1

Realizacja dźwięku

w systemach dookólnych

Piotr Odya

Plan prezentacji

 wprowadzenie
 pojęcie „systemu dookólnego”
 panoramowanie dźwięków w systemach 

dookólnych

 dźwięk dookólny w telewizji
 rozwój systemów wielokanałowych
 podsumowanie

2

Problemy przy realizacji 

dźwięku dookólnego dla TV

 zasady opracowane jedynie dla filmów
 koszty nie mogą być zbyt wysokie
 nie ma czasu na skomplikowaną 

postprodukcję

 konieczność zachowania kompatybilności

ƒ dla różnych konfiguracji sprzętowych
ƒ przy przejściu „w górę” i „w dół”

Przyczyny rozwoju

 ułatwiają widzowi/słuchaczowi uzyskanie 

złudzenia uczestniczenia w danym 

wydarzeniu

 eliminują wady systemów dwukanałowych 

ƒ niewielki obszar, w którym dźwięk jest 

odbierany poprawnie

ƒ mała stabilność i dokładność lokalizacji źródeł
ƒ dźwięki otoczenia również dobiegają z przodu

3

Historia

 pierwszy system pojawia się w roku 1940 

(

Fantasound

)

 dynamiczny rozwój rozpoczyna się w 

połowie lat 70-tych (

Dolby Stereo

)

 pierwszy system kina domowego –rok 

1982 (

Dolby Surround)

 rozwój kina domowego –od połowy lat 90-

tych (DD, DTS, DVD, HDTV, DTV)

Kino a dom

 różna akustyka 

pomieszczeń

 daleko posunięta 

standaryzacja w kinie

 różnice w wielkości 

ekranu

4

Ustawienie głośników

ustawienie 

„kinowe”

Ustawienia głośników

 przód –dwa do pięciu 

głośników

 tyły –jeden do 

czterech głośników

5

Ustawienie głośników

ITU-R BS 775

Metody realizacji

 transmisje sportowe
 publicystka
 reportaże
 widowiska
 wydarzenia muzyczne
 inne

6

Transmisje sportowe (TF-1)

 widz ma mieć 

odczucie 

znajdowania się 

po środku 

widowni

Transmisje sportowe

 Wimbledon (BBC)

ƒ komentarz nie z głośnika centralnego

7

Transmisje sportowe

 Mistrzostwa Świata w Gimnastyce (BBC)

Transmisje sportowe

 futbol amerykański

ƒ sporadyczne przekazy w DS od połowy lat 90-

tych, regularne począwszy od 1998

ƒ dźwięki publiczności miksowane głównie do 

kanałów tylnych, w niewielkim stopniu do 

przednich (lewego i przedniego)

ƒ komentarz w kanale centralnym

8

Transmisje sportowe

 baseball

ƒ zmiana kąta kamery wpływa na zmiany 

obrazu dźwiękowego

 hokej i jazda figurowa na lodzie

ƒ mikrofony umieszczone dookoła lodowiska
ƒ dźwięki publiczności miksowane do 

wszystkich kanałów

 golf

ƒ dźwięki publiczności i odgłosy piłeczki

Publicystyka (TF-1)

 konieczność stosowania pary mikrofonów XY
 widzowie musieli się „przyzwyczaić” do 

obrazu dźwiękowego

9

Reportaże (Camerer)

reportaż z Arktyki wykorzystanie 

kombinacji technik MS i AB

Widowiska (NHK)

 transmisje na żywo w systemie 3/1 i DS
 łatwe do realizacji z dźwiękiem dookólnym
 kanał centralny: wokal (+pogłos) i prezenter
 kanały L i R: orkiestra, pogłos wokalu, 

oklaski z samplera

 kanały LS i RS: publiczność, oklaski z 

samplera, L-R, instrumenty strunowe, 

syntetyzer, chorus

 trzej realizatorzy dźwięku

10

Widowiska (TVN)

 „Droga do gwiazd”

