U. oszwa, Zaburzenia rozwoju umiejętności arytmetycznych, Kraków 2005.



Moduł 5 

Praca z uczniem dyslektycznym na lekcjach matematyki

5.  Porządkowanie danych
  trudności  w  odczytaniu  skal,  legend  na  mapie,  rozkładów  jazdy,  planów,  w  porządkowaniu 

danych graficznie, w różnicowaniu dat, zwłaszcza przed naszą erą.

  odszukaj w literaturze (U. oszwa, 2005) fragment mówiący szerzej o trud-

nościach  dzieci  dyslektycznych  na  lekcjach  matematyki.  jakie  propozycje 
metod  pracy  z  dziećmi  dyslektycznymi  w  różnych  obszarach  matematyki 
podaje Butterworth? 

Sposoby pomocy dzieciom dyslektycznym na lekcjach matematyki

Pracę  z  uczniem  z  dysleksją  należy  rozpocząć  od  analizy  opinii  z  poradni  psychologiczno-
pedagogicznej. następnie należy dostosowywać program nauczania matematyki do specjalnych 
potrzeb i możliwości uczniów, prowadząc edukację trójtorowo, to znaczy łącząc treści dydaktyczne 
z  postępowaniem  psychokorekcyjnym  i  psychoterapeutycznym.  Poniżej  przedstawiamy 
różne  formy  i  metody  pracy  z  dziećmi  dyslektycznymi  oparte  na  jednym  z  działów  programu 
„Matematyka  z  plusem”,  który  zawiera  zagadnienia  między  innymi  rachunku  pamięciowego, 
porównywania  różnicowego  i  ilorazowego,  dzielenia  z  resztą,  kwadratów  i  sześcianów  liczb, 
kolejności wykonywania działań, zadań tekstowych, osi liczbowej.

 Usprawnianie rachunku pamięciowego

  gry wspaniale wspomagają rozwój myślenia matematycznego, usprawniają pamięć, rozwijają 

spostrzegawczość, koncentrację uwagi, usprawniają analizę i syntezę wzrokową, koordynację 
wzrokowo-ruchową.  dlatego  warto  korzystać  z  gier,  zarówno  gotowych,  jak  też  tworzonych 
samodzielnie, najlepiej wspólnie z dzieckiem, które staje się nie tylko graczem, ale i twórcą.

 gra W strefie

  Przeznaczona dla 2 graczy. Potrzebujemy 8 czerwonych kart oraz 0 zielonych (w załączniku). 

Uczeń  tasuje  karty  czerwone  i  zielone,  układa  je  w  dwa  oddzielne  stosy,  liczbami  do  dołu. 
odkrywa po jednej karcie tak, by drugi gracz dokładnie je widział. jeśli na przykład na czerwonej 
karcie jest strefa 20–29, a zieloną kartą jest 7, to uczeń musi znaleźć liczbę z danej strefy, która 
dzieli  się  przez  7  (w  tym  przypadku  możliwe  są  odpowiedzi:  2  i  28).  jeśli  gracz  prawidłowo 
odpowie, otrzymuje  punkt. Karty z powrotem odkładane są do stosów i tasowane. drugi gracz 
odkrywa karty, a pierwszy odpowiada. Można wyznaczyć limit czasu gry lub liczbę punktów, 
którą należy zdobyć, by wygrać.

System PUS (Pomyśl–Ułóż–sprawdź), który poprzez zabawę umożliwia zdobycie, poszerzenie 
i utrwalenie wiedzy uczniów, daje dziecku satysfakcję z efektów samodzielnej pracy, wzmacnia 
odporność emocjonalną dziecka na sytuacje trudne w matematyce, uczy wytrwałości.

DOWIEDZ SIĘ



Moduł 5 

Praca z uczniem dyslektycznym na lekcjach matematyki

gra Mnożenie do 36

  Uczniowie w parach przygotowują planszę do gry. wcześniej pytamy, jakie iloczyny możemy 

otrzymać,  mnożąc  oczka  z  dwóch  kostek  do  gry  oraz  jak  najlepiej  podzielić  planszę  na  pola,  
w których uczniowie wpisują iloczyny do 36. dzieci grają na zmianę, rzucając dwiema kostkami 
i mnożą liczby z kostek. zakrywają pole z wynikiem żetonem swojego koloru. jeśli pole jest już 
zakryte, gracz traci kolejkę. gra się na czas lub do wyczerpania pól.

 na rynku dostępne są kostki ośmiościenne, dziesięciościenne itp. wykorzystując je, można 

ćwiczyć tabliczkę mnożenia w większym zakresie.

gra Dziel i zwyciężaj!

  dzielimy  klasę  na  grupy.  w  każdej  typujemy  lidera.  lider  rzuca  sześcioma  kostkami  do  gry. 

gracze  szybko  dodają  i  zapisują  wynik.  Potem  lider  rzuca  jeszcze  raz  jedną  kostką  i  gracze 
dzielą otrzymany wcześniej wynik przez tę liczbę. Kto pierwszy prawidłowo podzieli, zostaje 
liderem i gra toczy się dalej.

