Filozofia od roku, I rok Politologia, filozofia


  1. Uczona niewiedza” Mikołaja z Kuzy:

Miał poznanie za ograniczine i stopniowo tylko posuwające się na przód; filozofia, wg niego, raczej uświadamia naszą niewiedzę, niż zdobywa wiedze. Zwraca uwagę na czynną rolę umysłu, który poznaje posługując się założeniami.

Punktem wyjścia jest stwierdzenie faktu, iż rzeczywistości i Boga nie da się poznać w sposób dyskursywny, kierując się arystotelesowską zasadą sprzeczności. Do prawdy o naturze świata, całkowicie znanej tylko Bogu, zbliża człowieka intuicja i zdająca się na nią tzw. uczona niewiedza (docta ignorantia). W Bogu rozumianym jako wszechobejmująca jednia realizuje się doskonała zgodność przeciwieństw (coincidentia oppositorum), zgodność taka stanowi również zasadę rzeczywistości, która tak, choć w sposób niedoskonały, naśladuje swego Stwórcę.

  1. Antychrześcijańskie idee filozofii Nietzschego:

Nie ma moralności obiektywnej.Każdy ma taką jaka mu dla jego celów życiowy7ch jest potrzebna i jaka odpowiada jego uczuciom, afektom.
Nietsche był przeciwnikiem moralności współczesnej, czyli:
-zasadzie litości(wytworzone dobra nalezy udostępnić głównie potrzebującym, pomocy nieszczęśliwym)
-zasadzie altruizmu i miłości bliźniego(należy pamiętac o dobru dla innych ludzi)
-zasadzie prymatu dóbr duchowych nad dobrami materialnymi
-moralne postępowanie otrzyma nagrodę a niemoralne karę
-dobro ogółu jest ważniejsze niż dobro jednostki
Nietsche zwalczał ascezę, wszelkie ograniczenie siebie.Twierdził,że filozofia ma być" poza dobrem i złem"-poza zadobrem i złem moralnym opartym na zasadach altruizmu, prymatu ducha i dobru ogółu.
Wyróżnił diwe postawy Dionizijską i Appolińską. Stał po stronie dionizyjskiej-czerpiącej z życia ile można, obalającej prawa, zasady. Zestawił Dionizosa(jako symbol zycia najwyższego dobra i Boga(symbol ofiary za życie dla innych dóbr)

3. Buber jako przedstawiciel filozofii spotkania: Głosi on, że człowiek nie jest bytem skończonym i zamkniętym w sobie, lecz konstytuuje się poprzez odpowiednie, tzw. dialogowe relacje z innymi ludźmi, światem, a ostatecznie z Bogiem. Relacje te Buber opisuje za pomocą pary słów Ja-Ty, wskazując, iż druga strona traktowana jest w nich zawsze jako inne Ja, nie zaś jako przedmiot. W sposób najdoskonalszy człowiek realizuje się w spotkaniu z absolutnym, nieustannie obecnym Ty Boga. Model takiego spotkania odnalazł Buber w starotestamentalnej wizji wiary jako ufności, której podstawę stanowi żywe Objawienie, nie zaś dogmat i instytucja. W swojej myśli dialogicznej Buber wychodzi od relacji "ja"-"ty" opisanej wcześniej przez Ebnera. Relacja ta urzeczywistnia się w dwóch płaszczyznach, następujących jedna po drugiej i ściśle ze sobą powiązanych. Są to Spotkanie i Rozmowa (Dialog). Stąd filozofia Bubera jest jednocześnie filozofią spotkania i filozofią dialogu. Doświadczenie spotkania odbywa się jakby w trzech kręgach, które opisywane są przez relacje (słowo "relacja" rozumiana jako "związek", "odniesienie się do", czyli po niemiecku die Beziehung, często będzie pojawiać się u Bubera - określenia "pradystans" i "relacja" stanowią fundament zasady ludzkiego bytu). "ja" - "to" - jest to relacja ze światem nas otaczającym, tym codziennym światem rzeczy, wydarzeń, idei, wszystkim tym co nie jest relacjami międzyosobowymi a ma wpływ na nasze "ja", mieszczącym się w czasie i przestrzeni; tym aspektem spotkania/dialogu zajmie się później Tischner w swojej filozofii dramatu/sceny; taką relacje człowiek doświadcza; "ja" - "ty" - to relacja międzyludzka, która Buber zajmuje się intensywnie, jest to według niego relacja poznania; "ja" - "TY" - "TY" jest Boskie, pochodzi od Niego, tu nie możemy ani niczego doświadczyć ani poznać; to jest relacja przeżycia. Buber mówi: "każde prawdziwe życie jest spotkaniem". Najważniejszymi cechami spotkaniowej relacji "ja"-"ty" są: - bezpośredniość;- wzajemność/zwrotność; - ulotność - każde spotkanie kończy się i zaczyna, przechodzi z relacji "ja"-"ty" w relację "ja"-"to"; aby relacje nie zamarły i nie spetryfikowały się w świecie "tego" należy je nieustannie powtarzać. Spotkanie "ja"-''ty" jest wstępem do spotkania "ja"-"TY". Drugiego człowieka możemy poznać tylko dzięki "uprzejmości" Boga, to On daje nam przestrzeń (w sensie fizycznym także) do spotkania drugiego człowieka. Jest to Boski dar (kategoria daru przewija się ciągle w myśli dialogicznej). I zwrotnie: poprzez drugiego człowieka idziemy w stronę Boga, mamy możliwość rozpoczęcia relacji "ja"-"TY". W sferze religijnej (Buber odróżniał "religię" od "religijności"). Relacja Bóg-człowiek objawia się w dwóch wymiarach. "Każde objawienie jest powołaniem i posłaniem". Powołanie jest imiennym zwróceniem się Boga do człowieka (Mojżesz, Abraham) a posłanie jest to zadanie, które Bóg wyznacza człowiekowi, człowiek przed nim (posłaniem) staje i jest ono skierowane w stronę drugiego człowieka. Tak więc relacja "ja"-"TY" objawi się w relacji "ja"-"ty". Aby relacja była pełna "ja" nie może być identyczne z "ty" (myślę tę potem rozwinie Levinas). "Każda relacja wymaga akceptacji odmienności". Wszystko zaczyna się od owego "pradystansu" czyli usamodzielnienia się w stosunku do "ty", "to" czy "TY". Pradystans warunkuje natomiast relację. Jedynie możliwe jest wejście w relację z czymś, wobec czego najpierw się nabrało dystansu, usamodzielniło się od niego. Z samy sobą nie można mieć relacji, no bo jak? Jednak relacja "ja"-''ty" nie jest idealna. Mają na nią wpływy, a niekiedy wręcz hamują: pozór, niedoskonałość postrzegania, oddziaływanie jednego człowieka na drugiego, które może przybrać postać próby narzucenia swoich poglądów (np. w przypadku propagandy) lub próby jak to ujął "rozwijania duszy drugiego" (czyli wychowaniu). Pierwszy przypadek to narzucanie komuś, drugi to otwieranie kogoś. To pierwsze jest dalekie od Kantowskiego postulatu nie traktowania drugiego człowieka jako przedmiotu, to drugie jest mu bliższe (ale nie zawsze). /// Filozofia dialogu - kierunek filozofii współczesnej, odwołuje się do tradycji judaistycznych oraz krytykując europejski nacjonalizm, rozwija dialogiczną wizję filozofii. Rozwinęła się w czasie I Wojny światowej oraz w latach 20. i 30. XX w.
Martin Buber (1878-1965) - żydowski filozof religii. Decydujący wpływ na jego myśl miało zetknięcie się z chasydyzmem, Chasydzi prowadzili bowiem dialog z Bogiem, obecnym w swoich emanacjach. Każda rzecz, każde dzialanie łączyło się z chwałą Bożą, a wspólnotę budowano na indywidualizmie poszczególnych jednostek. Stąd antropocentryzm Bubera, jego niechęć do myślenia systemowego oraz irracjonalizm, oddziaływały też na niego różne tradycje mistyczne, filozofia życia i egzystencjalizm. Centrum jego myśli tworzy refleksja antropologiczna.
Jego filozofia ma wymiar optymistyczny- przez prostotę,pokorę,radość,zaangażowanie jesteśmy w stanie "zbliżyć" Boga do naszego świata.Człowiek nie jest bytem skończonym i zamkniętym w sobie, lecz konstytuuje się przez odpowiednie tzw. dialogowe relacje z innymi ludźmi, światem, a ostatecznie Bogiem. Relacje te Buber opisuje za pomocą pary słów: Ja - Ty. Zakłada ona: świadomą osobę, potencjalność człowieka, realizację dobra, uznanie partnera dialogu, świadomość obcowania z drugim człowiekiem- dziełem Stwórcy.

