1

HARMONOGRAM ZAJĘĆ

Z ZAKRESU PATMORFOLOGII KLINICZNEJ

Wydział Lekarski CM UMK
Tematy ćwiczeń z patomorfologii dla studentów III roku
Semestr V (ćwiczenia odbywają się w godzinach od 7

– 9

)

Zagadnienia patologii ogólnej
Ćwiczenie 1. (04.10 – 08.10.2010)
Temat

Procesy adaptacyjne. Uszkodzenie i śmierć komórki.

Zagadnienia Zmiany zanikowe – definicja, podział, przyczyny, przykłady, występowanie.

Zmiany rozrostowe i przerostowe – definicja, występowanie, podział,
przyczyny, przykłady, różnicowanie. Martwica oraz zawał krwotoczny i
niedokrwienny.

Preparaty mikroskopowe:

Zanik brunatny mięśnia sercowego
(atrophia fusca myocardii)

146

Przerost mięśnia sercowego
(hypertrophia musculi cordis)

138, 150

Rozrost gruczołowy błony śluzowej trzonu macicy
(hyperplasia glandularis endometrii)

085, 085a,
085c 085d

Obrzmienie/zwyrodnienie miąższowe wątroby
(degeneratko parenchymatosa hepatis)

134

Nadmierne rogowacenie naskórka
(hyperkeratosis epidermis)

135

Ciałko białawe jajnika
(corpus albicans ovarii)

143

Martwica rozpływna
(necrosis colliquativa; na przykładzie: rozmiękania mózgu [encephalomalatio
cerebri

])

152

Martwica skrzepowa
(necrosis coagulativa; na przykładzie: gruźlicy płuc i wątroby [tuberculosis
pulmonum et hepatis

])

026

Ćwiczenie 2 (11.10 – 15.10.2010)
Temat Zapalenia

ostre

Zagadnienia Zapalenia – definicja, podział, przyczyny, powstawanie odczynu zapalnego.

Zmiany naczyniowe, procesy komórkowe, chemiczne mediatory zapalenia,
następstwa zapalenia ostrego. Histoklinika zapaleń wyrostka
robaczkowego.

Preparaty mikroskopowe:

Histiocytoza zatok węzła chłonnego
(histiocytosis lymphonoduli)

188

2 Lymphonodulitis

reactiva

226

3 Zwyrodnienie

włóknikowate

(degeneratio fibrinoidea; na przykładzie przewlekłego wrzodu trawiennego
żołądka [ulcus chronicum pepticum ventriculi])

144

4 Ropień płuca

(abscessus pulmonis)

034

Zapalenia wyrostka robaczkowego
(appendicitis; typy: ostre surowicze [acuta serosa] z rozplemem grudek
chłonnych [follicularis] ropne [purulenta], ropowicze [phlegmonosa],
zgorzelinowe [gangrenosa], zamykające [obliterativa])

262, 027,
266,268

Ropne zapalenie opon mózgowych
(meningitis purulenta)

167

Ćwiczenie 3. (18.10 – 22.10.2010)
Temat Zapalenia

przewlekłe. Odnowa i naprawa tkanek.

Zagadnienia Zapalenia ziarniniakowe. Gruźlica. Twardziel. Kiła. Sarkoidoza. Tularemia.

Bruceloza.

Preparaty mikroskopowe:
1. Gruźlica prosówkowa płuc

(tuberculosis miliaris pulmonis)

025

2 Gruźlica nadnerczy

(tuberculosis glandulae suprarenalis)

151

3 Gruźlicze zapalenie opon mózgowych

(meningitis tuberculosa)

102

4 Sarkoidoza

węzłów chłonnych

(sarcoidosis lymphonoduli)

111

5 Trąd

(lepra)

229

6 Ziarnina zapalna, reakcja na ciało obce

(granulatio, granuloma)

7 Bliznowacenie po zawale mięśnia sercowego

(cicatrisatio post infarctum myocardii)

069

Ćwiczenie 4. (25.10 – 29.10.2010)
Temat Choroby

układu immunologicznego. Patologia ogólna chorób

zakaźnych.

