plik

foto

126

Technologia cyfrowa tylko pozornie uproœci³a fotografowa-

nie. Nadal do tworzenia piêknych zdjêæ potrzebny jest talent,
„dobre oko”, du¿o wolnego czasu i niema³e umiejêtnoœci
w wykorzystaniu komputera. Tak naprawdê, wcale nie jest ³a-
twiej, jest tylko inaczej. Twórczy mi³oœnik fotografii powinien
opanowaæ w stopniu bardzo dobrym obie techniki – tradycyj-
n¹ i cyfrow¹.

W poprzednim artykule z tego cyklu (f

4/2005) przed-

stawi³em mo¿liwoœci tkwi¹ce w ró¿nych metodach rejestracji
obrazu – tradycyjnej na b³onie œwiat³oczu³ej i cyfrowej na pó³-
przewodnikowej matrycy. Wspomnia³em równie¿ o tym, ¿e
mimo wszystko nadal pozostajê wierny obróbce ciemniowej,
traktuj¹c komputer jedynie jako szkicownik.

Niedawno jednak otrzyma³em propozycjê publicznej pre-

zentacji moich zdjêæ w presti¿owej galerii. Postawiono mi tyl-
ko jeden warunek – „trzeba przygotowaæ czterdzieœci zdjêæ,
mog¹ byæ to prace ju¿ wystawiane, otwarcie wystawy odbê-
dzie siê za dwa dni”. Stan¹³em przed problemem. Czas po-
trzebny na w³asnorêczne przygotowanie takiej liczby zdjêæ tra-
dycyjn¹ metod¹, na papierach srebrowych, by³ zdecydowanie
za krótki, a nie wypada³o odmówiæ organizatorowi. Musia³em
zdecydowaæ siê na technologiê cyfrow¹, czyli zlecenie wyko-
nania powiêkszeñ z plików. Mam taki zwyczaj, ¿e ka¿de nowe
zdjêcie (odbitkê lub negatyw), które zosta³o zakwalifikowane

przeze mnie do publicznej prezentacji, skanujê i archiwizujê
na p³ytach CD. Mog³em zatem siêgn¹æ do swojej „spi¿arni”
i pos³u¿yæ siê jednym z opisanych ni¿ej sposobów wykonania
zdjêæ na wystawê.

Wydruk atramentowy

Drukowanie fotografii przy u¿yciu drukarek atramentowych

i ploterów zdobywa coraz wiêksz¹ popularnoœæ. Podstawow¹
zalet¹ jest szybkoœæ otrzymania gotowego obrazu. Dostêpne
obecnie na rynku drukarki atramentowe s¹ w stanie drukowaæ
z rozdzielczoœci¹ ponad 5000 dpi, co zapewnia wierne odda-
nie najdrobniejszych szczegó³ów i ³agodnych przejœæ tonal-
nych. W praktyce wystarcza zupe³nie rozdzielczoœæ 1440 dpi.
Pewne problemy pojawiaj¹ siê jednak przy wykonywaniu fo-
tografii czarno-bia³ych. Otó¿ drukowanie tylko przy u¿yciu atra-
mentu czarnego sprawia, ¿e w efekcie mo¿emy otrzymaæ ob-
raz zbyt ciemny w cieniach, z wy¿artymi œwiat³ami, na którym
pó³tony tworzone s¹ jedynie poprzez ró¿ne rozmieszczenie na
obrazie czarnych punktów. Efekt daleko odbiega od wygl¹du
tradycyjnej odbitki sporz¹dzonej na papierze srebrowym.

Drukowanie czarno-bia³ego obrazu przy u¿yciu kolorowych

atramentów sprawia, ¿e mog¹ (choæ nie musz¹) pojawiæ siê
na nim niekorzystne dominanty barwne. Rozwi¹zaniem tego

FOTOGRAFIA CZARNO-BIA£A

Kiedy spytamy przygodnie napotkan¹ na ulicy osobê, z czym kojarzy siê jej fotografia czarno-bia³a, to z du¿ym
prawdopodobieñstwem us³yszymy, ¿e z ciemni¹, powiêkszalnikiem, kuwetami i chemi¹. Jednak w ostatnim
okresie wiele siê zmieni³o w fotografii – czarno-bia³e zdjêcia mo¿na tworzyæ bez wchodzenia do ciemni. Rolê po-
wiêkszalnika przejmuje komputer wyposa¿ony w odpowiednie oprogramowanie, a kuwety z chemi¹ zastêpuj¹
drukarki atramentowe lub printery cyfrowe.