Wskazuje, że druga strona jest w nich zawsze traktowana jako inne Ja, nie zaś jako przedmiot. W sposób najdoskonalszy człowiek realizuje się w spotkaniu z absolutnym, nieustannie obecnym Ty - Boga. -> Wiara jako ufność.
Wszystkie decyzje skierowane ku wiecznemu Ty -> ostatecznym celem nadającym sens egzystencji jest

  1. Byt u Heraklita i Parmenidesa:

Heraklit: Byt u Heraklita- Przyjął on, że niezmienną zasadą wszechrzeczy jest ogień (który cyklicznie krąży między niebem i ziemią), lecz nie uważał, że arché to coś szczególnie ważnego i wartego uwagi. O wiele bardziej interesowała go niekończąca się zmienność rzeczy, zwierząt i ludzi. Słynne są jego cytaty „nie można wejść dwa razy do tej samej rzeki” ( za każdym razem gdy wchodzimy do wody i my jesteśmy inni i rzeka jest inna niż poprzednim razem) oraz „wszystko płynie” (wszystko zmienia się nieustannie i porusza, niczym woda w rzece). Mówił, że wszystko ma swój cykl i się zmienia. Jest jedyna stała rzecz, którą jest zmienność. Był pierwszym filozofem, który nie oparł myślenia na tym co jest widoczne. Był także pierwszym relatywistą, gdyż uważał, że „wszystko jest względne”. Jak można wyczytać podstawą relatywistycznego systemu Heraklita jest:
a) zmienność rzeczy, gdyż natura jest ciągłą śmiercią i ciągłymi narodzinami. Nie ma bytu, jest tylko stawanie się. Owa teoria relatywizmu (powszechnej zmienności) została nazwana wariabilizmem lub heraklityzmem (od imienia twórcy).
b) względność rzeczy oznaczająca, że nic, co istnieje, nie ma własności stałych i bezwzględnych. Wszystkie własności przechodzą w swoje przeciwieństwa - i to one stanowią osnowę rzeczy. W teorii Heraklita jedynie porządek - rozum Wszechświata - jest niezmienny, najdoskonalszy.

Parmenidesa: „Byt u Parmenidesa- „Trzeba z konieczności powiedzieć i myśleć, że tylko, to co jest istnieje.Bo byt jest, a niebytu nie ma.”- to tzw, „ontologiczna zasada tożsamości”.

Byt nie ma początku, bo z czego by powstał?Tylko z niebytu, którego przecież nie ma.

Byt jest:

-wieczny (nie ma końca)

- ciągły (każda przerwa byłaby niebytem)

- nieruchomy, niezmienny(bo mógłby zmienić się tylko na niebyt)

-niepodzielny(bo części bytu, nie będąc bytem musiałyby być niebytem)

-ograniczony (zakończony we wszystkich kierunkach, podobny do kuli)

- nie ma w sobie różnic( bo to co różne od bytu jest niebytem)

  1. Ch. Pierce i problem początku poznania:

Charles Pierce jest uznawany za ojca współczesnej semiotyki(ogólna teoria znaku, nauka o rodzajach właściwościach i funkcjach znaków). Dla semiologa znakiem jest praktycznie wszystko, a stosunek znakowy był podstawą dla jakiegokolwiek racjonalnego myślenia i poznania. Pierce mówi o trzech korelatach znaku, wskazując, że trzeci z nich( interpretant) jest łączący, scala z przedmiotem. Ta koncepcja mówi o interpretacji „medjującej reprezentacji”. Wiąże się to bezpośrednio z poznaniem symbolicznym, stojącym w opozycji do poznania intuicyjnego. Komunikacja będąca transmisją informacji zawartej w znaku pozwala nadawcy i odbiorcy negocjować przekaz, poszerzać wiedzę. Cechą poznania symbolicznego jest to,ze nie ujmuje ono przedmiotu całościowo( jak ma to miejsce w przypadku poznania intuicyjnego) , ale daje nam obraz niepełny wymagający interpretacji. Kategoria interpretalna określa rolę, jaką znak ma spełnić, a która polega na zastępowaniu „czegoś dla kogoś”