Zagadnienia Mechanizmy uszkodzenia z udziałem układu immunologicznego – reakcje

nadwrażliwości. Choroby autoimmunologiczne oraz z niedoborów
immunologicznych. Skrobiawica. Kryteria podziału czynników zakaźnych.
Sposoby szerzenia zakażeń. Mechanizmy uszkodzeń i odpowiedź na
czynniki zakażenia.

Preparaty mikroskopowe:
1 Skrobiawica

nerek

(amyloidosis renis)

077 +
amyloid

2 Guzek

reumatoidalny

(nodulus rheumathoideus)

174

3 Reumatoidalne zapalenie stawów

(ang. rheumatoid artritis)

082

4 Guzkowe zapalenie tętnic

(polyarteritis nodosa)

124

5 Twardzina

skóry

(scleroderma localisata)

173, 196,
włókna
sprężyste

6 Toczeń trzewny - zmiany nerkowe

(lupus erythematosus)

033, PAS

7 Owsica

(oxyuriasis)

276

Ćwiczenie 5. (01.11 – 05.11.2010) KOLOKWIUM
Kolokwium z zakresu patologii ogólnej (część 1) ćwiczenia 1-4

Ćwiczenie 6. (08.11. – 12.11.2010)
Temat

Zaburzenia hemodynamiczne, zakrzepica i wstrząs.

Zagadnienia Przekrwienie czynne i zastój. Krwotok. Hemostaza i zakrzepica. Krzepnięcie

krwi. Zatorowość. Zawał. Wstrząs. Obrzęk.

Preparaty mikroskopowe:
1 Ognisko krwotoczne w mózgu

(focus haemorrhagicum cerebri)

127, 133

2 Hemosyderoza

ciałka białawego jajnika

(haemosisderosis corporis albicantis ovarii)

154 +
żelazo

3 Przekrwienie

bierne

wątroby

(hyperaemia passiva hepatis)

155

4 Przewlekły zastój żylny w płucach

(venostasis chronica pulmonum)

153, 157

5 Zawał blady nerki

(infarctus pallidus renis)

059

6 Zawał krwotoczny jelita

(infarctus haemorrhagicus intestini)

160

7 Skrzeplina

ścienna

(thrombosis parietalis)

097, 193

8 Rekanalizacja

skrzepliny

(thrombosis recanalisatus)

233

9 Obrzęk płuc 062/256

Ćwiczenie 7. (15.11 – 19.11.2010)

Temat

Nowotwory – część ogólna.

Zagadnienia Zaburzenia różnicowania i dojrzewania tkanek. Rozrosty

rzekomonowotworowe. Zmiany i stany przedrakowe. Metaplazja. Dysplazja.
Nowotworzenie śródnabłonkowe, carcinoma in situ. Atypia. Anaplazja.
Pojęcie mikroinwazji i raka wczesnego. Podstawy kliniki nowotworów.
Definicja, podziały, etiologia nowotworów. Łagodne nowotwory nabłonkowe.

Preparaty mikroskopowe:
1 Rogowacenie

starcze

naskórka

(keratosis senilis)

177

2 Rogowacenie

białe pochwy

(lichen sclerosus; poprzednio: kraurosis)

168

3 Zmiany

włóknisto-torbielowate sutka [

także: łagodna dysplazja sutka

]

(mastopathia fibroso-cystica; dysplasia benigna mammae)

050,
179

4 Brodawka

łojotokowa skóry

(verruca seborrhoica)

243

5 Wywinięcie nabłonka cylindrycznego na część pochwową szyjki

macicy [

poprzednio: nadżerka gruczołowa części pochwowej szyjki macicy

]

(ectropion)

237

6 Wewnątrznabłonkowe nowotworzenie (neoplazja) szyjki macicy

[

poprzednio: nadżerka gruczołowa z dysplazją

] (neoplasia intraepithelialis

cervicalis

;

ang. CIN – cervical intraepithelial neoplasia

) CIN I/LSIL

178

7 Wewnątrznabłonkowe nowotowrzenie (neoplazja) szyjki macicy

[

poprzednio: rak przedinwazyjny szyjki macicy

] CIN III/HSIL

176

Ćwiczenie 8. (22.11 – 26.11.2010)
Temat

Nowotwory – złośliwe miejscowo i złośliwe

Zagadnienia

Etiopatogeneza nowotworów – czynniki rakotwórcze, molekularno-genetyczne podstawy
choroby nowotworowej. Grading i staging. Przerzuty – mechanizm powstawania.
Epidemiologia i diagnostyka nowotworów. Markery nowotworowe.

