mech_poj_rol_723[03].Z1.02

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Rodzaje siewu. Klasyfikacja, budowa, obsługa i regulacje siewników

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Klasyfikacja budowa, obsługa i regulacje sadzarek

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Uprawy międzyrzędowe, budowa i regulacje pielników i obsypników

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. Wydajność eksploatacyjna maszyn do siewu i sadzenia. Konserwacja

siewników, sadzarek, pielników i obsypników

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik ten pomoże Ci opanować zasady eksploatacji siewników, sadzarek i narzędzi do

upraw międzyrzędowych, oraz wykształcić umiejętności z tego zakresu.

Poradnik zawiera:

−

wymagania wstępne, czyli wykaz umiejętności, jakie powinieneś opanować przed
przystąpieniem do realizacji jednostki modułowej,

−

cele kształcenia, czyli wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas realizacji tej
jednostki modułowej,

−

materiał nauczania, który umożliwi Ci samodzielne przygotowanie się do wykonywania
ćwiczeń i zaliczenie sprawdzianów,

−

pytania sprawdzające, które pomogą Ci sprawdzić, czy już opanowałeś zamieszczony
materiał nauczania z zakresu eksploatacji maszyn i narzędzi do uprawy roli,

−

ćwiczenia, które ułatwią Ci nabycie umiejętności praktycznych,

−

sprawdzian postępów, zadań który pozwoli Ci na samodzielne określenie opanowania
wymaganych umiejętności i wiadomości po zakończeniu każdego rozdziału materiału
nauczania,

−

sprawdzian osiągnięć ucznia, przykładowy zestaw, który służy do oceny poziomu
opanowania umiejętności i wiadomości z zakresu całej jednostki,

−

wykaz literatury.

Podczas zajęć należy stosować przepisy bezpiecznej pracy, które poznasz w trakcie

poszczególnych zajęć.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych

723[03].Z1.01

Eksploatacja

maszyn i narzędzi

do uprawy roli

723[03].Z1.02

Eksploatacja

siewników

i sadzarek oraz

narzędzi do upraw

międzyrzędowych

723[03].Z1.03

Eksploatacja

maszyn i urządzeń

do nawożenia

i ochrony roślin

723[03].Z1.04

Eksploatacja

maszyn i urządzeń
do zbioru zielonek

723[03].Z1

Eksploatacja narzędzi, maszyn

i urządzeń rolniczych

723[03].Z1.05

Eksploatacja

maszyn do zbioru

zbóż

723[03].Z1.06

Eksploatacja

maszyn do zbioru
roślin okopowych

723[03].Z1.07

Eksploatacja

urządzeń

stosowanych

w budynkach

inwentarskich

723[03].Z1.08

Organizowanie

transportu

w gospodarstwie

rolnym

723[03].Z1.09
Wykonywanie

zabiegów

agrotechnicznych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej: Eksploatacja siewników

i sadzarek oraz narzędzi do upraw międzyrzędowych powinieneś umieć:

−

czytać ze zrozumieniem informacje przedstawione w formie opisu, instrukcji, rysunków,
szkiców, wykresów, dokumentacji technicznej i technologicznej,

−

wyjaśniać oznaczenia stosowane na rysunku technicznym maszynowym,

−

rozróżniać metalowe i niemetalowe materiały konstrukcyjne oraz materiały
eksploatacyjne,

−

określać zastosowanie materiałów konstrukcyjnych w budowie maszyn,

−

dobierać przyrządy pomiarowe,

−

dokonywać pomiarów podstawowych wielkości fizycznych i geometrycznych oraz
interpretować wyniki,

−

rozróżniać elementy maszyn i urządzeń,

−

analizować pracę podstawowych obwodów elektrycznych,

−

posługiwać się przyrządami pomiarowymi podstawowych wielkości elektrycznych,

−

charakteryzować podstawowe procesy starzenia się i zużycia materiałów oraz elementów
maszyn,

−

posługiwać się dokumentacją techniczną, normami i katalogami,

−

stosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej oraz
ochrony środowiska,

−

udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy,

−

przewidywać i wskazywać zagrożenia dla zdrowia i życia ludzkiego oraz środowiska
przyrodniczego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

określić wymagania agrotechniczne stawiane siewnikom i sadzarkom,

−

scharakteryzować rodzaje siewu,

−

objaśnić budowę i regulację siewników rzędowych,

−

wyjaśnić budowę, działanie i regulację siewników punktowych,

−

wykonać próbę pracy i sprawdzić nastawy siewnika,

−

wykonać konserwację siewnika po zakończonej pracy,

−

scharakteryzować rodzaje sadzarek do ziemniaków,

−

scharakteryzować budowę, działanie, obsługę i regulację sadzarek do ziemniaków,

−

obsłużyć sadzarkę do ziemniaków,

−

wykonać konserwację sadzarek po zakończonej pracy,

−

wyjaśnić zasadę działania sadzarek do rozsad,

−

zastosować przepisy bhp podczas obsługi siewników i sadzarek,

−

określić znaczenie, rodzaje i zasady wykonywania zabiegów pielęgnacyjnych,

−

objaśnić budowę i działanie wybranych narzędzi do upraw międzyrzędowych,

−

wyjaśnić zasady agregatowania, regulacji i obsługi narzędzi do upraw międzyrzędowych,

−

obsłużyć narzędzia do upraw międzyrzędowych,

−

zinterpretować przepisy bezpiecznej obsługi agregatów do upraw międzyrzędowych,

−

wykonać konserwację narzędzi do upraw międzyrzędowych,

−

obliczyć wydajność eksploatacyjną maszyn do siewu i sadzenia,

−

zastosować przepisy bhp podczas obsługi narzędzi do upraw międzyrzędowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Rodzaje siewu. Klasyfikacja, budowa, obsługa i regulacje

siewników

4.1.1. Materiał nauczania

Rodzaje siewu

W zależności od roślin, istnieją różne rodzaje siewu. Przede wszystkim zależą one od

wymagań poszczególnych roślin, a także od zamierzonego sposobu ich pielęgnowania.
Istnieją następujące rodzaje siewu: rzutowy, rzędowy, pasmowy, taśmowy punktowy
i gniazdowy. Podczas siewu nasiona mogą zostać umieszczone na powierzchni roli (w siewie
powierzchniowym) lub w glebie, na określonej głębokości.

Rys. 1. Rozmieszczenie nasion w płaszczyźnie poziomej przy różnych metodach siewu: a) siew rzędowy:

1) wąskorzędowy, 2) szerokorzędowy, 3) pasowy, b) siew punktowy: 4) wąskorzędowy,
5) szerokorzędowy, 6) gniazdowy c) siew rzutowy: 7) rozmieszczenie rzeczywiste, 8) rozmieszczenie
teoretyczne, 9) rzędowo-rzutowy [6, s. 283]

Najbardziej rozpowszechniony jest siew rzędowy. W ten sposób wysiewa się: zboża,

rośliny  strączkowe,  pastewne  motylkowe  i  niemotylkowe,  a  także  większość  roślin
przemysłowych.  Również  w  sposób  rzędowy  uprawia  się  okopowe  rośliny  korzeniowe.
Podczas  siewu  rzędowego  nasiona  umieszcza  się  w  prostych,  równoległych  do  siebie
i oddalonych  w jednakowych odległościach rzędach, na określonej głębokości. Zmiana  ilości
roślin  na  jednostce  powierzchni  w  tego  rodzaju  siewie,  następuje  poprzez  zmianę  ich
zagęszczenia  w rzędzie.  Szerokość  międzyrzędzi  mieści  się  w  zakresie  od  0,08  do  0,80 m.
W uprawie zbóż stosuje się siew o rozstawie rzędów z zakresu od 0,13 do 0,20 m. W uprawie
roślin  okopowych,  w  celu  umożliwienia  upraw  międzyrzędowych  stosuje  się  rozstaw
szerokorzędowy.

Siew rzędowo-pasowy jest modyfikacją siewu rzędowego. Stosuje się wówczas

przemiennie dwie szerokości międzyrzędzi, dzięki czemu dwa lub trzy zbliżone do siebie
rzędy tworzą pas oddzielony od pozostałych szerokim międzyrzędziem. Taki sposób uprawy
umożliwia wykonywanie

mechanicznych zabiegów pielęgnacyjnych w szerokich

międzyrzędziach. Ten rodzaj uprawy stosuje się zamiast upraw szerokorzędowych tylko

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wtedy, gdy roślinom wystarczy uprawa pielęgnacyjna tylko z jednej strony i jednocześnie
mniejsza powierzchnia życiowa.

Siew punktowy polega na precyzyjnym rozmieszczeniu nasion w określonej rozstawie

i określonej  odległości  w  rzędach.  Stosuje  się  go  przy  uprawie  roślin  wymagających  dużej
przestrzeni  życiowej,  takich  jak  na  przykład  buraki  cukrowe.  Wysiewając  specjalnie
spreparowane  nasiona  buraków  cukrowych  (ziarna  otoczkowane),  unika  się  zabiegów
przecinki  i  przerywki  w  celu  uzyskania  właściwej  rozstawy.  Siew  punktowy  jest  również
często  praktykowany  przy  uprawie  kukurydzy  na  ziarno  lub  kiszonkę.  Ten  rodzaj  siewu
wymaga materiału siewnego o wysokiej wartości użytkowej.

Siew gniazdowy jest wariantem siewu punktowego. W tym przypadku w określonych

odstępach w rzędzie umieszcza się nie jedno, lecz dwa lub trzy nasiona. Ten rodzaj siewu
stosuje się w uprawie niektórych warzyw (dynia, ogórki).

Siew rzutowy, dawniej stosowany powszechnie, obecnie używa się jedynie na

niewielkich areałach.

Wymagania agrotechniczne stawiane siewnikom

Obok odpowiedniego przygotowania roli, siew jest podstawowym warunkiem

prawidłowego  wzrostu  i  rozwoju  uprawianych  roślin.  Jego  celem  jest  optymalne
rozmieszczenie  nasion  w glebie,  w  najkorzystniejszym  dla  danej  rośliny  terminie
agrotechnicznym.  Nasiona  powinny  być  rozmieszczone  równomiernie,  z  zachowaniem
odpowiednich  odległości  w rzędzie,  a  także  między  rzędami,  oraz  na  odpowiedniej
głębokości.  Równomierny  wysiew  nasion  na  całym  polu,  w efekcie  ułatwi  osiągnięcie
jednoczesnego  rozwoju  roślin,  co  z  kolei  pozwoli  na  skuteczne  przeprowadzanie
dodatkowych  zabiegów  agrotechnicznych.  Jest  to  również  warunek  jednoczesnego
osiągnięcia  pełnej  dojrzałości  przez  wszystkie  rośliny.  Spełnienie  tego  warunku  jest
szczególnie  istotne  podczas  zbioru  plonów.  Umieszczenie  nasion  podczas  siewu  na
odpowiedniej  głębokości,  nie  tylko  zapewni  im  dostarczanie  składników  pokarmowych
i wody, ale także zabezpieczy je przed wyjadaniem przez ptaki.

Wymagania agrotechniczne, jakie stawia się siewnikom, wynikają wprost ze

sformułowanych  wyżej  warunków,  jakim  powinien  odpowiadać  prawidłowy  siew.  Siewniki
rzędowe  i  ich  podzespoły  powinny  zapewnić siew  równomierny,  a  zespoły  wysiewające  nie
mogą  w żadnym  razie  podczas  tego  zabiegu  uszkadzać  nasion.  Jednocześnie  konstrukcja
zespołów  wysiewających  powinna  umożliwić  wysiew  nasion  o  różnej  wielkości.  Nasiona
powinny być umieszczane przez siewnik na jednakowej głębokości, odpowiedniej dla danego
rodzaju rośliny. Rzędy powinny zachowywać prostoliniowość i ustaloną wcześniej szerokość
międzyrzędzi. Konstrukcja siewnika powinna umożliwiać zmianę zarówno szerokości między
rzędami, gęstości wysiewanych nasion w rzędzie, jak i głębokości siewu. Ilość wysiewanych
nasion powinna  być  regulowana  łatwo, a ustalone  parametry  pracy  zespołów roboczych,  nie
mogą  podczas  siewu  ulegać  zmianie.  Warunek  ten  musi  być  spełniony  zarówno  przy
wstrząsach  siewnika,  występujących  podczas  przemieszczania  się  na  polu,  jak  i  przy  pracy
agregatu  na  zboczach.  Budowa  skrzyni  nasiennej powinna  umożliwiać  łatwe  jej  napełnianie
ziarnem. Opróżnianie skrzyni z nasion pozostałych po siewie również nie powinno nastręczać
trudności.

Łączne spełnienie, wyżej opisanych wymagań ma duży wpływ na jakość i ilość plonów,

gdyż przy  odpowiedniej  wilgotności  i  temperaturze  gleby, nasiona prawidłowo  zasiane  będą
kiełkować  i  wschodzić  jednocześnie.  Stopień  zagęszczenia  nasion  na  polu  powinien
odpowiadać  wymaganiom  prawidłowego  rozwoju  zasianych  roślin.  Siew  zbyt  rzadki
spowoduje brak optymalnego wykorzystania gleby i ułatwi rozwój chwastów, natomiast siew
zbyt gęsty, spowoduje słabą wegetację roślin i w efekcie również doprowadzi do strat.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Klasyfikacja siewników

Siewniki polowe ze względu na sposób pracy, można podzielić na dwie zasadnicze

grupy: siewniki rzutowe i siewniki rzędowe.

Rys. 2. Klasyfikacja siewników [opracowanie własne]

We współczesnym rolnictwie istotne znaczenie osiągnęły jedynie siewniki rzędowe. Wśród
tych maszyn wyróżnia się siewniki: uniwersalne, kombinowane i punktowe.

Rzędowe siewniki uniwersalne są wykorzystywane do siewu nasion zbóż, rzepaku,

a także  nasion  drobnych  (traw,  maku)  i  grubych  (motylkowych  grubonasiennych,  buraków
cukrowych  i  pastewnych  itp.).  Rzędowe  siewniki  punktowe  służą  do  precyzyjnego  siewu
spreparowanych  nasion  buraków  cukrowych  i  pastewnych,  a  także  do  siewu  grochu,
słonecznika  i  niektórych  warzyw.  Siewniki  kombinowane  służą  do  jednoczesnego  wysiewu
zbóż  lub  nasion  roślin  przemysłowych,  wspólnie  z  nawozami  mineralnymi.  Takie  siewniki
posiadają w tym celu obok skrzyni na nasiona, również skrzynię na nawóz mineralny.

