background image

 
PRZYKŁADOWY SYSTEM OZNACZANIA STALI KONSTRUKCYJNEJ (PN-EN10027) 
 

 

Stale oznaczone wg ich zastosowania i własności mechanicznych lub fizycznych. 
STALE KONSTRUKCYJNE 

 
 

SYMBOLE GLÓWNE 

Symbole dodatkowe dla gatunków stali 

Symbole dodatkowe dla wyrobów stalowych 

 
 

an ............................... 

+an      +an .............................. 

 
SYMBOLE GŁÓWNE 

SYMBOLE DODATKOWE 

LITERY 

WŁASNOŚCI MECHANICZNE 

DLA        STALI 

Dla 

wyrobów 

stalowych 

GRUPA 1 

1)

 

GRUPA 2

2) 

G = STALIWO 
 S = stal konstrukcyjna 
 
 
 

 

UDARNOŚD (praca łamania) w dżulach J 

Temp. próby 

C=doformowania na zimno 
D=do 

powlekania 

na 

gorąco 
E=do emaliowania 
F=do kucia 
L=do  stosowania  w  niskich 
temperaturach 
M= 

walcowanych 

termomechanicznie  
O=na platformy morskie 
P=na pale szalunkowe 
S=do budowy statków 
T=na rury 
W=odpornych  na  korozję 
atmosferyczną 
an=symbole 

chemiczne 

wymaganych dodatków np. 
Cu 

jedną 

cyfrą 

oznaczającą  10x  średnią 
zawartośd 

pierwiastka 

(zaokrąglone do 0,1%) 
 

Tabele 
1,2,3 

27 J 

40 J 

60 J 

o

 C 

 

JR 

KR 

LR 

20 

J0 

K0 

L0 

J2 

K2 

L2 

-20 

J3 

K4 

L4 

-40 

J4 

K4 

L4 

-40 

J5 

K5 

L5 

-50 

J6 

K6 

L6 

-60 

M = walcowanych termomechanicznie 
N= normalizowanych lub walcowanych 
Q = ulepszanych cieplnie 
G = inne cechy (oznaczane jedną lub dwoma cyframi) 

1)

Symbole M,N,Q w grupie 1 dotyczą stali drobnoziarnistych 

2)

 Symbole grupy 2 inne jak symbole chemiczne można uzupełnid jedną lub dwoma cyframi gatunków w danej normie przedmiotowej 

 
 

Tabela 1 

Przykłady symboli oznaczających specjalne wymagania 

+C 

Grube ziarno 

+F 

Drobne ziarno 

+H 

Hartownośd 

+Z15 

Własności określane na grubości wyrobu; minimalne przewężenie = 15% 

+Z25 

Własności określane na grubości wyrobu; minimalne przewężenie = 25% 

 
 

Tabela 2 

Przykłady symboli oznaczających rodzaj powłoki 

+A 

Powlekanie aluminium na gorąco 

+AR 

Platerowanie aluminium 

+CU 

Powlekanie miedzią 

+IC 

Powłoka nieorganiczna 

+OC 

Powłoka organiczna 

+S 

Powlekanie cyną na gorąco 

+T 

Powlekanie stopem ołów-cyna na gorąco 

+Z 

Powlekanie cynkiem na gorąco (Galwanizowanie) 

+ZE 

Powlekanie elektroniczne cynkiem 

+ZF 

Powlekanie stopem cynk-żelazo na gorąco (galwanizowanie) 

+ZN 

Powlekanie elektroniczne stopem cynk-nikiel 

 
 

Tabela 3 

Przykłady symboli oznaczających stan obróbki cieplnej 

+A 

Wyżarzanie zmiękczające 

+AC 

Wyżarzanie dla  uzyskania węglików sferoidalnych 

+C 

Utwardzanie na zimno 

+Cnnn 

Utwardzanie na zimno przy minimalnym R

m

 nnn N/mm

2

 

