dr Piotr Czarnecki 
 

Cywilizacje starożytne i wczesnośredniowieczne 

 

(ćwiczenia) 

 
 

1.  Zajęcia organizacyjne.  
2.  Ludy, etniczność, język – Wschód: Ludy Mezopotamii, Anatolii, Indii, Arabowie. 

Literatura: G. Roux, Mezopotamia, Warszawa 1998, (27-35, 75-78, 127-138, 154-170, 
195-292, 304-327); A. Hourani, Historia Arabów, Gdańsk 1995, s. 27-49; A. L. 
Basham, Indie, Warszawa 1964, s. 39-79; M. P o p k o, Ludy i języki starożytnej 
Anatolii, Warszawa 1999.  

3.  Ludy, etniczność, język – Zachód: Germanie, Celtowie, Hunowie. Literatura: H. 

Wolfram, Germanie, Kraków 1996, 25-122, B. Cunnlife, Starożytni Celtowie, 
Warszawa 2003, s. 92-113, 171-175, 211-222, 262-272, 284-307; L. A. Tyszkiewicz, 
Hunowie w Europie, Wrocław 2004.  

4.  Alfabet i Pismo: D. Diringer, Alfabet, czyli klucz do dziejów ludzkości, Warszawa 

1972, s. 43-70, 79-86, 511-532, J. Danecki, Kultura i sztuka islamu, Warszawa 2003, 
s. 97-106; R. I. Page, Pismo runiczne, Warszawa 2008.   

5.  Społeczeństwo - Wschód: S. Donadoni (red), Człowiek Egiptu, Warszawa 2000, s. 

119-183, 231-267, 345-409; H. Wilson, Lud faraonów, Warszawa 1999; G. Contenau, 
Życie codzienne w Babilonii i Asyrii, Warszawa 1966, s. 55-70, 99-115, 137-142, 162-
196; A. L. Basham, Indie, Warszawa 1964, s. 183-242, A. Hourani, Historia Arabów, 
105-152.  

6.  Społeczeństwo - Zachód: R. Kulesza, Sparta w V-IV w., Warszawa 2003, s. 115-142; 

R. Flacelerie, Życie codzienne w Grecji za czasów Peryklesa, Warszawa 1985; J. P. 
Vernant, Człowiek Grecji, Warszawa 2000, s. 145-220, 263-300, A. Giardina, 
Człowiek Rzymu, Warszawa 1997, s. 27-67, 71-104, 125-165; 171-212, 247-261.   

7.  Ustrój polityczny – starożytność: J. Basziewicz, Powszechna historia ustrojów 

państwowych, Gdańsk 1998, s. 7-46; J. K. Davies, Demokracja w Grecji Klasycznej, 
Warszawa 2003, s. 69-143, A. Ziółkowski, Historia Rzymu, Poznań 2004, s. 47-50, 
71-86, 87-120, 144-147, 254-289, 298-301, 360-390, 360-392, 399-439; R. Kulesza, 
Sparta w V-IV w., Warszawa 2003, s. 21-111.  

8.  Ustrój polityczny – średniowiecze: A. Dziadzio, Historia prawa, Warszawa 2008, s. 

58-78; M. Bloch, Społeczeństwo Feudalne, Warszawa 1981, s. 251-292, 376-395; J. 
Le Goff, Kultura średniowiecznej Europy, s. 23-70.  

9.  Prawo: A. Dziadzio, Historia prawa, Warszawa 2008, s. 17-30; T. Maciejewski, 

Historia powszechna ustroju i prawa, Warszawa 2004, s. 60-66; A. Giardina, 
Człowiek Rzymu, Warszawa 1997, s. 107-122; M. Kuryłowicz, Prawo i obyczaje w 
Starożytnym Rzymie, Lublin 1994; J. Danecki, Kultura i sztuka islamu, Warszawa 
2003, s. 77-93. A. Guriewicz, Kategorie kultury średniowiecznej, Warszawa 1976, s. 
157-215.  

