OCHRONA PRZYRODY
Jest to materiał teoretyczny przydatny do zrozumienia tematu przez prowadzącego. Harcerze
powinni poznać najważniejsze kwestie z tego opracowania. Materiał trzeba uzupełnić o przykłady
ochrony przyrody w Waszym regionie, o praktyczne pomysły - jak my możemy chronić przyrodę
oraz o treść ciekawostek i materiałów znalezionych przez prowadzącego zajęcia.
Kwestie związane z ochroną przyrody na terenie Rzeczypospolitej reguluje Ustawa o
ochronie przyrody z dnia 16.10.1991 r. z późniejszymi poprawkami, rozporządzenia Ministra
Ś
rodowiska, Ustawa o lasach.
Na podstawie tych przepisów możemy wyróżnić trzy rodzaje ochrony przyrody:
1.
Ochrona częściowa - czynna
: Polega na konsekwentnym i świadomym ingerowaniu w
ekosystemy, które chcemy chronić.
2.
Ochrona ścisła - bierna
: Polega na zaniechaniu wszelkiej działalności człowieka na danym
terenie. Najczęściej stosowana na terenie rezerwatów ścisłych.
3.
Ochrona gatunkowa
: Ma na celu ochronę rodzimych, dziko żyjących gatunków roślin i
zwierząt, ze względów naukowych, kulturowych i gospodarczych. Gatunków chronionych nie
wolno zrywać, niszczyć, płoszyć etc. Grozi za to kara grzywny lub areszt. Niektóre rośliny
podlegają częściowej ochronie, np. ze względu na właściwości lecznicze. Szczegółowy wykaz
gatunków roślin i zwierząt znajdujących się pod ochroną możemy znaleźć na stronach
Ministerstwa Ochrony Środowiska.
FORMY OCHRONY PRZYRODY
1.
Park narodowy
: jest to najwyższa i najbardziej skuteczna forma ochrony przyrody. Parki
narodowe zajmują obszary wyróżniające się szczególnymi wartościami naukowymi,
przyrodniczymi, kulturowymi i wychowawczymi. Ochronie podlega tutaj całość przyrody i
krajobrazu. Powoływane są przez Ministra Środowiska. Celem istnienia parków narodowych
jest poznanie i zachowanie całości systemów przyrodniczych danego terenu, wraz z warunkami
ich funkcjonowania oraz odtwarzanie zniekształconych i zanikłych ogniw przyrody.
Powierzchnia parku narodowego musi wynosić minimum 1000 ha. Rozszerzenie terytorium
parku możliwe jest tylko za zgodą wojewody. Wszystkie parki są udostępnione do zwiedzania,
większość z nich posiada własne muzea przyrodnicze, działy edukacyjne. Łączna powierzchnia
parków narodowych w Polsce wynosi 314 675ha.Istnieją 23 parki narodowe:
-
Woliński
-
Słowiński
-
Borów Tucholskich
-
Wigierski
-
Drawieński
-
Wielkopolski
-
Kampinoski
-
Białowieski
-
Roztoczański
-
Poleski
-
Ś
więtokrzyski
-
Ujścia Warty
-
Karkonoski
-
Gór Stołowych
-
Babiogórski
-
Gorczański
-
Ojcowski
-
Tatrzański
-
Pieniński
-
Magurski
-
Bieszczadzki
-
Narwiański
-
Biebrzański
Planowane jest utworzenie kilku kolejnych (m.in. mazurskiego)
Inspektorat Drużyn Turystycznych GK ZHP
1
Na końcu znajduje się mapka z Parkami Narodowymi w formie do zaznaczenia lub z
odpowiedziami.
2.
Park krajobrazowy
: powołuje się go ze względu na wartości przyrodnicze, kulturowe,
historyczne i rekreacyjne. Celem jego istnienia jest zachowanie i popularyzacja tych
wartości w warunkach racjonalnego gospodarowania. Tworzy się je na podstawie decyzji
wojewody. Pod koniec 2000 roku w Polsce było 120 parków krajobrazowych (ponad 8%
powierzchni kraju).