+CR 

Walcowany na zimno 

+HC 

Walcowany na gorąco, a następnie utwardzany na zimno 

+LC 

Utwardzany powierzchniowo 

+M 

Walcowany termomechanicznie 

+N 

Normalizowany lub walcowany normalizująco 

+Q 

Ulepszany cieplnie 

+S 

Obróbka umożliwiająca cięcie na zimno 

+U 

Nieobrobiony 

background image

PORÓWNANIE GATUNKÓW STALI KONSTRUKCYJNEJ WYSTĘPUJĄCYCH W NORMIE EUROPEJSKIEJ  i w PN-88/H-84020 
 

Oznaczenie gatunku stali z EN 10025:1990 

Gatunek stali 
wg PN-88/H-84020 

Zgodnie 
z EN 10027-1 

Zgodnie 
z  EN 10027-2 

S185 

1.0035 

(St0S) 

S235JR 

1.0037 

(St3S) 

S235JRG1 

1.0036 

(St3SX)(St3VX) 

S235JRG2 

1.0038 

St3SY)(St3VY) 

S235J0 

1.0114 

(St3W) 

S235J2G3 

1.0116 

(St3W) 

3235J2G4 

1.0117 

S275JR 

1.0044 

(St4VY) 

S275J0 

1.0143 

(St4W) 

S275J2G3 

1.0144 

(St4W) 

S275J2G4 

1.0145 

S355JR 

1.0045 

(18G2) 

S355J0 

1.0553 

S355J2G3 

1.0570 

(18G2AA)(18G2A) 

S355J2G4 

1.0577 

S355K2G3 

1.0595 

S355K2G4 

1.0596 

E295 

1.0050 

(St5) (MSt5) 

E355 

1.0060 

(St6) (MSt6) 

E360 

1.0070 

(St7) (MSt7) 

Nawias wskazuje, że podane gatunki stali są zbliżone – dostosowano je tylko pod względem składu chemicznego. Nie wzięto pod uwagę własności 
mechanicznych oraz zastosowania stali, co należy uwzględniad każdorazowo przy dobieraniu odpowiedniej stali. 

 

 

Tabele własności wytrzymałościowych materiałów konstrukcyjnych 

 
Tabela własności wytrzymałościowych  stali niestopowych konstrukcyjnych walcowanych na gorąco (wyciąg z PN-EN 10025:2002) 
 

Znak stali 

Grubośd lub 
średnica  
[mm] 

Własności wytrzymałościowe 

Znak stali 

Grubośd lub 
średnica *mm+ 

Własności wytrzymałościowe 

R

[MPa] 

R

[MPa] 

R

[MPa] 

R

[MPa] 

S185 
(St0S) 

do16 

185 

290÷510 

E295 
(St5) 
(MSt5) 

40÷63 

265 

 
470÷610 

16÷40 

175 

63÷80 

265 

S235JR 
(St3S) 
S235JRG1 
St3SX) 

do 16 

235 

340÷470 

80÷100 

255 

16÷40 

225 

100÷150 

245 

450÷610 

S235JRG2 
(St3SY) 
S235J0 
(St3SW) 

do16 

235 

 
 
 
340÷470 

150÷200 

235 

 
440÷610 

16÷40 

225 

200÷250 

225 

40÷63 

215 

E335 
St6) 
(MSt6) 

do16 

335 

 
 
570÷710 

63÷80 

215 

16÷40 

325 

80÷100 

215 

40÷63 

315 

100÷150 

185 

63÷80 

305 

150÷200 

185 

320÷470 

80÷100 

295 

200÷250 

175 

100÷150 

275 

550÷710 

S275JR 
(St4VY) 
S275JO 
(St4W) 

do 16 

275 

 
 
410÷560 
 
 
400÷540 

150÷200 

265 

 
540÷710 

16÷40 

265 

200÷250 

255 

40÷63 

255 

E360 
(St7) 
(MSt7) 

do 16 

360 

 
 
 
670÷830 

63÷80 

245 

16÷40 

355 

80÷100 

235 

40÷63 

345 

100÷150 

225 

63÷80 

335 

150÷200 

215 

380÷540 

80÷100 

325 

200÷250 

205 

100÷150 

305 

650÷830 

E295 
(St5) 

do16 

295 

470÷610 

150÷200 

295 

640÷830 

16÷40 

285 

200÷250 

285 

(    )  - oznaczenia wg PN/H-84020 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

background image

Własności mechaniczne stali niestopowych do ulepszania cieplnego (wg  EN 10083-2 + A1:1999) 
 

