B

I

O

L

O

G

I

C

Z

N

E

 P

O

D

S

T

A

W
Y

Z

A

C

H

O

W
A

N

I

A

W
Y

K

Ł

A

D

 1

B

io

lo

g

ic

z

n

e

 k

o

n

c

e

p

c

je

 c

z

ło

w
ie

k

a

 

d

r 

A

n

d

rz

e

j 

K

ę

d

z

io

rs

k

i

W
B

iO

Ś

, 

K

a

t.

 F

iz

jo

l.

 Z

w

ie

rz

ą

t 

i E

k

o

to

k

s

y

k

o

lo

g

ii

K

ilk

a

 c

y

ta

tó

w

 n

a

 p

o

c

z

ą

te

k

„

B

ó

g

 c

h

c

e

 ic

h

 b

o

w

ie

m

 d

o

ś

w

ia

d

c

z

y

ć

, Ŝ

e

b

y

 w

ie

d

z

ie

li,

 Ŝ

e

 s

a

m

i p

rz

e

z

 s

ię

 s

ą

 t

y

lk

o

z

w

ie

rz

ę

ta

m

i. 

L

o

s

 b

o

w

ie

m

 s

y

n

ó

w

 lu

d

z

k

ic

h

 je

s

t t

e

n

 s

a

m

 c

o

 i 

lo

s

 z

w

ie

rz

ą

t..

.”

[K

o

h

3

, 1

8

-1

9

 (

III

 w

 p

. C

h

r)

]

„

J

e

ś

li 

w

s

z

y

s

tk

o

 m

o

Ŝ

n

a

 w

y

ja

ś

n

ić

 p

o

p

rz

e

z

 t

o

, c

o

 o

d

k

ry

w

a

 w

 m

ó

z

g

u

 a

n

a

to

m

ia

i f

iz

jo

lo

g

ia

 t

o

 p

o

 c

o

 m

a

m

 s

tw

a

rz

a

ć

 u

ro

jo

n

ą

 s

u

b

s

ta

n

c

ję

?

 J

e

Ŝ

e

li 

u

to

Ŝ

s

a

m

ia

m

d

u

s

z

ę

 z

 o

rg

a

n

a

m

i c

ia

ła

, t

o

 d

la

te

g

o

, Ŝ

e

 w

s

z

y

s

tk

o

 m

n

ie

 w

 ty

m

 u

tw

ie

rd

z

a

.”

 

„

M

y

ś

l j

e

s

t p

ro

d

u

k

te

m

 d

z

ia

ła

n

ia

 m

ó

z

g

u

 (

a

 w

ię

c

 m

a

 p

o

d

ło

Ŝe

 fi

z

jo

lo

g

ic

z

n

e

a

 n

ie

 t

y

lk

o

 p

s

y

c

h

o

lo

g

ic

z

n

e

).”

[J

.O

. d

e

 la

 M

e

ttr

ie

, p

o

ł. 

X

V

III

 w

.]

„

C

ia

ło

 b

o

w

ie

m

 d

o

 c

z

e

g

o

 in

n

e

g

o

 d

ą

Ŝ

y

 n

iŜ

 d

u

c

h

, a

 d

u

c

h

 d

o

 c

z

e

g

o

 in

n

e

g

o

 n

iŜ

 

c

ia

ło

, i

 s

tą

d

 n

ie

 m

a

 m

ię

d

z

y

 n

im

i z

g

o

d

y

, t

a

k

 Ŝ

e

 n

ie

 c

z

y

n

ic

ie

 t

e

g

o

, c

o

 c

h

c

e

c

ie

.”

[G

a

l 5

, 1

7

]

„

W

 c

z

ło

w

ie

k

u

 d

rz

e

m

ie

 c

a

łe

 z

w

ie

rz

ę

, a

le

 w

 z

w

ie

rz

ę

c

iu

 n

ie

c

a

ły

 c

z

ło

w

ie

k

.”

[K

. L

o

re

n

z

, l

a

ta

 5

0

. X

X

 w

.]

„

U

m

y

s

ł j

e

s

t t

y

m

, c

o

 c

z

y

n

i m

ó

z

g

.”

[K

o

s

s

ly

n

i K

o

e

n

ig

, 1

9

9

5

]

C

e

le

C

e

le

p

sy

ch

o

lo

g

ii

p

sy

ch

o

lo

g

ii

O

p

is

y

w

a

n

ie

 t

e

g

o

, c

o

 s

ię

 d

zie

je

W

y

ja

śn

ia

n

ie

 t

e

g

o

, c

o

 s

ię

 d

zie

je

P

rz

e

w

id

y

w

a

n

ie

 t

e

g

o

, c

o

 s

ię

 z

d

a

rz

y

 

K

o

n

tr

o

lo

w

a

n

ie

 t

e

g

o

, c

o

 s

ię

 d

zie

je

P

o

le

p

sz

a

n

ie

 ja

k

o

śc

i Ŝ

y

cia

P

h

ili

p

Z

im

b

a

rd

o

, P

s

y

c

h

o

lo

g

ia

 i 

Ŝ

y

c

ie

C

o

p

y

ri

g

h
t

©
W
y

d

a

w

n

ic

tw

o

 N

a

u

k

o

w

e

 P

W

N

 S

A

 2

0

0

4

U

p

ro

s

zc
zo
n

e

 ze
s

ta

w

ie

n

ie

 p

o

g

lą

d

ó

w

 n

a

 r

e

la

c

je

 m

ię

d

zy
 m

ó

z

g

ie

m

i p

s

y

c

h

ik

ą

 (S

a

d

o

w

s

k

i, 

C

h

m

u

rzy
ń

s

k

i, 

1

9

8

9

).

A

u

to

n

o

m

iz

m

A

u

to

n

o

m

iz

m

m

ó

z

g

 i 

d

u

sz
a

 d

z

ia

ła

ją

 n

ie

z

a

le

Ŝ

n

ie

 o

d

 si

e

b

ie

.

m

ó

z

g

 i 

d

u

sz
a

 d

z

ia

ła

ją

 n

ie

z

a

le

Ŝ

n

ie

 o

d

 si

e

b

ie

.

