50+ na rynku pracy

Stadia rozwoju zawodowego według
D.E.Supera

do 14 lat:

cie

- identyfikacja w rodzinie i

w szkole

15-24 lata:

eksploracja

– „przymierzanie” roli

zawodowej w szkole i w pracy

25-44 lata:

stabilizacja

na wybranym polu

działania

45-64 lata: zachowanie

status quo

65 lat i wi

cej:

schyłek

kariery – poszukiwanie

ról społecznych zast

puj

cych zawodow

Liczba osób odchodz

cych z rynku pracy

w wieku mi

dzy 50 a 80 lat w 1997 r. -

Polska

WIEK

30000

20000

10000

ęż

czy

kobiety

Liczba osób odchodz

cych z rynku pracy

w wieku mi

dzy 50 a 80 lat w 2002 r. -

Polska

WIEK

40000

30000

20000

10000

ęż

czy

kobiety

Znaczenie pracy zawodowej dla człowieka

ródło dochodów,

podstawowy czynnik okre

laj

cy miejsce

człowieka w strukturze społecznej,

zaspokajanie potrzeb psychospołecznych
(poczucie własnej warto

ci i u

yteczno

ci,

samorealizacja),

ródło kontaktów społecznych,

czynnik organizuj

cy bud

et czasu i

mobilizuj

cy do systematycznej aktywno

ci.

Czynniki ograniczające w krajach
rozwiniętych zatrudnienie osób
starzejących się i starych

1. uwarunkowania ekonomiczne i społeczne (m.in.

bezrobocie, ageism, wy

sze koszty pracy starszych

pracowników, zapotrzebowanie rodzin na prac

starzej

cych si

osób, systemy emerytalne

zach

caj

ce do stosunkowo wczesnego ko

czenia

kariery zawodowej);

2. organizacja pracy i technologia (m.in. tempo pracy,

nowo

ci techniczne, brak odpowiednich szkole

dla

pracowników);

3. cechy osób starszych (m.in. relatywnie niski poziom

wykształcenia, zły stan zdrowia, kłopoty z adaptacj

nowych warunków, zm

czenie prac

dzynarodowa debata o zatrudnieniu

osób starzej

cych si

i starych

1980

– rekomendacja nr 162 MOP w sprawie

starszych pracowników

2000

– Karta Tury

ska (G-8) Towards active

ageing

2000

- Des réformes pour une societé

vieillissante (OECD)

2001

– Sztokholm,

2002

– Barcelona: UE

2002

- II

wiatowe Zgromadzenie w sprawie

Starzenia si

(ONZ)

Zasady polityki rynku pracy wg MOP

wiatowe Zgromadzenie w sprawie

Starzenia si

(Madryt, 2002 r.)

Stopniowe i łagodne przechodzenie od aktywno

ci do

bierno

ci zawodowej i umo

liwienie ludziom starszym

pozostawania aktywnymi tak długo, jak tego pragn

Zapobieganie dyskryminacji ludzi starszych na rynku
pracy.

Umo

liwienie osobom starszym udziału w kształceniu

ustawicznym.

Wykorzystywanie nowych technologii informatycznych i
komunikacyjnych do wł

czania starszych osób w rynek

pracy.

Równe traktowanie przez systemy zabezpieczenia
społecznego kobiet i m

ęż

czyzn, mi

dzy innymi w sprawie

wieku przechodzenia na emerytur

Aktywna polityka społeczna

Unia Europejska

Sztokholm

: w 2010 r. wska

nik

zatrudnienia w osób w wieku 55-64 lata
– 50% (2002 UE: 38,7%).

Barcelona

: do 2010 r. wzrost efektywnego

wieku emerytalnego o 5 lat tzn.
przeci

tnie do 65,4 (2002 UE: 60,5).

Odrzucenie „kultury wcze

niejszej

emerytury” i zach

cenie osób starszych

do pozostawania na rynku pracy.

Zalecenia UE a sytuacja w Polsce

W Polsce w 2002 r. wska

nik zatrudnienia osób

w wieku 55-64 lata wynosił 30% (40% -
m

ęż

czy

ni i 22% kobiety).