Znak 
stali 

Stan 

Grubośd lub 
średnica 
[mm] 

Własności wytrzymałościowe 

Znak stali 

Stan 

Grubośd lub 
średnica  
[mm] 

Własności wytrzymałościowe 

R

[MPa] 

R

m

 

[MPa] 

R

[MPa] 

R

[MPa] 

 
C22 
(20) 
 


 

do 16 

240 

430 

 
 
 
C45 
(45) 

QT 

40÷100 

350 

600÷750 

16÷100 

210 

410 

 

do 16 

340 

620 

QT 

do 16 

340 

500÷650 

16÷100 

305 

580 

16÷40 

290 

470÷620 

100÷250 

275 

560 

 
C25 
(25) 

do 16 

260 

470 

 
QT 

do 16 

490 

700÷850 

16÷100 

230 

440 

16÷40 

430 

650÷800 

QT 

do 16 

370 

550÷700 

40÷100 

370 

630÷780 

16÷40 

320 

500÷650 

 
C50 
(50) 

 

do 16 

355 

650 

 
C30 
(30) 
 

do 16 

280 

510 

16÷100 

320 

610 

16÷100 

250 

480 

100÷250 

290 

590 

100÷250 

230 

460 

 
QT 

do 16 

520 

750÷900 

 
QT 

do 16 

400 

600÷750 

16÷40 

460 

700÷850 

16÷40 

350 

550÷700 

40÷100 

400 

650÷800 

40÷100 

300 

500÷650 

 
C55 
(55) 

 

do 16 

370 

680 

 
C35 
(35) 

 

do 16 

300 

550 

16÷100 

330 

640 

16÷100 

270 

520 

100÷250 

300 

620 

100÷250 

245 

500 

 
QT 

do 16 

550 

800÷950 

 
QT 

do 16 

430 

630÷780 

16÷40 

490 

750÷900 

16÷40 

380 

600÷750 

40÷100 

420 

700÷850 

40÷100 

320 

550÷700 

 
C60 
(60) 

 

do 16 

380 

710 

 
C40 
(40) 

 

do 16 

320 

580 

16÷100 

340 

670 

16÷100 

290 

550 

100÷250 

310 

650 

100÷250 

260 

530 

 
QT 

do 16 

580 

850÷1000 

QT 

do 16 

460 

650÷800 

16÷40 

520 

800÷950 

16÷40 

400 

630÷780 

40÷100 

450 

750÷900 

Uwaga: dla wyrobów płaskich w stanie ulepszonym cieplnie (QT) przedziały grubości są dwukrotnie mniejsze. N – normalizowane, QT – ulepszane 
 
 
Własności wytrzymałościowe stali stopowych konstrukcyjnych do ulepszania  cieplnego w stanie obrobionym cieplnie (wg PN-EN 10083-1 + A1:1999) 
 

Znak stali 

Średnica 
wyrobu 

1)

 

[mm] 

Własności wytrzymałościowe 

Znak stali 

Średnica 
wyrobu 

1)

 

[mm] 

Własności wytrzymałościowe 

R

[MPa} 

R

[MPa] 

R

[MPa] 

R

[Mpa] 

28Mn6 
(30G2) 

do 16 

590 

800÷950 

42CrMo4 
(40HM) 