Budowa siewników rzędowych

Uniwersalne, rzędowe siewniki zbożowe zbudowane są z następujących elementów:

skrzyni  nasiennej  z  mieszadłem,  znaczników,  zespołów  wysiewających,  przewodów
nasiennych,  redlic,  spulchniaczy  śladów  kół  ciągnika  i  zagarniaczy  ze  sprężystymi  pacami.
Siewniki  w  zależności  od  ich  wielkości  są  produkowane  jako  maszyny  zawieszane  lub
przyczepiane. Siewniki zawieszane agregatuje się z ciągnikiem przy pomocy trzypunktowego
układu  zawieszenia.  Podczas  pracy,  siewnik  opiera  się  na  dwóch  kołach  jezdnych.  Od  tych
kół są napędzane wszystkie ruchome zespoły robocze, w tym wałek wysiewający i mieszadło.
Prawidłowe prowadzenie siewnika po polu (bez omijaków) umożliwiają zamontowane na nim
znaczniki.  Właściwie  wyregulowane  znaczniki,  znacząc  bruzdę  na  powierzchni  pola
wytyczają  ślad  dla  przedniego  koła.  Tym  śladem  operator  będzie  prowadził  przednie  koło
ciągnika, po wykonaniu  nawrotu. Znaczniki są przestawiane ręcznie przy każdym  nawrocie.
W  siewnikach  o  większych  szerokościach  roboczych,  pracą  znaczników  steruje  się  przy

rzędowe

rzutowe

SIEWNIKI POLOWE

mechaniczne

pneumatyczne

kołeczkowe

roweczkowe

uniwersalne

punktowe

podciśnieniowe

nadciśnieniowe

kombinowane

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

pomocy hydrauliki zewnętrznej ciągnika. Specjalny mechanizm podczas opuszczania jednego
znacznika, powoduje w tym samym czasie unoszenie drugiego. Na czas transportu obydwa
znaczniki powinny być uniesione do góry i odpowiednio zabezpieczone przed opadnięciem.
Agregaty zaawansowane technologicznie podczas precyzyjnego prowadzenia maszyn po polu
korzystają z systemów jazdy równoległej wspieranej technologią GPS.

Rys. 3. Siewnik uniwersalny zawieszany S043: 1) skrzynia nasienna, 2) zespoły wysiewające, 3) przewody

nasienne, 4) redlice, 5) koła jezdne, 6) znaczniki [9, s. 97]

Skrzynia nasienna siewnika posiada zawiasowo umocowana pokrywę. Wewnątrz skrzyni

znajduje  się  pływak,  który  jest  połączony  ze  wskaźnikiem  umieszczonym  na  zewnątrz.  Po
napełnieniu  skrzyni  ziarnem,  pływak  powinien  znajdować  się  na  powierzchni  nasion.
W miarę  opróżniania  skrzyni  z  nasion,  wskaźnik  informuje  operatora  o  ilości  pozostałego
materiału  siewnego.  W  niektórych  siewnikach  w  tym  celu  montuje  się  w  skrzyniach
nasiennych  pojemnościowe  czujniki  elektryczne. W skrzyni  nasiennej  znajduje się  obrotowe
mieszadło,  którego  zadaniem  jest  równomierne  dostarczanie  ziarna  do  zespołów
wysiewających.

Rys. 4. Zespół wysiewający woreczkowy: a) gniazdo wysiewające, b) regulacja ilości wysiewu, 1) wałek

z roweczkami, 2) wałek gładki, 3) wał napędowy, 4) gniazdo zespołu wysiewającego, 5) przesuwka,
6) pierścień ustalający, 7) prowadnica, 8) dźwignia regulacji ilości wysiewu, 9) dźwignia regulacji
położenia den [5, s. 137]

Zespoły wysiewające są umieszczone tuż pod dnem skrzyni nasiennej. W siewnikach

uniwersalnych stosuje się dwa typy zespołów wysiewających: roweczkowy lub kołeczkowy.
Obecnie siewniki z zespołami roweczkowymi zostały zdecydowanie wyparte przez siewniki
z zespołami

kołeczkowymi.

Główna

różnica

między

zespołami

roweczkowymi

i kołeczkowymi  polega  na  sposobie  regulowania  ilości  wysiewanych  nasion.  W  zespołach
roweczkowych,  o  ilości  wysiewanych  nasion  decyduje  szerokość  czynna  wałeczka
z roweczkami.  Zmieniając  położenie  centralnej  dźwigni  regulacyjnej  8  (Rys.  4),  można
jednocześnie  zwiększać  (lub  zmniejszać)  szerokość  czynną  roweczków  we  wszystkich
zespołach  wysiewających.  Dzięki  temu  ilość  wysiewanych  nasion  w rzędach  ulega
odpowiednio zwiększeniu lub zmniejszeniu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W porównaniu z zespołami roweczkowymi, siewniki z kołeczkowymi zespołami

wysiewającymi,  umożliwiają  dokładniejszą  regulację  wysiewu.  Siewniki  te  poprzez
wyposażenie  ich  w wymienne  wałki  wysiewające,  posiadają  także  lepsze  rozwiązania
w dziedzinie  przystosowania  maszyn  do  wysiewu  nasion  drobnych,  średnich  lub  grubych
(Rys. 5 b,c,d).

Rys. 5. Przyrząd wysiewający kołeczkowy: a) kołeczkowy zespół wysiewający b) wałek kołeczkowy do

wysiewu nasion zbożowych, c) wymienny wałek zębaty do wysiewu nasion drobnych, c) wymienny
wałek łopatkowy do wysiewu nasion grubych, 1) skrzynia nasienna, 2) mieszadło, 3) wałek kołeczkowy
9wysiewający, 4) denko nastawialne, 5) sprężyna dociskająca denko, 6) śruba do regulacji położenia
denka (szczeliny roboczej) 7) zasuwka regulacyjna [5, s. 138]

Wymienne wałki wysiewające mogą być zaopatrzone w kołeczki (do siewu zbóż), ząbki

(do  siewu  nasion  drobnych)  lub  łopatki  (do  siewu  nasion  grubych).  Kołeczkowe  zespoły
wysiewające  są  umieszczone  na  wspólnym  wałku.  Zespoły  obracając  się  podczas  siewu,
wygarniają  ziarno  ze  skrzyni,  wprost  do  przewodów  nasiennych.  Zmieniając  prędkość
obrotową  wałka  wysiewającego  w  stosunku  do  prędkości  obrotowej  napędzającego  koła
jezdnego, mamy możliwość wpływu na zmianę ilości wysianego ziarna na polu.

Rys. 6. Elementy dwudzielnego kołeczkowego zespołu wysiewającego siewnika S043/3B „Poznaniak 6”:

1) kółko wysiewające do nasion drobnych (wąskie), 2) kółko wysiewające do nasion zbóż (szerokie),
3) zabierak, 4) podkładka specjalna, 5) popychacz, 7) wałek wysiewający [instrukcja obsługi siewnika
POLONEZ Rolmasz Kutno]

W nowszych konstrukcjach siewników, zamiast wymiennych zespołów wysiewających

stosowane  są  uniwersalne,  sprzęgnięte  ze  sobą  zespoły  kółek  wysiewających.  Są  one
zamontowane  na  wałku  wysiewającym  na  stałe.  Dzięki  takiemu  rozwiązaniu  eliminuje  się
pracochłonną  czynność  demontażu  całego  wałka  wysiewającego  i  wymiany  zespołów
wysiewających  do  siewu  odpowiedniego  rodzaju  nasion.  Znane  są  rozwiązania
z dwudzielnymi (Rys. 6) i trójdzielnymi kołeczkowymi zespołami wysiewającymi.

Przy wysiewie zbóż, obie części zespołu wysiewającego są ze sobą sprzęgnięte przy

pomocy zabieraka 3. W takim przypadku obracają się one wspólnie. Przy wysiewie nasion
drobnych obraca się tylko wałek wąski, natomiast wałek szerszy pozostaje w gnieździe

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wysiewającym unieruchomiony. Operacji sprzęgania lub rozłączania zespołu kołeczkowego
dwudzielnego dokonuje się specjalnym popychaczem 5, zmieniając położenie zabieraka.

Pod każdym zespołem wysiewającym jest umieszczone sprężynujące denko 3 (Rys. 7).

Denka są umocowane na wspólnym wałku. Taka konstrukcja pozwala w sposób jednoczesny
zmieniać  szczelinę  pomiędzy  zespołami  wysiewającymi,  a poszczególnymi  denkami.
W przypadku  wysiewu  nasion  drobnych  ustawia  się  szczelinę  wąską.  Przy  wysiewie  nasion
grubych należy ją zwiększyć. W przypadku dostania się do gniazda wysiewającego twardego
przedmiotu  o  dużych  wymiarach,  sprężynujące  denko  w  pewnym  stopniu  zabezpiecza
kołeczkowy zespół wysiewający przed zniszczeniem.

Rys. 7. Sprawdzenie den nastawnych: 1) wzornik, 2) śruba regulacyjna, 3) denko nastawne [instrukcja obsługi

siewnika POLONEZ Rolmasz Kutno]

W celu precyzyjnego ustawienia jednakowej szczeliny denek dla poszczególnych

zespołów  wysiewających,  należy  zastosować  specjalny  do  tego  celu  wzornik  (Rys.  7).
Wielkość  tej  szczeliny  ustala  się  osobno  dla  każdego  zespołu  wysiewającego  śrubą
regulacyjną 2.  W  siewniku  z  zespołami  kołeczkowymi  istnieje  dodatkowo  możliwość
regulowania  szczelin  dolotowych  do  poszczególnych  gniazd  wysiewających.  Dokonuje  się
tego specjalnymi zastawkami regulacyjnymi.

Napęd wałków wysiewających jest uzyskiwany od kół jezdnych, przez przekładnię

łańcuchową  i  skrzynkę  przekładniową.  W  ten  sposób  wysiew  nasion  jest  powiązany
bezpośrednio  z  ruchem  postępowym  agregatu  po  polu.  Istnieją  różne  mechanizmy  zmiany
prędkości  obrotowej  wałków  wysiewających.  Dawniej  do  tego  celu  używano  stopniowych
przekładni napędowych z kompletem kół zębatych (Rys. 8), (przekładnia Nortona).

Kombinacja wyboru współpracy różnych kół zębatych dawała w efekcie 18 lub 24

(w zależności od konstrukcji) przełożeń, uzyskiwanych przy pomocy dwóch dźwigni. Różne
ustawienia kół w łańcuchowej przekładni bocznej dodatkowo zwielokrotniało możliwość
uzyskiwania różnych prędkości obrotowych wałka wysiewającego do 54 lub 72 różnych
wartości.

Rys. 8. Wielostopniowa przekładnia Nortona do napędu kołeczkowych zespołów wysiewających [5, s.139]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Współcześnie produkowane siewniki wyposaża się w bezstopniowe przekładnie,

pozwalające w prosty sposób uzyskać prędkości obrotowe wałka wysiewającego w znacznie
większym zakresie. Niekiedy specjalna konstrukcja przekładni zabezpiecza przed
niepotrzebnym obracaniem się zespołów wysiewających, np. podczas przypadkowego
cofnięcia się siewnika.

Rys. 9. Układ napędowy siewnika z przekładnią bezstopniową: a) układ przeniesienia napędu od kół siewnika,

b) udowa przekładni 1) koło jezdne, 2) łańcuch, 3) wałek wejściowy, 4) mimośród, 5) dźwignia,
6) sprzęgło jednokierunkowe, 7) wałek wyjściowy skrzyni, 8) sprężyna, 9) prowadnica, 10) dźwignia
nastawcza ilości wysiewu, 11) łańcuch, 12) korba do ustalenia ilości wysiewu [9, s. 99]

Bywają również i takie konstrukcje siewników, w których wałki wysiewające napędzane

są silniczkami elektrycznymi.

Nasiona wygarniane przez zespoły kołeczkowe wpadają do przewodów nasiennych. Ich

zadaniem jest doprowadzenie nasion do redlic. Najpowszechniej stosuje się teleskopowe
przewody nasienne, których budowa umożliwia w razie potrzeby zmianę ich długości. Dolne
końce przewodów nasiennych przymocowane są do poszczególnych redlic.

Redlice są podzespołami siewnika, odpowiedzialnymi za wykonanie w glebie rowka,

w którym umieszczone będą nasiona. Redlice mogą być płozowe, radełkowe lub talerzowe.
Zmieniając siłę docisku redlic do powierzchni ziemi możemy zmienić głębokość siewu.

Rys. 10. Redlice siewnika: a) budowa redlicy płozowej, b) stopka zabezpieczająca, 1) redlica, dźwignia redlicy,

3) stopka zabezpieczająca, 4) przewód nasienny, 5) belka redliczna siewnika [9, s. 97]

W zależności od konstrukcji siewnika, można tego dokonać napinając sprężyny lub

zawieszając  na  dźwigni  2  (Rys.  10)  obciążniki.  Redlice  w  celu  zabezpieczenia  przed
przypadkowym  zapchaniem,  wyposażone  są  zamocowane  wahadłowo  stopki  3.  Redlice
mogłyby  się  zapchać  podczas  opuszczania  siewnika  w  położenie  robocze,  lub  podczas
przypadkowego  cofnięcia  się  agregatu.  Uniwersalne  siewniki  zawieszane  mają  szerokość
roboczą do 3 m.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Regulacje siewników rzędowych z kołeczkowymi zespołami wysiewającymi

Podstawową regulacją w siewnikach jest ustalenie ilości wysiewanych nasion na

jednostkę  powierzchni.  Wielkość  nastaw  będzie  się  zmieniać  w  zależności  od  rodzaju
wysiewanych  nasion.  Zawsze  przy  regulowaniu  ilości  wysiewu  należy:  ustalić  odpowiednią
prędkość  obrotową  wałków  wysiewających,  położenie  dźwigni  denek  oraz  położenie
zastawek  na  skrzyni  nasiennej.  Producenci  poszczególnych  siewników,  w instrukcjach
obsługi  swoich  maszyn  publikują  dokładne  wskazania  regulacyjne  dla  poszczególnych
rodzajów nasion. Są one umieszczone w tabeli wysiewu.

Poza ustaleniem ilości wysiewu, w siewnikach ustawia się odpowiedni rozstaw redlic.

Służy  do  tego  celu  specjalna  listwa  z  zaznaczonymi  różnymi  rozstawami.  Głębokość  siewu
w zależności  od  konstrukcji  siewnika,  można  ustalać  poprzez  mocowanie  na  dźwigniach
redlic obciążników, napinając sprężyny dociskające redlice do roli lub  zmieniając ten  nacisk
hydraulicznie.