  1. Człowiek w filozofii Odrodzenia: Filozofia zaczęła skupiać się na człowieku zamiast na Bogu. Rozwinął się nurt zwany humanizmem. Humanistami nazywano uczonych, którzy studiowali człowieka i jego wytwory, którzy sprawy człowieka mieli za najdonioślejsze i na cały świat patrzyli z punktu widzenia człowieka. Humanizm - (łac. humanitas 'człowieczeństwo', 'ludzkość'), prąd umysłowy renesansu, poprzedził jakby całą epokę, był jej zwiastunem, 'świtem' - jak zwykło się mówić. Waga tego pierwszego objawienia polegała przede wszystkim na uzmysłowieniu sobie wartości własnej, jedynej, ludzkiej osobowości (humanus "ludzki"). Hasłem humanistów było hasło Terencjusza "człowiekiem jestem i nic co ludzkie nie jest mi obce" (Homo sum et nihil humani a me alienum esse puto). Stawiało ono nieograniczone możliwości poszukiwaniom wszechstronnej wiedzy o człowieku.

  1. Manetti

  2. Pico della Mirandola włoski filozof, uczony, pisarz, wybitny przedstawiciel włoskiego Odrodzenia. Głosił humanistyczną koncepcję człowieka jako mikrokosmosu, istoty wolnej, wyposażonej w siłę twórczą i możność kształtowania własnego losu. Jego najbardziej znanym dziełem jest mowa De hominis dignitate (O godności człowieka), która została uznana za manifest humanizmu. Przypisuje się mu stworzenie pojęcia "osobowości", a także stwierdzenie, że nauka może uznać za prawdziwe tylko to, co można sprawdzić i zademonstrować. Autor pojęcia homo faber( człowiek zręczny, majster"- człowiek wytwórca, twórca, człowiek pracy) i sławnej sentencji każdy jest kowalem swojego losu, która jasno pokazuje, że renesansowego elitarystycznego pojęcia godności człowieka, która promuje rozwój indywidualny, nie należy mylić z naturalistyczną koncepcją Oświecenia, przyznającą jednakową godność każdemu.

  1. Człowiek w naukach przyrodniczych - ewolucjonizm: pogląd w filozofii wg którego struktura rzeczywistości i jej stan teraźniejszy mogą być wyjaśnione tylko jako rezultat rozwoju (ewolucji), któremu podlegają przedmioty i zjawiska.

  2. Doświadczenia religijne i przekonania religijne:

Doświadczenie religijne przybiera postać jednej z tysięcy możliwych opcji. Skoro niemożliwe jest poznanie prawdy, trudno także zdobyć się na akceptacje tego, żeby Bóg mógł objawic się w pełni w jakiejś jednej religii. Zdaniem niektórych teologów czy filozofii religii uwłaszczałoby to godności samego Boga, Jego radykalnej niepoznalności i inności. Dlatego trzeba uznać, że każda religia jest jak promień wychodzący od jednego źródła światła. Bóg w swej istocie i tak do końca pozostanie na zawsze niepoznalny.

Natomiast każdy z nas posiada własne przekonania religijne cechujące naszą wiarę w Boga. Każda kultura posiada odmienne przekonania np. przekonania fundamentalne nie podlegające zmianom i interpretacjom, ma jedną zasadniczą zaletę, bądź wadę- eliminuje element ryzyka , zawierzenie, niepewności czy „ciemności” wiary. Przyczyną takiego podejścia jest niedopuszczanie do siebie wątpliwości, pytań o możliwości odmiennych ujęć, innych interpretacji, nowych poglądów , które przez sama swe istnienie zagrażają absolutyzacji jednego zestawu przekonań religijnych. Przekonania fundamentalne w znacznym stopniu odchodzą od przekonania religijnego opartego na wierze.

Bo czym jest wiara bez trudności, a co stanowi jej istotę będącą wyrazem przepaści między Bogiem a stworzeniem. Wiara opiera się na nierzadko rozumianej formie, jako ufne kroczenie za nierzadko pojętym głosem Boga. Doświadczenie religijne zawsze będziemy pogłębiać, dzięki zgłębianiu, poszerzaniu naszej wiedzy dotyczącej wiary. Przekonania religijne człowieka zawsze będą się różnić od tego czego człowiek poszukuje w wierze.

  1. Egoizm [łac. ego `ja'], postawa życiowa charakteryzująca się dbałością o dobro i interesy własne bądź osób najbliższych oraz przedkładaniem ich nad dobro i interes innych; przeciwieństwo altruizmu, altruizm [łac. alter `drugi'], filoz. bezinteresowna troska o dobro innych ludzi, przeciwieństwo egoizmu; termin wprowadzony przez A. Comte'a; w znaczeniu potocznym skłonność do poświęceń. , miłość jako kategorie filozoficzne:

  2. Egzystencjalizm wobec religii : Sartre.

  3. Emotywistyczna teoria etyki:

  4. Empiryzm J. Locke'a: kierunek filozofii, wg. którego jedynym lub głównym źródłem bądź środkiem poznania jest doświadczenie zmysłowe (zewnętrzne lub wewnętrzne).Locke wiąże wiedze z doświadczeniem, z faktami. Można ją sformułować słowami : Nie ma wiedzy bez doświadczenia. Locke twierdził, że wszelka wiedza, wyobrażenia, sądy, zarówno błędne jak i prawdziwe, wytwarzają się na drodze doświadczenia. Umysł jest nie zapisaną kartą, którą jedynie doświadczenie może zapisać. Locke interesował się psychologicznym zagadnieniem, jak wiedza zbiera się w naszej świadomości; dla niego podstawowe były takie fakty jak „czuję ciepło”, „widzę barwy”. Jego empiryzm był subiektywny. Uważał, że doświadczenie posługuje się zmysłami ( nie był to jednak sensualizm ). Locke zastąpił stary program metafizyczny przez epistemologiczny : zadanie filozofii widział w poznaniu nie bytu, lecz naszych pojęć o bycie. Doszedł do przekonania, że umysł ludzki nie może rozwiązać zagadnień metafizyki. Przedmiot filozofii przesunięty został z bytu na poznanie; przez to filozofia przestała być poglądem na świat i stała się raczej poglądem na człowieka. Locke wskazał również metodę filozofii : A) Psychologiczna - badał nie stosunek pojęć do badanych przedmiotów, lecz same pojęcie w tej postaci, w jakiej znajduje się w umyśle ludzkim. B) Genetyczna - naturę pojęć określał na podstawie ich pochodzenia, zakładając, że objawia się ona najczyściej w ich postaci pierwotnej. C) Analityczna - mniemał, że dla zrozumienia pojęć wystarczy odnaleźć ich proste składniki. Pochodzenie wiedzy : wiedza nasza pochodzi wyłącznie z doświadczenia; umysł jest sam przez się nie zapisaną tablicą, która zapisuje doświadczenia. Jego maksyma : Nie ma nic w umyśle, czego nie było wcześniej w zmyśle ( Arystoteles ). Ze stanowiska empiryzmu zwalczał teorię idei wrodzonych. Zwalczał wrodzone składniki wiedzy, we wszelkiej postaci, zarówno wrodzone idee, jak i wrodzone zasady ( logiczne, moralne, religijne ). Jego argument: Idee rzekomo wrodzone umysłowi ludzkiemu wcale nie są znane wszystkim ludziom. Locke mówił, że przez doświadczenie nabywamy cały materiał wiedzy, ale tylko materiał. Istnieją 2 drogi zdobywania doświadczenia : doświadczając rzeczy zewnętrznych ( postrzeżenia ) i doświadczając samego siebie ( refleksje ). Postrzeżenie poprzedza refleksję, gdyż umysł wtedy dopiero zaczyna działać, gdy przez postrzeżenie otrzymał materiał do swych działań. Refleksja ma natomiast tę wyższość, że wiedza na niej oparta jest pewniejsza. Trzecia droga zdobywania doświadczenia to introspekcja (doświadczenie wewnętrzne ). Przez wyraz idea Locke rozumie wszelką rzecz będącą przedmiotem myśli, a więc pojęcie, gatunek i to wszystko, „czym umysł może się zajmować, gdy myśli”. Znamy bezpośrednio tylko idee, a nie rzeczy. One też, a nie rzeczy, są jedynym punktem wyjścia wiedzy. Wg Locke'a są 2 rodzaje idei : jedne odpowiadają rzeczom ( własności pierwotne - obiektywne np. wielkość, kształt, ruch, położenie ), a inne nie ( własności wtórne - subiektywne np. barwy, dźwięki, smaki, wonie ). Idee mogą być proste i złożone. Złożone są obarczone większym błędem niż proste, mają mniejsze wartości poznawcze.Znaczenie Locke'a : a) Uczynienie poznania naczelnym zagadnieniem filozofii; b) Stosowanie w rozwiązaniu tego zagadnienia metody psychologicznej i genetycznej; c) Oddzielenie dwóch źródeł doświadczenia : postrzeżenia i refleksji.// zmiana: filozofia nie miała być poglądem na rzeczywistość, ale poglądem na człowieka
    - przedmiot filozofii przesunięty z bytu na poznanie
    - genetyczna metoda filozofii, jednym z najważniejszych zagadnień: pochodzenie wiedzy
    - wiedza pochodzi z doświadczenia, umysł - tabula rasa, odrzucenie idei wrodzonych
    - doświadczenie nabyte poprzez postrzeżenia bądź następujące po nich refleksje (doświadczenie samego siebie; kształt, wielkość; barwa, dźwięk)
    - rzeczy posiadają własności pierwotne i własności zmienne (przypisywane przez nasze narządy)
    - podział idei: proste i złożone. Proste: pochodzą wyłącznie z doświadczenia. Złożone: stworzone w wyniku wyciągania wniosków, mówią o otaczającym nas świecie. (pewność tylko co do idei prostych)

  5. Epikureizm i problem wartości: epikureizm (fr. épicurisme z naz. Epikur, filozof gr., 341-ok. 270 p.n.e.) filoz. kierunek filozoficzny zapoczątkowany przez Epikura, wg którego największym dobrem jest przyjemność, uzyskana przez uwolnienie się od wszelkich trosk. Epikur był zwolennikiem używania życia, ponieważ uważał, że świat złożony z atomów sprawia, iż człowiek po śmierci się rozpada, nie ma życia pozagrobowego, bogowie nie interesują się światem ludzi. EPIKUREIZM wypływał z dwóch źródeł:1) z kultu życia i pragnienia szczęścia i 2) z trzeźwej postawy umysłu, ufającego tylko temu, co mu bezpośrednio dane, i operującego wyłącznie konkretnymi wyobrażeniami. Ze źródeł tych pochodzi zarówno hedonistyczna etyka, materialistyczna fizyka, sensualistyczna Teoria poznania Epikura. W szczególności, epikureizm to etyka, która uznaje dobra doczesne; czyni człowieka odpowiedzialnym za własne szczęście i nieszczęście; uważa spokój za najdoskonalszy stan człowieka i oświecenie umysłu za jedyny środek przeciw zmorom mącącym jego spokój, a będącym wytworem jego własnej głupoty; wreszcie widzi paradoksalnie w rozumnym, cnotliwym, kulturalnym trybie życia najlepszy środek do osiągnięcia egoistycznego szczęścia, a w egoistycznej postawie droge do szczęścia ogółu. // Szczęście jest największym dobrem, podstawową zaś myślą Epikura było, że do szczęścia wystarcza brak cierpienia - niech tylko ciało będzie zdrowe i dusza spokojna, a życie będzie rozkoszą.
    Epikur uważał, że są dwa zasadnicze sposoby na szczęście: cnota i rozum. Przepisy życiowe Epikura, pomimo tak krańcowego punktu wyjścia, były identyczne z przepisami idealistów. Uzasadnienie było jednak inne. Cnotę należy pielęgnować, bo jest środkiem do szczęścia. Nonsensem byłoby uważać ją za cenną samą w sobie i cokolwiek dla niej samej czynić.

  6. Estetyka Witkacego: jedna z dziedzin filozofii teorii wartości obok etyki, która zajmuje się zagadnieniami piękna i brzydoty, harmonii i dysharmonii. Zaczątki estetyki odnajdujemy u sofistów, utworzona przez nich estetyka zajmowała się głównie teorią poezji i operowała trzema pojęciami: naśladownictwa, iluzji i oczyszczenia.