Preparaty mikroskopowe:

Choroba Bowena naskórka
(morbus Boweni)

166

Rak podstawnokomórkowy skóry
(carcinoma basocellulare cutis)

110

Rak kolczystokomórkowy skóry
(carcinoma planoepitheliale / carcinoma spinocellulare cutis)

022

4 Rak

pęcherza moczowego

(carcinoma urotheliale)

186

5 Rak

gruczołowy jelita grubego

(adenocarcinoma coli)

279

6 Tłuszczak

(lipoma)

195

7 Tłuszczakomięsak

(liposarcoma)

049

8 Gwiaździak

(astrocytoma)

053, 244

9 Gąbczak wielopostaciowy

(glioblastoma multiforme)

204, 260

10 Maziówczak

złośliwy - przerzut do płuc

(sarcoma synoviale)

214

Ćwiczenie 9. (29.11 – 03.12.2010)
Temat Choroby

uwarunkowane

genetycznie. Wady rozwojowe. Ciężka

niedomoga oddechowa noworodków. Choroby wieku dziecięcego.
Patologia chorób środowiskowych.

Zagadnienia

Zespół Marfana. Mukowiscydoza. Zaburzenia przemiany tłuszczowej.
Zaburzenia przemiany śluzowielocukrowców. Zaburzenia przemiany węglowodanowej.
Zanieczyszczenia środowiska. Uszkodzenia wywołane czynnikami chemicznymi,
fizycznymi i paleniem tytoniu. Obrażenia wywołane działaniem energii elektrycznej i
promieniowaniem jonizującym. Choroby związane z niedożywieniem

Preparaty mikroskopowe:

1 Niedorozwój

jąder

(hypoplasia testis)

145

2 Tętniak rozwarstwiający aorty

(aneurysma dissecans aortae)

149

3 Zespół błon szklistych noworodka

(membranae hyalinae pulmonum)

159

4 Włośnica

(trichinellosis)

164

5 Bąblowica płuc

(echinococcosis cystica pulmonum)

106

6 Stłuszczenie wątroby

(steatosis hepaitis)

066

7 Toxoplazmoza

mózgu

(toxoplasmosis cerebri)

139, PAS

8 Czaszkogardlak

(craniopharyngeoma)

208

9 Siatkówczak

złośliwy zarodkowy

(retinoblastoma)

202

Ćwiczenie 10. (06.12 – 10.12.2010) KOLOKWIUM
Kolokwium z zakresu patologii ogólnej (część 2) ćwiczenia 6 -9

Semestr VI (ćwiczenia odbywają się w godzinach od 7

– 10

)

Zagadnienia patologii narządowej
Ćwiczenie 1. (14.02 – 18.02.2011)
Temat

Patologia chorób naczyń i serca.

Zagadnienia Etiopatogeneza miażdżycy. Choroba nadciśnieniowa. Tętniaki. Żylaki.

Choroba niedokrwienna serca. Zapalenia wsierdzia, mięśnia sercowego
i osierdzia.

Preparaty mikroskopowe:
1 Stwardnienie

tętniczek

(arteriosclerosis centralis)

128,131,132

2 Stwardnienie

tętnic nerkowych

(renes arteriosclerotici)

212 +PAS

3 Zawał mięśnia sercowego

(infarctus myocardii)

255

4 Bliznowacenie po zawale mięśnia sercowego

(cicatrisatio postinfarctosa myocardii)

069

5 Zapalenie wsierdzia zastawek serca

(endocarditis valvularis)

216

6 Włóknikowe zapalenie osierdzia

(pericarditis fibrinoidea)

096

7 Ostre

zapalenie

mięśnia sercowego

(myocarditis acuta)

163, 250

8 Żylaki odbytu

(varices haemorrhoidales ani)

251

9 Naczyniak

krwionośny

(haemangioma)

099

Ćwiczenie 2. (21.02 – 25.02.2011)

Temat Patologia

układu krwiotwórczego.