P

a

ra

le

liz

m

 p

s

y

c

h

o

fiz

y

c

z

n

y

P

a

ra

le

liz

m

 p

s

y

c

h

o

fiz

y

c

z

n

y

cz
yn
n

o

ści
 

cz
yn
n

o

ści
 

p

s

ych

p

s

ych

. I

 

. I

 

so
m

a

t

so
m

a

t

. są
 syn

c

h

ro

n

icz
n

e

 

. są
 syn

c

h

ro

n

icz
n

e

 

w

 cz
a

si

e

 le

cz
 n

ie

 w

sp
ó

łz

a

le

Ŝ

n

e

 

w

 cz
a

si

e

 le

cz
 n

ie

 w

sp
ó

łz

a

le

Ŝ

n

e

 

A

n

im

iz

m

A

n

im

iz

m

d

u

sz
a

 o

Ŝ

yw
ia

 c

ia

ło

 i 

ki

e

ru

je

 n

im

d

u

sz
a

 o

Ŝ

yw
ia

 c

ia

ło

 i 

ki

e

ru

je

 n

im

In

te

ra

k

c

jo

n

iz

m

In

te

ra

k

c

jo

n

iz

m

m

ó

z

g

 je

st

 p

o

d

s

ta

w

ą

 d

u

sz
y,

 a

le

 

m

ó

z

g

 je

st

 p

o

d

s

ta

w

ą

 d

u

sz
y,

 a

le

 

je

d

n

o

cz
e

śn
ie

 je

st

 p

rz

e

z

 n

ią

 st

e

ro

w

a

n

y

je

d

n

o

cz
e

śn
ie

 je

st

 p

rz

e

z

 n

ią

 st

e

ro

w

a

n

y

S

p

ir

y

tu

a

liz

m

S

p

ir

y

tu

a

liz

m

z

ja

w

is

ka
 

z

ja

w

is

ka
 

p

s

ych

p

s

ych

. i

 

. i

 

s

o

m

a

t

s

o

m

a

t

. s

ą

 

. s

ą

 

p

rze
ja

w

e

m

 d

z

ia

ła

n

ia

 d

u

s

zy

p

rze
ja

w

e

m

 d

z

ia

ła

n

ia

 d

u

s

zy

c

z

y

n

n

o

ś

c

ia

m

i p

s

y

c

h

ic

z

n

y

m

i i

 s

o

m

a

ty

c

z

n

y

m

i 

c

z

y

n

n

o

ś

c

ia

m

i p

s

y

c

h

ic

z

n

y

m

i i

 s

o

m

a

ty

c

z

n

y

m

i 

k

ie

ru

ją

 d

w

a

 r

ó

Ŝ

n

e

 s

y

s

te

m

y

: 

d

u

s

z

a

 i 

m

ó

z

g

k

ie

ru

ją

 d

w

a

 r

ó

Ŝ

n

e

 s

y

s

te

m

y

: 

d

u

s

z

a

 i 

m

ó

z

g

c

z

y

n

n

o

ś

c

ia

m

i p

s

y

c

h

ic

z

n

y

m

i i

 

c

z

y

n

n

o

ś

c

ia

m

i p

s

y

c

h

ic

z

n

y

m

i i

 

s

o

m

a

ty

c

z

n

y

m

i k

ie

ru

je

 je

d

e

n

 s

y

s

te

m

s

o

m

a

ty

c

z

n

y

m

i k

ie

ru

je

 je

d

e

n

 s

y

s

te

m

D

u

a

lizm
 p

s

y

c

h

o

fizy
c

zn
y

D

u

a

lizm
 p

s

y

c

h

o

fizy
c

zn
y

M

o

n

izm
 p

s

y

c

h

o

fizy
c

z

n

y

M

o

n

izm
 p

s

y

c

h

o

fizy
c

z

n

y

K

 i 

e

 r

 u

 n

 k

 i 

  i

 d

 e

 a

 l 

i s

 t

 y

 c

 z 

n

 e

K

 i 

e

 r

 u

 n

 k

 i 

  i

 d

 e

 a

 l 

i s

 t

 y

 c

 z 

n

 e

U

p

ro

s

zc
zo
n

e

 ze
s

ta

w

ie

n

ie

 p

o

g

lą

d

ó

w

 n

a

 r

e

la

c

je

 m

ię

d

zy
 m

ó

z

g

ie

m

i p

s

y

c

h

ik

ą

 (S

a

d

o

w

s

k

i, 

C

h

m

u

rzy
ń

s

k

i, 

1

9

8

9

).

E

p

if

e

n

o

m

e

n

a

liz

m

E

p

if

e

n

o

m

e

n

a

liz

m

d

u

sz
a

 je

st

 p

ro

d

u

k

te

m

 m

ó

z

g

u

d

u

sz
a

 je

st

 p

ro

d

u

k

te

m

 m

ó

z

g

u

B

e

h

a

w

io

ry

z

m

B

e

h

a

w

io

ry

z

m

is

tn

ie

je

 tyl

ko
 r

e

a

g

u

ją

ce
 ci

a

ło

; cz
yn
n

o

śc
i 

is

tn

ie

je

 tyl

ko
 r

e

a

g

u

ją

ce
 ci

a

ło

; cz
yn
n

o

śc
i 

p

sych

icz
n

e

 p

o

m

ija

n

e

p

sych

icz
n

e

 p

o

m

ija

n

e

M

a

te

ri

a

liz

m

 r

e

d

u

k

c

jo

n

is

ty

c

z

n

y

M

a

te

ri

a

liz

m

 r

e

d

u

k

c

jo

n

is

ty

c

z

n

y

cz
yn
n

o

ści
 m

ó

z

g

u

 d

a

ją

 s

ię

 z

re

d

u

ko
w

a

ć 

d

o

 

cz
yn
n

o

ści
 m

ó

z

g

u

 d

a

ją

 s

ię

 z

re

d

u

ko
w

a

ć 

d

o

 

p

ra

w

 fi

z

yko

ch
e

m

icz
n

ych

, w

ię

c 

cz
yn
n

o

śc
i 

p

ra

w

 fi

z

yko

ch
e

m

icz
n

ych

, w

ię

c 

cz
yn
n

o

śc
i 

p

sych

icz
n

e

 m

o

Ŝ

n

a

 n

im

i w

y

ja

ś

n

ić

p

sych

icz
n

e

 m

o

Ŝ

n

a

 n

im

i w

y

ja

ś

n

ić

K

o

m

p

o

z

y

c

jo

n

iz

m

K

o

m

p

o

z

y

c

jo

n

iz

m

z

ja

w

iska

 

z

ja

w

iska

 

p

s

ych

p

s

ych

. s

ą

 fu

n

k

c

ją

 m

ó

z

g

u

 