160÷250 

500 

750÷900 

16÷40 

490 

700÷850 

 
50CrMo4 
(50HM) 

do 16 

900 

1100÷1300 

40÷100 

440 

650÷800 

16÷40 

780 

1000÷1200 

 
38Cr2 
(35H) 

do 16 

550 

800÷950 

40÷100 

700 

900÷1100 

16÷40 

450 

700÷850 

100÷160 

650 

850÷1000 

40÷100 

350 

600÷750 

160÷250 

550 

800÷950 

 
46Cr2 
(45H) 

do 16 

650 

900÷1100 

36CrNiMo4 
(36HNM) 

do 16 

900 

1100÷1300 

16÷40 

550 

800÷950 

16÷40 

800 

1000÷1200 

40÷100 

400 

650÷800 

40÷100 

700 

900÷1100 

 
34Cr4 
(30H) 

do 16 

700 

900÷1100 

100÷160 

600 

800÷950 

16÷40 

590 

800÷950 

160÷250 

550 

750÷900 

40÷100 

460 

700÷850 

34CrNiMo6 
(34 HNM) 

do 16 

1000 

1200÷1400 

 
37Cr4 
(30HM) 

do 16 

750 

950÷1150 

16÷40 

900 

1100÷1300 

16÷40 

630 

850÷1000 

40÷100 

800 

1000÷1200 

40÷100 

510 

750÷900 

100÷160 

700 

900÷1100 

 
41Cr4 
(40H) 

do 16 

800 

1000÷1200 

160÷250 

600 

800÷950 

16÷40 

660 

900÷1100 

30CrNiMo8 
(30 HNM) 

do 16 

1050 

1250÷1450 

40÷100 

560 

800÷950 

16÷40 

1050 

1250÷1450 

 
25CrMo4 
(25HM) 

do 16 

700 

900÷1100 

40÷100 

900 

1100÷1300 

16÷40 

600 

800÷9500 

100÷160 

800 

1000÷1200 

40÷100 

450 

700÷850 

160÷250 

700 

900÷1100 

100÷160 

400 

650÷800 

36NiCrMo6 
 
(36HNM) 

do16 

1050 

1250÷1450 

34CrMo4 
(30 HM) 

do 16 

800 

1000÷1200 

16÷40 

1050 

1250÷1450 

16÷40 

650 

900÷1100 

40÷100 

900 

1100÷1300 

40÷100 

550 

800÷950 

100÷160 

800 

1000÷1200 

100÷160 

500 

750÷900 

160÷250 

800 

1000÷1200 

160÷250 

450 

700÷850 

51CrV4 
(50HF) 

do 16 

900 

1100÷1300 

42CrMo4 
(40HM) 

do 16 

900 

1100÷1300 

16÷40 

800 

1000÷1200 

16÷40 

750 

1000÷1200 

40÷100 

700 

900÷1100 

40÷100 

650 

900÷1100 

100÷160 

650 

850÷1000 

100÷160 

550 

800÷950 

160÷250 

600 

800÷950 

1)

Dla wyrobów płaskich przedziały grubości wyrobu są następujące: do 8,8÷20, 20÷60, 60÷100, 100÷160  (  ) – oznaczenia wg PN/H-84035 

 
 
 

background image

Własności wytrzymałościowe wybranych gatunków stali stopowych konstrukcyjnych do nawęglania w stanie obrobionym cieplnie (wg PN-EN 10084): 
 

Znak stali 
wg PN-EN 
(PN-H) 

Własności wytrzymałościowe 

Warunki obróbki cieplnej  
(chłodzenie: w- woda, o – olej, p. – powietrze) 

R

[MPa] 

R

m

 

[MPa] 

temperatura 
hartowania (

o

C)) 

chło-dzenie 

temperatura 
odpuszczania 
(

o

C) 

chłodze 
nie 

15 Cr2  
(15H) 

460 

690 

I-880, II-800 

w,o 

180 

p,o 

20Cr4 
(20H) 

640 

780 

I-880, II-800 

w,o 

180 

p,o 

16MnCr5 
(16H6) 

590 

830 

860 

180 

20MnCr5 
(20HG) 

740 

1080÷1375 

880 

180 

p,o 

18CrMo4 
(18HGM) 

880 

1080 

860 

190 

18CrNiMo7 
(17HNM) 

830 

1180÷1420 

860 

o,w 

170 

(  ) – oznaczenie wg PN/H-84035 
 
 
Wytrzymałośd zmęczeniowa wybranych gatunków materiałów konstrukcyjnych  [MPa] 

 