-
Barlinecko - Gorzowski Park
Krajobrazowy
-
Biela
ń
sko - Tyniecki Park
Krajobrazowy
-
Bolimowski Park Krajobrazowy
-
Brodnicki Park Krajobrazowy
-
Brudze
ń
ski Park Krajobrazowy
-
Cedy
ń
ski Park Krajobrazowy
-
Ch
ę
ci
ń
sko - Kielecki Park
Krajobrazowy
-
Chełmski Park Krajobrazowy
-
Chojnowski Park Krajobrazowy
-
Ci
ęż
kowicko - Ro
ż
nowski Park
Krajobrazowy
-
Cisowsko - Orłowi
ń
ski Park
Krajobrazowy
-
Ci
ś
nia
ń
sko - Wetli
ń
ski Park
Krajobrazowy
-
Czarnorzecko - Strzy
ż
owski
Park Krajobrazowy
-
Dłubnia
ń
ski Park Krajobrazowy
-
Drawski Park Krajobrazowy
-
Górznie
ń
sko - Lidzbarski Park
Krajobrazowy
-
Gostyni
ń
sko - Włocławski Park
Krajobrazowy
-
Gry
ż
y
ń
ski Park Krajobrazowy
-
I
ń
ski Park Krajobrazowy
-
Ja
ś
liski Park Krajobrazowy
-
Jeleniowski Park Krajobrazowy
-
Kaszubski Park Krajobrazowy
-
Kazimierski Park Krajobrazowy
-
Kozienicki Park Krajobrazowy
-
Kozłowiecki Park Krajobrazowy
-
Kozubowski Park Krajobrazowy
-
-
Kraje
ń
ski Park Krajobrazowy
-
Krasnobrodzki Park
Krajobrazowy
-
Krzczonowski Park
Krajobrazowy
-
Krzesi
ń
ski Park Krajobrazowy
-
Ksi
ąż
a
ń
ski Park Krajobrazowy
-
-
Lednicki Park Krajobrazowy
-
-
Łagowski Park Krajobrazowy
-
-
Łom
ż
y
ń
ski Park Krajobrazowy
Doliny Narwi
-
Mazowiecki Park Krajobrazowy
-
Mazurski Park Krajobrazowy
-
Nadbu
ż
a
ń
ski Park Krajobrazowy
-
Nadmorski Park Krajobrazowy
-
Nadnidzia
ń
ski Park
Krajobrazowy
-
-
Nadwarcia
ń
ski Park
Krajobrazowy
-
-
Nadwieprza
ń
ski Park
Krajobrazowy
-
Park Krajobrazowy Beskidu
Małego
-
Park Krajobrazowy Beskidu
Ś
l
ą
skiego
-
Park Krajobrazowy Chełmy
-
-
Park Krajobrazowy Cysterskie
Kompozycje Krajobrazowe Rud
Wielkich
-
Park Krajobrazowy Dolina
Bystrzycy
-
Park Krajobrazowy Doliny
Baryczy
-
-
-
Park Krajobrazowy Doliny
Jezierzycy
-
Park Krajobrazowy Dolina Słupi
-
Park Krajobrazowy Dolinki
Krakowskie
-
Park Krajobrazowy Doliny Bobru
-
-
Park Krajobrazowy Doliny
Dolnej Odry
-
Park Krajobrazowy Doliny
Dolnej Wisły
-
-
Park Krajobrazowy Doliny Sanu
-
Park Krajobrazowy Gór
Opawskich
-
-
Park Krajobrazowy Gór
Słonnych
-
Park Krajobrazowy Gór Sowich
-
-
Park Krajobrazowy Góra
ś
w.
Anny
-
Park Krajobrazowy im. Gen.
Dezyderego Chłapowskiego
-
Park Krajobrazowy Lasy
Janowskie
-
Park Krajobrazowy Lasy nad
Górn
ą
Liswart
ą
-
Park Krajobrazowy Mierzeja
Wi
ś
lana
-
Park Krajobrazowy
Mi
ę
dzyrzecza Warty i Widawki
-
Park Krajobrazowy
Nadgopla
ń
ski Park Tysi
ą
clecia
-
Park Krajobrazowy Orlich
Gniazd
-
-
Park Krajobrazowy Pasma
Brzanki
-
Park Krajobrazowy Podlaski
Przełom Bugu
-
Park Krajobrazowy Pogórza
Przemyskiego
-
Park Krajobrazowy Pojezierza
Iławskiego
-
Park Krajobrazowy Pojezierze
Ł
ę
czy
ń
skie
-
Park Krajobrazowy Promno
-
-
Park Krajobrazowy Puszcza
Zielonka
-
-
Park Krajobrazowy Puszczy
Knyszy
ń
skiej im. prof. Witolda
Sławi
ń
skiego
-
Park Krajobrazowy Puszczy
Romnickiej
-
Park Krajobrazowy Puszczy
Solskiej
-
-
Park Krajobrazowy Stawki
-
Park Krajobrazowy Sudetów
Wałbrzyskich
-
-
Park Krajobrazowy Uj
ś
cie Warty
-
Park Krajobrazowy Wzgórz
Dylewskich
-
Park Krajobrazowy Wzniesie
ń
Łódzkich
-
Park Krajobrazowy Wysoczyzny
Elbl
ą
skiej
-
Poleski Park Krajobrazowy
-
Południowo - roztocza
ń
ski Park
Krajobrazowy
-
Popradzki Park Krajobrazowy
-
Powidzki Park Krajobrazowy
-
Przedborski Park Krajobrazowy
-
Przem
ę
cki Park Krajobrazowy