Zdjêcie zeskanowane z ne-
gatywu Ilford FP4 Plus for-
matu 6 x 9 cm w skanerze
Nikon Super Coolscan
9000ED w trybie RGB 48
bitów. Z tego pliku wyko-
nano wszystkie obrazy do
porównania.

problemu jest zastosowanie specjalnych atramentów do foto-
grafii czarno-bia³ej produkowanych przez firmy Lyson, Perma-
Jet, HP, a ostatnio tak¿e przez Epsona. Najwiêkszym uzna-
niem wœród mi³oœników fotografii czarno-bia³ej ciesz¹ siê pro-
dukty dwóch pierwszych firm. Do druku u¿ywany jest zestaw
czterech (lub szeœciu, zale¿nie od modelu drukarki) atramen-
tów – jeden czarny i pozosta³e szare, zapewniaj¹cy doskona³e
odwzorowanie pe³nej skali pó³tonów.

z pliku

– ale jak?

Powiêkszenia wykonane na papierze barytowanym Ilford Multigrade IV FB.
Zdjêcie  górne  sporz¹dzono  metod¹  tradycyjn¹,  kopiuj¹c  optycznie  obraz
z negatywu  pod  powiêkszalnikiem.  Zdjêcie  dolne  powsta³o  nastêpuj¹co:
zeskanowano  negatyw,  wprowadzono  korekcjê  krzywych,  po  czym  na-
œwietlono ponownie plik na negatyw i skopiowano obraz optycznie pod po-
wiêkszalnikiem.

Metodê tê wykorzystujemy w przypadku, gdy obraz zmodyfikowany
cyfrowo chcemy przenieœæ na papier barytowy.
Czêsto zdarza siê, ¿e podczas wykonywania zdjêæ aparatem analogo-
wym w wyniku b³êdnego pomiaru ekspozycji otrzymamy niedoœwie-
tlony negatyw. Mo¿e on zawieraæ czytelne szczegó³y w cieniach ob-
razu,  jednak  posiada  zbyt  ma³¹  gêstoœæ,  aby  mo¿na  by³o  otrzymaæ
z niego powiêkszenie o zadowalaj¹cej jakoœci. W tym przypadku taki
negatyw skanujemy i wykorzystuj¹c modyfikacjê krzywych w progra-
mie graficznym rozjaœniamy w ten sposób partie cieni.
Podczas  wykonywania  prezentowanego  w tekœcie  zdjêcia  przy-
mkniêcie  przys³ony  o jedn¹  dzia³kê  wiêcej  spowodowa³oby,
¿e ponad po³owa szczegó³ów „utonê³aby” w czerniach.

Metoda kopiowania

„negatyw – skanowanie – plik – powiêkszalnik”

foto

128

Naœwietlanie papierów œwiat³oczu³ych

przy u¿yciu maszyn cyfrowych

Ten sposób znany jest wszystkim, którzy zamawiaj¹ od-

bitki w minilabach, choæ wiêkszoœæ klientów nie zdaje sobie
sprawy  z jego  istoty  i przebiegu.  W pierwszej  kolejnoœci
skanowany jest negatyw, a nastêpnie obraz jest naœwietla-
ny  z pliku  cyfrowego  na  papier  œwiat³oczu³y  w printerze.
Przy sporz¹dzaniu odbitek ze zdjêæ zapisanych przez aparat
cyfrowy na kartê pamiêci, lub zarchiwizowanych na p³ytach
CD,  stosowany  jest  oczywiœcie  tylko  drugi  etap  procesu.
Obraz  jest  naœwietlany  przez  specjalne  g³owice.  Z´ród³em
œwiat³a w takich g³owicach s¹ byæ diody LED lub lasery emi-
tuj¹ce œwiat³o w barwach RGB.