Gatunek materiału 

Stan 

Wytrzymałośd zmęczeniowa materiałów konstrukcyj- 
Nych 

Z

rj

 

Z

gj

 

Z

sj

 

Z

rc

 

Z

go 

Z

so

 

S235JR (St3S) 

230 

315 

210 

130 

175 

105 

S275JR (St4VY) 

260 

350 

230 

143 

193 

115 

E295 (St5) 

310 

420 

275 

170 

232 

197 

E335 (St6) 

360 

430 

285 

200 

272 

162 

E360 (St7) 

425 

480 

310 

235 

320 

190 

C10 (10) 

N,H 

215 

280 

190 

120 

160 

96 

C15 (15) 

N,H 

240 

325 

215 

133 

180 

106 

C20 (20) 

N,H 

260 

360 

235 

146 

195 

116 

C25 (25) 

290 

395 

260 

163 

220 

130 

C35 (35) 

340 

460 

300 

190 

255 

152 

C45 (45) 

410 

555 

365 

230 

310 

183 

C55 (55) 

450 

620 

405 

255 

340 

205 

C60 (60) 

480 

650 

430 

270 

360 

215 

15Cr2 (15H) 

400 

500 

350 

200 

300 

180 

20Cr4 (20H) 

450 

560 

400 

260 

340 

210 

18CrMo4 (18HGM) 

440 

600 

420 

240 

380 

220 

15CrNi6 (15HN) 

480 

620 

460 

260 

400 

240 

28Mn6 (30G2) 

360 

480 

340 

210 

300 

170 

37MnSi4 (35HGS) 

480 

600 

440 

280 

380 

220 

36CrNiMo4(34HNM) 

540 

670 

420 

320 

410 

240 

41Cr4 (40H) 

700 

800 

650 

420 

600 

320 

200-400 

170 

200 

140 

110 

130 

90 

230-450 

210 

260 

160 

130 

150 

100 

270-480 

240 

320 

200 

150 

180 

120 

EN-GJL-150 

 60 

100 

 70 

 40 

 60 

 50 

EN-GJL-200 

 70 

140 

 90 

 50 

 80 

 70 

EN-GJL-250 

 90 

180 

110 

 60 

110 

 80 

EN-GJL-300 

110 

200 

120 

 70 

130 

 90 

EN-GJL-350 

115 

220 

150 

 80 

140 

110 

EN-GJS-450-10 

160 

240 

200 

100 

180 

140 

EN-GJS-400-15 

140 

200 

180 

 90 

160 

120 

CuZn38Mn2Pb2 

lk 

120 

150 

 90 

 70 

 90 

 40 

CuZn38Al2Mn1Fe 

lk 

220 

240 

150 

120 

160 

 70 

CuAl0Fe3Mn2 

kuty 

250 

240 

200 

160 

180 

100 

CuAl10Fe3Mn2 

lk 

160 

180 

120 

 90 

120 

 60 

CUSn10Pb10 

lp 

 70 

 90 

  50 

  40 

  50 

 25 

S – surowy; N – normalizowany; T – ulepszany, H – hartowany; lp – lany w formy piaskowe, lk – lany w kokile 
 
 
 
 
 

background image

Porównanie oznaczenia stali wg PN-H i PN-EN-10025:1990 
 
STAL NARZĘDZIOWA 

PN-H 

PN-EN 

W.nr 

AISI 

NC6 

NC10 

NC11 

X210Cr12 

1.2080 

-D3 

NC11LV 

X160CrMoV121 

1.2379 

 D2 

NMV 

90MnVB 

1.2842 

 O2 

NW1 

1.2414 

 F1 

NZ2 

45WCrV8 

1.2542 

 S1 

NZ3 

55WCrV8 

1.2550 

-S1 

NSE 

CT80 

1.1525 

-W1-8A 

N9E 

CT90 

1.1830 

W1-81/2A 

N12E 

CT120 

1.1663 

W1-111/2A 

WCL 

X37CrMoV51 

1.2343 

 H11 

WCLV 

X40CrMoV511 

1.2344 

 H13 

WNL 

-55NiCrMoV7 

1.2713 

 -L6 

WLV 

30CrMoV1211 

1.2365 

 H10 

SW7M 

HS6-5-2 

1.3343 

M2 

SW18 

HS18-0-1 

1.3355 

T1 

SK10V 

HS10-4-3-10 

1.3207 

 

