1

Autor: mgr Anna Bogdan -   

nauczycielka Przedszkola Nr 6 w Suwałkach  
 

Pedagogika zabawy w edukacji przedszkolnej 
 
 
Cz.1„Trochę  teorii” 
 
 Współczesne tendencje pedagogiczne akcentują znaczenie czynnego 

uczestnictwa dziecka w procesie edukacyjnym. Dominuje orientacja, według 

której podstawowym założeniem jest stworzenie dziecku warunków do 

intensywnego poznawania i przeżywania świata. 

 

Poszukiwanie nowych, niekonwencjonalnych rozwiązań metodycznych w 

pracy edukacyjnej stało się bardzo ważnym i aktualnym problemem 

nauczycielek przedszkola. 

 

Naprzeciw tym potrzebom wyszło Polskie  Stowarzyszenie Pedagogów 

Zabawy KLANZA, które organizuje warsztaty metodyczne propagujące 

stosowanie niezwykle aktywizujących metod zabawowych. 

Metody te ożywiają proces edukacyjny, zawierają wiele pomysłów i inspiracji 

tak potrzebnych  w codziennej pracy nauczycieli, a ponad to wyzwalają  u 

członków grupy chęć działania, współpracy, wymiany myśli, działania. 

Na uwagę zasługuje też fakt, że metod pedagogiki zabawy  trzeba uczyć się 
przez ich przeżywanie. 
 

 Wzięłam udział w warsztatach i „zrozumialam”, a tym samym 

zaraziłam się pedagogiką zabawy. 

„Pedagogika zabawy jest symboliczną nazwą poszukiwań 

metodycznych ułatwiających proces uczenia. Nawiązując do teorii 

psychologii humanistycznej i wyodrębniającego się nurtu postaci  

{Gestalt} próbuje przełożyć założenia teoretyczne na propozycje 

 

2

sytuacji, w których uczestnik może bez lęku rozwijać swoje 

najlepsze strony.”

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Wiara 

w 

człowieka, w jego dobroć i potencjał twórczych możliwości, to 

podstawy metod  pedagogiki zabawy. Nauczyciel, który zna i stosuje te metody 

może świadomie i kreatywnie inspirować działania wychowanków.  

Pedagogika zabawy ma bardzo szerokie spektrum odbiorców. Są nimi 

również dzieci w wieku przedszkolnym [obok dzieci w wieku szkolnym, 

młodzieży, studentów, środowisk osób niepełnosprawnych i seniorów]. Aby 

lepiej zobrazować jej wartość w edukacji przedszkolnej przypomnę krótko, 

czym jest zabawa i jaką pełni rolę w rozwoju małego dziecka. 

 

Zabawa jest najbardziej typową formą aktywności dzieci w wieku 

przedszkolnym. Główną cechą dobrej zabawy dziecka jest jej twórczy charakter. 

Dziecko w trakcie zabawy  tworzy coś nowego, czyni siebie i otaczający świat 

tym wszystkim, o czym marzy lub pragnie być. To właśnie nadaje zabawie 

formę kreatywnej aktywności. 

Wiodącym zadaniem edukacji przedszkolnej jest „wspieranie ogólnego 

rozwoju dziecka, a także rozwijanie szeroko rozumianych funkcji poznawczych. 

Chodzi tu nade wszystko o zaspokojenie u dzieci w tym wieku naturalnej 

potrzeby ciekawości świata”

1

.  

 Rozwój 

aktywności twórczej dziecka wspiera tzw. edukacja kreatywna. 