W 2002 r. w Polsce przeszło na emerytury nie
wcze

niej ni

po osi

gni

ciu ustawowego wieku

emerytalnego tylko 13,5% kobiet i tylko 29%
m

ęż

czyzn.

Wska

nik zatrudnienia w populacji 50+ -

Polska

ogółem

ęż

czy

kobiety

50-54

55-59

60-64

65+

ogółem

ęż

czy

kobiety

1992 (BAEL)

2001 (BAEL)

Stopa bezrobocia w populacji 50+ -
Polska

ogółem

50-54

55-59

60-64

65+

15+

ogółem

1992 (BAEL)

2001 (BAEL)

Czynniki ograniczaj

ce aktywno

ść

osób

starszych na polskim rynku pracy

czynniki makroekomiczne i demograficzne;

uwarunkowania wynikaj

ce z prowadzonej

polityki społecznej;

postawy uczestników rynku pracy;

uwarunkowania osobiste.

Ograniczenia aktywno

ci - czynniki

makroekomiczne i demograficzne

wysoki poziom bezrobocia,

ogólny spadek poziomu aktywno

ci ekonomicznej

Polaków,

spadek w latach 90. XX w. opłacalno

ci produkcji rolnej;

modernizacja technologiczna polskiej gospodarki;

przyrost liczby ludno

ci w wieku produkcyjnym (na

rynku pracy s

dwa wy

e demograficzne: z lat 50. i z

pocz

tku lat 80. XX w.) powoduj

cy spadek

zainteresowania zatrudnianiem osób w wieku
niemobilnym produkcyjnym i poprodukcyjnym.

Ograniczenia aktywno

ci - uwarunkowania

wynikaj

ce z prowadzonej polityki społecznej

ułatwienia – szczególnie w pierwszej połowie lat
90. XX w. – w przechodzeniu na wcze

niejsze

emerytury i renty, z czego skorzystała ogromna
liczba osób obawiaj

cych si

zwolnie

z pracy i

bezrobocia

wdra

anie nowego systemu emerytalnego –

starzej

cy si

pracownicy decyduj

wcze

niejsze odej

cie z pracy, aby zd

ąż

skorzysta

z wygasaj

cych przywilejów;

orzecznictwo polskich s

dów pracy i

ubezpiecze

społecznych (wiek emerytalny

niepodlegaj

dyskusji przyczyn

uzasadniaj

wypowiedzenie umowy o prac

Ograniczenia aktywno

ci - postawy

uczestników rynku pracy

naciski ze strony pracodawców i
współpracowników na wcze

niejsze

odchodzenie na emerytur

niech

ęć

pracodawców do finansowania szkole

starszych pracowników,

niech

ęć

pracodawców do zatrudniania nowych

pracowników w starszym wieku.

Ograniczenia aktywno

ci - uwarunkowania

osobiste po stronie osób starszych

poziom wykształcenia starszych pracowników ni

szy w

porównaniu z młodszymi,

niedostosowanie kwalifikacji zawodowych osób starszych
do obecnych potrzeb gospodarki,

zły stan zdrowia osób starzej

cych si

i starych,

ograniczaj

cy ich zdolno

ść

do pracy,

czenie prac

i ch

ęć

odpoczynku na emeryturze lub

rencie,

obawy przed zwolnieniem z pracy i staniem si

osob

bezrobotn

, wywołane przez niepewno

ść

sytuacji na rynku

pracy,

ęć

– szczególnie dotyczy to kobiet – zaj

cia si

wnukami

i pomagania dorosłym dzieciom w sprawach domowych.

Osoby 50+ jako zasób rynku pracy

wiadczenie,

skoncentrowanie na pracy (obowi

zki rodzinne

mniejsze ni

w przypadku osób maj

cych małe

dzieci),

dokładno

ść

i zdyscyplinowanie,

lojalno

ść

wobec pracodawcy i przywi

zanie do

miejsca pracy,

lepsze zrozumienie potrzeb starzej

cej si

populacji klientów.