Zagadnienia Niedokrwistości. Nadkrwistości. Skazy krwotoczne. DIC. Nowotwory układu

krwiotwórczego i chłonnego. Ziarnica złośliwa.

Preparaty mikroskopowe:
1 Ostra

białaczka szpikowa - nacieki w wątrobie

(ang. acute myelogenous leukemia; AML)

063

2 Chłoniak złośliwy

(lymphoma malignum)

180,
183

3 Ziarnica

złośliwa – LD type [

poprzednio: lymphogranulomatosis maligna

]

(ang. Hodgkin lymphoma, lymphocyte depletion type)

220

4 Ziarnica

złośliwa – MC type

(ang. Hodgkin lymphoma, mixed cellularity type)

089

5 Ziarniaca

złośliwa – NS type

(ang. Hodgkin lymphoma, nodular sclerosis type)

007

6 Szpiczak

mnogi

(myeloma multiplex)

055

7 Szpiczak

plazmatyczno komórkowy (guz żebra)

(plasmocytoma; plasma cell myeloma)

231

8 Zespół wykrzepiania wewnątrznaczyniowego

(microangipatia thrombotica; ang. DIC)

211

Ćwiczenie 3. (28.02 – 04.03.2011)
Temat Patologia

układu oddechowego oraz narządów głowy i szyi - zmiany

łagodne.

Zagadnienia Histoklinika zapaleń płuc. Zaburzenia w krążeniu i choroby naczyniowe

płuc. Przewlekłe obturacyjne choroby układu oddechowego. Pylice płuc.
Histoklinika zmian łagodnych jamy ustnej, gardła, nosa i ślinianek.

Preparaty mikroskopowe:
1 Zatorowość tętnic płucnych

(embolia thrombotica ramorum arteriae pulmonalis)

156

2 Zawał krwotoczny płuca

(infarctus haemorrhagicus pulmonis)

060

3 Płatowe zapalenie płuc

(pneumonia lobaris)

198

4 Ropne odoskrzelowe zapalenie płuc

(bronchopneumonia)

067,
058

5 Przewlekłe zapalenie oskrzeli

(bronchitis chronica)

076

6 Zapalenie grzybicze płuc

(pneumonia mycotica)

115

7 Guz

mieszany

ślinianki [

także: gruczolak wielopostaciowy

]

(tumor mixtus; adenoma pleomorphum)

031

8 Pylice

płuc

(pneumoconioses)

272

Ćwiczenie 4. (07.03 – 11.03.2011)
Temat Patologia

układu oddechowego oraz narządów głowy i szyi - zmiany

złośliwe.

Zagadnienia Histoklinika nowotworów płuc. Histoklinika raka krtani. Histoklinika

nowotworów złośliwych ślinianek.

Preparaty mikroskopowe:
1 Rak

płaskonabłonkowy płuca

(carcinoma planoepitheliale pulmonis)

245

2 Gruczolakorak

płuca

(adenocarcimona pulmonis)

046

3 Rak

drobnokomórkowy

płuca

(carcinoma microcellulare pulmonis)

040

4 Rak

płaskonabłonkowy krtani

(carcinoma planoepitheliale laryngis)

210

5 Rakowiak oskrzela i wyrostka robaczkowego

(carcinoidum bronchit et appendicis) (barw.chromograniną A)

090,
249

Ćwiczenie 5. (14.03 – 18.04.2011) KOLOKWIUM
Kolokwium z zakresu patologii narządowej (część 1) ćwiczenia 1-4.

Ćwiczenie 6. (21.03 – 25.03.2011)

Temat

Patologia przewodu pokarmowego.

Zagadnienia Choroby naczyniowe jelit. Zapalenia przewodu pokarmowego. Histoklinika

polipów jelita grubego. Histoklinika nowotworów przewodu pokarmowego.