Według R.Więckowskiego

3

  jej istotą jest oparcie na relacji poziomu zaufania 

do poziomu lęku. Kiedy zaufanie osiąga wysoki poziom w porównaniu z 

poziomem lęku, dzieci funkcjonują dobrze. Kiedy natomiast poziom lęku jest 

większy niż poziom zaufania, dzieci nie wykazują tendencji do tworzenia i 

aktywnego działania. Edukację kreatywną warunkują relacje : zaufanie -

                                                           

1

 Z. Zaorska, Pedagogika zabawy – metodyka pracy z grupą, w: Kropla, nr 1/92, s. 9. 

2

 R. Więckowski,  Wychowanie przedszkolne-podstawowym etapem edukacji, w:  Wychowanie w Przedszkolu 

nr 9/94, s. 519. 

3

 

3

 J. w. 

 

3

otwarcie - realizacja - wzajemna zależność. Zaufanie rodzi otwarcie. Otwarcie 

zaś ułatwia poznanie środowiska, a przez to realizację, realizacja zaś wpływa na 

współzależność, a współzależność podwyższa poziom zaufania. 

  Podstawową powinnością edukacyjną nauczycielki jest  pomaganie 

dzieciom w rozwoju wiary we własne siły i możliwości. Jest to możliwe 

wówczas, gdy dostrzega ona potrzeby dzieci i umie w odpowiedni sposób 

przekazać im wiedzę o świecie. Nie jest to zadanie łatwe. I właśnie pedagogika 

zabawy ukierunkowuje organizowanie codziennych działań pedagogicznych, 

aby cel ten osiągnąć. Dodać należy, iż propozycje tej innowacji nie wymagają 

skomplikowanych  środków dydaktycznych. Za pomocą prostych przedmiotów 

codziennego użytku (krepina, makulatura, kłębki wełny, opakowania) dziecko 

przenosi się w świat fantazji, bawi się i poznaje to, co dla niego niedostępne. 

 

 

 

  Chciałabym teraz zwrócić uwagę na te istotne elementy, których 

przestrzeganie w pracy metodami pedagogiki zabawy z dziećmi przedszkolnymi 

daje jak najlepsze efekty. Według U. Żyżyńskiej

1

 należą do nich : 

•  Zasada dobrowolności uczestnictwa 

 

Naszym zadaniem jest uszanowanie prawa dziecka do odmówienia 

wzięcia udziału w proponowanych zajęciach. Jeżeli ta oferta zabawowa 

jest atrakcyjna, to prawdopodobnie i tak włączy się ono do tego co robi 

grupa. 

 

•  Wykorzystanie szeroko rozumianej zabawy do pobudzenia twórczej 

aktywności dziecka. 

 

                                                                                                                                                                                     
 
 

1

 U. Żyżyńska,  Jak uczyć żeby się nie nudzić ? w: Edukacja w Przedszkolu  nr 1/98, s.10. 

 

 

4

Nauczycielka występuje w roli przyjaciela dziecka i pomaga mu odnaleźć 

jego własną drogę do zrozumienia określonych zdarzeń i zjawisk. Ta 

postawa jest przeciwstawna do zachowań  dorosłego, który „stoi wyżej” i 

każe wykonać określone czynności. 

 

•  Dokładne określenie ram czasowo - przestrzennych, w których dziecko 

ma prawo na dokonywanie swoich własnych, indywidualnych i 

zespołowych wyborów w ramach nie pozbawionych spontaniczności 

zabawy. 

 

Musimy pamiętać o tym, że zabawa, która bardzo angażuje emocjonalnie 

dziecko, jest jednocześnie dla niego bardzo wyczerpująca. Z tego powodu 

ilość dostarczanych bodźców pobudzających musi być wprost 

proporcjonalna do jego indywidualnych możliwości percepcyjnych. 

 

•  Kształtowanie umiejętności zawierania kontraktów z dziećmi. 

 

Kontrakt jest umową dotyczącą reguł postępowania w grupie podczas 

realizacji określonego zadania. Ważne będzie tu pilnowanie, aby 

przestrzegać zasad ustalonych w kontrakcie, omówić zrealizowanie 

zadania i wspólnie wyciągnąć wnioski na przyszłość, a także stwarzać 

okazje do zabaw wypływających z inicjatywy samego dziecka. 