Sprawdzenie ilości wysiewu

Ponieważ ziarno nawet tego samego gatunku nie jest jednakowe, co do jego wielkości

i ciężaru,  informacje  zawarte  przez  producentów  siewników  w  tabelach  wysiewu  należy
traktować  jako  dane  orientacyjne.  Aby  uzyskać  dokładną,  odpowiednią  dla  danego  gatunku
i odmiany  ilość  wysiewu  na  hektar,  należy  bezwzględnie  przeprowadzić  sprawdzenie
wstępnych  regulacji,  podczas  tzw.  próby  kręconej.  Do  tego  celu  niezbędny  jest:  siewnik,
waga,  instrukcja  obsługi  siewnika  oraz  ziarno,  które  mamy  zamiar  wysiewać.  Aby
przeprowadzić próbę kręconą, należy wykonać następujące czynności:

−

wstępnie wyregulować ilość wysiewu, zgodnie ze wskazaniami z tabeli wysiewu,

−

napełnić skrzynię ziarnem,

−

opuścić rynienki pomiarowe tak, by ziarno z zespołów wysiewających wpadało do nich,

−

założyć korbę na wałek skrzyni przekładniowej,

−

wysiewać nasiona do rynny, wykonując ściśle określoną ilość obrotów korbą,

−

zważyć wysiane nasiona,

−

porównać wyniki wysiewu rzeczywistego, ze wskazaniami z tabeli nastaw,

−

w przypadku wyniku nie spełniającego oczekiwania, przeprowadzić korektę nastaw,

−

próbę należy prowadzić do osiągnięcia pożądanych wyników,

−

po wykonaniu próby, należy przywrócić pierwotne położenie rynienek pomiarowych.
Jeżeli nie wiemy, ile razy należy obrócić korbą, aby wysiać ziarno na określonej

powierzchni, należy samodzielnie zmierzyć obwód koła jezdnego oraz szerokość roboczą
siewnika. Dysponując tymi wielkościami należy określić ilość obrotów koła siewnika w celu
wysiania ziarna na określonej powierzchni.

Regulacja i obliczanie długości znaczników

Znaczniki w siewniku rzędowym powinny być ustawione w ten sposób, aby odstęp

pomiędzy  sąsiednimi  pasami  siewnymi  przy  kolejnych  przejazdach  siewnika,  odpowiadał
szerokości  międzyrzędzia.  W  zależności  od typu  siewnika  sterowanie znacznikami  odbywać
się  ręcznie  przy  pomocy  linek,  lub  hydraulicznie  z  wykorzystaniem  hydrauliki  zewnętrznej
ciągnika.  Pasem  siewnym  nazywa  się  odległość  między  skrajnymi  redlicami.  Jest  on  równy
szerokości  roboczej  siewnika,  pomniejszonej  o  szerokość  jednego  międzyrzędzia.  Wysięg
znacznika lewego i prawego oblicza się według następujących wzorów:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

- t

Z = –––––– + d [m]

= S

– d [m]

= n ž d [m]

gdzie:
Z – długość wysięgu znacznika lewego lub prawego, [m],
S

– odległość między skrajnymi redlicami [m],

t – rozstaw kół przednich ciągnika [m],
d – szerokość międzyrzędzia [m],
S

– szerokość robocza siewnika [m],

n – ilość redlic używanych w czasie siewu.

Rys. 11. Wyznaczanie długości znaczników

[instrukcja obsługi siewnika POLONEZ Rolmasz Kutno]

Obsługa siewników rzędowych

W celu prawidłowego wykonania siewu należy przestrzegać następujących zasad:

−

sprawdzić, czy nie poluzowały się połączenia śrubowe,

−

nasmarować siewnik zgodnie z instrukcją,

−

sprawdzić stan opon, w razie potrzeby uzupełnić powietrze,

−

sprawdzić położenie den nastawnych,

−

sprawdzić napięcie łańcuchów w przekładniach,

−

sprawdzić, czy dopływ nasion do czynnych przyrządów wysiewających jest otwarty, a do
nieczynnych zamknięty,

−

sprawdzić, czy dźwignie ustawione są tak, jak ustalono podczas próby kręconej,

−

na uwrociach siewnik podnosić do góry,

−

w razie potrzeby uzupełniać zapas ziarna w skrzyni nasiennej,

−

nie przekraczać zalecanej maksymalnej prędkości roboczej,

−

po każdym uwrociu przerzucić znaczniki,

−

w celu zapobiegnięcia zapychania redlic, opuszczać siewnik jadąc agregatem do przodu,

−

w pierwszej kolejności należy obsiać pasy na uwrociach,

−

nie wolno cofać ciągnikiem z opuszczonym w położenie robocze siewnikiem.

Technologiczne ścieżki przejazdowe

Uzyskiwanie wysokich plonów jest uwarunkowane nie tylko dobrą jakością materiału

siewnego, odpowiednią  uprawą  pola  i  właściwą  techniką  siewu,  ale  także  agrotechnicznymi
zabiegami  pielęgnacyjnymi,  wykonywanymi  w  czasie  wegetacji  roślin.  Szczególnie  istotne
jest  pogłówne  nawożenie  rośli  (tzw.  dokarmianie)  i  ich  chemiczna  ochrona.  Zabiegi  te
powinno  się  wykonywać  od  fazy  strzelania  w  źdźbło,  do  kwitnienia  roślin.  W  tym  celu,
wskazane  jest  stosowanie  na  polu  ścieżek  technologicznych.  Ich  obecność  nie  tylko

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

umożliwia wykonanie dodatkowych zabiegów agrotechnicznych, ale także zapewnia ich dużą
dokładność.  Uniwersalne  siewniki  rzędowe  są  wyposażone  w  mechanizmy  umożliwiające
łatwe  zakładanie  ścieżek  technologicznych.  Przy  ich  ustalaniu,  należy  zawsze  wziąć  pod
uwagę szerokość  roboczą  siewnika  i  opryskiwacza.  W  siewniku  „Polonez 3ME”  sterowanie
elementami

odpowiedzialnymi

wysiew

nasion

podczas

wytyczania

ścieżek

technologicznych  odbywa  się  poprzez  układ  elektryczny.  Operator  poprzez  uruchamianie
elektrosiłownika  ma  możliwość włączania  i wyłączania odpowiednich kółek wysiewających.
Bywają  również  takie  siewniki,  w  których  sterowanie  mechanizmem  powstawania  ścieżek
technologicznych odbywa się automatycznie.

Inne konstrukcje uniwersalnych siewników zbożowych.

Szerokość robocza siewników przyczepianych może dochodzić do 4,5 m. W takim

przypadku z uwagi na tak dużą szerokość roboczą, transport siewnika na pole odbywa się
w ustawieniu wzdłużnym, przy wykorzystaniu dodatkowych kół transportowych (Rys.12).

Rys. 12. Siewnik przyczepiany S052: a) położenie robocze, b) położenie transportowe [9, s. 101]

Przestawienie w pozycję roboczą odbywa się przy pomocy hydrauliki zewnętrznej

ciągnika. Siewniki mogą być dodatkowo wyposażone w systemy informujące operatora
o nieprawidłowej pracy wałka wysiewającego, o ilości zboża w skrzyni nasiennej, a także
o wielkości obsianej powierzchni.

Siewniki o jeszcze większych szerokościach roboczych buduje się już jako maszyny

mechaniczno-pneumatyczne.  W  tym  przypadku  szerokość  robocza  dochodzi  do  6 m.
(Rys. 13).  Siewniki  zbudowane  są  ze  skrzyni  nasiennej  (ustawionej  wzdłuż  osi  ciągnika),
znaczników,  układu  jezdnego  napędzającego  kołeczkowe  zespoły  wysiewające,  redlic
przymocowanych  do  składanych  belek  polowych,  pneumatycznych  przewodów  nasiennych
i wentylatora.

Wentylator

wytwarza

podmuch

powietrza,

który

rozdzielony

poszczególnych przewodów pneumatycznych transportuje ziarno od zespołów wysiewających
do redlic.

Siewniki powyższe są także wyposażone w mechanizmy umożliwiające tworzenie

ścieżek  przejazdowych.  W  tym  celu  określone  redlice  są  okresowo  wyłączane  z  pracy.
Niektóre  firmy  produkują  siewniki  w  pełni  pneumatyczne.  W  tych  maszynach  strumień
powietrza  nie  tylko  służy  do  transportu  ziarna  w  przewodach  nasiennych,  ale  także  jest
odpowiedzialny za ich dawkowanie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Siewniki kombinowane są wyposażone w podwójną skrzynię: nasienną i nawozową. Przy

pomocy maszyn tego rodzaju, można wysiewać nasiona z równoczesnym siewem
granulowanych nawozów mineralnych. Można także przeprowadzić jednoczesny siew dwóch
rodzajów nasion, bez konieczności ich uprzedniego mieszania.

Rys. 13. Siewnik mechaniczno-pneumatyczny S061 [9, s. 104]

Niektórzy producenci oprócz samodzielnych maszyn, oferują także siewniki

przeznaczone do nabudowania na agregaty doprawiające pole. Przykładem takiej maszyny
może być siewnik S 103 Jest to siewnik mechaniczno-pneumatyczny nabudowany na bronę
wykorzystywany głównie w zestawie uprawowo – siewnym.

Sterowniki elektroniczne w siewnikach

Do obsługi zaawansowanych technologicznie siewników używa się wielofunkcyjnych

urządzeń  elektronicznych.  Umożliwiają  one  pełną  kontrolę  nad  przeprowadzanym  zabiegiem.
Operator  na  wyświetlaczu  otrzymuje  na  bieżąco  informacje  o  prędkości  roboczej  agregatu,
dawce  ziarna  na  hektar,  powierzchni  wysiewu  (zarówno  częściowej,  jak  i  całkowitej),  a także
o pracy  elementów  wysiewających.  Niekiedy  urządzenia  są  wyposażone  w  alarmy  wizualne
i dźwiękowe.  Dotyczyć  mogą  one  następujących  zdarzeń:  braku  ziarna  w  skrzyni  nasiennej,
początku  wyznaczania  ścieżek  technologicznych,  anomalii  prędkości  obrotowej  aparatów
wysiewających.

Posiadając siewnik wyposażony w sterownik elektroniczny, upraszcza się też przebieg próby

kręconej. Wystarczy wówczas wpisać do urządzenia wagę zebranego podczas próby kręconej
ziarna i żądaną dawkę wysiewu na hektar. Urządzenie w sposób automatyczny ustawi dźwignię
dawki  na  skali  przekładni  bezstopniowej  w  odpowiedniej  pozycji.  W  czasie  siewu,  w  celu
chwilowego  zwiększenia  gęstości  wysiewu  (np.  na  cięższych  glebach)  może  nastąpić
natychmiastowa  zmiana  dawki  o  10%.  Urządzenia  ułatwiają  także  wyłączanie  z  siewu
odpowiednich  gniazd  wysiewających  w  celu  prawidłowego  wyznaczania  ścieżek
technologicznych.  Dokonuje  się  to  na  podstawie  automatycznie  zliczanych  przejazdów,
w oparciu o informację hydraulicznego przerzucania znaczników.

Technologia GPS

We współczesnym rolnictwie coraz częściej korzysta się z zaawansowanych technologii

informatycznych  i  satelitarnych.  Między  innymi  powstają  systemy  wspomagania  jazdy
równoległej,  korzystające  z  sygnałów  wysyłanych  przez  satelity  (system  GreenStar  firmy
John  Deere,  FieldStar  firmy  AGCO,  Outback  frimy  Agrocom).  Są  one  wykorzystywane
w tzw,  precyzyjnym  rolnictwie.  W  przypadku  siewników,  dzięki  wykorzystaniu  tych
systemów  można  zrezygnować  z  używania  tradycyjnych  znaczników.  Mimo  tego  i  tak  pole
będzie  zasiane  bez  nakładających  się  przejazdów,  czy  omijaków.  Agregat  wyposażony
w system  jazdy  równoległej  może efektywnie pracować nawet w podczas  mgły  lub w  nocy.
W  celu  doprecyzowania  sygnałów  satelitarnych,  współpracują  z  nimi  specjalne  naziemne
anteny  dGPS,  które  przesyłają  sygnały  do  ciągnika.  Możliwa  jest  praca  w  systemie
półautomatycznym,  gdy  kierowca  musi  sam  dokonywać  korekty  jazdy,  lub  też  w  trybie
w pełni zautomatyzowanym (AutoTrac), kiedy ciągnik odnajduje właściwą drogę bez pomocy

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

operatora. Wówczas elektroniczny sterownik bezpośrednio steruje pracą układu
kierowniczego.

Praca na polu rozpoczyna się poprzez wytyczenie pierwszego toru jazdy. Na pole można

wjechać  w  dowolnym  miejscu.  Przed  rozpoczęciem  pracy  do  pamięci  komputera  należy
wprowadzić  szerokość  roboczą  agregatu.  Podczas  pierwszego  przejazdu  należy  wprowadzić
dwa wybrane punkty pokonywane na skraju pola, najpierw pkt A, a następnie po przejechaniu
całego  pola  pkt  B  (Rys.  13  a).  W  ten  sposób  zostaje  zapamiętana  linia  bazowa.  Każdy
następny  przejazd  będzie  przebiegał  równolegle  do  zapamiętanego  toru  jazdy.  Kolejne  linie
jazdy są pokazywana na ekranie monitora w ciągniku (Rys 13 b)

Rys. 14. System GreenStar firmy John Debre: a) wytyczenie pierwszego przejazdu między pkt A i B, b) monitor

GreenStar [katalog firmy John DEERE]

W przypadku jazdy po łuku, system automatycznie zapamiętuje 50 punktów w ciągu

minuty.  Odległość  między  pasami  będzie  zawsze  wielokrotnością  szerokości  roboczej
agregatu.  System  również  automatycznie  wytyczy  linię  rozpoczęcia  nawrotów.  Kąt  skrętu
podczas  nawrotów  także  będzie  dokładnie  określony.  Kiedy  AutoTrac  jest  włączony  układ
kierowniczy  agregatu  jest  sterowany  całkowicie  automatycznie,  bez  ingerencji  kierowcy.
Dokładność  wytyczenia  toru  jazdy  przy  kolejnych  przejazdach  wynosi  0,10  m.  W  praktyce
przy pewnej wprawie można osiągnąć jeszcze większą dokładność, bo aż do 0,05 m. Program
pozwala na utrzymanie dokładnego toru jazdy nawet podczas pracy w terenie pagórkowatym.

System można bezproblemowo montować na różnych maszynach. Z powodzeniem

wykorzystuje się go przy uprawie i doprawianiu pola, podczas siewu, nawożenia, przy
opryskach, czy kombajnowym zbiorze plonów.

Budowa, działanie, obsługa i regulacje siewników punktowych

Wymagania agrotechniczne, jakie stawia się siewnikom punktowym, są podobne do

wymagań  stawianych  siewnikom  uniwersalnym.  Dodatkowym  parametrem  w  przypadku
maszyn  do  siewu  precyzyjnego,  jest  konieczność uzyskania  jednakowych odległości  między
wysianymi  nasionami  w  rzędzie.  Siewniki  punktowe  stosuje  się  najczęściej  do  siewu
jednokiełkowych  nasion  buraków  cukrowych  oraz  kukurydzy.  Głębokość  siewu  nasion
buraków  cukrowych  powinna  wynosić  od  0,015  do  0,04  m,  natomiast  w  przypadku  nasion
kukurydzy od 0,05 do 0,08 m.