W minilabach optycznych starej generacji kopiowanie ne-

gatywów czarno-bia³ych sprawia³o powa¿ne problemy (kali-
bracja). W maszynach cyfrowych mo¿na wykonaæ odbitki
z negatywów czarno-bia³ych, kolorowych jak równie¿ diapo-
zytywów.

W zastosowaniach g³ównie profesjonalnych do naœwie-

tlania z cyfrowych plików na œwiat³oczu³y papier s³u¿¹ spe-
cjalistyczne urz¹dzenia, takie jak wielkoformatowa naœwie-
tlarka Durst Lambda L130, czy cyfrowy powiêkszalnik De
Vere 504 DS.

Porównanie czarno-bia³ych obrazów

z drukarki i naœwietlarki

Przed podjêciem decyzji, jakiej technologii cyfrowej u¿yjê

przy przygotowaniu zdjêæ na wystawê, zwróci³em siê do la-
boratoriów  dysponuj¹cych  odpowiednimi  urz¹dzeniami
z proœb¹ o wykonanie z wybranego przeze mnie z archiwum
cyfrowego  pliku  dwóch  czarno-bia³ych  obrazów  –  wydru-
ków lub zdjêæ na papierze. Plikiem wyjœciowym by³o zeska-
nowane  w trybie  RGB  zdjêcie  pochodz¹ce  z negatywu
Ilford  FP4  Plus.  Obraz  po  zeskanowaniu  posiada³  delikatny
fioletowo-czerwony odcieñ (efekt podobny do odbitki czar-
no-bia³ej  tonowanej  w tonerze  selenowym).  Jeden  obraz
mia³  byæ  wykonany  z zachowaniem  istniej¹cej  dominanty
barwnej, natomiast drugi – po korekcji do skali szaroœci. Nie
wprowadzano ¿adnej korekcji kontrastu. Uzyskane rezultaty
widaæ na prezentowanych zdjêciach.

Punktem odniesienia do oceny zdjêæ w skali szaroœci by-

³a  odbitka  wykonana  tradycyjn¹  metod¹  ciemniow¹  na  pa-
pierze  barytowanym  przy  u¿yciu  profesjonalnego  powiêk-
szalnika Durst. Chcia³em siê przekonaæ, w jakim stopniu od-
bitki  wykonane  alternatywnymi  metodami  bêd¹  odbiegaæ
swoim  wygl¹dem  od  przyjêtego  wzorca.  Ocenia³em  repro-
dukcjê  szczegó³ów  w œwiat³ach  i cieniach,  jak  równie¿  od-
wzorowanie skali tonalnej.

Wynik testu jest kwesti¹ subiektywnego odbioru, jednak

obrazy z pliku uzyskane cyfrowymi metodami wysz³y zaska-
kuj¹co pozytywnie. Dodam jeszcze, ¿e ewentualne drobne

Wydruki atramentowe wykonane przy u¿yciu atramentów do zdjêæ czarno-bia³ych Lyson Quad Black Neutral na ró¿nych rodzajach papierów. Producent atra-
mentów nie zaleca drukowania na papierach b³yszcz¹cych. W przypadku papieru b³yszcz¹cego widoczne jest fioletowe zabarwienie obrazu, choæ u¿yto atra-
mentów szarych i czarnego. Wykorzystano nastêpuj¹ce papiery (od lewej): Fomei Gloss, Hahnemulle Matt, Lyson Matt i MH1481 Matt.

Durst  Lambda  L130  to
urz¹dzenie  naœwietlaj¹-
ce  obrazy  na  noœniki
œwiat³oczu³e  refleksyj-
ne  –  tradycyjne  papiery
czarno-bia³e  lub  barw-
ne,  jak  i transparentne,
konfekcjonowane  w ro-
lach o szerokoœci od 20
do  50  cali.  Obraz  na-
œwietlany  jest  przy  u¿y-
ciu g³owicy laserowej RGB w rozdzielczoœci 200 i 400 dpi (ekwiwa-
lent wydruku o rozdzielczoœci 4000 dpi) z 36-bitow¹ g³êbi¹ barw. Na-
œwietlane  obrazy  mog¹  byæ  stworzone  przy  u¿yciu  programów  ta-
kich  jak  Quark  XPress,  Adobe  PageMaker,  Adobe  Photoshop,  Illu-
strator,  Macromedia  Freehand  itp.  Obs³ugiwane  formaty  plików  to
TIFF (RGB i skala szaroœci), PPM i JPEG, a tak¿e Post Script Level 3.
Naœwietlarka  Durst  Lambda  L130  sterowana  jest  przy  u¿yciu  kom-
putera Compaq XP 1000 Workstation. Oprogramowanie umo¿liwia
wprowadzanie korekcji naœwietlanych obrazów.