STAL ODPORNA NA KOROZJĘ I KWASOODPORNA 

PN-H 

PN-EN 

W.nr 

AISI 

OH13 

X6Cr13 

1.4000 

410S 

1H13 

X12Cr13 

1.4006 

410 

2H13 

X20Cr13 

1.4021 

420 

4H13 

X46Cr13 

1.4034 

3H17M 

X39CrMo17-1 

1.4122 

H18 

X105CrMo17 

1.4125 

440C 

2H17N2 

X17CrNi16-2 

1.4057 

431 

OH18N9 

X5CrNi18-10 

1.4301 

304 

1H18N9T 

X6CrNiTi18-10 

1.4541 

321 

H17N13M2T 

X6CrNiMoTi17-12-2 

1.4571 

316Ti 

OH22N24M4TCu 

X1NiCrMoCu25-20-5 

1.4539 

NO8904 

 

STAL ŻAROODPORNA 

PN-H 

PN-EN 

W.nr 

AISI 

H6S2 

X10CrAlSi7 

1.4713 

H25T 

H13JS 

X10CrAlSi13 

1.4724 

H23N18 

1.4843 

H20N12S2 

X15CrNiSi20.12 

1.4828 

309 

H25N20S2 

X15CrNiSi25-21 

1.4841 

310 

 
Porównanie oznaczeo wybranych gatunków staliw wg norm PN-H i   odpowiadających im oznaczeo wg norm PN-EN 
 

Oznaczenie dotychczasowe wg PN-H 

Oznaczenie nowe wg PN-EN 

Rodzaj materiału 

L II 400 

200-400 

staliwo 

L II 450 

230-450 

staliwo 

L II 500 

270-480 

staliwo 

L II 550 

340-550 

staliwo 

L 17HM 

G17CrMo2-5 

staliwo 

L20G 

G20Mn6 

staliwo 

L25HM 

G25CrMo4-3 

staliwo 

L25HN 

G25NiCr3-2 

staliwo 

L30GS 
L30H 

G30Cr3 
30MnSi5-3 

staliwo 
staliwo 

L35G 

G35Mn6 

staliwo 

L35GM 

G35MnMo5-3 

staliwo 

L35HGS 

G35MnCrSi5-3 

staliwo 

L35HM 

G35CrMo4-3 

staliwo 

L35HNM 

G35CrNiMo2-2 

staliwo 

L40H 

G40Cr4 

staliwo 

L40HF 

G40HF 

staliwo 

background image

Własności wytrzymałościowe staliw węglowych konstrukcyjnych w stanie normalizowanym (wg PN-ISO 3755:1994): 
 

Znak staliwa 

Temperatura normalizowana [

o

C] 

Własności wytrzymałościowe 
R

e

 [MPa] 

R

m

 [MPa] 

200-400 

930÷950 

200 

400÷500 

230-450 

930÷950 

230 

450÷600 

270-480 

920÷940 

270 

480÷630 

340-550 

910÷930 

340 

550÷700 

 
 

Własności wytrzymałościowe stopowych staliw konstrukcyjnych 

 

Znak staliwa 

Własności wytrzymałościowe 

Rodzaj i warunki obróbki cieplnej 

R

e

 [MPa] 

R

m

[MPa] 

G20Mn6 

300 

550 

N 880÷900

o

 C 

G35Mn6 

350 

600 

H 850÷870

o

C, woda + O 600÷650

o

G30MnSi5-3 

390 

650 

H 870÷880

o

C, woda + O 570÷600

o

G35MNMo5-3 

600 

750 

H 880÷890,  woda +O 580÷670

o

G30Cr3 

440 

700 

H 890÷910

o

C, olej +O 620÷660

o

G40Cr4 

490 

650 

H 850÷860

o

C, olej + O 600÷650

o

G17CrMo2-5 

345 

590 

H 920÷970

o

C, olej +O 680÷700

o

G25CrMo4-3 

310 

600 

H 850÷870

o

C, olej + O 590÷610

o

G25NiCr3-2 

300 

500 

           N 870÷880

o

 
 

Własności wytrzymałościowe żeliw szarych (wg PN-EN 1561:2000) 

 

Znak żeliwa 

Grubośd ścianki odlewu 
[mm] 

R

m

 

[MPa] 

HB 
Maks. 