Siewniki punktowe składają się z ramy, zawieszanej na trzypunktowym układzie

zawieszenia ciągnika, do której są przymocowane poszczególne sekcje robocze. Każda
z sekcji posiada własny zbiornik na ziarno o pojemności od 8 do 16 dm

oraz zespół

wysiewający. Ponieważ elementy te znajdują się tuż nad redlicą, nie potrzebny jest w tym
przypadku przewód nasienny. Nasiona osuwając się w zbiorniku w kierunku dna, trafiają do

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

komórek  w  tarczy.  Komórki  te  znajdują  się  na  jej  obwodzie.  Wielkość  komórek  powinna
odpowiadać  wielkości  wysiewanych  nasion.  Obracająca  się  w  płaszczyźnie  pionowej  tarcza
przenosi  nasiona  i  wyrzuca  je  do  wykonanej  przez  redlicę  bruzdy.  W  przecięciu  tarczy
wysiewającej,  w  jej  dolnej  części  jest  umieszczony  wyrzutnik.  Zapewnia  on  opuszczenie
przez nasiona komórek w tarczy nawet wówczas, gdyby doszło do ich zaklinowania. Oprócz
tarczy  wysiewającej  i  zbiornika  w  skład  każdej  sekcji  roboczej  wchodzi  usuwający  większe
bryły ziemi zgarniak, redlica, rolka ugniatająca i kółko zagarniające.

Rys. 15. Siewnik punktowy mechaniczny S041: a) budowa sekcji roboczej, b) zasada działania zespołu

wysiewającego z tarczą komórkową, c) siewnik z nabudowanym opryskiwaczem pasowym
1) spychacz, 2) koło podporowe, 3) redlica, 4) tarcza komórkowa, 5) rolka odrzucająca, 6) zbiornik,
7) wyrzutnik, 8) rolka ugniatająca, 9) kółko zagarniające, 10) dysza opryskiwacza, 11) koła
podpierające zespół wysiewający, 12) przekładnie łańcuchowe, 13) rama główna siewnika, 14) cięgło
przerzutnika znaczników, 15) przerzutnik znaczników, 16) zbiornik opryskiwacza [9, s. 107]

Odstępy nasion w rzędzie zależą od ustawienia przekładni łańcuchowej i mogą być

zmieniane w  zakresie od 0,06 do 0,18 m.  W przypadku wysiewu  nasion kukurydzy, siewnik
powinien  umożliwić  regulowanie  odległości  w  rzędzie  w  jeszcze  większym  zakresie,
a mianowicie  od  0,08  do  0,40 m.  Napęd  na  zespoły  wysiewające  jest  przenoszony  od  kół
podporowych  siewnika,  przez  przekładnię  łańcuchową  i  koła  zębate,  na  tarczę  wysiewającą.
Dodatkowo  jest  także  napędzana  rolka  odrzucającą.  Jest  ona  usytuowana  w  zbiorniku,  a  jej
zadaniem  jest  współpraca  z  tarczą  wysiewającą.  Rolka  powinna  zagwarantować  obecność
tylko  jednego  nasionka  w  pojedynczej  komórce  tarczy.  Zmianę  prędkości  obrotowej  tarcz
wysiewających uzyskuje się poprzez wymienne koła łańcuchowe.

Niekiedy na siewniki punktowe bywają nabudowywane opryskiwacze. Służą one do

wykonania  w  czasie  siewu  jednoczesnego  pasowego  oprysku.  Bywają  również  siewniki
precyzyjne  wyposażone  w  dodatkowe  zbiorniki  do  wysiewu  nawozu  sztucznego.  Nawóz
wysiany w pobliżu nasion stanowi tzw. nawożenie startowe. Zastosowanie wymiennych tarcz
wysiewających  zwiększa  możliwość  wysiewu  nasion  innych  roślin  np.  słonecznika  lub
niektórych  warzyw.  Minimalna  szerokość  międzyrzędzi  w siewnikach  punktowych  wynosi
około 0,30 m. Poprzez przesuwanie, a nawet zdejmowanie w razie potrzeby niektórych sekcji,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

szerokość  ta  może  zostać  zwiększona  do  1,20 m.  Oprócz  wyżej  opisanego  przyrządu
wysiewającego z pionową tarczą, istnieją również inne rozwiązania  służące do precyzyjnego
wysiewu  nasion.  Są  to  m.in.  zespoły  chwytakowe,  z taśmą  perforowaną,  czerpakowe
z ukośnie lub poziomo usytuowaną tarczą wysiewającą.

Siewniki punktowe z pneumatycznymi zespołami wysiewającymi różnią się zasadą pracy

od siewników z mechanicznymi zespołami. Posiadają one również tarczę z komórkami, ale do
otworków  nasiona  przysysają  się  pod  wpływem  podciśnienia  wytworzonego  przez
wentylator.  Specjalne  zgarniacze  nie  pozwalają  na  to,  by  do  jednego  otworu  przyssało  się
więcej niż jedno nasionko. Przyssane nasiona są przenoszone do miejsca, w którym komórki
tarczy  łączą  się  z  ciśnieniem  atmosferycznym.  Tam  następuje  odpadnięcie  pod  własnym
ciężarem  nasion  od  tarczy.  Wpadają  one  na  dno  bruzdy  wykonanej  przez  redlicę.  Gęstość
wysiewu,  czyli  zmianę  odległości  nasion  w  rzędzie  reguluje  się  zmieniając  przełożenie
przekładni  zmieniającej  prędkość  obrotową  tarcz  wysiewających,  lub  stosując  tarcze  o  innej
liczbie otworów.

Oprócz siewników precyzyjnych podciśnieniowych, są również produkowane

nadciśnieniowe.  W  tym  przypadku  pojedyncze  nasiona  są  wdmuchiwane  do  wgłębień  na
obwodzie  tarczy  wysiewającej.  Nadmiar  nasion  zostaje  strumieniem  powietrza  odrzucony.
Pojedyncze nasiona są dociskane do swoich gniazd ciśnieniem powietrza. Po przesunięciu się
obwodu  tarczy  poza  komorę  nadciśnieniową,  przestaje  działać  siła  wciskająca  nasiona  do
tarczy.  Pod  wpływem  własnego  ciężaru  wpadają  one  do  uformowanej  redliny.  Gęstość
wysiewu reguluje się podobnie jak w siewnikach podciśnieniowych.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie są rodzaje siewu?
2.  Jakie wymagania agrotechniczne stawia się siewnikom uniwersalnym?
3.  Z jakich podzespołów jest zbudowany uniwersalny siewnik rzędowy?
4.  W jaki sposób reguluje się ilość siewu w siewnikach uniwersalnych?
5.  W jaki sposób zmienia się głębokość siewu w siewnikach rzędowych?
6.  Jak jest zbudowany siewnik rzędowy pneumatyczny?
7.  W jakim celu przeprowadza się próbę kręconą?
8.  Do czego służą siewniki punktowe?
9.  Z jakich podzespołów są zbudowane siewniki punktowe?
10. W jaki sposób zmienia się ilość wysiewu w siewnikach precyzyjnych?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Oblicz i wyreguluj długość znaczników zawieszanego siewnika uniwersalnego S 043

„Poznaniak 6”. Siew ma być wykonany 25 redlicami. Szerokość międzyrzędzi powinna
wynosić d=0,108 m. Rozstaw kół przednich ciągnika wynosi 1,35 m.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić zasady bezpiecznej pracy (patrz: rozdz. 4.2 poradnika dla ucznia),
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  wyregulować rozstaw międzyrzędzi,
4)  obliczyć na podstawie danych, według wzorów długość znaczników,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5)  wyregulować przy pomocy kluczy monterskich długości znaczników w siewniku,
6)  wyregulować długość linek w mechanizmie przerzutowym znaczników,
7)  sprawdzić poprawność wykonania ćwiczenia na polu, podczas próby siewu.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

ciągnik, łącznik górny, sworznie i zawleczki, siewnik uniwersalny S 043 „Poznaniak 6”,

−

instrukcje obsługi siewnika i ciągnika,

−

listwa do wyznaczania rozstawu redlic,

−

zestaw kluczy monterskich, taśma miernicza,

−

materiały piśmiennicze,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 2

Wyreguluj zespoły robocze siewnika zawieszanego S 043 „Poznaniak” zakładając, że

masz zasiać pszenicę w rozstawie międzyrzędzi 0,108 m w ilości 200 kg/ha. Przeprowadź
próbę kręconą.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić zasady bezpiecznej pracy (patrz: rozdz. 4.2 poradnika dla ucznia),
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  przeczytać sposób przeprowadzenia próby kręconej,
4)  wyregulować zespoły robocze korzystając z tabeli wysiewu dla siewnika „Poznaniak 6”,
5)  sprawdzić regulację poprzez wykonanie próby kręconej,
6)  sprawdzić praktycznie, czy regulacje są odpowiednie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

ciągnik, łącznik górny, sworznie i zawleczki, siewnik uniwersalny S 043 „Poznaniak 6”,

−

instrukcje obsługi siewnika i ciągnika,

−

zestaw kluczy monterskich i podstawowe narzędzia ślusarskie,

−

waga, ziarna pszenicy,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 3

Wykonaj obsługę techniczną siewnika punktowego. Przygotuj go do pracy. Należy

wysiać otoczkowane nasiona buraków cukrowych w odstępach w rzędzie co 0,09 m, na
głębokość 0,03 m, rozstaw rzędów 0,45 m.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić zasady bezpiecznej pracy (patrz: rozdz. 4.2 poradnika dla ucznia),
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  nasmarować wszystkie punkty smarne, zgodnie z zaleceniami producenta,
4)  sprawdzić napięcie łańcuchów w przekładniach łańcuchowych,
5)  sprawdzić połączenia gwintowe,
6)  sprawdzić stan kół jezdnych siewnika punktowego,
7)  dobrać odpowiednie koła łańcuchowe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

ciągnik, łącznik górny, sworznie i zawleczki, siewnik punktowy,

−

instrukcje obsługi: ciągnika i siewnika,

−

zestaw kluczy monterskich, podstawowe narzędzia ślusarskie, smarownica,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określić różne rodzaje siewu?



2) określić wymagania agrotechniczne stawiane siewnikom?



3) nazwać podzespoły siewnika uniwersalnego i punktowego?



4) określić różnicę między zespołami roweczkowymi i kołeczkowymi?



5) wyregulować elementy siewnika, od których zależy ilość wysiewu?



6) przeprowadzić próbę kręconą?



7) obliczyć długość znaczników?



8) wymienić podzespoły rzędowego siewnika punktowego?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

do bulw

do rozsad

SADZARKI

automatyczne

półautomatyczne

tarczowe (z chwytakami)

przenośnikowe (z czerpakami)

4.2. Klasyfikacja budowa, obsługa i regulacje sadzarek

4.2.1. Materiał nauczania

Wymagania agrotechniczne sadzarek

Bulwy ziemniaczane (lub sadzonki) powinny być rozmieszczane w równoległych

rzędach, w jednakowych odległościach w rzędzie. Konstrukcja sadzarki powinna umożliwiać
zmianę gęstości sadzenia w rzędzie w zakresie od 0,18 do 0,42 m, a także zmianę głębokości
sadzenia  do  0,08 m.  Zespoły  wysadzające  nie  mogą  uszkadzać  bulw  (lub  sadzonek),  gdyż
wiązałoby się to ze znacznym obniżeniem plonów. Ziemniaki po wysadzeniu powinny zostać
przykryte  glebą.  Wysokość  i  kształt  uzyskiwanej  redliny  również  powinna  podlegać
regulowaniu.  Z uwagi  na  konieczność  stosowania  przy  pielęgnacji  roślin  wysadzanych
w rzędach  kolejnych  maszyn,  rozstaw  uzyskiwanych  rzędów  musi  być  zunifikowany
i dostosowany  do  innych  maszyn  służących  do  upraw  międzyrzędowych  i  do  zbioru.
Zalecany  znormalizowany  rozstaw  wynosi  0,75 m.  Dopuszczalne  są  również  rozstawy
0,625 m  oraz  0,675 m.  Sadzeniaki  przygotowane  do  sadzenia  powinny  być  posortowane  na
grupy, według wielkości bulw.

Klasyfikacja sadzarek

Generalnie ciągnikowe sadzarki dzieli się na maszyny przeznaczone do sadzenia bulw

ziemniaków, lub do sadzenia wcześniej przygotowanych rozsad roślin. W zależności od
przyjętej technologii pracy, sadzarki do bulw mogą być automatyczne lub półautomatyczne.

Rys. 16. Klasyfikacja sadzarek [opracowanie własne]

W sadzarkach automatycznych wszystkie czynności przy sadzeniu, wykonuje sam

traktorzysta,  bez  pomocy  obsługi.  W  sadzarkach  półautomatycznych,  oprócz  traktorzysty,
niezbędni  są  dodatkowi  pracownicy,  którzy  podkiełkowane  bulwy  ziemniaków  będą
umieszczać  w  zespołach  sadzących.  Polowe  sadzarki  do  rozsad  wykonuje  się  tylko  jako
półautomatyczne,  dwu-,  lub  czterosekcyjne  przeznaczone  do  pracy  z  obsługą.  Większość
obecnie produkowanych sadzarek to maszyny zawieszane, dwu- lub czterorzędowe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Budowa, działanie, regulacje i obsługa sadzarek do ziemniaków

Każda sadzarka składa się z następujących podzespołów: ramy z trzypunktowym

układem zawieszenia, zbiornika na sadzeniaki, zespołów sadzących, redlic do żłobienia bruzd
i zespołów obsypujących ziemniaki. Odpowiednie mechanizmy umożliwiają zmianę gęstości
sadzenia,  oraz  głębokości  i  szerokości  międzyrzędzi.  Zespoły  sadzące  otrzymują  napęd  od
toczącego się po powierzchni pola pojedynczego koła, lub w niektórych maszynach - zespołu
dwóch kół. Napęd pobierany od koła podporowego sadzarki gwarantuje, że odległość między
sadzeniakami w rzędzie nie będzie zależeć od prędkości ciągnika.
Automatyczne  sadzarki  tarczowe  posiadają  zespoły  wysadzające  rozmieszczone  na
pionowych,  obracających  się  w  czasie pracy  tarczach. Każdy  zespół  wysadzający  składa  się
z ruchomego  palca  z  dźwignią,  dociskanego  do  tarczy  sprężyną.  Ruchem  spłaszczonych
palców,  poprzez  dźwignie  sterują  krzywki.  Pozostają one  nieruchome względem  obracającej
się  tarczy.  Palec  zespołu  wysadzającego,  znajdując  się  w  dolnym  położeniu  tarczy  zostaje
przez  krzywkę  otwarty  i w ten  sposób  ziemniak  może  zostać  zaczerpnięty  ze  zbiornika.
W dalszej strefie, (w której krzywka już nie działa) sadzeniak dociśnięty palcem do tarczy jest
przenoszony  górą  tarczy.  W  dalszym  cyklu  pracy,  po  kolejnym  wymuszeniu  przez  krzywkę
odchylenia  palca  nad  wylotem  do  redlicy,  ziemniak  spada  do  wykonanej  wcześniej  redliny.
Dwie tarcze  z  chwytakami,  osadzone  są  na  wspólnej  osi.  Biorą one  napęd  od  pojedynczego
koła (w sadzarkach S 204) lub dwóch kół (S 204/A), poprzez przekładnię łańcuchową.