ƒ brak zmian obrazu dźwiękowego przy 

zmianach ujęć

ƒ kanał centralny: prowadzący, sędziowie, 

wokale

ƒ kanały L i R: muzyka, chórki, oklaski
ƒ kanały LS i RS: w zasadzie jak L i R plus 

pogłos

Transmisje muzyki poważnej 

(BBC)

 kanały L i R: obraz dźwiękowy tworzony z 

wykorzystaniem typowych 

„stereofonicznych” metod (mikrofony 

główne i podpórkowe)

 kanały LS i RS: sztuczny pogłos, 

mikrofony na widowni

11

Programy krajoznawcze (BBC)

 L/P - muzyka i efekty otoczenia
 C - efekty (z planu) i dialogi
 LS/PS -muzyka z pogłosem i efekty 

otoczenia

Teledyski

 możliwe wykorzystanie wszystkich pięciu 

głośników do przekazywania istotnych 

informacji

 do głośnika centralnego informacje, które 

do tej pory były miksowane w centrum

12

Przykłady innych realizacji

ekran

spiker

więcej niż jeden prezenter

uczestnicy teleturnieju

„drama”: dialogi (osoby widoczne na ekranie)

komentarz spoza ekranu

drama: dialogi (osoby niewidoczne na ekranie)/odgłosy

śmiechy w sit-comach

Zastosowania 

poszczególnych głośników

 centralny: komentarz
 L/C/P: dwie bazy stereo
 LS/PS: dźwięki otoczenia, pojedyncze 

źródła dźwięku, przemieszczanie źródeł

 LFE: praktycznie niewykorzystywany

13

Obraz a dźwięk

 należy pamiętać o wpływie obrazu na 

dźwięk

 zmiany ujęć z reguły nie powinny 

powodować zmian obrazu dźwiękowego

 widzowie mogą odczuwać dyskomfort, 

jeżeli występuje przesunięcie w 

przestrzeni między dźwiękiem a obrazem 

większe od 10 stopni

Uwagi na temat produkcji TV

 konieczność sprawdzania kompatybilności 

tworzonego dźwięku

 nie jest zalecane umieszczanie „ważnych” 

dźwięków w kanałach surround (i LFE)

 należy pamiętać, że głośniki tylne są 

rozstawione zbyt szeroko, by możliwe było 

płynne przemieszczanie źródeł

 należy panować nad balansem przód/tył

14

Ewentualne problemy

 głośnik centralny często znajduje się na 

innej wysokości niż pozostałe

 użytkownicy mogą mieć w domach różne 

ustawienia głośników

 w przypadku monofonicznego kanału 

tylnego emitowanego przez dwa (lub 

więcej głośniki) konieczna jest dekorelacja

Przykładowe techniki 

mikrofonowe

 double MS

 surround-sphere

 cztery mikrofony rozmieszczone na rogach 

kwadratu

 konieczny dodatkowy mikrofon dla kanału 

centralnego lub dodatkowa obróbka

+ -

przód

L

R

+

-

+

-

przód

15

Ambisonia - dźwięk 3D

 przenosi informację o wysokości źródeł dźwięku
 nagrania za pomocą „Soundfield Microphone”
 I-ego rzędu: cztery kanały

ƒ B-format: lewy/prawy, przód/tył, góra/dół, omni
ƒ odtwarzanie na 10-16 głośnikach
ƒ łatwość miksowania do standardowych 5.1 kanałów (i 

odwrotnie)

 II-ego rzędu: dziewięć kanałów

Symulacja dźwięku 

wielokanałowego

 Ambiofonia

ƒ tworzenie dźwięku przestrzennego (3D) z 

dowolnego źródła dwu- lub więcej 

kanałowego

ƒ jednoczesne usunięcie informacji o 

mikrofonach i splot z przestrzenną 

odpowiedzią impulsową pomieszczenia

16

Podsumowanie

 dalsze upowszechnianie systemów 

wielokanałowych: programy telewizyjne, 

transmisje sieciowe, telefony komórkowe 

 zwiększanie liczby kanałów/głośników