Idea polityki filozoficznej
Jedność, prostotę, zrozumiałość wiąże Lyotard z dominacją jednej partii i jednej, totalitarnej
wizji rzeczywistości. Podczas gdy awangarda jest jego zdaniem nurtem opozycyjnym wobec
tak pojętego realizmu.
„Żądanie realności, to znaczy jedności, prostoty, komunikatywności itp.., nie miało tej samej
intensywności ani tej samej trwałości u publiczności niemieckiej pomiędzy wojnami i u
publiczności rosyjskiej po rewolucji; trzeba więc widzieć różnice między realizmem
nazistowskim i stalinowskim.” – pisze Lyotard, jego zdaniem nie ulega jednak wątpliwości, że
sam fakt przywiązania do realizmu jest niepodważalny w obu systemach monopartyjnych i
monomyślowych.
Polityczny akademizm, zdaniem Lyotarda, zamiast prowadzić dyskusje na temat tego,
co piękne, zna i narzuca określone kanony estetyczne. Antymodernistyczne rozwiązanie
zakładało powrót do realizmu, w sytuacji natomiast, kiedy władza związana jest z kapitałem a
nie określoną partią do głosu dochodzi kultura masowa. Wraz z jej „transawangardą” albo
„postmodernizmem” ujawnia się eklektyzm.
„Eklektyzm jest poziomem zero współczesnej ogólnej kultury: słucha się reggae, ogląda
westerny, jada się w McDonaldsie w południe, a potrawy kuchni lokalnej wieczorem, używa
się paryskich perfum w Tokio, ubiera się e stylu retro w Hongkongu, wiedza jest pożywką
telewizyjnych teleturniejów.” (s.16-17)
Sztuka coraz bardziej odpowiada kantowskiej idei wzniosłości, która odpowiada
sytuacji, gdy np. mamy ideę świata jako całości tego, co jest, a nie potrafimy wskazać
żadnego jej przykładu. Smak jest czymś innym. Jeśli w określonym przypadku mamy do
czynienia z konkretem, który jest źródłem przyjemności, co odwołuje ku bezinteresownemu
kanonowi (czy on istnieje i czy jest podzielany, to inny problem) to dany przedmiot zgodnie z
kategorią smaku, nazywamy pięknym. W procesie poznania natomiast najpierw mamy dane
kategorie rozumności, a potem z doświadczenia mogą zostać zaczerpnięte przypadki, które im
odpowiadają.
Lyotard koncentruje się na kategorii wzniosłości i pisze:
„Możemy pojmować coś absolutnie wielkiego, absolutnie potężnego, ale żadna prezentacja
jakiegoś przedmiotu przeznaczonego do „unaocznienia” tej absolutnej wielkości lub tej
absolutnej potęgi wydaje się nam, żałośnie niewystarczająca”.(s. 21) Zadaniem nowoczesnej
sztuki jest wedle Lyotarda wskazanie, że istnieje coś, co pojmujemy, a co się nie da
przedstawić. jest to zdaniem Lyotarda aksjomat wszelkiej awangardy.
Zdaniem Lyotarda ponowoczesność jest absolutną samotnością uczucia wzniosłości.
„Ponowoczesność byłaby tym, co w ramach nowoczesności przywołuje coś nie dającego się
przedstawić w samym przedstawieniu; tym, co odżegnuje się od znajdywania pocieszenia w
stosownych formach, od konsensu smaku, który pozwalałby doznawać wspólnie tęsknoty za
tym, co niemożliwe; tym, co poszukuje nowych form przedstawiania nie po to, by się nimi
bawić, lecz by dać lepiej odczuć, że istnieje coś nie dającego się przedstawić.” (s.27)
Lyotard krytykuje możliwość jednej narracji:
„Nie znaczy to, że żadna narracja nie jest już wiarygodna. Przez metanarrację lub wielką
narrację rozumiem właśnie narracje wyposażone w funkcje uprawomocniającą. Ich schyłek
nie przeszkadza miliardom drobnych i mniej drobnych historyjek tkać nadal osnowy życia
codziennego.”(s. 32)
Rozgłos przyniosła Lyotardowi książka wydana w 1979 roku La condition postmoderne, w
której pojęcie postmodernizmu, zadomowione wcześniej w teorii literatury i architekturze,