-
Przemkowski Park
Krajobrazowy
-
Pszczewski Park Krajobrazowy
-
Rogali
ń
ski Park Krajobrazowy
-
Rudawski Park Krajobrazowy
-
Rudnia
ń
ski Park Krajobrazowy
-
Sieradowicki Park Krajobrazowy
-
Sierakowski Park Krajobrazowy
-
Skierbie- szowski Park
Krajobrazowy
-
Sobiborski Park Krajobrazowy
-
Spalski Park Krajobrazowy
-
Stobrawski Park Krajobrazowy
-
Strzelecki Park Krajobrazowy
-
-
Suche- dniowsko-Obl
ę
gorski
Park Krajobrazowy
-
Sulejowski Park Krajobrazowy
-
Suwalski Park Krajobrazowy
-
Szaniecki Park Krajobrazowy
-
Szczebrze- szy
ń
ski Park
Krajobrazowy
-
Szczeci
ń
ski Park Krajobrazowy
Inspektorat Drużyn Turystycznych GK ZHP
2
Puszcza Bukowa
-
Ś
l
ęż
a
ń
ski Park Krajobrazowy
-
Ś
nie
ż
nicki Park Krajobrazowy
-
Tenczy
ń
ski Park Krajobrazowy
-
Trójmiejski Park Krajobrazowy
-
Tucholski Park Krajobrazowy
-
Wdecki Park Krajobrazowy
-
Wdzydzki Park Krajobrazowy
-
Welski Park Krajobrazowy
-
Wi
ś
nicko-Lipnicki Park
Krajobrazowy
-
Wrzelowiecki Park
Krajobrazowy
-
Zaborski Park Krajobrazowy
-
Zał
ę
cza
ń
ski Park Krajobrazowy
-
Ż
erkowsko-Czeszewski Park
Krajobrazowy
-
Ż
ywiecki Park Krajobrazowy
3.
Rezerwat przyrody
: jest obszarem obejmującym zachowane w stanie naturalnym lub mało
zmienionym fragmenty ekosystemów, stanowiska rzadkich roślin lub zwierząt, elementy
przyrody ożywionej i nieożywionej mające istotną wartość za względów przyrodniczych,
naukowych, krajobrazowych, bądź kulturowych. Może też chronić przyrodę szczególnie
narażoną na dewastację. Powstaje na mocy zarządzenia wojewody. Obecnie w Polsce jest
około1300 rezerwatów. Dzielą się na ścisłe i częściowe. W ścisłych nie jest prowadzona
jakakolwiek gospodarka człowieka.
4.
Pomnik przyrody
: pomnikami przyrody są pojedyncze twory przyrody żywej i
nieożywionej lub ich skupienia. O szczególnej wartości naukowej, kulturowej,
historyczno-pamiątkowej i krajobrazowej, oraz odznaczające się indywidualnymi cechami
wyróżniającymi je wśród innych tworów przyrody. Pomnikami mogą być wodospady,
wywierzyska, źródła, skałki, głazy narzutowe, jaskinie, stare drzewa. Jest ich w Polsce
ponad 33 000.
5.
Obszary chronionego krajobrazu
: jest to nowa forma ochrony przyrody. Na terenach
objętych przez te obszary nakazuje się ograniczyć stosowanie środków chemicznych w
rolnictwie, wyeliminować w lasach zręby zupełne. Zajmują 23 % powierzchni kraju.
6.
Użytek ekologiczny
: w jego ramach chronimy pozostałości naturalnych ekosystemów
zasługujące na ochronę dla zachowania unikatowych zasobów genowych i typów
ś
rodowisk. Jest ich ponad 5000.
7.
Rezerwat biosfery
: tworzony jest na terenach najcenniejszych przyrodniczo, możliwie
najbardziej naturalnych i reprezentatywnych dla większych obszarów. Jest to forma
uznania dla obszarów już chronionych. Do rezerwatu biosfery włączony zostaje park
narodowy wraz z przyległymi parkami krajobrazowymi. Park narodowy pełni funkcję
jądra rezerwatu a parki krajobrazowe funkcję otuliny. W Polsce istnieje 5 rezerwatów
biosfery:
-
Babiogórski,
-
Białowieski,
-
Słowiński,
-
Kampinoski,
-
Jez. Łuknajno.
Są też oprócz tego trzy międzynarodowe:
-
Wschodniokarpacki (Bieszczady; polsko -słowacko-ukraiński)
-
Tatry (polsko - słowacki)
-
Karkonosze(polsko - czeski)
Opracowanie:
phm. Maciej Czapski IDT GK ZHP
Inspektorat Drużyn Turystycznych GK ZHP
3
