9. Optyka
9.3. Interferencja w cienkich warstwach.
Światło odbijając się od ośrodka optycznie gęstszego ( o większym n) zmienia fazę.
Natomiast gdy odbicie zachodzi od powierzchni ośrodka optycznie rzadszego, fala odbija się
bez zmiany fazy.
Wyobrażenie mechaniczne
n
d
P
S
Długość fali w warstwie
n
n
λ
λ
=
2
2
n
m
d
n
λ
λ
+
=
Różnica dróg optycznych promieni: załamanego i
odbitego
d
2
=
Δ
Dla zmiany fazy
2
n
λ
π
ϕ
⇒
=
⎟
⎠
⎞
⎜
⎝
⎛ +
=
+
=
2
1
2
2
m
n
n
n
m
d
λ
λ
λ
Czyli
⎟
⎠
⎞
⎜
⎝
⎛ +
=
2
1
2
m
dn
λ
Maksimum interferencyjne:
Minimum interferencyjne: 2dn = m
λ
gdzie
m = 0, 1, 2, … - rząd widma
Ponieważ z punktu S wychodzą fale spójne, to dla oka maksimum/minimum interferencyjne
jest obrazem punktu P.
Przykład:
1. Obliczyć długość fali (kolor) plamy oleju (lub bańki mydlanej), o grubości 350 nm
j światłem białym padającym prostopadle do jej powierzchni.
λ
światła białego
≈
400
÷
oświetlone
700 nm. n = 1,33
2dn = m
λ
⎟
⎠
⎞
⎛
1
⎜
⎝
+
=
2
2
m
dn
λ
max.
λ
= 4 dn
⇒
λ
= 1862 nm
m = 0
Kolor czerwony
Plama oleju
m
=
1
min.
m
=
1
max.
λ
=2dn
⇒
λ
= 931 nm
nm
621
3
=
⇒
=
λ
λ
(cz
dn
4
erwony)
m
m
=
2
max.
=
2
min.
λ
= dn
⇒
λ
= 465 nm
nm
372
5
=
⇒
=
λ
λ
(po
dn
4
za
zakresem widzialnym)
2. Jaka jest głębokość rowka w płycie CD ?
n
d
m
4
0
λ
=
⇒
=
max
d
n = 1,33
λ
≈
70
⇒ d = 132 nm = 0,13 μm
0 nm
Filtry
Promień 1 odbija się od
powierzchni filtra ze zmianą fazy,
2.
jało
interferując z promieniem
Jaka ma być grubość filtra, aby
szkło pokryte filtrem nie odbi
światła ?
n
1
= 1
filtr
zmiana fazy
n
2
= 1,4
szkło
powietrze
d
= 98,2nm
n
3
= 1,5
Minimum interferencyjne dla promienia odbitego od dolnej powierzchni filtra:
d = (nieparzysta liczba)
λ/2:
2
⎟
⎠
⎞
⎜
⎝
⎛ +
λ
2
1
m
=
⇒
=
2
0
dn
m
nm
n
d
2
,
98
4
,
1
4
550
4
=
⋅
=
=
λ
Inne zastosowania:
- pomiary grubości cienkich warstw i powłok,
tyzujące.
.4. Dyfrakcja na 1 szczelinie i na 2 szczelinach.
Dyfrakcja Fresnela
- filtry monochroma
9
Ekran jest w skończonej
, czoła
łe.
odległości od otworu
fal padających na otwór i
ugiętych nie są płaskie,
promienie nie są równoleg
Dyfrakcja Farunhofera
Ekran w dużej odległości od
aunchofera przy
y
łe.
szczeliny, czoła fal
padających i ugiętych są
płaskie, a promienie
równoległe.
Praktyczna realizacja
dyfrakcji Fr
pomocy soczewek, prz
niewielkiej odległości ekranu
od szczeliny uginającej.
Promienie padające i ugięte
na szczelinie są równoleg
akcji Fresnela.