. s

ą

 fu

n

k

c

ją

 m

ó

z

g

u

 

–

–

b

io

s

yst
e

m

u

b

io

s

yst
e

m

u

, w

 k

tó

ry

m

 n

a

 p

ra

w

a

 b

io

lo

g

icz
n

e

 

, w

 k

tó

ry

m

 n

a

 p

ra

w

a

 b

io

lo

g

icz
n

e

 

n

a

ło

Ŝ

o

n

e

 są
 sp
e

cyf
icz
n

e

 d

la

 n

ie

g

o

 

n

a

ło

Ŝ

o

n

e

 są
 sp
e

cyf
icz
n

e

 d

la

 n

ie

g

o

 

w

ła

ści
w

o

ś

ci

, b

ę

d

ą

ce
 p

o

d

ło

Ŝ

e

m

 p

sych

ik

i

w

ła

ści
w

o

ś

ci

, b

ę

d

ą

ce
 p

o

d

ło

Ŝ

e

m

 p

sych

ik

i

c

z

y

n

n

o

ś

c

ia

m

i 

c

z

y

n

n

o

ś

c

ia

m

i 

p

s

y

c

h

p

s

y

c

h

. i

 

. i

 

s

o

m

a

t

s

o

m

a

t

. k

ie

ru

ją

 

. k

ie

ru

ją

 

d

w

a

 r

ó

Ŝ

n

e

 s

y

s

te

m

y

: 

d

u

s

z

a

 i 

m

ó

z

g

d

w

a

 r

ó

Ŝ

n

e

 s

y

s

te

m

y

: 

d

u

s

z

a

 i 

m

ó

z

g

c

z

y

n

n

o

ś

c

ia

m

i p

s

y

c

h

ic

z

n

y

m

i i

 s

o

m

a

ty

c

z

n

y

m

i 

c

z

y

n

n

o

ś

c

ia

m

i p

s

y

c

h

ic

z

n

y

m

i i

 s

o

m

a

ty

c

z

n

y

m

i 

k

ie

ru

je

 je

d

e

n

 s

y

s

te

m

k

ie

ru

je

 je

d

e

n

 s

y

s

te

m

D

u

a

lizm
 p

s

y

c

h

o

fizy
c

zn
y

D

u

a

lizm
 p

s

y

c

h

o

fizy
c

zn
y

M

o

n

izm
 p

s

y

c

h

o

fizy
c

z

n

y

M

o

n

izm
 p

s

y

c

h

o

fizy
c

z

n

y

K

 i 

e

 r

 u

 n

 k

 i 

  m

 a

 t 

e

 r

 i 

a

 l 

i s

 t

 y

 c

 z 

n

 e

K

 i 

e

 r

 u

 n

 k

 i 

  m

 a

 t 

e

 r

 i 

a

 l 

i s

 t

 y

 c

 z 

n

 e

W

sp

ó

łc

ze

sn

e

W

sp

ó

łc

ze

sn

e

k

ie

ru

n

k

i

k

ie

ru

n

k

i

p

sy

ch

o

lo

g

ii

p

sy

ch

o

lo

g

ii

1

)

b

io

lo

g

ic

z

n

y

2

)

p

s

y

c

h

o

d

y

n

a

m

ic

z

n

y

3

)

b

e

h

a

w

io

ry

s

ty

c

z

n

y

4

)

p

o

zn

a

w

cz

y

5

)

h

u

m

a

n

is

ty

cz

n

y

6

)

e

w

o

lu

c

jo

n

is

ty

c

z

n

y

P

h

ili

p

Z

im

b

a

rd

o

, P

s

y

c

h

o

lo

g

ia

 i 

Ŝ

y

c

ie

C

o

p

y

ri

g

h
t

©
W
y

d

a

w

n

ic

tw

o

 N

a

u

k

o

w

e

 P

W

N

 S

A

 2

0

0

4

P

h

ili

p

Z

im

b

a

rd

o

, P

s

y

c

h

o

lo

g

ia

 i 

Ŝ

y

c

ie

C

o

p

y

ri

g

h
t

©
W
y

d

a

w

n

ic

tw

o

 N

a

u

k

o

w

e

 P

W

N

 S

A

 2

0

0

4

d

ąŜ

en

ia

m

i c

zł

o

w

ie

k

a 

st

er

u

je

 

d

ąŜ

en

ia

m

i c

zł

o

w

ie

k

a 

st

er

u

je

 

sy

st

em

 k

ar

 i 

n

ag

ró

d

; s

iln

a 

w

o

la

 

sy

st

em

 k

ar

 i 

n

ag

ró

d

; s

iln

a 

w

o

la

 

n

ie

 is

tn

ie

je

; 

n

ie

 is

tn

ie

je

; 

o

b

ec

n

ie

 k

. 

o

b

ec

n

ie

 k

. 

~

~

h

is

to

ry

c

zn

a

h

is

to

ry

c

zn

a

-

-

sp

e

c

y

fi

c

zn

e

 r

ea

k

cj

e

sp

e

c

y

fi

c

zn

e

 r

ea

k

cj

e

ze

w

n

ęt

rz

n

e

ze

w

n

ęt

rz

n

e

-

-

śr

o

d

o

w

is

k

o

śr

o

d

o

w

is

k

o

-

-

w

a

ru

n

k

i b

o

d

ź

c

o

w

e

w

a

ru

n

k

i b

o

d

ź

c

o

w

e

-

-

re

a

g

u

ją

ca

 n

a

 b

o

d

ź

ce

re

a

g

u

ją

ca

 n

a

 b

o

d

ź

ce

-

-

p

o

d

a

tn

a

 n

a

 m

o

d

y

fik

a

cj

e

p

o

d

a

tn

a

 n

a

 m

o

d

y

fik

a

cj

e

B

e

h

aw
io

r

ys

ty

c

z

n

a

B

e

h

aw
io

r

ys

ty

c

z

n

a

za

ch

o

w

an

ie

 je

st

 z

e

w

n

ęt

rz

n

y

m

za

ch

o

w

an

ie

 je

st

 z

e

w

n

ęt

rz

n

y

m

w

y

ra

ze

m

 w

e

w

n

ęt

rz

n

y

ch

 