Rys. 17. Schemat działania sadzarki tarczowej do ziemniaków S204: a) schemat budowy, b) schemat tarczy

wysadzającej,  c,  d)  działanie  chwytaka  –  położenie  zamknięte  i  otwarte,  e)  zakresy  działania
chwytaków  1) chwytak,  2)  tarcza,  3)  koło  jezdne,  4)  zbiornik,  5)  dno  ruchome,  6)  redlica,
7)  obsypnik,  8) sprężyna, 9) palec chwytaka, 10) krzywka, 11) rama, 12) przekładnia łańcuchowa
[5, s. 163]

Pojedyncze koło napędowe w sadzarce S 204 na swoim obwodzie posiada krój.

Utrzymuje on prawidłową pozycję sadzarki, nawet podczas pracy na niewielkich zboczach.
Wówczas koło wraz z krojem zapobiega ściąganiu agregatu z właściwego toru jazdy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Dodatkowo  koła  sadzarek  są  zaopatrzone  w  ostrogi,  w  celu  uniemożliwienia  ich  poślizgu.
Przekładnia  łańcuchowa  posiada  wymienne  koła  łańcuchowe.  Wymieniając  je,  zmienia  się
prędkość obrotową tarcz w stosunku do prędkości obrotowej koła napędowego, co w efekcie
powoduje  zmianę  odstępu  wysadzanych  ziemniaków  w  rzędzie.  W  napędzie  zastosowano
również sprzęgło przeciążeniowe, które zabezpiecza mechanizm w wypadku przypadkowego
zablokowania tarcz.

Dno skrzyni na sadzeniaki, wykonując w pewnym zakresie wahadłowe ruchy, jest

wstrząsane mimośrodami. Dzięki temu ziemniaki zgromadzone w skrzyni są poruszane i nie
zawieszają się. W dolnej części zbiornika znajdują się zastawki, które umożliwiają
opróżnienie skrzyni z pozostałych po sadzeniu ziemniaków.

Redlice typu klinowego posiadają na swoich bokach długie boczne blachy. Zapobiegają

one  zasypaniu  redliny,  przed  umieszczeniem  w  niej  sadzeniaka.  Sadzeniaki  są  przykrywane
przez  obsypniki,  które  są  przymocowane  do  tylnej  części  sadzarki,  poprzez  równoległoboki
przegubowe.  Sposób  mocowania  redlic  i  obsypników  umożliwia  zmianę  ich  położenia  na
ramie  sadzarki,  w  zależności  od  stosowanej  głębokości  sadzenia  i  rozstawu  międzyrzędzi.
Niektórzy  producenci  w  miejsce  obsypników  montują  talerzowe  zagarniacze.  Sadzarki
tarczowe  są  produkowane  jako  dwu-  lub  czterorzędowe.  Sadzarki  tarczowe  mogą  być
wyposażone w elektryczne urządzenie sygnalizacyjne. Informuje ono operatora o tym, czy nie
występuje  poślizg  koła  napędowego,  a  także czy  chwytaki  nie  wykonują  jałowej  pracy,  tzn.
nie zaczerpują  ziemniaków.  Dzięki  tym  informacjom  traktorzysta  może  szybko zareagować,
co pozwala uniknąć powstawaniu na polu miejsc nie obsadzonych.
Automatyczne  sadzarki  przenośnikowe  są  zbudowane  z  podobnych  podzespołów,  co
automatyczne  sadzarki  tarczowe.  W  tym  przypadku  zespoły  wysadzające  są  zbudowane
z czerpaków,  mocowanych  na  taśmie  przenośnika.  Poruszające  się  do  góry  czerpaki,
wybierają  ze  znajdujących  się  w  zbiorniku  sadzeniaków  pojedyncze  sztuki.  Specjalne
mechanizmy zapobiegają przed zabraniem na czerpak więcej niż jednego ziemniaka.

Rys. 18. Sadzarka automatyczna przenośnikowa S 211, do wysadzania ziemniaków nie podkiełkowanych:

1) czerpak, 2) taśma, 3) zbiornik, 4) redlica, 5) obsypnik, 6) koło sadzarki, 7) ramka, 8) dźwignia
nastawcza gwiazdek wstrząsających, 9) śruby regulacyjne naciągu taśm wysadzających,
10) dźwignia regulacyjna przegród gumowych dozujących ziemniaki, 11) wspornik zawieszenia
maszyny [9, s. 115]

W górnym punkcie przenośnika, gdzie następuje zmiana kierunku jego ruchu, sadzeniaki

zsuwają się na sąsiedni czerpak. W tej pozycji są transportowane w dół maszyny, w kierunku

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

utworzonej przez redlice bruzdy. Z chwilą osiągnięcia przez czerpak dolnej pozycji, ziemniak
zostaje  rzucony  na  dno  bruzdy.  W  następnej  kolejności  sadzeniaki  zostają  przykryte  glebą
uformowaną  przez  obsypniki.  Regulację  gęstości  sadzenia  w  rzędzie  dokonuje  się  poprzez
zmianę  prędkości  przenośników  z  czerpakami.  W  tym  celu  wymienia  się  koła  łańcuchowe
w przekładni  napędzającej  przenośniki  od  kół  sadzarki.  Istnieją  również  takie  konstrukcje
sadzarek czerpakowych, których prędkość przenośników zmienia się poprzez zmianę średnicy
koła napędowego (sadzarki S 227). Taką regulację umożliwia specjalna, segmentowa budowa
kół  napędowych.  Jeszcze  inne  maszyny  (sadzarka  S 222)  posiada  zespół  przesuwnych  kół
regulacyjnych, który poprzez dobór odpowiednich kół łańcuchowych, pozwala łatwo zmienić
gęstość sadzenia.

Zmianę głębokości sadzenia uzyskuje się poprzez zmianę położenia redlic, względem

ramy.  Zmiana  szerokości  międzyrzędzi  jest  pracochłonna,  gdyż  wymaga  zmiany  położenia
całych zespołów wysadzających względem ramy maszyny.
Sadzarki półautomatyczne umożliwiają wysadzania ziemniaków podkiełkowanych. W tego
typu  sadzarkach  nie  ma  już  samoczynnych  zespołów  wysadzających,  gdyż  mogłyby  one
łatwo  uszkadzać  delikatne  kiełki  sadzeniaków.  Ziemniaki  ze  skrzynek  do  zespołu
wysadzającego  wkładają  pracownicy,  siedzący  na  siodełkach  sadzarki.  Liczba  pracowników
musi  odpowiadać  liczbie  sadzonych  rzędów.  Sadzarka  półautomatyczna  S 226  jest
zbudowana  z  ramy  z  trzypunktowym  układem  zawieszenia,  zbiornika  na  sadzeniaki  oraz
czterech sekcji wysadzających, przymocowanych do ramy. Każda sekcja wysadzająca posiada
redlicę,  dwa  zagarniaki,  zespół  wysadzający  i  siedzisko  dla  operatora.  Zespół  wysadzający
zbudowany  jest  z  obrotowej  tarczy,  którą  wyposażono w  sześć przegródek. Dna przegródek
stanowią  otwierane  klapki.  Prędkość  sadzenia wynosi  około  120 szt/min, co  daje  wydajność
0,2 ha/h.
Sadzarki do rozsad

Polowe sadzarki do rozsad znajdują zastosowanie przy sadzeniu rozsad niektórych

warzyw (np.: kapusty, pomidorów) uprawianych na dużych plantacjach.

Rys. 19. Sadzarka do rozsady z tarczami elastycznymi S 221: a) widok ogólny, b) schemat działania, 1) tarcze

elastyczne, 2) strefa docisku, 3) redlica, 4) kółko ugniatające, 5) siodełko, 6) skrzynki na rozsadę
[9, s. 119]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sadzarki do rozsad są maszynami półautomatycznymi. Oznacza to, że do obsługi

maszyny oprócz traktorzysty, niezbędni są jeszcze inni pracownicy. Każda sadzonka rozsady
musi być przez nich ręcznie umieszczana w zespole wysadzającym.

Konstrukcja sadzarek powinna umożliwiać wysadzanie rozsad przygotowanych zarówno

w doniczkach, jak i samych roślin. Warunkiem prawidłowej pracy maszyny jest odpowiednie
przygotowanie gleby. W sadzarkach do rozsad stosuje się różne rodzaje zespołów sadzących:
łańcuchowe,  cięgnowe  gąsienicowe,  gwiazdowe  i  tarczowe.  W  każdym  z  tych  urządzeń
pracownik  wkłada  roślinę  korzonkiem  skierowanym  do  góry.  Zespół  sadzący  transportuje
roślinę na dół i tam, wprowadza ją do wykonanej wcześniej bruzdy.
Najbardziej  rozpowszechnionymi  sadzarkami  do  rozsad  są  maszyny  z  zespołami
wysadzającymi składającymi się z dwóch elastycznych tarcz. Tarcze te są do siebie ustawione
pod  kątem.  Dzięki  temu  na  pewnej  części  obwodu  są  one  do  siebie  dociśnięte.  Sadzonka
wsunięta  między  tarcze,  do  bruzdy  zostaje  przeniesiona  pomiędzy  tymi  tarczami.  Sadzonka
po  zostawieniu  jej  w  redlinie  zostaje  przysypana  ziemią.  Następnie  kółka  ugniatające  lekko
ugniatają redlinę z wysadzoną rośliną. Skrzynki z rozsadami znajdują się na pomoście. Każdy
rząd jest obsługiwany osobno przez poszczególnych pracowników. Zastosowanie sygnalizacji
dźwiękowej pozwala na zachowanie jednakowych odstępów sadzonek w rzędzie.

Przepisy bhp podczas obsługi maszyn do siewu i sadzenia

Przed przystąpieniem do eksploatacji siewników i sadzarek, należy dokładnie poznać

zasady bezpiecznej obsługi tych maszyn. Zostały one określone w instrukcjach obsługi tych
maszyn. Podczas użytkowania należy ściśle je przestrzegać.

W celu zapewnienia równowagi agregatu, w którego skład wchodzi siewnik lub sadzarka,

nie  wolno  stosować  ciągników  mniejszej  klasy,  od  wskazanych  przez  producenta
użytkowanych  maszyn.  Dodatkowo  na  osi  przedniej  ciągnika  należy  stosować  obciążniki.
Zabrania  się  transportować  na  pole  siewnik  (lub  sadzarkę)  z  napełnionym  zbiornikiem.
Bezwzględnie  nie  wolno  przewozić  na  maszynach  ludzi.  Na  czas  transportu  znaczniki
siewnika  należy  podnieść  do  góry  i  zabezpieczyć  je,  przed  samoczynnym  opadnięciem.
Spulchniacze śladów kół ciągnika należy odwrócić ostrzem do góry. Nie wolno przekraczać
dopuszczalnej  prędkości  transportowej  i  roboczej.  Na  czas  transportu  po  drogach
publicznych, należy założyć przenośne urządzenia świetlne oraz trójkąt i tablice wyróżniające
pojazdy  wolno  się  poruszające.  Łańcuchy  dolnych  cięgien  ciągnika  powinny  być
maksymalnie skrócone.

Przed rozpoczęciem pracy należy sprawdzić prawidłowość działania poszczególnych

mechanizmów.  Zawsze  należy  zwracać  uwagę  na  dokładne  założenie  osłon  przekładni
bocznej i wszystkich elementów ruchomych. Regulowanie podzespołów oraz ich konserwacja
może się odbywać wyłącznie w podczas postoju, przy unieruchomionym silniku ciągnika oraz
przy  opuszczonej  i  wspartej  na  podłożu  maszynie.  Jeżeli  regulacji  lub  naprawy  dokonuje  się
na  zawieszonych  na  podnośniku  ciągnika  maszynach,  należy  wcześniej  odpowiednio
zabezpieczyć je przed opadnięciem i ewentualnym przygnieceniem osób naprawiających.

W czasie siewu nasionami zaprawionymi, należy bezwzględnie przestrzegać przepisów

bezpieczeństwa,  określonych  przez  producenta  środków  chemicznych.  Należy  używać
ochrony osobiste, odzież pyło- i wodoszczelną oraz środki ochrony dróg oddechowych. Nie
wolno przegarniać ręką nasion w zbiorniku siewnika. W czasie pracy  i przejazdów  jałowych
nie  wolno  dopuścić  do  przebywania  w  zasięgu  znaczników  postronnych  osób,  a  także
zwierząt. Nie wolno wykonywać siewu i sadzenia na polach o nachyleniu powyżej 8 stopni.
Podczas  pracy  na  pochyłościach,  nie  wolno  wyłączać  biegu  i  wyłączać  silnik  ciągnika.  Po
zakończeniu  siewu,  przed  odłączeniem  siewnika  od  ciągnika,  należy  bezwzględnie  redlice
podnieść  do  góry  Siewnik  lub  sadzarka  po  odłączeniu  od  ciągnika,  należy  ustawiać  na
powierzchni równej i twardej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przy obsłudze siewnika lub sadzarki może pracować tylko osoba dorosła i zdrowa.

Długotrwałą pracę należy dzielić przerwami na odpoczynek. Bezwzględnie nie wolno
podejmować pracy w stanie nietrzeźwym lub w stanie obniżonej sprawności psychofizycznej
organizmu. W przypadku wystąpienia podczas pracy dużego zapylenia, należy stosować
ochrony dróg oddechowych.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie wymagania agrotechniczne stawia się sadzarkom?
2.  Czym różnią się między sobą sadzarki tarczowe i przenośnikowe?
3.  Z jakich elementów składa się sadzarka tarczowa?
4.  W jaki sposób reguluje się gęstość sadzenia w sadzarkach tarczowych?
5.  Z jakich elementów składa się sadzarka przenośnikowa?
6.  Jakie regulacje dokonuje się w sadzarkach do sadzeniaków?
7.  Jaka jest zasada pracy sadzarek półautomatycznych?
8.  Jaka jest zasada pracy sadzarki do rozsad?
9.  Jakie regulacje dokonuje się w sadzarkach do rozsad?
10.  Jakie są zasady bezpiecznej obsługi i pracy siewnikami i sadzarkami?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przygotuj do pracy automatyczną, tarczową, dwurzędową sadzarkę do ziemniaków S 204.