  7. Etyka epikureizmu: filozoficzna nauka o moralności, zajmująca się wyjaśnieniem i ustalaniem takich kategorii, jak dobro i zło, odpowiedzialność, sumienie, powinności oraz wytyczaniem zasad i norm moralnego postępowania. Punktem wyjścia w epikureizmie było założenie, że szczęście jest największym dobrem, zaś celem - wyjaśnienie na czym to szczęście miałoby polegać i jak można je osiągnąć. Wg Epikura: szczęście polega na doznawaniu przyjemności, a nieszczęście na doznawaniu cierpień. Do szczęścia wystarczy brak cierpienia, brak cierpienia odczuwamy już jako przyjemność. Człowiekowi jest z natury dobrze byle tylko nie unieszczęśliwiały go cierpienia. Naturalny stan człowieka, gdy nic dobrego i nic złego go nie spotyka, jest stanem przyjemnym, sam proces życia, samo życie jest radością. Jest to radość wrodzona o która nie musimy się starać, gdyż nosimy ją w sobie. Jako wrodzona jest niezawodna. Niech tylko ciało będzie zdrowe i dusza spokojna, a życie będzie rozkoszą. Hedonizm łączy się tu z kultem dobra. Dobro jakie posiadamy trzeba oceniać i użyć od razu bo jest przemijające i jednorazowe, trzeba go użyć docześnie, na przyszłe bytowanie nie można liczyć. Radość z życia to główny składnik szczęścia, ale nie jedyny; oprócz tej wewnętrznej radości istnieją przyjemności powodowane przyczynami zewnętrznymi. Są zależne od okoliczności, zdane na los szczęścia, i niepewność. Dla osiągnięcia pozytywnych przyjemności muszą być spełnione dwa warunki: trzeba mieć potrzeby i trzeba , by były zaspokojone. Jedne przyjemności występują przy braku potrzeb inne przy ich zaspakajaniu. Przyjemność negatywną odczuwa ten czyjego spokoju żadne bodźce i zmiany nie mącą, przyjemność pozytywną doznaje tylko ten, kto podlega bodźcom i zmianom. Te przyjemności nie są sobie równe. Tylko w przyjemności negatywnej przy braku potrzeb, człowiek jest zupełnie wolny od cierpienia. „Najwięcej przyjemności ma ten, kto ma najmniej potrzeb”. Przyjemność negatywna celem życia a pozytywna tylko środkiem. Przyjemności pozytywne mogą być dwojakiego rodzaju: fizyczne lub duchowe. Potrzeby cielesne są bardziej zasadnicze, gdyż duchowe nie mogłyby istnieć bez nich, są bowiem związane z podtrzymywaniem życia, a życie jest pierwszym szczęścia warunkiem. Nie ma przyjemności mniej lub bardziej szlachetnych, są mniej lub bardziej przyjemne. „ O ile nie pogwałcisz praw, nie naruszysz dobrych obyczajów, nie zasmucisz bliźniego, nie nadwyrężysz ciała, nie utracisz środków koniecznych do życia, to używaj jak chcesz swojej ochoty”. „Nie uczty i pochodu świąteczne, rozkosze miłości i rokosze podniebienia przy zastawnych stołach czynią życie słodszym, lecz trzeźwy rozum który odrzuca błędne mniemania, najwięcej niepokoju sprawiające duszy”. Najskromniejsze przyjemności były dla epikurejczyków największymi przyjemnościami. Są dwa zasadnicze sposoby na szczęście: cnota i rozum. „ Nie ma życia przyjemnego, które nie byłoby rozumne, moralnie podniosłe i sprawiedliwe, ani też nie ma życia rozumnego, moralnie podniosłego i sprawiedliwego, które nie byłoby przyjemne”. Cnotę należy pielęgnować bo jest środkiem do szczęścia . Rozum jest niezbędny do szczęścia, nie tylko aby trafnie wybierać przyjemność a także by kierować myślami. Bo myśli łatwo błądzą, wytwarzają złudy i straszaki, które najniepotrzebniej zakłócają człowiekowi spokój i uniemożliwiają szczęście.

  8. Etyka I. Kanta: Znalazłszy prawdy powszechne i konieczne w nauce, Kant zaczął szukać ich w normach działania. Podjął w tym celu krytykę rozumu praktycznego. Usiłował znaleźć jego sądy autonomiczne, gdzie rozum przemawia od siebie, a nie pod naciskiem czynników obcych. Wypadło mu wobec tego wyeliminować wszelkie sądy odwołujące się do rozkazów boskich czy do wymagań społecznych i przyrodzonych pożądań jednostki. Są to czynniki obce rozumowi i każda taka etyka jest „heteronomiczna”: rozum nie kieruje, lecz jest kierowany. Ze stanowiska rozumu cenna jest tylko rzecz: dobra wola. Wszystko inne - zarówno dobro materialne, jak i zalety osobiste - może obrócić się w zło, nie jest więc dobrem bezwarunkowym. Wola jest dobra, gdy usiłuje spełnić obowiązek. Nie ma dobrej woli tam, gdzie skłonność przyrodzona prowadzi do dobra - toteż dla Kanta czyny wykonane z obowiązku. To przeciwstawienie skłonności i obowiązku stanowiło o rygorystycznym charakterze etyki Kanta. W pojęciu obowiązku nie widział nic osobistego, przeciwnie widział jego istotę w podporządkowaniu się prawu. Jego etyka była uniwersalistyczna, nie znała indywidualnych przepisów ani indywidualnych dóbr. Rozum praktyczny każe podporządkować się prawu, ale treści jego nie przesądza; wszelkie materialne określenie prawa moralnego jest już heteronomiczne dla rozumu. Nakaz jego jest czysto formalny i przeto cała etyka nie może być inna niż formalna. Jedyny bezwarunkowy nakaz brzmi: „Postępuj wedle takiej tylko zasady, co do której mógłbyś jednocześnie chcieć, aby stała się prawem powszechnym”. Kosztem tedy ograniczenia Kant znalazł aprioryczne prawo moralne, powszechne i konieczne, obowiązujące niezależnie od takich czy innych okoliczności życia. Nakaz moralny ma sens jedynie wówczas, jeśli człowiek jest wolny. Jeśli bowiem wola jest całkowicie wyznaczona przez przyczynowo powiązany przebieg zdarzeń, to próżne są wszelkie nakazy. Wolność stanowi tedy postulat praktycznego rozumu. Nie jest dowiedzione, iż jesteśmy wolni, ale żyć musimy tak, jak by było dowiedzione. Rozum teoretyczny nie umie rozstrzygnąć, czy w świecie panuje wolność czy determinacja. Rozum praktyczny rozstrzyga antynomie na korzyść tezy. Determinacja jest prawem zjawisk, a wolność rzeczy samych w sobie; to było rozwiązanie antynomii, dokonane przez rozum praktyczny. Wolność nie jest jedynym postulatem praktycznego rozumu; są jeszcze dwa inne: nieśmiertelność duszy i istnienie Boga. Nieśmiertelność niezbędna jest jako warunek postępu w moralności, Bóg zaś jako gwarancja sprawiedliwości.

