1 

Wykład  8:  Szkoła  jako  instytucja  społeczna  i  środowisko  wychowawcze. 
Nauczyciel – wychowawcą. Wychowanie przez dialog  

 
H. Rylke, Pokolenie zmian. Czego boją się dorośli? , str.115-156 (wybrane fragmenty), WSiP, 
Warszawa 1999 (opr. M. Tkocz) 

 
Szkoła jako środowisko wychowawcze 
 
 
Dwa filary wychowania w szkole : 
 

•

 

jakość osobistych kontaktów między nauczycielem 
a uczniem - baza wychowania 

•

 

system 

wychowawczy 

szkoły: 

faktycznie 

funkcjonujący  w  niej  zbiór  zasad  regulujących 
Ŝ

ycie  wraz  z  jej  wewnętrznymi  rolami  i 

instytucjami 

-  promowanie    zachowań  prospołecznych,  uczenie  
jasnych reguł społecznych 
-  „ukryte  programy"  szkoły  (zachęcanie    do  działań 
antyspołecznych, promowanie  działań pozornych) 

 
 

Dwa nurty w wychowaniu 
 

•

 

ochrony  (uczenie  i  ćwiczenie  umiejętności  obrony 
przed zagroŜeniem) – profilaktyka 

 

•

 

formacyjny-  pomaganie  w  kształtowaniu  siebie, 
odkrywaniu i ugruntowywaniu osobistych wartości  

 
 

 

2 

 
J. Marszałek, Rozwój zawodowy wychowawcy. Nowe spojrzenie na wychowawcę w szkole, s. 
1-14, Poradnik wychowawcy, Wyd. Raabe, Warszawa 2000 (opr. B. Krzempek) 
 
 

ROZWÓJ ZAWODOWY WYCHOWAWCY 

 
Zmiana roli i zadań wychowawcy: 
 

→

 profesjonalista posiadający realne kompetencje 

            w zakresie kontaktu wychowawczego; 
 

→

 animator klasy, świadomie wpływający  

            na rozwój swoich uczniów; 
 

→

 osoba pierwszego, podstawowego kontaktu  

            z dzieckiem. 
 

Wychowanie w szkole 

 
 
 
 
Perspektywa ucznia             Perspektywa nauczyciela 
 
„Wychowanie  –  to  takie  spotkanie  dorosłego 
człowieka  z  dzieckiem,  w  którym  młody  człowiek 
zdobywa  waŜne  i  konstruktywne  doświadczenie, 
budujące jego szeroko rozumianą osobowość”. 
 
„Doświadczenie: ślad w umyśle i emocjach człowieka, 
który  pozostaje  w  nim  na  zawsze,  kształtując  jego 
poglądy, nastawienia, przekonania, stosunek do samego 
siebie i otaczających go ludzi.” 
 

 

3 

Doświadczenia  biorą  się  z  uczestnictwa  w 

nieustającym  strumieniu  kolejnych  sytuacji,  w  których 
uczestniczą  inne  osoby  –  w  tym  równieŜ:  nauczyciel  – 
wychowawca. 
 
„To,  co  najwaŜniejsze  w  wychowaniu  dzieje  się  w 
spotkaniu z dzieckiem.” 
 
 
To,  kim  jest  wychowawca  jako  człowiek  –  jaką  ma 
osobowość  -  waŜniejsze  jest  od  tego,  jakie  stosuje  on 
narzędzia wychowawcze.  
 
Z  osobistej,  mniej  lub  bardziej  uświadomionej,  teorii 
wychowania wynika: 
- osobiste nastawienie do dzieci; 
- postrzeganie swojej roli jako wychowawcy; 
- postrzeganie osoby wychowanka; 
- budowanie relacji z wychowankami; 
- jakie postawy i zachowania prezentuje w konkretnych  
   sytuacjach; 
- często ukryte - motywy działania i cele wychowawcze 
 
Deklarowane i rzeczywiste (ukryte) cele i załoŜenia 
 

→

  im  bardziej  wychowawca  jest  świadomy  swoich 

rzeczywistych  motywów,  tym  z  większą  skutecznością 
moŜe  doskonalić  swój  warsztat  i  tym  większe  sukcesy 
będzie odnosił. 
 
Dydaktyka i wychowanie  

 

4 

 
„Wychowywanie to zakres kompetencji w trzech  
 sferach: wiedzy, umiejętności i postawy osobistej.” 
 
Wiedza – stanowi teoretyczne podstawy działania. Jest  
 konieczna by zrozumieć to, co się robi; 
 
Umiejętności – pozwalają na efektywne działanie  
 w danej sytuacji; 
 
Osobista  swoboda  psychologiczna  –  wewnętrznie 
przeŜywana  moŜliwość  swobodnego  uczestniczenia  w 
danej  sytuacji  i  budowania  osobistej  relacji  z 
pozostałymi  osobami,  które  w  niej  uczestniczą.  Mieści 
w sobie dwa aspekty: emocjonalny i racjonalny. 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5 

WSPÓŁPRACA WYCHOWAWCY KLASY Z 

PEDAGOGIEM I PSYCHOLOGIEM SZKOLNYM

 

Pedagog szkolny 

Zadania - pomoc wychowawcom klas w zakresie:

 

-

 

rozpoznawanie indywidualnych potrzeb uczniów i 
analizowanie przyczyn niepowodzeń szkolnych 

-

 

określanie form pomocy uczniom 

-

 

współorganizowanie zajęć dydaktycznych w 
klasach integracyjnych 

-

 

udzielanie pomocy psychopedagogicznej uczniom 
realizującym indywidualny tok nauki 

-

 

koordynacja prac z zakresu orientacji zawodowej 

-

 

organizowanie opieki i pomocy materialnej 
uczniom w trudnej sytuacji Ŝyciowej 

Psycholog szkolny 

Zadania: 

-

 

badania diagnostyczne 

-

 

prowadzenie terapii psychologicznej dla uczniów 

-

 

prowadzenie doradztwa psychologicznego dla 
uczniów, nauczycieli, rodziców 

-

 

współpraca z pedagogiem szkolnym, wychowawcami 
i rodzicami w minimalizowaniu skutków zaburzeń 
rozwojowych, zapobieganiu zaburzeniom 
zachowania, inicjowaniu pomocy wychowawczej. 

 

PowyŜsze  materiały  zostały  opracowane  przez  M.  Tkocz  oraz  B.  Krzempek  na  podstawie 
literatury: 

1.

 

J. Marszałek, Rozwój zawodowy wychowawcy. Nowe spojrzenie na wychowawcę w 
szkole, s. 1-14, Poradnik wychowawcy, Wyd. Raabe, Warszawa 2000  

2.

 

H. Rylke, Pokolenie zmian. Czego boją się dorośli?, str.115-156 (wybrane fragmenty), 
WSiP, Warszawa 1999