w

y

ra

ze

m

 w

e

w

n

ęt

rz

n

y

ch

 

m

o

ty

w

ó

w

, c

zę

st

o

 

m

o

ty

w

ó

w

, c

zę

st

o

 

w

ch

o

d

z

ą

w

ch

o

d

z

ą

-

-

cy

ch

cy

ch

ze

 s

o

b

ą 

w

 k

o

n

fli

k

t

ze

 s

o

b

ą 

w

 k

o

n

fli

k

t

k

. s

to

so

w

a

n

a

 w

 p

ra

k

ty

ce

 

k

. s

to

so

w

a

n

a

 w

 p

ra

k

ty

ce

 

k

lin

ic

zn

ej

k

lin

ic

zn

ej

re

d

u

k

cj

o

n

is

ty

cz

n

e

 u

ję

ci

e 

re

d

u

k

cj

o

n

is

ty

cz

n

e

 u

ję

ci

e 

za

ch

o

w

ań

 c

zł

o

w

ie

k

a

za

ch

o

w

ań

 c

zł

o

w

ie

k

a

k

. r

o

zw

ij

a

n

a

 

k

. r

o

zw

ij

a

n

a

 

-

-

n

o

w

e 

n

o

w

e 

te

ch

n

ik

i b

a

d

a

w

c

ze

te

ch

n

ik

i b

a

d

a

w

c

ze

K

o

m

e

n

ta

r

z

K

o

m

e

n

ta

r

z

-

-

n

ie

św

ia

d

o

m

e 

p

o

p

ę

d

y

n

ie

św

ia

d

o

m

e 

p

o

p

ę

d

y

-

-

k

o

n

fli

k

ty

k

o

n

fli

k

ty

-

-

p

ro

c

e

sy

 m

ó

z

g

o

w

e

p

ro

c

e

sy

 m

ó

z

g

o

w

e

i n

er

w

o

w

e

i n

er

w

o

w

e

G

łó

w

n

y

 t

e

m

a

t 

G

łó

w

n

y

 t

e

m

a

t 

b

a

d

a

ń

b

a

d

a

ń

-

-

d

zi

e

d

zi

c

zn

o

ść

d

zi

e

d

zi

c

zn

o

ść

-

-

w

c

z

e

sn

e 

d

o

św

ia

d

c

z

en

ia

w

c

z

e

sn

e 

d

o

św

ia

d

c

z

en

ia

-

-

d

zi

e

d

zi

c

zn

o

ść

d

zi

e

d

zi

c

zn

o

ść

-

-

p

ro

c

e

sy

  

p

ro

c

e

sy

  

b

io

ch

e

m

b

io

ch

e

m

.

.

D

e

te

r

m

in

a

n

ty

 

D

e

te

r

m

in

a

n

ty

 

za

c

h

o

w

a

n

ia

za

c

h

o

w

a

n

ia

k

ie

ro

w

a

n

a

 p

rz

e

z 

in

st

y

n

k

ty

k

ie

ro

w

a

n

a

 p

rz

e

z 

in

st

y

n

k

ty

(p

o

p

ę

d

y

 i 

p

o

tr

z

eb

y

) 

(p

o

p

ę

d

y

 i 

p

o

tr

z

eb

y

) 

św

ia

św

ia

-

-

d

o

m

e

d

o

m

e

i n

ie

u

św

ia

d

o

m

io

n

e

i n

ie

u

św

ia

d

o

m

io

n

e

-

-

b

ie

rn

a

b

ie

rn

a

-

-

m

e

c

h

a

n

is

ty

c

zn

a

m

e

c

h

a

n

is

ty

c

zn

a

P

o

g

lą

d

P

o

g

lą

d

n

a

 n

a

tu

r

ę

 

n

a

 n

a

tu

r

ę

 

c

zł

o

w

ie

k

a

c

zł

o

w

ie

k

a

P

syc
h

o

d

yn
a

m

ic

z

n

a

P

syc
h

o

d

yn
a

m

ic

z

n

a

B

io

lo

gi

c

z

n

a

B

io

lo

gi

c

z

n

a

F

re

u

d

, 1

9

2

7

: E

g

o

 i 

Id

.

o

ra

z

 k

o

n

ty

n

u

a

to

rz

y

W
a

ts

o

n

, 1

9

1

3

: P

s

yc

h

o

lo

g

ia

ja

k

 ją

 w

id

z

i b

e

h

a

w

io

ry

s

ta

;

S

k

in

n

e

r, 

1

9

3

8

: Z

a

c

h

o

w

a

n

ie

s

ię

 o

rg

a

n

iz

m

ó

w

.

K

o

n

c

e

p

c

je

 c

z

ło

w

ie

k

a

 w

 p

s

y

c

h

o

lo

g

ii

C

o

p

y

ri

g

h

t

©
W
N

 P

W
N

 S

A

 2

0

0

4

Z

m

ia

n

a z

ac

h

o

w

an

ia

 

Z

m

ia

n

a z

ac

h

o

w

an

ia

 

d

o

k

o

n

u

je

 s

ię

 p

o

d

 

d

o

k

o

n

u

je

 s

ię

 p

o

d

 

w

p

ły

w

p

ły

-

-

w

e

m

w

e

m

d

o

św

ia

d

cz

en

ia

 

d

o

św

ia

d

cz

en

ia

 

(w

y

ch

o

w

an

ia

)

(w

y

ch

o

w

an

ia

)

-

-

p

ro

c

e

sy

 u

m

y

sł

o

w

e 

p

ro

c

e

sy

 u

m

y

sł

o

w

e 

(p

rz

e

tw

a

rz

a

n

ie

 in

f.)

(p

rz

e

tw

a

rz

a

n

ie

 in

f.)