Szerokość międzyrzędzi 0,675 m, odległość sadzeniaków w rzędzie 0,40 m, głębokość
sadzenia 0,10 m. Przeprowadź próbę pracy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić zasady bezpiecznej pracy,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  wyregulować rozstaw międzyrzędzi,
4)  wyregulować przy pomocy kluczy monterskich położenie redlic i obsypników,
5)  dobrać koła łańcuchowe,
6)  przeprowadzić obsługę codzienną agregatu,
7)  sprawdzić poprawność wykonania ćwiczenia na polu, podczas próby sadzenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

ciągnik, łącznik górny, sworznie i zawleczki,

−

automatyczna sadzarka tarczowa,

−

instrukcje obsługi sadzarki i ciągnika,

−

zestaw kluczy monterskich, podstawowe narzędzia ślusarskie, smarownica,

−

sadzeniaki, taśma miernicza,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 2

Przygotuj do pracy automatyczną, przenośnikową, dwurzędową sadzarkę do ziemniaków

S 227. Szerokość międzyrzędzi 0,675 m, odległość sadzeniaków w rzędzie 0,33 m, głębokość
sadzenia 0,08 m.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić zasady bezpiecznej pracy,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  wyregulować rozstaw międzyrzędzi,
4)  wyregulować przy pomocy kluczy monterskich położenie redlic i obsypników,
5)  dobrać prędkość obrotową przenośników z czerpakami,
6)  przeprowadzić obsługę codzienną agregatu,
7)  sprawdzić poprawność wykonania ćwiczenia na polu, podczas próby sadzenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

ciągnik, łącznik górny, sworznie i zawleczki,

−

automatyczna sadzarka przenośnikowa,

−

instrukcje obsługi sadzarki i ciągnika,

−

zestaw kluczy monterskich, smarownica,

−

taśma miernicza, sadzeniaki,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 3

Wykonaj obsługę techniczną sadzarki do rozsad. Przygotuj maszynę do pracy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić zasady bezpiecznej pracy,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  przeczytać fragment instrukcji dotyczący obsługi technicznej sadzarki,
4)  nasmarować wszystkie punkty smarne, zgodnie z zaleceniami producenta,
5)  sprawdzić napięcie łańcuchów w przekładniach łańcuchowych,
6)  sprawdzić połączenia gwintowe.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

ciągnik, sadzarka do rozsad,

−

łącznik górny, sworznie i zawleczki,

−

instrukcje obsługi sadzarki i ciągnika,

−

zestaw kluczy monterskich, smarownica,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określić wymagania agrotechniczne stawiane sadzarkom?



2) scharakteryzować rodzaje sadzarek do ziemniaków?



3) scharakteryzować budowę i działanie sadzarki tarczowej?



4) określić różnicę między sadzarką tarczową i przenośnikową?



5) wyregulować elementy sadzarki, od których zależy gęstość sadzenia?



6) zmienić szerokość sadzenia rzędów w sadzarce przenośnikowej?



7) wymienić podzespoły sadzarki do rozsad?



8) bezpiecznie obsługiwać siewniki i sadzarki?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Uprawy międzyrzędowe, budowa i regulacje pielników

i obsypników

4.3.1. Materiał nauczania

Cel i zadania wykonywanych upraw międzyrzędowych

Aby uzyskać jak najwyższe plony, nie wystarczy zasiać wysokiej wartości nasiona

i zapewnić  im  optymalne  siedlisko.  Wiele  uprawnych  rośli  wymaga  podczas  wegetacji
wykonania  szeregu  zabiegów  pielęgnacyjnych.  Przez  pielęgnację  rozumie  się  wykonanie
takich zabiegów, które wyeliminują, lub znacznie ograniczą niekorzystny wpływ szkodliwych
czynników na rosnące rośliny. Uprawy międzyrzędowe zalicza się do zadań pielęgnacyjnych.
Cel  i  sposób  wykonania  upraw  międzyrzędowych  zmienia się  z zależności  od  rodzaju  roślin
i panujących  warunków  glebowych.  Do  zadań  upraw  międzyrzędowych  zalicza  się  między
innymi:  niszczenie  wschodzących  chwastów,  spulchnianie  gleby,  niszczenie  zaskorupienia
roli, przerzedzenie roślin w rzędach, a także obsypywanie roślin ziemią.

Zaskorupiona i ubita gleba utrudnia rosnącym roślinom dostęp powietrza. Najczęściej

takie  warunki  nie  przeszkadzają  jednak  rozrastać  się  chwastom.  Przy  braku  interwencji
rolnika,  rosnące  chwasty  szybko  stają  się  groźnymi  konkurentami  roślin  uprawnych.
Zabierają  im  pokarm,  wodę  i  światło.  Mechaniczne  niszczenie  chwastów  narzędziami
ciągnikowymi  daje  dobry  rezultat  tylko  w  początkowej  fazie  ich  wzrostu,  gdy  system
korzeniowy  chwastów  nie  jest  jeszcze  zbytnio  wykształcony.  Kolejne  zadanie  upraw
międzyrzędowych  to  niszczenie  zaskorupiałej  powierzchni  pola.  Oprócz  niszczenia
wierzchniej skorupy, istnieje niekiedy potrzeba spulchnienia głębszych warstw roli.

Rys. 20. Schemat rozmieszczenia narzędzi roboczych: a – szerokość międzyrzędzi, b

, b

– szerokości robocze

noży pielących, c – pasy pokrycia noży, d – pas ochronny [5, s. 177]

W czasie uprawy międzyrzędowej muszą być zachowane odpowiedniej szerokości pasy

bezpieczeństwa (ochronne). Jest to odległość od krawędzi elementu roboczego narzędzia, do
osi rzędu roślin (Rys. 20). Szerokość pasa bezpieczeństwa powinna zapewnić bezpieczeństwo
uprawianym roślinom. Nie może być ona ani za duża, za mała. Minimalna szerokość pasa
bezpieczeństwa wynosi 0,08 m. Układy sterujące pielników powinny umożliwić poprzeczny
przesuw zespołów roboczych w zakresie 0,15 m na każdą stronę.

Wymagania agrotechniczne stawiane narzędziom do upraw międzyrzędowych to:

−

nieuszkadzanie roślin uprawnych podczas wykonywania zabiegu,

−

możliwość zmiany szerokości i głębokości pracy elementów roboczych,

−

utrzymywanie w czasie pracy zadanych parametrów,

−

dobre spulchnianie roli,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

skuteczne wycinanie chwastów,

−

łatwe sterowanie,

−

prosta obsługa i konserwacja.

Do pracochłonnych prac polowych zalicza się uprawa międzyrzędowa buraków

i ziemniaków. Pielenie buraków wykonuje się najczęściej kilkukrotnie, za każdym razem
zmieniając ustawienia parametrów elementów roboczych. Użycie do siewu nie
spreparowanych

nasion

buraków,

wymaga

dodatkowych

zabiegów

przecinki

i pojedynkowania. Uprawa ziemniaków również wymaga zabiegów pielęgnacyjnych. W tym
przypadku niekiedy należy przeprowadzić nawet kilkukrotne pielenie i formowanie redlin.

W celu ułatwienia prowadzenia upraw rzędowych, rozstawy kół ciągników

i odpowiadające  im  szerokości  międzyrzędzi  zostały  znormalizowane.  Przy  ustalaniu
szerokości  pasa  bezpieczeństwa  należy  wziąć  pod  uwagę  rozstaw  kół  ciągnika,  szerokość
opon,  a  także  odchyłki  roślin  od  teoretycznej  linii  rzędu  wynikające  z  niedokładności  pracy
siewnika,  oraz  niedokładności  pracy  pielnika.  Ponieważ  zmiana  rozstawu  kół  ciągnika  jest
czynnością  pracochłonną  (z  wyjątkiem  zaawansowanych  technologicznie  ciągników,
w których  dokonuje  się  tego  automatycznie  podczas  jazdy  agregatu),  należy  ustalać
znormalizowane szerokości międzyrzędzi, powiązane z typowymi rozstawami kół.

Rys. 21. Znormalizowane rozstawy kół ciągnika i odpowiadające im szerokości ważniejszych międzyrzędzi

[9, s. 124]

Do podstawowych zabiegów pielęgnacyjnych w uprawach rzędowych zalicza się pielenie

i formowanie redlin. W uprawach na powierzchniach płaskich używa się pielników, natomiast
do upraw redlinowych obsypników.

Budowa i regulacje pielników

Pielniki ciągnikowe są maszynami zawieszanymi na trzypunktowym układzie

zawieszenia ciągnika. Do ich obsługi oprócz traktorzysty niezbędny jest jeszcze jeden
pracownik. Jest on odpowiedzialny za właściwą pracę elementów roboczych pielnika. Siedząc
na specjalnym siodle, może on nimi kierować przy pomocy steru.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Produkowane są pielniki o różnych szerokościach roboczych: od dwu, do aż

dwunastorzędowych. Sterowanie pielnikami o szerokości roboczej 3 m (6-cio rzędowy P 430)
odbywa  się  przy  pomocy  mechanicznego  kierowania  sterem.  Przy  większych  szerokościach
roboczych  (6 m  P 434)  do  sterowania  elementów  roboczych  pielnika  używa  się  hydrauliki
zewnętrznej  ciągnika.  Ster  umożliwia  przesuwanie  ramy  narzędziowej  względem  ramy
głównej  w  kierunku  prostopadłym  do  kierunku  jazdy.  Szerokość  robocza  pielnika  powinna
być  taka  sama,  jak  szerokość  robocza  siewnika,  ponieważ  skrajne  międzyrzędzia  w  pasie
siewnym  mogą  niekiedy  różnić  się  szerokością  od  pozostałych.  Pielniki  wyposaża  się
niekiedy  w  elektryczną  sygnalizację  świetlną,  do  porozumiewania  się  między  operatorem
pielnika i kierowcą ciągnika.

Rys. 22. Pielnik ciągnikowy zawieszany P 434 w pozycji transportowej: 1) przodek, 2) trzypunktowy układ

zawieszenia,  3)  koła  podporowe,  4)  belka  narzędziowa,  5) równoległobok,  6)  siedzisko,  7)  układ
hydrauliczny,  8)  cięgno  belki  narzędziowej,  9)  układ  sygnalizacji  świetlnej,  10)  rama  przodka,
11)  mostek,  12)  łożyska  ślizgowe,  13)  jarzmo  mostka,  14)  jarzmo,  15)  naciąg  [instrukcja  obsługi
pielnika P434]

Głównymi elementami roboczymi pielników są noże kątowe o ostrzach wygiętych

w stosunku  do  trzonka  w  lewo  lub  prawo,  gęsiostopki  o  różnych  szerokościach  roboczych,
noże  dłutowe  i zęby  spulchniające.  Gęsiostopki  i  noże  kątowe  używa  się  do  podcinania
korzeni  chwastów,  a także  częściowo  do spulchniania gleby.  Wąskie  noże dłutowe  służą  do
głębokiego  spulchniania  roli  i  jej  przewietrzania. W  zależności  od  szerokości  międzyrzędzia
stosuje się różne układy elementów roboczych pielnika. Obowiązuje zasada, że noże kątowe
są  ostrzami  zawsze  skierowane  od  roślin.  Ustawia  się  je  jak  najbliżej  rzędu  roślin  w  ten
sposób,  by  podcinały  jak  najwięcej  chwastów,  nie  niszcząc  jednak  roślin  uprawnych.
Szerokości  noży  kątowych  dochodzą  do  0,20 m.  Gęsiostopki  zwykle  pracują  w  środku
międzyrzędzia. Są produkowane w różnych wielkościach, o szerokości roboczej  mieszczącej
się w zakresie od 0,6 do 0,26 m.

Ustawienie ostrzy elementów roboczych powinno zapewnić częściowe (ok. 0,04 m)

pokrywanie  się  śladów  tych  elementów,  w  celu  zagwarantowania  dokładnego  podcięcia
wszystkich  chwastów  rosnących  w  międzyrzędziu.  Właściwe  ustawienie  elementów
roboczych  ułatwia  szablon,  na  którym  zaznacza  się  rzędy  roślin  i  pasy  bezpieczeństwa.  Do
ustalenia  głębokości  pracy  można  użyć  klocków,  podkładanych  pod  koła  kopiujące.
Wysokość klocków powinna być nieco mniejsza od wymaganej głębokości pracy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 23. Różne układy elementów roboczych pielnika: a) trzy gęsiostopki, b) i c) dwa noże kątowe

i gęsiostopka, d) dwa noże kątowe [5, s. 179]

Do ramy pielnika w równoległobokach przegubowych przymocowane przy pomocy

jarzm  sekcje  robocze.  Równoległoboki  zapewniają  pracę  elementów  roboczych  w  jednej,
pionowej  płaszczyźnie,  nawet  przy  pokonywaniu  przez  agregat  nierówności  terenu.
Mocowanie poszczególnych sekcji wzdłuż ramy można zmieniać, wpływając w ten sposób na
szerokość  międzyrzędzia.  Oprócz  noży,  gęsiostopek  i  dłut,  w  skład  każdej  sekcji  wchodzi:
koło  kopiujące  do  ustalania  głębokości  pracy,  oraz  ugniatająco  kruszących  wałków
strunowych.

Zmniejszenie pasów bezpieczeństwa do minimum jest możliwe przy zastosowaniu

specjalnych tarcz lub osłon blaszanych, chroniących rośliny uprawne przed zasypaniem
i zniszczeniem.

Budowa i regulacje obsypników

Do pielęgnacji upraw redlinowych służą obsypniki. Ich zadaniem jest spulchnienie gleby,

zniszczenie chwastów i obsypanie roślin uprawianych w redlinach glebą. Dzięki temu rośliny
zawiązują więcej kłębów. Wysokość formowanych redlin zawiera się w zakresie od 0,18 do
0,25 m.

Rys. 24. Obsypnik P 431: 1) rama, 2) sekcje robocze, 3) koło podporowe [9, s. 133]

Ponieważ obsypniki nie stwarzają tak dużego zagrożenia dla uprawianych roślin, gdyż

nie  muszą  być  tak  precyzyjnie  prowadzone  wzdłuż  rzędów  jak  pielniki,  do  ich  obsługi
wystarcza  tylko  kierowca  ciągnika.  Obsypniki  budowane  są  jako  maszyny  zawieszane  na
trzypunktowym  układzie  zawieszenia  ciągnika.  Składają  się  z  ramy,  kół  podporowych,
korpusów  obsypników  i  kół  kopiujących.  Korpusy  obsypników,  podobnie  jak  to  jest

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

w przypadku  sekcji  roboczych  pielników,  mocowane  są  do  ramy  przy  pomocy
równoległoboków  przegubowych.  Sposób  mocowania  umożliwia  zmianę  ich  położenia
względem  ramy.  Za  obsypnikami  mocowane  są  sprężyste  pręty,  zwane  zgrzebłami
spulchniającymi. Rama jest podparta na kołach (lub kole) podporowym.