Moduł sprężystości  E 
[x10

3

MPa] 

Umowna granica plastyczności  
R

p0,1

 min [MPa] 

EN-GJL-150 
(ZL 150) 

2,5÷5 

180 

155 

78÷103 

98 

5÷10 

155 

150 

10÷20 

130 

125 

20÷40 

110 

120 

EN-GJL-200 
(ZL 200) 

2,5÷5 

230 

192 

88÷113 

130 

5÷10 

205 

174 

10÷20 

180 

160 

20÷40 

155 

148 

EN-GJL-250 
(ZL 250) 

5÷10 

250 

210 

103÷118 

 
165 
 

10÷20 

225 

200 

20÷40 

195 

192 

EN-GJL-300 
(ZL 300) 

10÷20 

270 

218 

108÷137 

195 

20÷40 

240 

209 

EN-GJL-350 
(ZL 350) 

10÷20 

315 

238 

123÷143 

228 

20÷40 

280 

227 

 
 

Własności wytrzymałościowe żeliw sferoidalnych dla grubości ścianek odlewu do 30 mm (wyciąg z PN-EN 1563:2000) 

 

Znak żeliwa 

R

m

 

[MPa] 

R

0,2

 

[MPa] 

HB 

Znak żeliwa 

R

m

 

[MPa] 

R

0,2

 

[MPa] 

HB 

EN-GJS-350-22 
(Zs 35022) 

350 

220 

150 

EN-GJS-600-3 
(Zs 60003) 

600 

370 

190÷270 

EN-GJS-400-15 
(Zs 40015) 

400 

250 

130÷180 

EN-GJS-700-2 
(Zs 70002) 

700 

420 

225÷305 

EN-GJS-450-10 
(Zs 45010) 

450 

310 

160÷210 

EN-GJS-800-2 
(Zs 80002) 

800 

480 

245÷335 

EN-GJS-500-7 
(Zs 50007) 

500 

320 

170÷230 

EN-GJS-900-2 
(Zs 90002) 

900 

600 

280÷360 

 
 
Porównanie oznaczeo wybranych gatunków mosiądzów wg norm PN-H- i odpowiadające im oznaczenia wg PN-EN 

 

PN-H 

PN-EN 

 

MA58 

CuZn38Al2Mn1Fe 

Mosiądz 

MA62 

CuZn26Al6Mn3Fe2Ni1,5 

Mosiądz 

MK80 

CuZn16Si3,5 

Mosiądz 

MM47 

CuZn43Mn4Pb3Fe 

Mosiądz 

MM55 

CuZn40Mn3Fe1 

Mosiądz 

MM58 

CuZn38Mn2Pb2 

Mosiądz 

MO59 

CuZn39Pb2 

Mosiądz 

MO60 

CuZn38Pb2 

Mosiądz 

background image

Własności wytrzymałościowe mosiądzów odlewniczych (wg PN-EN 1982:2002) 

 

Cecha stopu 

R

m

 

[MPa] 

R

0,2

 

[MPa] 

HB 

Cecha stopu 

R

m

 

[MPa] 

R

0,2

 

[MPa] 

HB 

CuZn43Mn4Pb3Fe 

lp 

360 

120 

110 

CuZn39Pb 

lp 

250 

120 

70 

lk 

400 

140 

120 

lk 

270 

120 

75 

CuZn40Mn3Fe1 

lp 

450 

180 

 90 

CuZn38Pb2 

lp 

250 

120 

70 

lk 

500 

180 

100 

lk 

280 

120 

70 

CuZn38Mn2Pb2 

lp 

250 

120 

 80 

CuZn16Si3,5 

lp 

300 

140 

90 

lk 

350 

160 

 85 

lk 

400 

160 

100 

CuZn38Al2Mn1Fe 

lp 

400 

170 

 90 

CuZn26Al6Mn3Fe2Ni1,5 

lp 

600 

450 

180 

lk 

480 

200 

100 

lk 

700 

500 

200 

Oznaczenia: O-sposób odlewania: lp- w  formach piaskowych, lk- w kokilach 

 
 