-

-

ję

zy

k

 

ję

zy

k

 

-

-

w

a

ru

n

k

i b

o

d

ź

c

o

w

e

w

a

ru

n

k

i b

o

d

ź

c

o

w

e

-

-

p

ro

c

e

sy

 u

m

y

sł

o

w

e

p

ro

c

e

sy

 u

m

y

sł

o

w

e

-

-

tw

ó

rc

za

 i 

a

k

ty

w

n

a

tw

ó

rc

za

 i 

a

k

ty

w

n

a

-

-

o

tw

a

rta

 n

a

 b

o

d

ź

ce

o

tw

a

rta

 n

a

 b

o

d

ź

ce

(i

n

fo

rm

a

cj

e)

(i

n

fo

rm

a

cj

e)

P

o

z

n

aw
c

z

a

P

o

z

n

aw
c

z

a

S

iłą

 n

ap

ęd

o

w

ą z

ac

h

o

w

an

ia

 

S

iłą

 n

ap

ęd

o

w

ą z

ac

h

o

w

an

ia

 

je

st

 d

ąŜ

en

ie

 d

o

 

je

st

 d

ąŜ

en

ie

 d

o

 

sa

m

o

re

a

sa

m

o

re

a

-

-

liz

ac

ji

liz

ac

ji

i a

k

tu

al

iz

ac

ji 

sw

o

ic

h

 

i a

k

tu

al

iz

ac

ji 

sw

o

ic

h

 

m

o

Ŝl

iw

o

śc

i

m

o

Ŝl

iw

o

śc

i

M

ec

h

an

iz

m

y

 z

ac

h

o

w

an

ia

 i 

M

ec

h

an

iz

m

y

 z

ac

h

o

w

an

ia

 i 

fu

n

k

cj

e

 p

sy

ch

ic

z

n

e 

fu

n

k

cj

e

 p

sy

ch

ic

z

n

e 

u

k

sz

ta

łto

u

k

sz

ta

łto

-

-

w

ał

y

w

ał

y

si

ę 

w

 p

rz

eb

ie

g

u

 e

w

o

lu

cj

i i

 

si

ę 

w

 p

rz

eb

ie

g

u

 e

w

o

lu

cj

i i

 

m

aj

ą z

n

ac

ze

n

ie

 

m

aj

ą z

n

ac

ze

n

ie

 

p

rz

y

st

o

so

w

aw

cz

e

p

rz

y

st

o

so

w

aw

cz

e

K

o

m

e

n

ta

r

z

K

o

m

e

n

ta

r

z

-

-

d

o

św

ia

d

cz

e

n

ie

 lu

d

zk

ie

d

o

św

ia

d

cz

e

n

ie

 lu

d

zk

ie

i p

o

te

n

cj

a

ł l

u

d

zk

i

i p

o

te

n

cj

a

ł l

u

d

zk

i

-

-

p

rz

y

st

o

so

w

a

n

ia

 

p

rz

y

st

o

so

w

a

n

ia

 

p

sy

c

h

p

sy

c

h

.

.

u

k

sz

ta

łto

w

a

n

e 

w

 d

ro

d

z

e

u

k

sz

ta

łto

w

a

n

e 

w

 d

ro

d

z

e

ew

o

lu

cj

i

ew

o

lu

cj

i

G

łó

w

n

y

 t

e

m

a

t 

G

łó

w

n

y

 t

e

m

a

t 

b

a

d

a

ń

b

a

d

a

ń

-

-

p

o

te

n

cj

a

ln

ie

p

o

te

n

cj

a

ln

ie

sa

m

o

st

e

ru

ją

c

e

sa

m

o

st

e

ru

ją

c

e

-

-

p

rz

y

st

o

so

w

p

rz

y

st

o

so

w

. i

 s

y

g

n

a

ły

 

. i

 s

y

g

n

a

ły

 

śr

o

d

o

w

is

k

o

w

e

 s

łu

Ŝą

c

e

śr

o

d

o

w

is

k

o

w

e

 s

łu

Ŝą

c

e

p

rz

e

tr

w

a

n

iu

p

rz

e

tr

w

a

n

iu

D

e

te

r

m

in

a

n

ty

 

D

e

te

r

m

in

a

n

ty

 

za

c

h

o

w

a

n

ia

za

c

h

o

w

a

n

ia

-

-

a

k

ty

w

n

a

 o

a

k

ty

w

n

a

 o

n

ie

o

g

ra

n

ic

zo

n

y

m

n

ie

o

g

ra

n

ic

zo

n

y

m

p

o

te

n

cj

a

le

p

o

te

n

cj

a

le

-

-

w

ła

śc

iw

a

 c

zł

o

w

ie

k

o

w

i 

w

ła

śc

iw

a

 c

zł

o

w

ie

k

o

w

i 

p

ie

rw

o

tn

e

m

u

 z

 o

k

re

su

p

ie

rw

o

tn

e

m

u

 z

 o

k

re

su

p

le

js

to

c

en

u

p

le

js

to

c

en

u

P

o

g

lą

d

P

o

g

lą

d

n

a

 n

a

tu

r

ę

 

n

a

 n

a

tu

r

ę

 

c

zł

o

w

ie

k

a

c

zł

o

w

ie

k

a

H

u

m

an
is

tyc
z

n

a

H

u

m

an
is

tyc
z

n

a

E

w

o

lu

c

jo

n

is

tyc
z

n

a

E

w

o

lu

c

jo

n

is

tyc
z

n

a

B

a

rk

o

w

, C

o

s

m

id

e

s

, T

o

o

b

y,

1

9

9

2

: T

h

e

A

d

a

p

te

d

M

in

d

N

e

is

s

e

r, 

1

9

6

7

: C

o

g

-

n

iti

ve

P

s

yc

h

o

lo

g

y

M

a

s

lo

w

, 1

9

5

4

: M

o

ty

w

a

c

ja

i O

s

o

b

o

w

o

ś

ć

K

o

n

c

e

p

c

je

 c

z

ło

w

ie

k

a

 w

 p

s

y

c

h

o

lo

g

ii

P

h

ili

p

Z

im

b

a

rd

o

, P

s

y

c

h

o

lo

g

ia

 i 

Ŝ

y

c

ie

„…

J

e

ś

li 

lu

d

zi

e

 zr

o

b

ią

 t

o

, c

o

 ja

 c

i p

o

w

ie

m

, w

ie

le

 lu

d

zi

 b

ę

d

zi

e

 u

ra

to

w

a

n

y

c

h

i t

u

ta

j b

ę

d

zi

e

 p

o

k

ó

j, 

w

o

jn

a

 s

ię

 za
k

o

ń

c

zy
 je

ś

li 

lu

d

zi

e

 s

zc
ze
rze
 p

rze
s

ta

n

ą

 

b

lu

źn
ić

 B

o

g

u

. J

e

ś

li 

n

ie

 p

rze
s

ta

n

ą

 p

o

d

c

za
s

 p

o

n

ty

fik

a

tu

 P

iu

s

a

 X

I, 

to

 w

y

b

u

c

h

n

ie

 je

s

zc
ze
 g

o

rs

za
 w

o

jn

a

...