  9. Fenomenologia - jej miejsce w kulturze współczesnej:

  10. Fenomenologia - E. Husserla:

  11. Filozofia a religia, sztuka, nauka.

Filozofia a religia, sztuka, nauka
• Filozofia a nauka
W pismach Arystotelesa(twórcy teorii wiedzy naukowej) nie ma rozróżnienia między filozofią a nauką. Takie rozróżnienie zaczęło kiełkować na początku nowożytności, kiedy Galileusz stworzył nowy typ teorii fizykalnej. Zwolennicy tradycyjnej filozofii nadal twierdzili, że jest ona rzetelną nauką(lub może być ona uprawiana w sposób w pełni naukowy). Natomiast badacze przyrody zainspirowani programem Galileusza zaczęli traktować dociekania filozoficzne jako naukowe w szerokim sensie terminu „nauka” Takie stanowiska utrzymały się do naszych czasów, choć nie brak autorów, którzy głoszą opinie skrajne: z jednej strony- przypisujących wiedzy przyrodniczej jedynie funkcje instrumentalne, a z drugiej- odmawiających wiedzy filozoficznej walorów naukowości.
Zarówno w filozofii, jak i w naukach proces badawczy rozpoczyna się od sformułowania problemu i zmierza do jego rozwiązania. Są to przeważnie problemy intelektualne(teoretyczne). Kiedy podejmowane są problemy praktyczne, ich rozwiązania polegają na przygotowaniu projektów działań prowadzących do wybranego celu. Nowatorskie technologie wymagają bowiem często badań teoretycznych. Od tak pojętych problemów praktycznych należy odróżnić filozoficzne dociekania praktyczne w ujęciu Arystotelowskim (etyka i polityka), mające za cel przedmiotowy dobro, którego poznanie umożliwia tworzenie norm stosownego dla ludzi życia indywidualnego i społecznego.
I w naukach, i w filozofii stosuje się rozumowania niezawodne(dedukcyjne) i niezawodne(redukcyjne, indukcyjne, przez analogię itp.) W dyscyplinach filozoficznych dowodzenie wprost występuje rzadko. Natomiast dowodzenie nie wprost jest często stosowane, począwszy od Arystotelesa po współczesnych analityków. Jeśli chodzi o wnioskowanie indukcyjne, to w naukach przesłanki zyskiwane są przez obserwacje lub eksperyment. Wskutek tego naukowcy mogą dochodzić do zgodnych twierdzeń i teorii, co uwidacznia się min. W powszechnie uznawanych podręcznikach, w zespołach badaniowych instytutów czy akademii itp. W dociekaniach filozoficznych wnioskowania indukcyjne wspomagane są przez intuicje intelektualne. Prowadzi to często do odmiennych interpretacji danych doświadczenia i tym samym do różniących się wykładów problematyki filozoficznej. Kiedy weźmiemy pod uwagę ukryte założenia, przedmiotowe cele, język tych wykładów, wówczas okazuje się, że rzadziej bywają one ze sobą sprzeczne niż alternatywne czy komplementarne.
Z różnic między nauką a filozofią odnotowujemy jedną. Naukowcy dążą do opisu prawidłowości występujących w świecie lub/i określania sposobów wykorzystania tych prawidłowości w życiu praktycznym. Filozofowie zaś chętnie podejmują kwestie wartości poznawczych, etycznych, estetycznych, co pozwala wskazywać podstawowe cele godne realizacji w życiu społecznym czy osobistym.
„Elementy metodologii filozofii” Józef Herbut
Różnice między naukami szczegółowymi a filozofią:
-nauki szczegółowe zawężają się w swoich badaniach do partykularnego aspektu rzeczywistości i do samego konkretu. Filozofia ogania całość świata i bytu.
-różnicę pomiędzy naukami a filozofią ujawnia odniesienie do pytań, na które nie ma ścisłych odpowiedzi. Pytań tych nauka nie podejmuje, samoogranicza się do aspektu ścisłej wiedzy, ale dociera do rezultatów pewnych i sprawdzonych.
-na kolejną różnicę wskazują rezultaty badań i dokonania i rezultaty badań. Każde naukowe badanie wydobywa to co rzeczywiście, każde jest postępem. Zagłębienie filozoficzne ma natomiast na celu głębsze i dokładniejsze widzenie prawd już znanych.
-Odmienność poznania filozoficznego przejawia się następnie w tym, że nie dąży do jakiś praktycznych efektów. Te ostatnie przyświecają badaniom naukowym.
-N dystynkcje między naukami wskazuje wpływ obu dziedzin na formułowanie osobowości człowieka. Nauka kształtuje jej obiektywność, dyscyplinę, jasność myślenia. Od filozofującego wymaga się więcej niż obiektywności myślenia. Trzeba aby wykazał się swoja pokorą , prostolinijnością, nieuprzedzonością.
- filozofia zajmuje się tajemnicą, nauka problemami.
• Filozofia a religia
Religijna kontemplacja odsyła nas do objawienia, a zatem jego treść stanowi okazję i powód kontemplacji. Natomiast filozoficzna kontemplacja nie wykazuje związku z objawieniem. Rozpala się w trakcie doświadczenie i poznawania rzeczywistości oraz w momencie kontaktu z nią. Filozoficzna kontemplacja odnosi się do treści, które można poznać. Natomiast religijna kontemplacja rozgrywa się wewnątrz historii, Ajko że swe źródło ma objawienie. Religijna kontemplacja zakłada wiarę, a filozoficzna możliwa jest bez wiary dzięki otwartości na rzeczywistość.
Filozof to ktoś kto pyta, człowiek religijny to ten, który wie. Religia ma w sobie filozoficzną postawę „transcendere”- przekraczać.
Relację zachodzącą między filozofią religią stanowi:
1. Przeciwieństwo: filozofia jest alternatywnym myśleniem dla myślenia religijnego
2. Współistnienie: filozofia i religia rozwijały się samodzielnie: jedna obok drugiej
3.Współpraca: religia korzysta z filozofii w celu uracjonalnienia swoich twierdzeń
Filozofia rozszerza swój przedmiot badawczy o zjawiska religijne jako specyficzne zjawiska antropologiczne.
Różnica między filozofią a teologią (prawdami rozumu a prawdami wiary)
Prawdy rozumu - to są też prawdy zmysłów - prawdy o bytach jednostkowych i o naukach o bytach jednostkowych - sfera umysłowa i intelektualna. Są w możliwościach poznawczych człowieka.
Prawdy wiary - tajemnice objawione przez Boga. Nie są możliwe do zrozumienia.Św. Tomasz dostrzega, iż w scholastyce często się miesza filozofię i teologię w sposób niedopuszczalny - jak czegoś nie można wytłumaczyć na gruncie prawd rozumu to się wtedy odwołujemy do objawienia i mówimy, iż Bóg tak chciał”.
Św. Tomasz był za oddzieleniem wiary od rozumu. Chciał rozdzielić filozofię od teologii. Św. Tomasz twierdzi, iż pomimo, że pomiędzy prawdami rozumu i prawdami wiary jest taka wielka przepaść gatunkowa, to nie ma w nich obiektywnej sprzeczności ponieważ mają wspólne źródło - tym źródłem jest Bóg. Bóg jest źródłem prawd objawionych - to oczywiste, ale Bóg jest też źródłem prawd rozumu bo Bóg stworzył człowieka.
Tylko my, mając rozum niedoskonały, nie jesteśmy w stanie pojąć tego w co wierzymy.
(np. tajemnica Trójcy Św.) Życie wieczne polega na tym, że rozjaśni nam się to co zakryte teraz, pojmiemy to co niepojęte naszym rozumem. Będziemy dopuszczenie przez Boga do doskonałości poznawczej. Ostro i wyraźnie podkreśla, iż nie wolno w żadnym przypadku mieszać wiary i rozumu. Dowody na istnienie Boga są prawdami rozumu, a nie wiary.
• Filozofia a sztuka
Sztuka jest jednym ze sposobów przekraczania rzeczywistości. Artysta jest bliski postawie filozofa. Twórca stwarza inny świat. Filozof natomiast o świat pyta. Sztuka oddala od świata. To niebezpieczne dla filozofii. Sztuka ma funkcję katartyczną, ma doprowadzić do wstrząsu oraz funkcję mimetyczną polegającą na powtórzeniu rzeczywistości.
Platon naznaczył relację sztuka - filozofia piętnem rywalizacji, walki o prawdę. Według Platona i zapoczątkowanej przezeń tradycji, filozofia miała podporządkować sobie sztukę, określając czym powinna być sztuka, w czym tkwi jej istota i jaki jest jej cel (sens). Ale przecież dialogi Platona można potraktować jako pewną formę artystyczną, a więc podporządkowanie sztuki filozofii nie jest wcale tak oczywiste i jednoznaczne, jak wynikałoby z tego, co Platon głosił. Spór sztuki z filozofią, czy też filozofii ze sztuką, tak jak go rozumiał Platon, dotyczył prawdy, a dokładniej tego, która z tych dwóch dziedzin bliższa jest prawdzie.