Naœwietlarka Durst Lambda L130

„wady” (najwiêcej problemów sprawia³a reprodukcja szcze-
gó³ów  w „œwiat³ach”)  cyfrowych  obrazów  mog³y  zostaæ
usuniête  poprzez  wprowadzenie  nieznacznej  korekcji  krzy-
wych  lub  kontrastu.  W takich  przypadkach  niezbêdna  jest
bezpoœrednia  wspó³praca  zamawiaj¹cego  z laborantem  wy-
konuj¹cym us³ugê.

Kilka s³ów na zakoñczenie

Mi³oœnicy fotografii czarno-bia³ej maj¹ wiele powodów do

radoœci.  Nie  s¹  ju¿  „skazani”  wy³¹cznie  na  pracê  w ciemni,
w szkodliwych oparach chemii. Zale¿nie od potrzeb mog¹ wy-
korzystywaæ  rozmaite  œrodki.  Posiadacze  drukarek  w warun-
kach  domowych  ³atwo  wykonaj¹  samodzielnie  wydruki  for-
matu  A4  lub  nawet  A3.  Gdy  zechc¹  przygotowaæ  wystawê
z³o¿on¹  z wielkoformatowych  fotografii,  skorzystaj¹  z oferty
licznych studiów DTP posiadaj¹cych plotery drukuj¹ce. Wiêk-

szoœæ laboratoriów fotograficznych jest w stanie wykonaæ od-
powiednio skalibrowane w skali szaroœci odbitki na papierach
œwiat³oczu³ych. Wreszcie, gdy zaistnieje potrzeba wykonania
powiêkszenia  na  papierze  barytowanym  do  celów  kolekcjo-
nerskich,  mog¹  to  zrobiæ  wyspecjalizowane  laboratoria  foto-
graficzne  (zamówienia  realizowane  s¹  równie¿  za  poœrednic-
twem  poczty).  Przedstawiona  oferta  jest  dostêpna  zarówno
dla  posiadaczy  tradycyjnych  aparatów  na  b³ony,  jak  równie¿
dla w³aœcicieli cyfrówek.

Ja nadal wykonujê czarno-bia³e odbitki samodzielnie na pa-

pierze  barytowanym.  Nale¿ê  do  tego  gatunku  ludzi,  którzy
uwa¿aj¹, ¿e sami zrobi¹ to najlepiej. Poza tym przyzwyczaje-
nie jest drug¹ natur¹ cz³owieka. Jednak zdjêcia na wystawê,
g³ównie  z powodu  ograniczonego  czasu  na  ich  przygotowa-
nie,  dostarczy³em  w postaci  wydruków  atramentowych.
I wszystkim siê podoba³y.

errtt U

Urrb

añ

ñs

kii

foto

130

Technologia druku atramentowego piezo zastosowana w drukarkach Epsona

umo¿liwia zainstalowanie systemów sta³ego zasilania w atrament. Zamiast kosztow-
nych i ma³o wydajnych zasobników „fabrycznych” proste urz¹dzenie z³o¿one z ela-
stycznych rurek dostarcza atrament z zewnêtrznych zbiorników bezpoœrednio do g³o-
wicy drukuj¹cej. Pozwala to na znaczne – oko³o dwudziestokrotne – zmniejszenie
kosztów u¿ywanego atramentu. Wyklucza równie¿ sytuacjê, gdy z powodu zu¿ycia
jednego tylko koloru konieczna jest wymiana ca³ego zasobnika trzy- lub piêciokoloro-
wego. Uzupe³nia siê tylko zu¿yty atrament. Informacje na temat drukarek i rodzajów
atramentów stosowanych w systemach sta³ego zasilania dostêpne s¹ na stronie in-
ternetowej firmy Gelex (www.gelex.pl).