”

„…

T

a

k

s

tr

a

s

zn
y

c

h

c

ie

rp

ie

ń

, t

y

lu

o

k

ru

tn

y

c

h

zb
ro

d

n

i

n

ie

w

y

m

y

ś

lił

b

y

n

a

jb

a

rd

zi

e

j

p

o

m

y

s

ło

w

y

s

c

e

n

a

rzy
s

ta

fil

m

ó

w
g

ro

zy
. 

… 
d

la

c

z

e

g

o

c

y

w

ili

zo
w

a

n

y

i k

u

lt

u

ra

ln

y

n

a

ró

d

n

ie

m

ie

c

k

i, 

Ŝy
ją

c

y

ra

ze
m
z 

in

n

y

m

i

w

 s

e

rc

u

E

u

ro

p

y

o

d

k

ilk

u

n

a

s

tu

w

ie

k

ó

w

, zo
s

ta

ł

n

a

c

za
s

ty

c

h

k

ilk

u

n

a

s

tu

la

t o

w

ła

d

n

ię

ty

ta

k

s

za
le

ń

c

zy
m

b

e

s

tia

ls

tw

e

m

, Ŝe
s

a

m
p

o

s

ta

w

ił

s

ię

p

o

za
m

a

rg

in

e

s

e

m

c

zł

o

w

ie

c

ze
ń

s

tw

a

?

 

W
y

d

a

je

s

ię

, Ŝ

e

n

ig

d

y

n

ie

p

o

jm

ie

m

y

c

ze
m

u

d

o

s

zł

o

d

o

 t

y

c

h

s

tr

a

s

zn
y

c

h

zb
ro

d

n

i.

M

o

Ŝn
a

p

o

ją

ć

d

zi

a

ła

n

ia

p

o

s

zc
ze
g

ó

ln

y

c

h

p

s

y

c

h

o

p

a

tó

w

, d

e

w

ia

n

tó

w
m

o

ra

ln

y

c

h

b

e

z

k

rzt

y

n

y

s

u

m

ie

n

ia

, k

tó

rzy
n

ie

s

te

ty

is

tn

ie

ją

za
w

s

ze
i w

s

zę
d

zi

e

; a

le

 d

zi

e

s

ią

tk

i, 

s

e

tk

i

ta

k

ic

h

in

d

y

w

id

u

ó

w
w

 g

ro

n

ie

n

a

js

zl

a

c

h

e

tn

ie

js

ze
g

o

za
w

o

d

u

le

k

a

rs

k

ie

g

o

to

 

n

ie

b

io

lo

g

ic

zn
a

a

b

e

rr

a

c

ja

, l

e

c

z

za
tr

w

a

Ŝa
ją

c

y

o

w

o

c

zb
ro

d

n

ic

ze
j

id

e

o

lo

g

ii.

 

J

e

d

n

a

k

Ŝe
m

u

s

ia

ło

b

y

ć

c

o

ś

je

s

zc
ze
, b

o

ja

k

Ŝe
w

y

ja

ś

n

ić

fa

k

ty

, Ŝe
n

a

w

e

t

w

ś

ró

d

le

k

a

rzy
z 

S

S

 b

y

ły

, p

o

je

d

y

n

c

ze
c

o

 p

ra

w

d

a

, p

rzy
p

a

d

k

i

o

d

m

o

w

y

u

d

zi

a

łu

w

 

zb
ro

d

n

ia

c

h

?

...

”

C

zł

o

w

ie

k

 n

ie

 m

o

Ŝe
 s

ie

b

ie

 s

a

m

 d

o

 k

o

ń

c

a

 zr

o

zu
m

ie

ć

 b

e

z 

C

h

ry

s

tu

s

a

.

N

ie

 m

o

Ŝe
 zr

o

z

u

m

ie

ć

, a

n

i k

im

 je

s

t,

a

n

i j

a

k

a

 je

s

t j

e

g

o

 p

ra

w

d

z

iw

a

 g

o

d

n

o

ś

ć

,

a

n

i j

a

k

ie

 je

s

t j

e

g

o

 p

o

w

o

ła

n

ie

 i 

o

s

ta

te

c

zn
ie

 p

rze
z

n

a

c

ze
n

ie

. 

J

a

n

 P

a

w

e

ł I

I

O

d

p

o

w

ie

d

ź 

n

a

 p

y

ta

n

ie

 k

im

 je

s

t c

zł

o

w

ie

k

 w

y

zn
a

c

za
 k

ie

ru

n

k

i i

 za
k

re

s

o

d

d

zi

a

ły

w

a

ń

 p

s

y

c

h

o

te

ra

p

e

u

ty

c

z

n

y

c

h

 i 

w

y

c

h

o

w

a

w

c

zy
c

h

?