Dyfrakcja Fraunchofera jest granicznym przypadkiem dyfr
2
sin
1
λ
2
θ
=
⋅
a
λ
θ
=
⋅sin
a
Dla a =
λ
⇒
θ
= 90
0
1-sze minimum
la
pojedyn
szczeliny:
⋅
sin
θ
…
D
czej
warunek
na
minimum
a
= m
λ
m = 1, 2,
warunek na maksimum
(
)
2
1
2
sin
λ
θ
+
=
⋅
m
a
m = 1, 2, …
Dzielimy szczelinę na N jednakowych stref, z których każd
nej fali o
amplitudzie
Δ
E
θ
. Dodając poszczególne wskazy otrzymamy amplitudę fali wypadkowej E .
Natężenie światła
-
dodawanie zaburzeń falowych o stałej amplitudzie.
kierunki kolejnych wskazów tworzą
ze sobą kąt
ΔΦ
, amplituda
w
lituda
E
θ
jest równa zero. Różnica faz
między pierwszym i ostatnim
a
a jest źródłem elementar
θ
- dla centralnego maksimum,
różnica faz między sąsiednimi
falami jest równa zero.
- dla punktu leżącego blisko osi,
wypadkowa E
θ
jest mniejsza, niż
poprzednim przypadku.
- pierwsze minimum, amp
wskazem wynosi
Φ
= 2
π
.
zwiększaniu kąta
θ
, kąt
ΔΦ
ększa i krz
- przy dalszym
również się zwi
ywa diagramu się
Geom
e
zwija, zmniejszając E
θ
.
nia światła.
etryczna konstrukcja obliczania natęż
R
E
m
=
φ
- różnica fazy między skrajnymi
ami biegnącymi z góry i dołu szczeliny.
wskazami łuku, czyli różnica fazy między
promieni
2
sin
2
2
n
θ
⋅
=
⇒
R
E
si
2
φ
φ
φ
=
R
E
2
sin
φ
φ
φ
θ
m
m
E
E
E
R
=
⇒
=
2
Podstawiając
2
φ
α
=
otrzym emy
uj
α
α
θ
sin
m
E
E
=
Natężenie I
θ
∼
2
θ
E
2
sin
⎟
⎠
⎞
⎜
⎝
⎛
=
α
α
θ
m
I
I
więc
3
2
1
Δ
⋅
=
⇒
=
Δ
θ
λ
π
φ
λ
π
φ
sin
2
a
2
θ
λ
π
φ
α
2
=
sin
a
=
I
θ
→
minimum dla
α
= m
⋅π
gdzie m = 1, 2, 3, …
I
θ
→
maksimum dla
π
α
⎟
⎠
⎞
⎜
⎝
⎛ +
=
2
1
m
Względne natężenie w obrazie dyfrakcyjnym dla różnych szerokości szczeliny.
Obliczyć natężenia trzech kolejnych maksimów dla dyfrakcji Fraunhofera.
π
α
⎟
⎠
⎞
⎜
⎝
⎛ +
=
2
1
m
m = 1, 2, 3.
2
2
1
2
1
sin
⎥
⎥
⎥
⎥
⎦
⎤
⎢
⎢
⎢
⎢
⎣
⎡
⎟
⎠
⎞
⎜
⎝
⎛ +
⎟
⎠
⎞
⎜
⎝
⎛ +
=
π
π
θ
m
m
I
I
m
2
2
2 ⎠
⎝
1
1
π
θ
⎟
⎞
⎜
⎛ +
=
m
I
I
m
045
,
0
1
=
I
I
θ
;
016
,
0
2
=
I
I
θ
;
083
,
0
3
=
I
I
θ
9.4. Dyfrakcja na 1 szc
Interferencja i dyfrakcja na 2 szczelinach
zelinie i na 2 szczelinach.
.
ąskie szczeliny) w wyniku dyfrakcji otrzymuje się
ści szczelin:
gdzie
Przy założeniu
λ
>> a (nieskończenie w
prążki o jednakowym natężeniu.