Preparaty mikroskopowe:
1 Wrzodziejące zapalenie jelita grubego

(colitis ulcerosa)

003,
008

2 Choroba

Leśniowskiego-Crohna

(morbus Lesniowski-Crohn;

także: ileitis terminalis; ang. Crohn disease

)

228

3 Enteropatia glutenowa [

także: enteropatia zanikowa jelita cienkiego

]

(celiakia)

165

4 Polip

gruczołowy esicy

(polypus adenomatosus)

042

5 Gruczolakorak

żołądka

(adenocarcinoma ventriculi)

041

6 Degeneratio mucinosa (na przykładzie: carcinoma gelatinosum,

ventriculi)

068 +
śluz

7 Rakowiak

wyrostka

robaczkowego

(carcinoidum appendicis) (barwienie chromograniną A)

270

8 Mięśniakomięsak gładkokomórkowy jelita grubego

(leyomyosarcoma coli)

006

9 Zawał krwotoczny jelita

(infarctus haemorrhagicus intestini)

160

10 Przełyk Barreta

283

Ćwiczenie 7. (28.03 – 01.04.2011)
Temat Patologia

wątroby, dróg żółciowych i trzustki.

Zagadnienia Zapalenie wirusowe wątroby. Marskość wątroby - podział, przyczyny,

następstwa. Nowotwory wątroby i trzustki.

Preparaty mikroskopowe:
1 Wewnątrzwątrobowy zastój żółci

(stasis bilis intrahepatica)

148

2 Wirusowe zapalenie wątroby

(hepatitis viralis)

227

3 Poalkoholowa

marskość wątroby [

poprzednio: marskość wrotna ze

stłuszczeniem

]

(cirrhosis hepatis alcoholica)

105,

Masson,
vanGiesson

4 Marskość pozapalna wątroby

(cirrhosis hepatis postinfectiosa)

162

5 Martwica

części centralnych zrazików wątrobowych

(necrosis centrolobularis hepatis)

070

6 Rak

wątroby

(carcinoma hepatocellulare)

277

7 Zapalenie

pęcherzyka żółciowego

(cholecystitis)

280

8 Rak

pęcherzyka żółciowego naciekający wątrobę 269

Ćwiczenie 8. (04.04 – 08.04.2011)

Temat Patologia

układu moczowego.

Zagadnienia Histoklinika zapaleń nerek. Histoklinika nowotworów nerek i dróg

moczowych.

Preparaty mikroskopowe:
1 Cukrzyca

nerek

[

także: zwyrodnienie glikogenowe nerek

]

(degeratio glycogenica renum)

092,
glikogen

2 Międzywłośniczkowe stwardnienie kłębuszków nerkowych

(glomerulosclerosis intercapillaris)

030,

paS

3 Stwardnienie

kłębuszków nerkowych

(glomerulonephritis sclerosans)

169,

paS

4 Ropne odmiedniczkowe zapalenie nerek

(pyelonephritis)

199,

paS

5 Rak jasnokomórkowy nerki

(carcinoma clarocellulare renis)

002,
247,

paS

6 Rak

pęcherza moczowego

(carcinoma urotheliale)

186

7 Nerka po przeszczepie – odrzucanie

(ang. kidney rejection)

273,
paS

Ćwiczenie 9. (11.04 – 15.04.2011)
Temat Patologia

męskiego układu płciowego oraz nowotwory sutka.

Zagadnienia Histoklinika nowotworów jąder. Patologia gruczoły krokowego. Histoklinika

zmian w sutku.

Preparaty mikroskopowe:
1 Rak zarodkowy jądra

(carcinoma embrionalne testis)

051, 230

2 Nasieniak

(seminoma)

271

3 Łagodny rozrost stercza

(hyperplasia nodularis prostae)

264

4 Rak

gruczołu krokowego

(carcinoma prostatae)

282

5 Rak

naciekający sutka (przewodowy)

(carcinoma ductale invasivum
mammae

)

048

6 Rak

galaretowaty

sutka

(carcinoma gelatinosum mammae)

219, śluz

Ćwiczenie 10. (18.05 – 06.05.2011) KOLOKWIUM
Kolokwium z zakresu patologii narządowej (część 2) ćwiczenia 6-9.