Najczęściej stosowane materiały na koła zębate  [13,58] 
 

Rodzaj materiału 

Rodzaj obróbki 
cieplnej 

Symbol wg PN-EN 

Symbol wg PN-H 

Tward. boku zęba 

lim

H

MPa 

lim

F

*  

Mpa 

Żeliwo szare 

 

EN-GJL-200 

ZL 200 

170 HB 

270 

50 

EN-GJL-250 

ZL 250 

210 HB 

310 

60 

EN-GJL-300 

ZL 300 

230 HB 

360 

80 

Żeliwo sferoidalne 

normal. 

EN-GJS-400-10 

Zs45010 

200 HB 

normal 

EN-GJS-600-3 

Zs60003 

250 HB 

ulepszane 

EN-GJS-80002 

Zs80002 

320 HB 

Stal konstrukcyjna zwykłej 
jakości 

S275JR 

St4 

125 HB 

290 

170 

E295 

St5 

150 HB 

340 

190 

E335 

St6 

180 HB 

400 

200 

E360 

St7 

208 HB 

460 

220 

Stal konstrukcyjna 

ulepszanie 

C25 

25 

140 HV 

440 

170 

ulepszanie 

C45 

45 

285 HV 

620 

270 

ulepszanie 

C55 

55 

310 HV 

760 

320 

Stal konstrukcyjna do 
ulepszania cieplnego 

ulepszanie 

34Cr4 

30 H 

260 HV 

650 

270 

41Cr4 

40 H 

260 HV 

650 

270 

42CrMo4 

40 HM 

280 HV 

670 

290 

34CrNiMo6 

34HNM 

310 HV 

770 

320 

Stal do ulepsz. ciepln. 
Hartowana powierzchniowo 

Hartowanie 
powierzchn 
łącznie z dnem wrębu 

C45 

45 

560 HV 

1100 

270 

41Cr4 

40 H 

610 HV 

12680 

310 

42CrMo4 

40 HM 

650 HV 

1360 

350 

Stal do ulepsz. cieplnego 
azotowana 

azot.kąpielowe 

C45 

45 

40 HV 

1100 

350 

azot.kąpielowe 

42CrMo4 

40 HM 

500 HV 

1220 

430 

azot.gazowe 

42CrMo4 

40 HM 

550 HV 

1220 

430 

Stal do nawęglania 

Utwardzanie 
dyfuzyjne 
 
15VrNi6 
18CrNi8 

C15 

15 

720 HV 

1600 

230 

16MnCr5 

16 HG 

720 HV 

1630 

460 

20MnCr5 

20 HG 

720 HV 

1630 

480 

15CrNi6 

15 HN 

720 HV 

1630 

500 

18CrNi8 

18 H2N2 

740 HV 

1630 

500 

18CrNiMo7 

17HNM 

740 HV 

1630 

500 

Brązy 

odl.w piasku lp 

CuSn10 

B10 

 70 HB 

  

 

kokili lk 

CuSn10P 

B101 

 90 HB 

 

 

„          lk 

CuSn10P 

B101 

 90HB 

 

 

„          lk 

CuAl19Fe2 

BA93 

120 HB 

 

 

Tekstolit 

Tkanina gruba 

 

 

 

80 - 110 

50 

Tkanina drobna 

 

 

 

100 - 130 

60 

 
wartości odpowiednich granic zmęczenia należy traktowad jako orientacyjne do obliczeo wstępnych – dokładniejsze oszacowanie tych granic czytelnik znajdzie w 
tabelach 3.1 i 3.5 oraz na wykresach  rys. rys. 3.2;  3.3; 3.14; 3.15 ÷3.19.