gra Szybkie koło

  Uczniowie siadają w kole. nauczyciel ustala liczbę, która będzie celem, na przykład 40. Ustala 

też liczbę, którą będą uczniowie dodawać do kolejnych wyników, na przykład 5. Mówi zatem 
uczniom: Dziś będziemy dodawać 5 tak długo, aż osiągniemy liczbę 40. Zaczynamy od liczby 3. 
dzieci kolejno liczą: 3, 8, 3, 8, 23, 28, 33, 38, 43, stoP!

gra Kto ma – ja mam

  Potrzebujemy  do  niej  specjalnych  kart  (w  załączniku).  Kart  powinno  być  tyle,  ilu  uczniów  

w klasie. Każdy z nich otrzymuje po jednej karcie. rozpoczyna osoba mająca kartę z napisem 
start. zadaje głośno pytanie z karty. odpowiada na nie osoba mająca kartę z wynikiem. ona 
zadaje pytanie ze swojej karty itd. gra trwa do tej pory, aż kolejka dotrze do ucznia mającego 
kartę z napisem Koniec. zabawa jest świetna na początek lekcji, by wyciszyć klasę, zachęcić 
do pracy i wzbudzić pozytywne emocje. 

 Rozwiązywanie zadań tekstowych

  rozwiązywanie  zadań  tekstowych  łączy  matematykę  z  życiem  codziennym  i  przygotowuje 

uczniów  do  rozwiązywania  problemów  praktycznych  oraz  sprzyja  wielostronnej  aktywizacji  
i rozwijaniu myślenia, skłaniając uczniów do wykonywania wielu operacji myślowych.

Zadania celowo źle sformułowane, czyli takie, w których brakuje lub jest nadmiar danych, bądź 
są niemożliwe do rozwiązania. wyrabiają one u dziecka  nawyk krytycznego czytania tekstu 
i analizy zadania przed przystąpieniem do rozwiązywania, uczą dokładnego formułowania 
swych wypowiedzi i  rozwijają logiczne myślenie. Przykład: Zosia i Kasia mają w skarbonkach 
pieniądze. Ile pieniędzy zebrały obie dziewczynki?
Zadania tekstowe ze zbędnymi informacjami. Klasę dzielimy na grupy i każdej dajemy zestaw 
dotyczący jednego zadania. najpierw grupa ustala, które informacje są raczej niepotrzebne 
do rozwiązania zadania. szukają też pytania, które pomaga właściwie dobrać treść zadania. 

5

Moduł 5 

Praca z uczniem dyslektycznym na lekcjach matematyki

Po  rozwiązaniu  zadania  uczniowie  zagłębiają  się  dalej  w  treść  pozostałych  kartek,  gdyż  
z  niektórych  można  ułożyć  dodatkowy  problem,  dopisać  samemu  pytanie  i  rozwiązać.  na 
koniec można dać grupom puste karteczki, by ułożyli własne zadania. Przykładowy zestaw: 
Karol nosi buty o rozmiarze 39, Wszystkie buty w sklepie po obniżce kosztowały 39 zł, Cena 
butów  przed  obniżką  była  trzykrotnie  wyższa,  Karol  kupił  2  pary  butów  po  obniżonej  cenie, 
Karol zawsze kupował w Galerii Centrum, Kupił jeszcze pastę do butów za 6 zł., Karol dostał 
pieniądze na swoje 16. urodziny, Sklep ogłaszał wyprzedaże dwa razy w roku, Ile reszty otrzymał 
Karol, jeśli zapłacił banknotem 100 zł?

 Kształtowanie, zapamiętywanie i rozumienie nowych pojęć

Plansze ilustrujące wzory, pojęcia, własności liczb itp. wiele z nich można tworzyć wspólnie 
z  uczniami,  na  przykład  plansze  wielokrotności  wykonujemy  w  ten  sposób,  że  dajemy 
uczniom identyczne obrazki (owieczki), każdy uczeń zapisuje na swojej „owieczce” kolejną 
wielokrotność liczby 3. całość umieszczamy na gazetce w sali dla zapamiętania.

zabawa  Głuchy  telefon  jako  powtórzenie  wiadomości  z  poprzedniej  lekcji,  rozwijające 
percepcję i pamięć słuchową. Przykładowy komunikat: Liczby, które dodajemy to składniki.
Dzielenie  z  resztą  –  wprowadzenie  zagadnienia  metodą  czynnościową.  Każdy  z  uczniów 
otrzymuje garść fasolek i próbuje podzielić je najpierw na dwie równe części, potem na 3, itd. 
za każdym razem uczniowie zapisują w zeszytach działania. nauczyciel pyta: Komu udało 
się podzielić fasolki na równe zbiory? Komu została reszta z dzielenia? Co można powiedzieć  
o liczbie będącej resztą (jest zawsze mniejsza od dzielnika)?
Tworzenie pytań do gotowej krzyżówki w celu uczenia jasnego i dokładnego definiowania 
pojęć.

.