Ćwiczenie 11. (09.05 – 13.05.2011)

Temat Patologia

żeńskiego układu płciowego.

Zagadnienia Nowotwory szyjki macicy przedinwazyjne i inwazyjne. Histoklinika

nowotworów trzonu macicy. Choroba trofoblastyczna. Histoklinika
nowotwory jajnika i jajowodu.

Preparaty mikroskopowe:
1 Rak inwazyjny szyjki macicy

(carcinoma colli uteri)

101

2 Rak

gruczołowy trzonu macicy

(adenocarcinoma endometrii)

010

3 Ropne zapalenie jajowodu

(salipingitis purulenta)

038

4 Torbiel prosta jajnika

(cystis simplex ovarii)

142

5 Torbielakogruczolakorak

jajnika

(cystadenocarcinoma ovarii)

019

6 Torbielakogruczolak

jajnika

(cystadenoma ovarii)

181

7 Zaśniad groniasty

(mola hydatidosa)

267

8 Brodawczak

śródprzewodowy sutka (w dysplazji)

(papilloma intraductale mammae)

224

Ćwiczenie 12. (16.05 – 20.05.2011)
Temat Patologia

układu dokrewnego.

Zagadnienia Histoklinika zaburzeń układu dokrewnego. Zaburzenia przemiany

mineralnej. Histoklinika nowotworów tarczycy.

Preparaty mikroskopowe:
1 Wole rozlane nietoksyczne

(degeneratio colloidea glandulae thyreoideae)

141

2 Limfocytarne zapalenie tarczycy

(thyreoiditis lymphocytaria)

175

3 Inwazyjne zapalenie tarczycy ze zwłóknieniem

(struma Riedl)

189

4 Gruczolak

tarczycy

(adenoma glandulae thyroideae)

021

5 Rak brodawkowaty tarczycy

(carcinoma papillare glandulae thyroideae)

035

6 Rak

pęcherzykowy

(carcinoma folliculare glandulae thyroideae)

274

7 Rak

przytarczyc

(carcinoma glandulae parathyroideae)

281

Ćwiczenie 13. (23.05 – 27.05.2011)

Temat Patologia

kości, stawów, tkanek miękkich i skóry. Patologia

obwodowego i ośrodkowego układu nerwowego.

Zagadnienia Histoklinika raków skóry. Nowotwory mesenchymalne łagodne. Nowotwory

mesenchymalne złośliwe. Zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu.
Łagodne i złośliwe nowotwory ośrodkowego układu nerwowego.

Preparaty mikroskopowe:
1 Mięśniak gładkokomórkowy sromu

(leiomyoma corporis vulvae)

241,
248

2 Chrzęstniak

(chondroma)

117

3 Włókniakomięsak

(fibrosarcoma)

194

4 Znamię skórne

(nevus pigmentosus)

109

5 Czerniak

złośliwy - przerzuty do płuc i mózgu i oka

(melanoma malignum)

122, 057,
242
melanina

6 Nerwiak

(neurilemmoma; Schwannoma)

184

7 Złośliwy nerwiak osłonkowy

(ang. malignant eripheral nerve sheat tumor)

045

8 Skąpodrzewiak

(oligodenroglioma)

209

9 Wyściółczak

(ependymoma)

206

10 Zwojak

(ganglioneurocytoma)

235,
Masson,
vanGiesson

11 Oponiak

(meningeoma)

246

12 Oponiak

złośliwy

(meningeoma malignum)

074

13 Rdzeniak

móżdżku

(medulloblastoma)

207

14 Dysplazja

włóknista kości 225

Ćwiczenie 14. (30.05 – 03.06.2011)

Podsumowanie materiału z zakresu patologii narządowej.
Odrabianie ćwiczeń zaległych.

Ćwiczenie 15. (06.06 – 10.06.2011)
KOLOKWIUM
Kolokwium z zakresu patologii narządowej (część 3) ćwiczenia 11-13.
Zaliczenie semestru.