Umiejętność zawierania kontraktów przygotowuje dzieci do roli członków 

społeczeństwa, który będzie umiał znaleźć się w otaczającej go 

rzeczywistości. 

 

  Pedagogika 

zabawy 

włącza do nauczania i wychowania metody 

kreatywne, aktywizujące, pobudzające emocje i wyobraźnię, integruje grupę 

przez działanie. Proponuje zabawy i gry oparte na dobrowolności uczestnictwa, 

 

5

wykluczeniu rywalizacji, komunikowaniu się przez ruch, słowo, plastykę. 

Wymiana myśli i wspólne rozwiązywanie problemów, sprzyja integracji w 

grupie. Uczestnicy w trakcie zabawy pozbywają się stresu i niepewności, stają 

się otwarci na drugiego człowieka, nabywają poczucia własnej wartości i chęci 

do działania. Z tych powodów ta metodyka pracy z grupą powinna zagościć w 

przedszkolu. 

 Duży wachlarz propozycji metodycznych oferowanych przez pedagogów 

zabawy można  podzielić  na grupy.  Wyodrębnione  rodzaje zabaw  prezentuje  

Grażyna Walczewska-Klimczak

1

 w artykule „Pedagogika zabawy czyli radość 

współdziałania”. Pisze ona, że  spośród szerokiej gamy zabaw stosowanych w 

pedagogice zabawy można wyodrębnić kilka zasadniczych grup, do których 

należą : 

•  zabawy ułatwiające integrację uczestników 
•  zabawy rozluźniające 
•  zabawy fabularyzowane dla dużych grup 
•  zabawy nastawione na poznanie odczuć i doświadczeń członków 

grupy 

•  zabawy dramowe 
•  metody ułatwiające przekaz informacji zwrotnej 
•  gry dydaktyczne 
•  gry dyskusyjne 
•  zabawy ułatwiające samoocenę 

Na podstawie własnej wiedzy uzyskanej w trakcie warsztatów metodycznych z 

zakresu pedagogiki zabawy postaram się teraz nieco szerzej opisać wspomniane 

grupy zabaw. 

                                                           
 

1

 G. Walczewska - Klimczak , Pedagogika zabawy czyli radość współdziałania, w:  Wychowanie w Przedszkolu 

nr 10/95, s. 583. 

 

 

6

 

 

I tak ,  propozycje ułatwiające integrację uczestników  grupują te 

zabawy, które pomagają poznanie nowego otoczenia i zmniejszenie dystansu 

między ludźmi. Chodzi o to, aby grupa osób {dzieci, rodziców} nie znająca się 

lub znająca bardzo powierzchownie nawiązała ze sobą miły kontakt na pewnym 

bezpiecznym dla siebie poziomie komunikowania. 

 

 

Jeżeli chodzi o zabawy rozluźniające,  to mają one na celu 

likwidację napięć i stresów związanych ze spotkaniem w nowej grupie poprzez 

taniec, ruch, gest. Wykorzystywane są w nich tańce integracyjne, przy których 

następuje częsta zmiana partnerów bez wyraźnego podziału  na role żeńskie i 

męskie. Są to tańce z różnych stron świata (a także polskie). Proponowane 

zabawy ruchowe opierają się na prostych i swobodnych ruchach, akcji i  

odpowiednim podkładzie muzycznym. 

 

 

Kolejny rodzaj metod pedagogiki zabawy to zabawy 

fabularyzowane dla dużych grup. Są to propozycje, w których mogą brać 

udział kilkudziesięcioosobowe grupy. Poświęcone są realizacji określonego 

tematu, opierają się na dużej aktywności uczestników. Grupy mają  określone 

ramy działania i wyznaczony kierunek, ale drogę do wyznaczonego celu muszą 

odnaleźć przez wspólne podejmowanie decyzji i aktywną twórczą pracę. Brak tu 

podziału na bawiących się i obserwatorów, nie ma rywalizacji, przypadkowych 

wygranych i kilku zwycięzców. 