QUAD BLACK

Zastosowanie standardowych kolorowych atramentów do wydruków czarno-bi-

a³ych nie pozwala na uzyskanie wiernego odwzorowania wszystkich tonów w skali
szaroœci. Umo¿liwia to proces Quad Black, w którym w miejsce normalnych kolorów
CMYK (cyan, magenta, ¿ó³ty, czarny) stosuje siê cztery (lub szeœæ, zale¿nie od rodza-
ju drukarki) odcieni czerni o ró¿nej intensywnoœci. Dostrajaj¹c krzyw¹ koloru przy po-
mocy oprogramowania graficznego (Photoshop) mo¿na otrzymaæ wydruki przypominaj¹ce rozpiêtoœci¹ tonaln¹ tradycyjne odbitki wykonane na fotogra-
ficznych papierach srebrowych. Atramenty Quad Black dostepne s¹ w trzech rodzajach, umo¿liwiaj¹cych wybór tonacji obrazu: Warm Tone (Ciep³y), Neu-
tral Tone (Neutralny), Cool Tone (Zimny). Wszystkie atramenty Quad Black charakteryzuj¹ siê du¿¹ trwa³oœci¹ kolorów w warunkach ekspozycji wewnêtrz-
nej. Testy niezale¿ne prowadzone przez firmê Wilhelm Imaging Research Inc. wskazuj¹, ¿e stosuj¹c odpowiednie kombinacje mediów mo¿na uzyskaæ
przewidywaln¹ trwa³oœæ wydruków w warunkach ekspozycji wewnêtrznej przekraczaj¹c¹ siedemdziesi¹t lat.

SMALL GAMUT

To zestaw atramentów umo¿liwiaj¹cy uzyskanie archiwalnych wydruków monochromatycznych na standardowej drukarce biurowej przy u¿yciu jed-

nego zestawu atramentów. Daje mo¿liwoœæ uzyskiwania praktycznie nieograniczonej skali tonacji jednobarwnych, wolnych od niepo¿¹danych defektów
kolorystycznych, psuj¹cych wydruki otrzymywane przy pomocy tradycyjnych zasobników kolorowych. Przy pomocy oprogramowania graficznego
(Photoshop) mo¿na tak dostosowaæ skalê koloru, aby uzyskaæ rozliczne efekty tonalne. Przeprowadzone testy wykaza³y przewidywaln¹ odpornoœæ na
blakniêcie – bez dostrzegalnej ró¿nicy – przez okres ponad stu lat.

System sta³ego zasilania w atrament w drukarkach Epsona

Wydruki atramentowe przy u¿yciu atramentów barwnych. U góry wydruki wykonane na ploterze wielkoformatowym Epson Stylus Photo 7600 z wykorzy-
staniem atramentów kolorowych Epson Ultrachrome, w rozdzielczoœci 1440 dpi, na papierze Ilford Smooth Glossy (z lewej bez korekcji, z prawej z korek-
cj¹ do skali szaroœci). U do³u wydruki wykonane na drukarce Epson Stylus Photo R-300 z wykorzystaniem atramentów kolorowych Van Son – Art Color
(Holandia), w rozdzielczoœci 1440 dpi, na papierze Lyson Matt (z lewej bez korekcji, z prawej z korekcj¹ do skali szaroœci).

foto

131

Dzziiê

êk

ujjê

ê n

sttê

êp

ujj¹

¹c

m ffiirrm

m zza

a w

pó

ó³³p

prra

cê

ê::

•

• L

orra

atto

orriiu

m F

otto

grra

affiiii P

Prro

offe

sjjo

alln

ejj „

„P

wiiê

êk

szze

niie

e”

”

zz £

£o

dzzii,, u

ull.. T

wiim

a 2

0 zza

a w

niie

e o

biitte

k n

a p

piie

errzze

arry

ytto

m,,

•

• L

orra

atto

orriiu

m F

otto

grra

affiiii P

Prro

offe

sjjo

alln

ejj „

„P

Prro

offiilla

b”