  1. Filozofia czynu G. Fichtego:

  2. Filozofia grecka w chrześcijaństwie:

Filozofia grecka (Greków) ujmowała świat:

* obiektywistycznie (to co zewnętrzne najważniejsze),

*intelektualistycznie (rozum),

*uniwersalistycznie (ogół ważniejszy od jednostki),

*finalistycznie (pojmowanie końca było doskonalsze od pojmowanie nieskończonego)

Filozofia chrześcijańska nie jest modyfikacją filizofii greckiej, lecz zakłada własny początek, wiara w możliwości poznania Boga(objawienie), prawo(moralnośc przebaczania), zapowiedź zbawienia. Chrześcijaństwo wzniosło w świat antyczny postawę subiektywistyczną, emocjonalistyczną, irracjonalistyczną i nowa postawę moralną- czyli zasadę przebaczania, nakaz odpowiadania miłością na miłość, odpłaceniem dobrem za zło.

  1. Filozofia historii/dziejów:

  2. Filozofia języka L. Wittgensteina:

W okresie pierwszym, dokumentowanym przez Tractatus logico-philosophicus (1921, wydanie polskie 1970), podjął próbę zbudowania całościowego systemu, na gruncie którego dałoby się wytłumaczyć wszelkie aspekty tego, co nazwał "gramatyką filozoficzną". Uznał, że cała wiedza o świecie zawarta jest w opisujących jednostkowe fakty tzw. zdaniach elementarnych, których funkcjami są wszelkie inne sformułowania i że granice języka stanowią też granice dostępnego człowiekowi świata. Różnorakie kwestie filozoficzne, zdaniem Wittgensteina, są przejawem uwikłania się umysłu w "środki" języka - to, co niewyrażalne, choć istnieje, może być bowiem tylko przedmiotem bezsłownej kontemplacji, nie zaś jakichkolwiek zrozumiałych wypowiedzi.
W okresie drugim, którego wyraz stanowią
Dociekania filozoficzne. Wittgenstein skupił się głównie na tzw. "grach językowych". Stwierdził, że rozmaite odmiany tych gier, niekiedy bardzo zwodnicze dla umysłu, stanowią formy ekspresji różnych sposobów ludzkiego życia - są one w jakiś sposób ze sobą powiązane, nie da się ich jednak ująć w jednolity system i opisać za pomocą formalnych reguł logiki. Czym są zatem owe gry językowe? Otóż są to różnorodne sposoby posługiwania się znakami. Gry językowe są czymś, czego istnienie należy przyjąć, aby uniknąć filozoficznej nieścisłości. Grając w poszczególne gry, czyli po prostu żyjąc — to znaczy posługując się językiem w międzyludzkiej komunikacji — nie przyczyniamy się do powstania filozoficznych problemów. Język jest częścią ludzkiego życia i tylko jako taki należy go rozpatrywać.

  1. Filozofia mesjanistyczna w Polsce:

  1. Filozofia nauki Bacona:

Nazwa wywodzi się od skatalogowanego pisma Arystotelesa. Wyróżnił on tzw. `pierwszą filozofię' stanowiącą podstawę całej filozofii. Zadaniem owej pierwszej filozofii było dociekanie pierwszych zasad wszystkiego, cokolwiek istnieje. Za drugą naukę, a więc za

drugą filozofię, uważał Arystoteles przyrodoznawstwo, któremu poświęcił sporo ksiąg pod wspólnym tytułem: fizyka. Gdy po śmierci Arystotelesa uczniowie jego przystąpili do

porządkowania jego dzieł, umieścili księgi poświęcone owej Arystotelesowej pierwszej filozofii po księgach o treści przyrodniczej, czyli po fizyce. Z tego powodu nazwano księgi traktujące o pierwszej filozofii tymi, które następują po przyrodniczych (ta meta ta fizyka) albo w łacińskiej, krótszej formie: metaphysica.