U

K

Ł

A

D

Y

 Z

Ł

O

ś

O

N

E

U

K

Ł

A

D

Y

 S

K

O

M

P

L

IK

O

W

A

N

E

o

rg

a

n

iz

m

 Ŝ

y

wy

b

io

c

e

n

o

z

a

, b

io

s

fe

ra

s

p

o

łe

c

z

n

o

ś

ć

, s

y

s

te

m

 g

o

s

p

o

d

a

rc

z

y

s

a

m

o

c

h

ó

d

k

o

m

p

u

te

r

s

a

m

o

lo

t, 

it

p

.

e

le

m

e

n

ty

 u

k

ła

d

u

 o

d

d

z

ia

łu

ją

 n

a

 s

ie

b

ie

 

p

rz

e

z

 s

p

rz

ę

Ŝ

e

n

ia

 z

w

ro

tn

e

 s

łu

Ŝ

ą

c

e

 c

a

łe

m

u

 

u

k

ła

d

o

w

i

b

ra

k

 o

d

d

z

ia

ły

w

a

ń

 p

o

m

ię

d

z

y

 e

le

m

e

n

ta

m

i 

lu

b

 o

d

d

z

ia

ły

w

a

n

ia

 s

łu

Ŝ

ą

 z

e

w

n

ę

tr

z

n

e

m

u

 

c

e

lo

w

i (

n

p

. t

e

rm

o

s

ta

t w

 lo

d

ó

w

c

e

)

u

k

ła

d

 s

ta

n

o

w

i 

w

ię

c

e

j

n

iŜ

 ty

lk

o

s

u

m

ę

s

w

y

c

h

 c

z

ę

ś

c

i

u

k

ła

d

 je

s

t j

e

d

y

n

ie

s

u

m

ą

 t

w

o

rz

ą

c

y

c

h

 g

o

 e

le

m

e

n

tó

w

c

z

y

n

n

o

ś

ć

 u

k

ła

d

u

 p

o

s

ia

d

a

e

le

m

e

n

t n

ie

p

rz

e

w

id

y

w

a

ln

o

ś

c

i

c

z

y

n

n

o

ś

ć

 u

k

ła

d

u

 d

a

 s

ię

 w

y

p

ro

w

a

d

z

ić

z

 f

u

n

k

c

ji 

je

g

o

 s

k

ła

d

o

w

y

c

h

s

ą

 p

la

s

ty

c

z

n

e

, 

z

d

o

ln

e

 d

o

 a

d

a

p

ta

c

ji

b

ra

k

 z

d

o

ln

o

śc

i a

d

a

p

ta

c

y

jn

y

c

h

k

o

n

ie

c

z

n

e

 

u

ję

c

ie

 in

te

g

ra

c

y

jn

e

(h

o

lis

ty

c

z

n

e

);

 o

g

ra

n

ic

z

o

n

e

 z

a

s

to

s

o

w

a

n

ie

 

m

e

to

d

 r

e

d

u

k

c

jo

n

iz

m

u

m

e

to

d

y

 r

e

d

u

k

c

jo

n

is

ty

c

z

n

e

 w

 p

e

łn

i 

w

y

ja

ś

n

ia

ją

 b

u

d

o

w

ę

 i 

fu

n

k

c

je

 u

k

ła

d

u

P

o

zi

o

m

y

 o

rg

a

n

iza
c

ji 

-

in

te

g

ro

n

y

ź

ró

d

ło

: M

a

d

e

r 

–

U

n

d

e

rs

ta

n

d

in

g

H

u

m

a

n

A

n

a

to

m

y

a

n

d

P

h

y

s

io

lo

g

y

. M

a

c

G

ra

w

-H

ill

, 2

0

0

4

a

to

m

c

z

ą

s

te

c

z

k

a

k

o

m

ó

rk

a

tk

a

n

k

a

n

a

rz

ą

d

u

k

ła

d

 n

a

rz

ą

d

ó

w

o

rg

a

n

iz

m

m

a

k

ro

m

o

le

k

u

ła

o

rg

a

n

e

llu

m

n

ie

o

Ŝ

y

w

io

n

e

o

Ŝ

y

w

io

n

e

O

rg

a

n

izm
a

lizm
(o

rg

a

n

ic

y

zm
)

K

o

n

c

e

p

c

ja

 b

u

d

o

w

y

 o

rg

a

n

iz

m

ó

w

 Ŝ

y

w

y

c

h

 o

p

a

rt

a

 n

a

 te

o

ri

i u

k

ła

d

ó

w

[c

y

b

e

rn

e

ty

k

a

 +

 t

e

rm

o

d

y

n

a

m

ik

a

 s

y

s

te

m

ó

w

 o

tw

a

rt

y

c

h

] (

B

e

rt

a

la

n

ff

y

).

[u

k

ła

d

 –

s

tr

u

k

tu

ra

 z

ło

Ŝ

o

n

a

 z

 w

z

a

je

m

n

ie

 p

o

w

ią

z

a

n

y

c

h

 je

d

n

o

s

te

k

 s

k

ła

d

o

w

y

c

h

]

U

k

ła

d

y

 o

Ŝ

y

w

io

n

e

 

z

o

rg

a

n

iz

o

w

a

n

e

 s

ą

 h

ie

ra

rc

h

ic

z

n

ie

–

s

k

ła

d

a

ją

 s

ię

 z

 p

o

d

u

k

ła

d

ó

w

 o

 n

iŜ

s

z

y

m

 p

o

z

io

m

ie

 o

rg

a

n

iz

a

c

ji.

Z

ja

w

is

k

a

 b

io

lo

g

ic

z

n

e

n

a

 r

ó

Ŝ

n

y

c

h

 p

o

z

io

m

a

c

h

 

w

z

a

je

m

n

ie

 n

a

 s

ie

b

ie

 o

d

d

z

ia

łu

ją

(n

ie

 p

rz

e

b

ie

g

a

ją

 w

 sp
o

só
b

 iz

o

lo

w

a

n

y)

In

te

g

ra

c

ja

 s

k

ła

d

o

w

y

c

h

 w

 c

a

ło

ś

ć

 w

y

Ŝ

s

z

e

g

o

 r

z

ę

d

u

 (

in

te

g

ro

n

) 

w

y

ła

n

ia

 n

o

w

e

 w

ła

ś

c

iw

o

ś

c

i

C

zy
n

n

o

ś

c

ia

m

i u

k

ła

d

u

 r

z

ą

d

z

ą

 p

ra

w

a

 w

ła

ś

c

iw

e

 d

la

 p

o

s

z

c

z

e

g

ó

ln

y

c

h

 p

o

z

io

m

ó

w

o

rg

a

n

iz

a

c

ji 

(p

ra

w

a

 k

o

m

p

le

m

e

n

ta

rn

e

)

K

o

n

c

e

p

c

ja

 o

rg

a

n

izm
a

ln

a

a

k

c

e

p

tu

je

 p

o

d

e

jś

c

ie

 a

n

a

lit

y

c

zn
o

-r

e

d

u

k

c

y

jn

e

w

ła

ś

c

iw

e

 d

la

 d

a

n

e

g

o

 p

o

zi

o

m

u

, a

le

 w

y

m

a

g

a

 r

ó

w

n

ie

Ŝ

p

o

d

e

jś

c

ia

 c

a

ło

ś

c

io

w

e

g

o

 i 

m

e

to

d

o

lo

g

ii 

k

o

m

p

o

zy
c

y

jn

e

j

O

rg

a

n

izm
a

lizm
(o

rg

a

n

ic

y

zm
)