  Celem 

 

zabaw nastawionych na  poznanie odczuć członków 

grupy  jest jak  najlepsze  przygotowanie uczestników  do wprowadzenia 

określonego tematu, którym grupa będzie się zajmowała. W trakcie tych zabaw 

prowadzący poznaje odczucia, doświadczenia, potrzeby i oczekiwania członków 

grupy. 

 

 

Metody dramowe wdrażają do samodzielności i aktywności, 

rozwijają wyobraźnię, fantazję, wrażliwość emocjonalną, plastykę ciała. 

Pozwalają lepiej zrozumieć siebie i innych. W dramie dziecko musi wczuć się w 

 

7

postać, działać bez scenariusza. Na poczekaniu tworzyć „całym sobą”[mówić, 

poruszać się, odzwierciedlać uczucia]. 

. 

  Indywidualną reakcję i odczucia poszczególnych uczestników 

zabaw  umożliwiają  metody ułatwiające przekaz informacji zwrotnej. Dzięki 

nim  można realizować potrzeby i oczekiwania grupy. Aby przekonać się o tym, 

czy właściwie ocenia  sytuację, prowadzący powinien co  jakiś czas pytać o to 

członków grupy, a te pytania też są „zabawą”. 

  Poszukiwanie 

dróg 

rozwiązania jakiegoś problemu można 

przeprowadzić metodami określonymi jako gry  dydaktyczne. 

Nauczyciel pracujący z grupą zakłada,  że nie ma jednego, jedynie słusznego 

rozwiązania, natomiast najważniejszy jest wybór właściwego kierunku ,którym 

podążać będzie grupa. 

 

 

Pedagogika zabawy proponuje także  gry dyskusyjne, które 

ułatwiają wymianę myśli poszczególnych uczestników, co pozwala z kolei, na 

uporządkowaną dyskusję, nawet z bardzo dużymi grupami. Dodać należy, iż w 

wymianie myśli ważne jest analizowanie danego problemu z różnych stron, z 

włączeniem doświadczeń i wiedzy uczestników. 

  Odkrywanie 

w 

sobie 

pozytywnych cech odbywa się dzięki 

zabawom ułatwiającym samoocenę.  Każdy  uczestnicy może poznać  własną 

hierarchię wartości i zastanowić się nad własnym „ja”. Spojrzeć w głąb siebie i 

ocenić, jaki jestem i jak to wygląda na tle innych. Być może jego ukryte 

problemy, są też problemami innych osób. 

  Przedstawiony 

powyżej opis metod jest bardo ogólny. Konkretne 

propozycje zabawowe znane mi z warsztatów i zastosowane w mojej pracy 

edukacyjnej w przedszkolu opiszę w drugiej części artykułu pt. „Co nieco 

praktyki”.  

 

 

8

Bibliografia 

 

Thanhoffer M., Reichel R., Rabenstein R. Nauczanie kreatywne. Część 1 i 

        2. Wyd. KLANZA. Lublin 1997.         

Kędzior - Niczyporuk E. Wprowadzenie do pedagogiki zabawy.Wyd. KLA- 

        NZA. Lublin 1998. 

 

 

 

 

 

 

             Czasopisma 

 

Kedzior E. Słów kilka a o AGB. Kropla nr 1/92. 

Walczewska - Klimczak G.  Pedagogika zabawy czyli radość współdzia  - 

łania. Wychowanie w Przedszkolu nr 10/95. 

Więckowski R. Wychowanie przedszkolne-podstawowym etapem eduka -  

 cji. 

Wychowanie 

w 

Przedszkolu nr 9/94. 

Zaorska Z. Pedagogika zabawy - metodyka pracy z grupą. Kropla nr 1/92. 

Żyżyńska U. Jak uczyć żeby się nie nudzić ?Edukacja w Przedszkolu 1/98