Nieco bardziej rozbudowanymi maszynami są obsypniki na których nabudowano

urządzenia do formowania kształtu redlin. Ponieważ charakter pracy pielników i obsypników
jest do siebie bardzo podobny, niektórzy z producentów oferują uniwersalne pielniko –
obsypniki, zwane niekiedy wielorakami. Muszą one być wyposażone w ster, niezbędny przy
wykorzystaniu maszyny w charakterze pielnika. Podczas pracy w uprawach redlinowych, ster
zostaje zablokowany.

Przepisy bhp przy obsłudze narzędzi do upraw międzyrzędowych

Pielnik lub obsypnik może obsługiwać wyłącznie osoba przeszkolona, która wcześniej

poznała  instrukcję  obsługi  narzędzia.  W  czasie  pracy  pielnikiem,  należy  szczególną  uwagę
zwracać na bezpieczeństwo pracownika obsługującego. Zabrania się przewożenia pracownika
na  siodełku,  podczas  przejazdów  transportowych.  Wykonując  nawroty  na  polu,  należy
pracownikowi umożliwić  bezpieczne zejście z siodełka. Po zakończeniu  nawrotu, pracownik
może  zająć  z  powrotem  swoje  miejsce. Naprawy  i regulacje  pielników  i  obsypników można
wykonywać  jedynie  po  opuszczeniu  narzędzia  na  podłoże  i  wyłączeniu  silnika  ciągnika.
W celu  uniknięcia  skaleczeń,  nie  wolno  chwytać  gołą  ręką  za  ostrza  elementów  roboczych.
W czasie  przejazdów  transportowych  nie  wolno  przekraczać  prędkości  20 km/godz.  Koniec
agregatu powinien być oznakowany trójkątem odblaskowym i tablicą ostrzegawczą. Po pracy
narzędzie należy pozostawić w miejscu, w którym nie stanie się przyczyną okaleczenia ludzi
lub zwierząt.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jaki jest cel wykonywania zabiegów w międzyrzędziach?
2.  Jakie wymagania agrotechniczne stawia się pielnikom i obsypnikom?
3.  Jakie są elementy budowy pielnika?
4.  Jakie regulacje wykonuje się w pielniku?
5.  Co to jest pas bezpieczeństwa?
6.  Do czego służy obsypnik?
7.  Jakie regulacje dokonuje się w obsypniku?
8.  Jakie znasz zasady bezpiecznej pracy pielnikami i obsypnikami?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przygotuj pielnik do wykonania zabiegu na plantacji buraków cukrowych. Rozstaw

rzędów  0,45 m,  rozstaw  kół  ciągnika  1,35 m,  szerokość  tylnej  opony  ciągnika  0,30 m,
szerokość  pasa  bezpieczeństwa  0,075 m.  Głębokość  pracy  0,05 m.  Wykonaj  rozmieszczenie
elementów  roboczych  na  pielniku  zgodnie  z  zadanymi  parametrami.  Wykonaj  próbę  pracy.
Sprawdź, czy zostaje zachowany pas bezpieczeństwa.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) określić zasady bezpiecznej pracy,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  przeczytać instrukcję wykonania ćwiczenia,
4)  posłużyć się instrukcją pielnika P 430,
5)  wykonać rozmieszczenie elementów roboczych na ramie pielnika,
6)  wykonać próbę pracy i ocenić jakość wykonanego zadania.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

ciągnik rolniczy, łącznik górny, sworznie i zawleczki, pielnik P 430,

−

zestaw kluczy monterskich i podstawowe narzędzia ślusarskie, taśma miernicza,

−

instrukcje obsługi: ciągnika i pielnika,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 2

Przygotuj obsypnik P 431 do zabiegu na plantacji ziemniaków. Rozstaw rzędów

ziemniaków 0,625 m, rozstaw kół ciągnika 1,35 m. Skrzydła odkładnic ustaw do wykonania
pierwszego obredlenia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić zasady bezpiecznej pracy,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  wykonać szkic rozmieszczenia sekcji roboczych obsypnika,
4)  dokonać ustawienia elementów roboczych obsypnika,
5)  wykonać próbę pracy,
6)  ocenić jakość swojej pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

ciągnik rolniczy, łącznik górny, sworznie i zawleczki, obsypnik P 431,

−

zestaw kluczy monterskich i podstawowe narzędzia ślusarskie, taśma miernicza,

−

instrukcje obsługi: ciągnika i obsypnika,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 3

Wykonaj obsługę techniczną obsypnika P 430. Zwróć szczególną uwagę na

przestrzeganie zasad bezpieczeństwa.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić zasady bezpiecznej pracy,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  przeprowadzić obsługę techniczną,
4)  ocenić jakość swojej pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

ciągnik rolniczy, łącznik górny, sworznie i zawleczki, obsypnik P 430,

−

zestaw kluczy monterskich i podstawowe narzędzia ślusarskie,

−

instrukcje obsługi: ciągnika i obsypnika P 430,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określić rodzaj i zasady wykonywania zabiegów pielęgnacyjnych?



2) scharakteryzować budowę i wykonać regulację pielnika?



3) wyjaśnić zasady agregatowania i obsługi pielników?



4) scharakteryzować budowę i wykonać regulacje obsypników?



5) obsłużyć narzędzia do upraw międzyrzędowych?



6) zinterpretować przepisy bezpiecznej obsługi narzędzi do upraw

międzyrzędowych?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Wydajność eksploatacyjna maszyn do siewu i sadzenia.

Konserwacja siewników, sadzarek, pielników i obsypników

4.4.1. Materiał nauczania

Obliczanie wydajności eksploatacyjnej narzędzi i maszyn uprawowych

Proces technologiczny siewu nasion obejmuje następujące zabiegi: dostarczenie ziarna na

pole,  napełnienie  siewników,  siew,  bronowanie  posiewne.  Nasiona  przed  siewem  powinny
być zaprawione. Na pole powinny być dostarczane w workach. Przykrywanie nasion odbywa
się  jednocześnie  z  siewem.  Jest  ono  zapewniane  przez  zagarniacze  wbudowane  w  siewniki.
Szerokość  uwroci  przy  siewie  wynosi  od  15  do  20 m.  Powinna  ona  wynosić  wielokrotność
szerokości  roboczej  siewnika.  W  przypadku  niektórych  roślin  (np.  buraków  cukrowych)
szerokość  uwroci  powinna  uwzględniać  zastosowanie  kolejnych  maszyn  w  procesie
technologicznym, takich jak pielniki czy kombajny do zbioru.

Obliczenie ilości nasion potrzebnych do wysiania można obliczyć uwzględniając

wielkość powierzchni obsiewanej przez jeden siewnik i stosowanej dawki nasion na hektar.
Przykładowe ilości wysiewu zamieszczono w tabeli poniżej.

Tabela 1. Ilość wysiewu nasion najczęściej uprawnych roślin [4, s. 130]

Przeznaczenie,

sposób siewu

Ilość wysiewu

Roślina

odmiana

kg/ha

na nasiona

180-250

Bobik

na zielonkę

200-300

siew rzędowy

25-30

Buraki cukrowe

siew punktowy

6-9

Buraki pastewne

18-25

Groch, peluszka

na ziarno

120-300

jary

120-160

Jęczmień

ozimy

100-160

Koniczyna

wsiewka

12-18

Kukurydza

na ziarno

50-75

Len

130-180

Lucerna

20-30

na nasiona

220-280

Łubin biały

na zielonkę

250-300

na nasiona

130-160

Łubin żółty

na zielonkę

200

Owies

120-180

Peluszka

na zielonkę

180-320

jara

160-200

Pszenica

ozima

120-250

Rzepak

ozimy

6-10

na nasiona

120-150

Wyka jara

na zielonkę

100-150

Ziemniaki

1800-2500

Żyto

100-180

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Podstawą oceny agregatu jest określenie jego wydajności. Wydajność teoretyczną określa

się iloczynem szerokości roboczej i prędkości przemieszczania się agregatu.

= 0,1 ž b ž V [ha/h]

gdzie:
W

– wydajność teoretyczna [ha/h],

b – szerokość robocza narzędzia lub maszyny [m],
V – prędkość roboczą agregatu [km/h].

W rzeczywistości agregat uzyskuje mniejszą wydajność, gdyż w czasie pracy występują

straty czasu roboczego. Straty mogą wynikać z przyczyn organizacyjnych (awaria, brak części
zamiennych,  brak  paliwa  itp.)  lub  z  przyczyn  meteorologicznych.  Oprócz  czasu
wykorzystanego  bezpośrednio  do  wykonania  zabiegu,  w  roboczym  czasie  zmiany  wyróżnia
się  czas  niezbędny  do  obsługi  technicznej,  na  wykonanie  regulacji,  usuwanie  usterek.
Przyjmuje  się,  że  wydajność  praktyczna  jest  pomniejszona  w  stosunku  do  wydajności
teoretycznej o współczynnik wydajności

wyd

ž W

[ha/h]

gdzie:
W

– wydajność praktyczna [ha/h],

wyd

– współczynnik wydajności,

– wydajność teoretyczna [ha/h].

Przyjmuje się dla przeciętnych warunków polowych wartości współczynnika

wyd

−

dla maszyn zawieszanych od 0,7 do 0,8,

−

dla maszyn przyczepianych od 0,5 do 0,6.

Całkowitą ilość ziarna jaką powinniśmy dostarczyć na pole obliczamy mnożąc przez siebie
pole powierzchni [ha] i ilość wysiewu [kg/ha]:

G = P

pow

ž q [kg]

gdzie:
G – potrzebna ilość nasion [kg],
P

pow

– pow. pola [ha],

q – ilość wysiewu [kg/ha].

Czas pracy agregatu wyrażony w godzinach można wyliczyć z zależności:

pow

rob

= –––––– [h]

gdzie:
t

rob

– czas pracy agregatu [h],

pow

– powierzchnia pola [ha],

– wydajność praktyczna [ha/h].

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ilość przejazdów siewnika pomiędzy jednym i drugim napełnieniem można obliczyć

z następującego wzoru:

10 000 ž Q ž

i = ––––––––––––––––

q ž b ž L

gdzie:
i – ilość przejazdów siewnika pomiędzy napełnieniem skrzyni,
Q – ładowność skrzyni nasiennej siewnika [kg],

– współczynnik wykorzystania pojemności skrzyni, (przyjmuje się wartości 0,8 - 0,9),

q – norma wysiewu [kg/ha],
b – szerokość robocza siewnika [m],
L – długość pola [m].

Zakładając parzystą ilość przejazdów, możemy wytyczyć lokalizacje punktów napełniania

siewnika tylko z jednej strony pola:

x = i ž b [m]

gdzie:
x – odległość pomiędzy punktami napełnienia skrzyni [m],
i – ilość przejazdów siewnika pomiędzy napełnieniem skrzyni,
s – szerokość robocza siewnika [m].

Rys. 25. Rozmieszczenie punktów uzupełnienia materiału siewnego A, B, C miejsca uzupełnienia materiału

siewnego [5, s. 158]

Obliczenia dotyczące sadzarek

Przebieg procesu technologicznego sadzenia roślin jest podobny do procesu

technologicznego  siewu  nasion.  Zasadniczą  różnicą  jest  konieczność  dostarczenia  na  pole
znacznie  większej  masy  sadzeniaków,  w  porównaniu  z  masą  materiału  siewnego.
Odpowiednio przygotowane sadzeniaki na pole można dostarczać luzem na przyczepach, lub
w  workach.  Na  polach  o  dużych  areałach  przyczepy  nie  rozładowuje  się,  lecz  rozstawia
w odpowiednich  miejscach  na  uwrociach.  Zasada  obliczania  miejsc  załadunku  sadzarek  jest
podobna  do  tej,  jaka  była  wykorzystana  w  przypadku  siewników.  Do  obliczenia  niezbędnej
ilości  sadzeniaków  na  jeden  objazd  agregatu  po  polu  można  się  posłużyć  następującym
wzorem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

10 000 ž q

sadz

= –––––––––––––––– [kg/ha]

m ž a

gdzie:
G

– ilość sadzeniaków na 1 ha powierzchni [kg/ha],

sadz

– przeciętna masa jednego sadzeniaka [kg],

m – szerokość międzyrzędzia [m],
a – odległość między sadzeniakami w rzędzie [m].

Ilość sadzeniaków potrzebnych do obsadzenia całego pola obliczamy ze wzoru:

całk

= P

pow

ž G

[kg]

gdzie:
G

całk =

ilość sadzeniaków [kg],

– ilość sadzeniaków na 1 ha powierzchni [kg/ha],

pow

– powierzchnia pola [ha].

Wydajność praktyczną i teoretyczną oblicza się podobnie jak w przypadku siewników. Tak
samo oblicza się również czas pracy agregatu.
Liczba przejazdów agregatu między kolejnymi napełnieniami zbiornika sadzarki wynosi:

1000 ž Q ž

i = –––––––––––––– [m]

q ž n ž b ž L

gdzie:
i – ilość przejazdów siewnika pomiędzy napełnieniem skrzyni,
Q – ładowność zbiornika sadzarki [kg],

– współczynnik wykorzystania pojemności zbiornika, (przyjmuje się wartości 0,8 - 0,9),

q – norma sadzenia [kg/ha],
b – szerokość robocza sadzarki [m],
L – długość pola [m],
n – liczba rzędów sadzarki.

Konserwacja siewników i sadzarek

Obsługa codzienna zarówno siewnika, jak i sadzarki polega na oczyszczeniu maszyn z brudu
i  kurzu.  Następnie  należy  sprawdzić,  czy  nie  poluzowały  się  połączenia  gwintowe,  w tym
śruby  mocujące obręcze do tarcz kół.  W razie potrzeby śruby  należy dokręcić.  W następnej
kolejności  należy  maszyny  nasmarować  zgodnie  z  planem  smarowania,  zamieszczonym
w instrukcjach  obsługi.  Jeżeli  siewnik  lub  sadzarka  posiada  układ  hydrauliczny,  należy
sprawdzić,  czy  nie  ma  on  przecieków  oleju.  W  siewniku  należy  dodatkowo  sprawdzić  stan
opon i w razie potrzeby uzupełnić powietrze.
Obsługa  sezonowa  polega  na  wykonaniu  wszystkich  czynności  obsługi  codziennej,
a ponadto w siewniku używając wzornika należy sprawdzić, i w razie potrzeby wyregulować
ustawienie den nastawnych. Należy sprawdzić ustawienie i działanie przerzutnika znaczników
i  mechanizmu  zastawek.  W  sadzarkach  sprawdzamy  stan  zespołów  sadzących.  Obsłudze
należy  również  poddać  układ  przeniesienia  napędu,  w  tym  stan  przekładni  łańcuchowych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

i jeżeli  są  -  zębatych.  Należy  sprawdzić  właściwe  ustawienie  regulacji  przekładni
stopniowych i porównać ze wskazaniami producenta.
Przechowywanie  maszyn  między  sezonami  należy  poprzedzić  czynnościami  związanymi
z obsługą  sezonową.  Ponad  to  należy  opróżnić  skrzynię  nasienną  lub  zbiornik  na  ziemniaki
z resztek materiału siewnego i sadzeniaków. W siewnikach w razie potrzeby należy oczyścić
aparaty  wysiewające  z  resztek  zaprawy.  Jeżeli  maszyny  są  wyposażone  w  siłowniki
hydrauliczne,  tłoczysko  cylindra  należy  pokryć  cienką  warstwą  smaru.  Należy  dokładnie
oczyścić  przewody  nasienne  i  aparaty  sadzące.  Elementy  blaszane,  na  których  lakier  został
uszkodzony  należy  pomalować.  Maszyny  należy  przechowywać  w suchym  miejscu.
Łańcuchy  napędowe  należy  wymontować,  przemyć  olejem  napędowym  i  zakonserwować.
Punkty  smarowania  starannie  napełnić  smarem.  Zauważone  usterki  i braki  usunąć.  Przy
przechowaniu w  miejscu  nie zadaszonym, że względu  na działanie opadów atmosferycznych
należy,  co  pewien  czas  uzupełniać  smar  na  elementach  podlegających  konserwacji.
Przechowywanie  powinno  odbywać  się  w  miejscu  niedostępnym  dla  osób  postronnych
i zwierząt domowych.