10. Nauka, technika, wynalazki: R. Temple, Geniusz Chin, Warszawa 1994; 88-173, 

247-258; J. Lipińska, W. Koziński, Cywilizacja miedzi i kamienia. Technika 
Starożytnego Egiptu, Warszawa 1977, s. 269-276; H. W. F. Saggs, Wielkość i upadek 
Babilonii, Warszawa 1973, s. 395-428; J. Danecki, Kultura i sztuka islamu, Warszawa 
2003, s. 269-287.  

11. Sztuka Wojenna: B. T. Carey, Wojny starożytnego świata. Techniki Walki, Warszawa 

2008, s. 23-56, 63-96, 101-125, 137-211; D. Gazda, Armie świata antycznego. 

Republika Rzymska i Kartagińczycy, Warszawa 2006, s. 26-46; D. Gazda, Armie 
świata antycznego. Cesarstwo Rzymskie i barbarzyńcy, Warszawa 2007, s. 32-66.  

12. Edukacja: H. I. Marrou, Historia wychowania w starożytności, Warszawa 1969, s. 

31-44, 73-128, 158-175, 211-308, 373-405, 455-468; L. Moulin, Średniowieczni 
szkolarze i ich mistrzowie, Gdańsk 2002, s. 15-28, 38-44, 55-70, 89-101, 126-137, 
156-203; J. Le Goff, Inteligencja w wiekach średnich, Warszawa 1997, s. 79-97.  

13. Miasto: P. Grimal, Miasta rzymskie, Warszawa 1970, s. 15-107; W. Tarn, Cywilizacja 

hellenistyczna, Warszawa 1957, s. 127-206; J. Danecki, Kultura i sztuka islamu, 
Warszawa 2003, s. 211-249.  

14. Sztuka Wschód: -A. M i e r z e j e w s k i, Sztuka starożytnego  Wschodu, I-II, 

Warszawa 1983; -J. Ś l i w a, Sztuka i archeologia starożytnego Wschodu, 
Warszawa1997; -K. G a w l i k o w s k a, Sztuka Mezopotamii, Warszawa 1975; -J. L i 
p i ń s k a, Sztuka egipska, Warszawa 1982; -J. A u b o y e r, Sztuka Indii, Warszawa 
1975; TEKST ŹRÓDŁOWY: W i t r u w i u s z, O architekturze ksiąg dziesięć, 
Warszawa 1999 [ks. III i IV]. 

15. Sztuka Zachód: -J. B o a r d m a n, Sztuka grecka, Toruń-Wrocław 1999; -B. R u t k 

o w s k i, Sztuka egejska,  Warszawa 1987;            -M.L. B e r n h a r d, Sztuka grecka, 
Warszawa 1981; -E. P a p u c i - W ł a d y k a, Sztuka starożytnej Grecji, Warszawa-
Kraków 2001 [rozdz. 4: Okres klasyczny s. 193-275]; -K. M i c h a ł o w s k i, Jak 
Grecy tworzyli sztukę, Warszawa 1970 [rozdz. 2: Grecy poszukują realizmu; rozdz.3: 
Artyści odnajdują siebie w sztuce klasycznej, s. 37-152]; - S. P a r n i c k i -      -P u d e 
ł k o, Architektura starożytnej Grecji, Warszawa 1985; -G.Ch. P i c a r d, Sztuka 
rzymska, Warszawa 1975; -M.L.     B e r n h a r d, Sztuka hellenistyczna, Warszawa 
1993; -H. S t e r n, Sztuka bizantyjska, Warszawa 1975; -J. K ł o s i ń s k a, Sztuka 
bizantyjska, Warszawa 1975; -G. M a r c a i s, Sztuka islamu, Warszawa 1979; -J. D a 
n e c k i, Kultura i sztuka islamu, Warszawa 2003 [Architektura, s. 211-268]; -P. S k u 
b i s z e w s k i, Malarstwo europejskie w średniowieczu, t. 1, Malarstwo karolińskie i 
przedromańskie, Warszawa 1973; - P. S k u b i s z e w s k i, Sztuka VI-IX wieku, 
Warszawa 2001;      -N. P e v s n e r, Historia architektury europejskiej, Warszawa 
1976; -O. S i m s o n, Katedra gotycka. Warszawa 1989.