β
θ
2
cos
m
I
I
=
θ
λ
π
β
sin
d
=
Rzeczywiste szeroko
(
)
2
2
sin
cos
⎟
⎠
⎞
⎜
⎝
⎛
=
α
α
β
θ
m
I
I
Wypadkowy efekt:
Wykres natężenia dla dyfrakcji na pojedynczej
szczelinie o szerokości a.
Rozkład natężeń w obrazie interferencyjnym dwóch
j szerokości a.
Poprzedni wykres jest obwiednią wykresu dla 2
ykres natężeń w obrazie dwóch szczelin o
ieskończenie małej szerokości a <<
λ
.
szczelin o skończone
szczelin.
W
n
9.5. Siatka dyfrakcyjna.
Układ N równoległych szczelin o szerokości a <<
λ
λ
θ
m
d
=
⋅sin
interferencyjne
gdzie m = 0, 1, 2,… - maksima
Wykres natężenia w funkcji kąta
θ
dla:
a) dwóch szczelin – szerokie prążki,
b) sześciu szczelin – węższe prążki.
• Nie zmienia się odległość między głównymi
mi;
ównych nie zależą od N;
N
maksima
wtórne.
Kątowa szerokość połówkowa:
maksima
• Położenia maksimów gł
• Ze wzrostem liczby szczelin zwężają się maksima główne i powstają
λ
m
m
Nd
θ
θ
cos
=
Δ
dla m = 0
Nd
λ
θ
Δ
la
go maksimum głównego.
Zdolność rozdzielcza siatki d
=
0
• Różnica faz między falami wychodzącymi z sąsiednich szczelin równa jest zeru d
środkowe
yfrakcyjnej
λ
λ
Δ
=
R
gdzie:
λ
jest średnią długością fali 2 linii widmowych ledwie rozróżnialnych,
Δλ
jest różnicą długości tych fal.
Dyspersja kątowa
λ
θ
d
d
D
=
jest to odległość kątowa 2 linii widmowych
Skoro
λ
θ
m
d
=
⋅sin
S
niczkując:
tąd róż
λ
θ
θ
d
m
d
=
cos
d
λ
θ
θ
d
d
m
=
cos
oraz
d
m
λ
Nd
m
m
θ
θ
Δ
=
cos
więc stąd otrzymujemy:
Nd
d
d
d
⋅
d
m
=
θ
λ
θ
λ
A więc zdolność rozdzielcza
m
N
d
R
⋅
=
=
λ
λ
Przykład:
1. Siatka dyfrakcyjna o N = 8000 szczelin na 2,54 cm długości siatki (stąd stała siatki d =
3170 nm), jest oświetlana światłem białym.
θ = 0
0
wszystkie d
ści fal są nałożone na siebie
m = 1
λ
= 400 nm
d
⋅
sin
θ
= m
λ
dla m = 0
⇒
ługo
0
3
,
7
3170
400
arcsin
=
=
d
1
arcsin
=
λ
θ
dla
λ
= 700 nm
θ
1
= 12,8
0
2. Trzy różne siatki dyfrakcyjne oświetlono światłem o długości
λ
= 589 nm. Dla m = 1
jest:
20000
589
=
=
Δ
R
λ
λ
można rozróżnić
fale o
Δλ
= 0,0289 nm
Siatka N
d
θ
R
D
[
⋅10
-3
deg/nm]
[nm] [deg]
A 10
000
2540 13,4
0
10 000
0,232
B 20
000
2540 13,4
0
20 000
0,232
C 10
00
1370 25,5
0
10 000
0,464
0
K
a la światła o dwóch długościach
fali
λ
1
pobli u linii o długości
λ
= 589 nm,
przec
go przez siatki opisane w tabeli.
Siatka B ma największą zdolność rozdzielczą, ma
węższe linie i przy jej pomocy można rozróżnić linie,
których długości fal są bardziej zbliżone do siebie,
natomiast
atka C ma największą dyspersję – daje większą
rzywe natężeni d
ż
i
λ
2
w
hodzące
si
odległość kątową między liniami.