Konserwacja narzędzi do upraw międzyrzędowych

Każdorazowo przed wyjazdem w pole i po pracy należy sprawdzić stan ogólny narzędzia.

Poluzowane  połączenia  gwintowe  należy  dokręcić.  Zauważone  usterki  usunąć.  Po
zakończeniu  prac  pielęgnacyjnych  narzędzia  należy  dokładnie  oczyścić.  Łożyska  kół
podporowych,  przeguby  równoległoboków  i  czopy  łożyskowe  rur  ramy  pielnika  należy
nasmarować  smarem  stałym.  Należy  tego  dokonywać  nie  rzadziej  niż  raz  w  sezonie.  Przed
smarowaniem części należy rozmontować i przemyć w oleju napędowym lub w nafcie. Czopy
łożyskowe  należy  utrzymywać  w  czystości  i  chronić  przed  zanieczyszczeniem  gumowymi
osłonami. Po zakończeniu sezonu  narzędzie powinno być przechowywane pod zadaszeniem,
na podstawkach wykonanych z drewna, na twardym podłożu.

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jaka zasada obowiązuje przy ustaleniu szerokości uwrocia przy siewie i sadzeniu?
2.  Jak się oblicza wydajność siewu teoretyczną, a jak praktyczną?
3.  Jak oblicza się ilość materiału siewnego na powierzchnię pola?
4.  Jak oblicza się ilość sadzeniaków na powierzchnię pola?
5.  Jak przeprowadza się obsługę codzienną siewnika?
6.  W jaki sposób należy konserwować sadzarki i siewniki?
7.  Jak należy przygotować pielnik do przechowania między sezonami?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zaplanuj siew pszenicy (200 kg/ha) na polu o powierzchni 6 ha, o wymiarach

300 x 200 m, siewnikiem zawieszanym S 043 o szerokości roboczej 2,7 m zakładając,
że będzie poruszał się z prędkością roboczą 6 km/h. Ładowność skrzyni siewnika wynosi
200 kg. Przyjmij współczynnik wykorzystania wydajności

wyd

= 0,65. Siew ma się odbywać

wzdłuż dłuższego boku pola. Współczynnik wypełnienia skrzyni siewnika przyjmij

= 0,8

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2) obliczyć, teoretyczną i praktyczną wydajność agregatu, ilość ziarna do siewu, czas pracy

agregatu, liczbę przejść agregatu, między kolejnymi napełnieniami, odległość między
punktami napełnienia siewnika,

3) wykonać szkic pola, zaznaczyć na nim: ruchy siewnika, uwrocia, oraz punkty

uzupełnienia materiału siewnego.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały piśmiennicze,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 2

Zaplanuj pracę przy sadzeniu ziemniaków, dwurzędową sadzarką S 222 na polu

o powierzchni 3 ha (wymiary 150 x 200 m). Szerokość międzyrzędzi 0,675 m, odległość
między sadzeniakami 0,4 m. Prędkość robocza 4 km/h, szerokość robocza 1,25 m, ładowność
zbiornika sadzarki 400 kg. Przeciętna masa sadzeniaka wynosi 0,070 kg, współczynnik
napełnienia zbiornika

= 0,8, współczynnik wydajności

wyd

= 0,6.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  obliczyć teoretyczną i praktyczną wydajność agregatu,
3)  obliczyć  zapotrzebowanie  na  sadzeniaki,  czas  pracy  agregatu,  liczbę  przejść  agregatu,

między kolejnymi napełnieniami, odległość między punktami napełnienia sadzarki,

4) wykonać szkic pola, zaznaczyć na nim: ruch sadzarki, uwrocia, punkty uzupełnienia

sadzeniaków.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały piśmiennicze,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 3

Wykonaj posezonową konserwację siewnika.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić zasady bezpiecznej pracy,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  dobrać narzędzia i materiały konserwacyjne,
4)  przygotować siewnik do konserwacji,
5)  wykonać konserwację siewnika,
6)  ocenić swoją pracę.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

siewnik zawieszany,

−

zestaw kluczy monterskich i podstawowe narzędzia ślusarskie, myjka ciśnieniowa,

−

środki konserwujące, farba, itp.,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

instrukcja obsługi siewnika,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 4

Przygotuj sadzarkę do przechowania między sezonami roboczymi. Wykonaj

konserwację.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić zasady bezpiecznej pracy,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  dobrać narzędzia i materiały konserwacyjne,
4)  przeczytać fragment instrukcji dotyczący konserwacji sadzarki,
5)  wykonać wszystkie czynności zgodnie z zaleceniami producenta,
6)  sprawdzić stan techniczny maszyny,
7)  ocenić swoją pracę.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

ciągnik, łącznik górny, sworznie i zawleczki, sadzarka,

−

instrukcje obsługi sadzarki i ciągnika,

−

zestaw kluczy monterskich, smarownica,

−

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) obliczyć wydajność teoretyczną i praktyczną agregatu?



2) określić różnice między wydajnością teoretyczną i praktyczną?



3) obliczyć ilość ziarna potrzebną do obsiania danego pola?



4) obliczyć odległości między punktami napełnienia skrzyni siewnika?



5) obliczyć zapotrzebowanie na sadzeniaki dla danego pola?



6) przeprowadzić konserwację siewników i sadzarek?



7) przeprowadzić konserwację pielników i obsypników?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Test  zawiera  20  zadań.  Do  każdego  zadania  dołączone  są  4  możliwości  odpowiedzi.

Tylko jedna jest prawidłowa.

5. Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej rubryce

znak X. W przypadku pomyłki należy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie
ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową.

6. Zadania wymagają prostych obliczeń, które powinieneś wykonać przed wskazaniem

poprawnego wyniku.

7. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
8. Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóż jego rozwiązanie

na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

9. Na rozwiązanie testu masz 25 minut.

Powodzenia!

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Uniwersalne siewniki rzędowe

a) umieszczają nasiona w prostych, równoległych do siebie i oddalonych w jednakowych

odległościach rzędach, na określonej głębokości.

b) precyzyjnie rozmieszczają nasiona w określonej rozstawie i określonej odległości

w rzędach.

c) umieszczają po dwa lub trzy nasiona w określonych odstępach w rzędzie.
d) umieszczają nasiona w jednakowej odległości w rzędach i jednakowej odległości

między rzędami.

2. Równomierny wysiew nasion siewnikiem gwarantuje

a)  przypadkowe rozmieszczenie nasion w glebie.
b)  rozmieszczanie nasion na różnych głębokościach.
c)  dojrzewanie roślin w różnych terminach.
d)  jednoczesne osiągnięcie pełnej dojrzałości przez wszystkie rośliny.

3. Wymagania agrotechniczne, jakie stawia się siewnikom określają

a)  wymiary gabarytowe siewników.
b)  warunki, jakim muszą sprostać siewniki, aby zabieg siewu był prawidłowy.
c)  termin agrotechniczny wykonania siewu.
d)  wydajność siewników.

4. Jednoczesny siew nasion i nawozu granulowanego można dokonać

a)  odpowiednio przystosowanym siewnikiem rzędowym.
b)  siewnikiem punktowym.
c)  siewnikiem rzutowym.
d)  siewnikiem kombinowanym.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. Bezpośrednio pod dnem skrzyni nasiennej siewnika rzędowego znajduje się

a)  mieszadło.
b)  przyrząd wysiewający.
c)  przewód nasienny.
d)  redlica.

6. Próbę kręconą wykonuje się w celu

a)  sprawdzenia jakości materiału siewnego.
b)  sprawdzenia prawidłowości funkcjonowania siewnika.
c)  uzyskania dokładnej ilości wysiewu na hektar.
d)  sprawdzenia napędu przyrządów wysiewających.

7. Ustalenie ilości wysiewanych nasion w uniwersalnym siewniku rzędowym

z kołeczkowymi zespołami wysiewającymi polega na wyregulowaniu

a)  położenia dźwigni denek, długości znaczników, głębokości siewu.
b)  położenia  zastawek, dźwigni denek i długości znaczników.
c)  położenia  dźwigni  denek,  ustalenia  prędkości  obrotowej  wałka  wysiewającego

i długości znaczników.

d) położenia dźwigni denek, położenia zastawek, ustalenia prędkości obrotowej wałka

wysiewającego.

8. Siewnik przyczepiany S 052 jest wyposażony w systemy informujące operatora

a)  o nieprawidłowej pracy wałka wysiewającego.
b)  o ilości zboża w skrzyni nasiennej.
c)  o wielkości obsianej powierzchni.
d)  o  wielkości  obsianej  powierzchni,  o  wielkości  obsianej  powierzchni,  o  ilości  zboża

w skrzyni nasiennej i o nieprawidłowej pracy wałka wysiewającego.

9. Na rysunku obok, element nr 1 służy do

a)  wymiany przyrządu wysiewającego.
b)  udrażniania zespołów wysiewających.
c)  precyzyjnego wyregulowania szczeliny denka.
d)  demontażu wałka wysiewającego.

[instrukcja obsługi POLONEZ Rolmasz Kutno]

10. Odstępy nasion w siewniku punktowym zależą od

a)  prędkości obrotowej zespołów wysiewających.
b)  gęstości komórek w pionowej tarczy wysiewającej.
c)  prędkości jazdy agregatu.
d)  średnicy wymiennych kół podporowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

11. Ziemniaki podkiełkowane zaleca się sadzić

a)  wolno jadąc sadzarką automatyczną, chwytakową.
b)  wolno jadąc sadzarką automatyczną, czerpakową.
c)  sadzarką półautomatyczną.
d)  wyłącznie ręcznie.

12. Pracą palca zespołu wysadzającego w sadzarce chwytakowej steruje

a)  przekładnia łańcuchowa.
b)  przekładnia zębata.
c)  krzywka.
d)  mimośród.

13. Na rysunku przedstawiono

a)  fragment siewnika punktowego.
b)  sadzarkę półautomatyczną do ziemniaków.
c)  siewnik kombinowany.
d)  sadzarkę do rozsady.

[9, s.119]

14. Siewnik lub sadzarkę z napełnionym zbiornikiem transportować na pole

a)  kategorycznie nie wolno.
b)  można, pod warunkiem zachowania dużej ostrożności.
c)  można, po założeniu obciążników na przód ciągnika.
d)  można, ale tylko w workach.

15. Pas ochronny na rysunku oznaczono literą

a) a.
b) b

c) c.
d) d.

[5, s.177]

16. Do obsługi pielnika zawieszanego sześciorzędowego

a)  wystarczy jedna osoba.
b)  są niezbędne dwie osoby.
c)  wystarczy jedna osoba, pod warunkiem zablokowania steru.
d)  wystarczy jedna osoba, pod warunkiem dokładnego przeszkolenia.

17. Wydajność praktyczna, w stosunku do wydajności teoretycznej jest

a)  mniejsza.
b)  większa.
c)  wydajności te nie mają ze sobą nic wspólnego.
d)  istotna tylko w badaniach naukowych.

18. Całkowita ilość ziarna dostarczona na pole zależy od

a)  szerokości międzyrzędzi.
b)  jakości materiału siewnego.
c)  od odległości pola od gospodarstwa.
d)  powierzchni pola i ilości wysiewu w kg/ha.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

19. Ilość sadzeniaków potrzebnych do sadzenia zależy od

a)  prędkości jazdy, przeciętnej masy jednego ziemniaka.
b)  wielkości zbiornika, gęstości sadzenia.
c)  szerokości międzyrzędzi, odległości między sadzeniakami w rzędzie, przeciętnej masy

jednego ziemniaka.

d) gęstości sadzenia, prędkości poruszania się agregatu po polu.

20. Do obsługi codziennej siewnika należą następujące czynności

a) oczyszczenie maszyny, sprawdzenie połączeń gwintowych, smarowanie zgodne

z instrukcją, sprawdzenie stanu opon.

b) oczyszczenie maszyny, sprawdzenie połączeń gwintowych, malowanie ubytków

warstwy lakierniczej.

c) oczyszczenie maszyny, sprawdzenie połączeń gwintowych, indywidualne regulowanie

szczelin den.

d) oczyszczenie maszyny, sprawdzenie połączeń gwintowych, ustawienie głębokości

siewu, ustalenie ilości wysiewu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ...............................................................................

Eksploatacja

siewników

sadzarek

oraz

narzędzi

upraw

międzyrzędowych

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedzi

Punkty

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

1.  Buliński J., Miszczak M.: Podstawy mechanizacji rolnictwa. WSiP, Warszawa 1996
2.  Ciągniki i maszyny rolnicze 1995/96. Katalog PIMR, Poznań 1997
3.  Kuczewski  J.,  Waszkiewicz  Cz.:  Mechanizacja  rolnictwa.  Maszyny  i  urządzenia  do

produkcji roślinnej i zwierzęcej. SGGW, Warszawa 1997

4. Kuczewski J., Majewski Z.: Podstawy eksploatacji maszyn rolniczych. WSiP, Warszawa

1995

5.  Nowacki T.: Mechanizacja Rolnictwa. PWRiL, Warszawa 1983
6.  Praca zbiorowa: Ogólna uprawa roli i roślin. PWRiL, Warszawa 1996
7.  Waszkiewicz Cz.: Maszyny i urządzenia rolnicze. WSiP, Warszawa 1998
8.  Waszkiewicz  Cz.:  Maszyny  rolnicze.  Maszyny  i  urządzenia  do  produkcji  zwierzęcej

Cz. II. WSiP, Warszawa 1996

9. Waszkiewicz Cz., Kuczewski J.: Maszyny rolnicze. Maszyny i urządzenia do produkcji

roślinnej Cz. I. WSiP, Warszawa 2002