Z

g

o

d

n

ie

 z

 

II 

z

a

s

a

d

ą

 te

rm

o

d

y

n

a

m

ik

i

u

k

ła

d

y

 p

o

s

ia

d

a

ją

c

e

 d

u

Ŝ

ą

 e

n

e

rg

ią

 s

w

o

b

o

d

n

ą

(n

is

k

ą

 e

n

tr

o

p

ię

), 

k

tó

ra

 m

o

Ŝ

e

 b

y

ć

 p

rz

e

k

s

z

ta

łc

o

n

a

 n

a

 p

ra

c

ę

 m

e

c

h

a

n

ic

z

n

ą

 s

ą

u

k

ła

d

a

m

i d

y

s

y

p

a

ty

w

n

y

m

i

(r

o

z

p

ra

s

z

a

ją

c

y

m

i)

 p

o

n

ie

w

a

Ŝ

 t

ra

c

ą

 z

n

a

c

z

n

ą

 c

z

ę

ś

ć

te

j e

n

e

rg

ii.

 

T

rw

a

ło

ś

ć

 t

a

k

ic

h

 u

k

ła

d

ó

w

 je

s

t m

a

ła

 (

p

ra

w

d

o

p

o

d

o

b

ie

ń

s

tw

o

 is

tn

ie

n

ia

w

 s

ta

n

ie

 u

p

o

rz

ą

d

k

o

w

a

n

y

m

 je

s

t m

a

łe

).

E

w

o

lu

u

ją

 o

n

e

 w

 k

ie

ru

n

k

u

 m

a

k

s

y

m

a

liz

a

c

ji 

e

n

tr

o

p

ii

. 

W

z

ro

s

t e

n

tr

o

p

ii 

je

s

t

, w

 s

e

n

s

ie

 s

ta

ty

s

ty

c

z

n

y

m

, 

n

ie

o

d

w

ra

c

a

ln

y

i w

y

z

n

a

c

z

a

k

ie

ru

n

e

k

 u

p

ły

w

u

 c

z

a

s

u

. 

K

o

n

s

e

k

w

e

n

c

je

:

-

n

ie

m

o

Ŝn
o

ś

ć

 c

o

fn

ię

c

ia

 s

ię

 w

 c

za
s

ie

 (

d

o

 s

ta

n

u

 m

n

ie

js

ze
j e

n

tr

o

p

ii)

-

n

ie

m

o

Ŝn
o

ś

ć

 za
jr

ze
n

ia

 w

 p

rzy
s

z

ło

ś

ć

 (p

rze
p

o

w

ie

d

n

ie

)

C

o

 m

ó

w

ią

 g

w

ia

zd
y

, w

ró

Ŝk
a

 lu

b

 a

s

tr

o

lo

g

?

?

?

W

 s

w

e

j i

s

to

c

ie

 

o

rg

a

n

iz

m

y

Ŝ

y

w

e

 

s

ą

 s

tr

u

k

tu

ra

m

i 

d

y

s

s

y

p

a

ty

w

n

y

m

i, 

d

a

le

k

im

i o

d

 s

ta

n

u

 r

ó

w

n

o

w

a

g

i t

e

rm

o

d

y

n

a

m

ic

z

n

e

j 

z

 o

to

c

z

e

n

ie

m

. 

C

h

a

ra

k

te

ry

z

u

ją

 s

ię

 

w

y

s

o

k

im

 s

to

p

n

ie

m

 z

ło

Ŝ

o

n

o

ś

c

i

i 

m

a

le

ją

c

ą

w

 m

ia

rę

 r

o

z

w

o

ju

e

n

tr

o

p

ią

, u

tr

z

y

m

y

w

a

n

ą

 k

o

s

z

te

m

 w

z

ro

s

tu

 n

ie

u

p

o

rz

ą

d

k

o

w

a

n

ia

w

 s

w

o

im

 

o

to

c

z

e

n

iu

. 

O

rg

a

n

izm
y

 c

e

c

h

u

je

:

o

tw

a

rt

o

ś

ć

–

z

d

o

ln

o

ś

ć

 p

o

b

ie

ra

n

ia

 „

n

is

k

o

e

n

tr

o

p

o

w

e

j” 

e

n

e

rg

ii 

z

e

w

n

ę

tr

z

n

e

j.

s

ta

n

 s

ta

c

jo

n

a

rn

y

(u

s

ta

lo

n

y

) o

 w

z

g

lę

d

n

ie

 s

ta

b

iln

y

c

h

 p

a

ra

m

e

tr

a

c

h

. 

n

ie

tr

w

a

ło

ś

ć

-

o

rg

a

n

iz

m

y

 Ŝ

y

ją

 ta

k

 d

łu

g

o

 ja

k

 d

łu

g

o

 ic

h

 m

e

c

h

a

n

iz

m

y

 r

e

g

u

la

c

y

jn

e

p

rz

e

c

iw

s

ta

w

ia

ją

 s

ię

 n

iw

e

lu

ją

c

e

m

u

 d

z

ia

ła

n

iu

 II

 p

ra

w

a

 t

e

rm

o

d

y

n

a

m

ik

i.

„

Ś

m

ie

rć

 t

o

 n

ie

u

n

ik

n

io

n

e

 zw
y

c

ię

s

tw

o

 d

ru

g

ie

j za
s

a

d

y

 te

rm

o

d

y

n

a

m

ik

i n

a

d

m

e

c

h

a

n

iz

m

a

m

i f

iz

jo

lo

g

ic

zn
y

m

i u

tr

zy
m

u

ją

c

y

m

i i

 r

e

g

u

lu

ją

c

y

m

i z

ło

Ŝo
n

o

ś

ć

,

h

o

m

e

o

s

ta

zę
 i 

h

o

m

e

o

d

y

n

a

m

ik

ę

o

rg

a

n

izm
u

.”

[T

rz

e

b

s

k

i, 

2

0

0

1

]