M

i

n

U

s

2.

i

l

o

c

z

y

n

3.

o

d

j

e

M

n

a

4.

r

Ó

Ż

n

i

c

a

5.

s

U

M

a

6.

c

z

y

n

n

i

K

   

 

 

 

3

6



Moduł 5 

Praca z uczniem dyslektycznym na lekcjach matematyki

Sformułuj pytania do haseł krzyżówki.
Wyjaśnij otrzymane hasło.
Jakie poznane pojęcia, dotyczące działań, nie wystąpiły w krzyżówce? 
Czy umiesz je wyjaśnić?

Ogólne wskazówki dla nauczycieli dotyczące pracy z uczniami z dysleksją na lekcjach 

matematyki:

.  stosuj podejście polisensoryczne, angażujące jednocześnie wiele zmysłów. Używaj różnorodnych 

pomocy dydaktycznych.

2.  Mów jasno i wyraźnie, wyjaśniaj w małych krokach.
3.  dawaj  wskazówki,  naprowadzaj  pytaniami,  zamiast  wprost  odpowiadać  za  ucznia.  Pozwól 

uczniowi samodzielnie dojść do rozwiązania!

4.  wprowadź liczenie pamięciowe na stałe do każdej lekcji.
5.  stosuj  „głośne  myślenie”,  rysunek,  kolor,  konkretne  przykłady,  nieformalny  język  obok 

słownictwa specjalistycznego dla lepszego zapamiętania.

6.  Pozwól korzystać na lekcji z tabliczki mnożenia przy długich obliczeniach.
7.  Posadź ucznia w ławce blisko tablicy, by móc obserwować, czy prawidło przepisuje z tablicy,  

a w razie potrzeby zwrócić uwagę na błędy i pomóc w ich poprawie. 

8.  Pozwól  dziecku  ustnie  wyjaśnić  wykonywane  działania  podczas  operacji  wymagających 

wielokrotnych przekształceń.

9.  w pracach pisemnych zwróć uwagę na graficzne rozplanowanie zadań – pod treścią zadania 

zostaw wolne miejsce na rozwiązanie (aby uniknąć niepotrzebnych pomyłek przy przepisywaniu 
zadań na inną stronę, na przykład gubienia, mylenia cyfr, symboli). 

0.  nie obniżaj oceny za mylenie znaków działań, przestawianie cyfr w liczbie, lecz każdy błąd 

przeanalizuj z uczniem.

. Unikaj, gdzie tylko możliwe, zwartego tekstu. Używaj czcionek łatwiejszych do przeczytania: 

arial, tahoma. Pisz wyraźnie na tablicy.

2. Ustal z uczniami, że każdy nowy temat lekcji ma się zaczynać na kolejnej stronie. dla dzieci  

z głęboką dysgrafią przygotuj gotowe notatki do wklejenia. Pozwól pisać dziecku ołówkiem. 

3. stosuj technikę wzmocnień pozytywnych na każdych zajęciach (pochwały słowne, pieczątki, 

naklejki, dyplomy na przykład dla zawsze przygotowanego do lekcji ucznia).

  Pochwała ma wielką wartość dla ucznia, zwłaszcza dla tego z niską samo-

oceną. zastanów się, za co można pochwalić ucznia na lekcji, by nie była to 
pochwała zbyt ogólna (Jesteś super) lub dostępna tylko dla uczniów zdol-
nych. opracuj kilka minicertyfikatów z konkretną pochwałą słowną. 

ZAPLANUJ



Moduł 5 

Praca z uczniem dyslektycznym na lekcjach matematyki

BIBLIOGRAFIA

Edukacja  terapeutyczna.  Toruńska  Szkoła  Terapeutyczna  –  dziesięć  lat  doświadczeń,  j.  jastrząb 
(red.), toruń 2002.
e.  gruszczyk-Kolczyńska,  Dzieci  ze  specyficznymi  trudnościami  w  uczeniu  się  matematyki, 
warszawa 997.
U. oszwa, Zaburzenia rozwoju umiejętności arytmetycznych, Kraków 2005.
M.  Bogdanowicz,  a.  Bućko,  r.  czabaj,  Modelowy  system  profilaktyki  i  pomocy  psychologiczno-
pedagogicznej uczniom z dysleksją, gdynia 2008 (dostępny do pobrania ze strony:
http://www.ortograffiti.pl/nauczyciele/men_wprowadza_zmiany).

i. Błaszkowska, Wielokąty – scenariusz zajęć terapii matematycznej, „dysleksja. Biuletyn Polskiego 
towarzystwa dysleksji” 2009, nr (3).
i. Błaszkowska, j. jastrząb, O diagnozie elementarnych umiejętności matematycznych – propozycje 
praktyczne, „dysleksja. Biuletyn Polskiego towarzystwa dysleksji” 2009, nr 3(5).
r. davis, e. Braun, Dar dysleksji, Poznań 200.
r. davis, M. Hartman, e. nraun, Dar uczenia się, Poznań 2006.
e. gruszczyk-Kolczyńska, Jak nauczyć dzieci konstruowania gier, warszawa 996.
U. oszwa, Wczesna diagnoza dziecięcych trudności w liczeniu, Kraków 2008.
H. siwek, Czynnościowe nauczanie matematyki, warszawa998.