” zz W

arrs

szza

a--

y,, u

ull.. D

Dzziik

a 4

4,, zza

a w

niie

e o

biitte

k n

a n

aœ

œw

wiie

ettlla

arrc

e D

urrs

stt

a L

0,,

•

• L

orra

atto

orriiu

m „

„F

otto

o--£

£ê

êk

kii zz P

szzo

a,, u

ull.. P

szzo

a 5

5,,

zza

a w

niie

e o

biitte

k p

prrzzy

y u

u¿¿y

ciiu

u p

wiiê

êk

szza

alln

niik

a c

yffrro

e--

o D

e V

erre

e 5

4 D

S,,

•

• ffiirrm

miie

e D

Diig

giitta

all E

e zz W

arrs

szza

y,, u

ull.. S

olle

c 8

B,, C

C..H

H.. A

w.. A

5,, zza

a w

niie

e w

drru

kó

ów

w n

a p

pllo

otte

errzze

e E

n S

Stty

y--

llu

s P

otto

o 7

0,,

•

• ffiirrm

miie

e G

elle

x zz W

arrs

szza

y,, u

ull.. B

drry

só

ów

w 1

8,, zza

a w

niie

drru

kó

ów

w p

prrzzy

y u

u¿¿y

ciiu

u a

attrra

nttó

ów

w V

n ii L

n Q

Blla

k..

De Vere 504 DS to powiêkszalnik cyfrowy, który zosta³ zbudowany

na bazie analogowego De Vere 504 – zmieniona zosta³a tylko kolumna,
która jest obecnie d³u¿sza, co pozwala na wykonywanie wiêkszych od-
bitek. W pierwszych modelach Ÿród³em œwiat³a by³a ¿arówka halogeno-
wa wykorzystywana w printerach lub minilabach, obecnie powiêkszal-
niki s¹ oferowane z g³owic¹ z diodami LED. Zalet¹ takiego rozwi¹zania
jest wiêksza stabilnoœæ emitowanego œwiat³a i – co równie¿ wa¿ne –
brak koniecznoœci czêstej wymiany Ÿród³a œwiat³a.

Panel naœwietlaj¹cy ma rozdzielczoœæ prawie 8 milionów pikseli,

co pozwala na wykonywanie powiêkszeñ do formatu 50 x 75 cm.
Minimalnym formatem jest popularna pocztówka. W powiêkszalni-
ku zosta³ zastosowany opatentowany system po³¹czenia panelu na-
œwietlaj¹cego z obiektywem firmy Rodenstock 60 mm. Wymiana
obiektywu w powiêkszalniku jest bardzo prosta, mo¿na wiêc wyko-
rzystaæ obiektywy z wersji analogowych.

Powiêkszalnik De Vere 504 DS wyposa¿ony jest w komputer z za-

instalowanym  programem  wewnêtrznym  DS  oraz  Photoshop
w wersji 7.0 lub CS. Do naœwietlania mo¿na wykorzystaæ pliki typy
JPEG, TIFF lub BMP. Ist-
nieje  mo¿liwoœæ  pod³¹-
czenia  rolkaset  i progra-
mowania  iloœci  odbitek
oraz liczby kopii z ka¿de-
go  pliku,  co  zapewnia
zwiêkszenie  wydajnoœci
procesu.  Czas  naœwie-
tlania odbitki formatu 50
x  75  cm  wynosi  40  se-
kund. Naœwietlaæ mo¿na
na  ka¿dym  rodzaju  pa-
pieru  œwiat³oczu³ego  –
barwnym  i tradycyjnym
srebrowym.

Powiêkszalnik cyfrowy De Vere 504 DS

Zdjêcia wykonane metod¹ naœwietlania cyfrowego obrazu z pliku na papier
œwiat³oczu³y. U góry zdjêcia naœwietlone w maszynie Durst Lambda L130
na profesjonalnych papierach barwnych (z lewej bez korekcji, z prawej z ko-
rekcj¹ do skali szaroœci). U do³u zdjêcia naœwietlone w printerze cyfrowym
na profesjonalnych papierach barwnych Kodak Supra E (z lewej bez korek-
cji, z prawej z korekcj¹ do skali szaroœci).