W księgach tych, poświęconych pierwszym zasadom bytu, traktuje Arystoteles m.in. o Bogu jako o istocie stojącej ponad przyrodą. Okoliczność, iż księgi poświęcone pierwszej filozofii

rozprawiały o tym, co stoi ponad przyrodą, stała się powodem, że później inaczej poczęto wykładać etymologię terminu metafizyka. Zaczęto mianowicie uważać, że nazwa metafizyka oznacza naukę o tym, co nadprzyrodzone. Przyglądając się treści dociekań, które w dziejach myśli ludzkiej mianem metafizyki nazywano, można stwierdzić, że istotnie sprawy nadprzyrodzone, Bóg, życie pośmiertne itp., wchodziły w zakres rozważań metafizycznych.

Nie stanowiły one jednak bynajmniej jedynego tematu metafizyki.

Podział problematyki metafizycznej

Bogactwo tematów, które zalicza się do metafizyki jest różnorodne. Spotykane ogólne charakterystyki metafizyki są albo bardzo ogólnikowe, albo też zbyt ciasne i nie wyczerpują całokształtu tematów. Takimi niewiele mówiącymi ogólnikami są na przykład próby określenia metafizyki jako dyscypliny dążącej do sformułowania poglądu na świat albo charakterystyka metafizyki jako najogólniejszej nauki o bycie. Zbyt ciasne jest określenie metafizyki jako syntezy wiedzy o przyrodzie lub jako nauki dążącej do wykrycia rzeczywistości prawdziwej, ukrytej poza złudną szatą zjawisk ujawniających się zmysłom, czyli jako nauki o tzw. rzeczach samych w sobie.

Kazimierz Ajdukiewicz dzieli problematykę metafizyczną na cztery grupy:

ontologia,

grupa zagadnień wyrastających z dociekań nad poznaniem,

grupa zagadnień wyrastających z rozważań nad przyrodą,

grupa zagadnień wyrastających z religii i rozważań etycznych.

Zadaniem indukcji jest znaleźć stałe własności rzeczy, które stanowią istotę rzeczy, czyli wedle tradycyjnej terminologii, formę(Bacon uległ tutaj wpływowi Arystotelesa). Bacon przyczynił się do postępu myśli naukowej przez: wskazanie praktycznych zadań nauki, zestawienie złudzeń umysłu zasługujących na wyrugowanie, zaznaczenia wagi eksperymentu przy ustalaniu faktów, opracowanie reguł indukcji potrzebnych przy uogólnianiu faktów.

  1. Filozofia państwa i dziejów Hegla:

państwo:

Państwo to instytucjonalna i rzeczywista postać symbolizująca rozwój ducha obiektywnego. Jest to nieunikniona postać, do której musi dojść w swym rozwoju. Wg Hegla państwo to najwyższy szczebel rozwoju społecznego. Hegel uważał, że państwo jest wyższą rozwoju niż społeczeństwo. Państwo posiada najwyższy autorytet ponieważ jest wytworem czynników ideowych. Wywody Hegla o państwie mają charakter aprioryczny.

dzieje:

Dzieje traktowane jako proces realizacji absolutu, który dąży do uświadomienia sobie swej wolności. Hegel wyróżniał 3 stadia tej realizacji: rozwój jednostki (duch subiektywny), rozwój społeczeństwa (duch obiektywny), rozwój kultury (duch absolutny). Idea realizacji absolutu wyrażona została także w wielkim obrazie historiozoficznym stworzonym przez Hegla, który dzielił je na 4 okresy: okres wschodni w historii (wolność władcy), okres grecki i rzymski (wolność nielicznych), okres germański (wolność wszystkich). Duch absolutny objawia się w dziejach każdego państwa, bo naturą ducha jest rozwój. Dzieje są jednolitym i koniecznym rozwojem idei, a także stopniowym kształtowaniem się „ducha świata” w czynach i losach państw i narodów. Wg Hegla narody są narzędziem i objawem tego ducha. Przyczyną tego była wiara Hegla w to, że w każdej epoce pojawia się naród, który ma do spełnienia jakąś misję. Rozwój dziejowy u Hegla nie jest harmonijny lecz skokowy z powodu ujawniania się wewnętrznych sprzeczności w zjawiskach, które wyczerpały swoje możliwości ewolucyjne i podlegają alienacji i negacji.

  1. Filozofia polityczna Th. Hobbesa:

Esencją filozofii politycznej Hobbesa jest teoria państwa jako rezultatu umowy społecznej. Hobbes uważał, że stan natury to walka każdego z każdym, czas anarchii i wolności. Dlatego ludzie rezygnują z życia w stanie natury, bo chcą żyć w jedńości i pokoju. Ludzie zaczynają tworzyć więzi społeczne, które są rezultatem wyboru człowieka pomiędzy bezpieczeństwem i wolnością. Koncepcja umowy społecznej zakłada, że jest to świadome zrzeczenie się wolności przez jednostkę i przekazanie całej wiedzy suwerenowi. Umowa jest podstawą istnienia wspólnoty i państwa. Hobbes uważał, że umowa jest nieodwołalna. Jest zawierana na zasadzie każdy z każdym.

Państwo wg niego ma charakter mechanistyczny. Mechanizm ten spina osoba suwerena, który stanowi centrum mechanizmu. Powstaje z obawy i rozsądku, a wraz znim powstaje prawo i obowiązki. Hobbes wyróżniał dwa typy państw: państwo naturalne - powstaje z woli władcy, a powodem jest potrzeba zmuszenia do niego tych, którzy sprzeciwiają się umowie; państwo polityczne - powstaje na skutek podwójnego zobowiązania wobec suwerena i obywateli. Wg Hobbesa państwo może być demokracją (zebrania ludu i poparcie większości), arystokracją (władzę sprawuje kolegium optymatów tj. oligarchów) i monarchią (rządy jednostki). Hobbes jako zwolennik rojalizmu uważał, że suweren powinien pełnić władzę absolutną na podstawie umowy. Oznaczać to miało reglamentację zrzeszeń obywateli i podporządkowanie Kościoła.

Koncepcja prawa: prawo naturalne - słowo wieczne Boga występujące w człowieku jako rozum przyrodzony, najważniejsze prawo natury to prawo do obrony; prawo pozytywne - ustanowione, aby wspólnota nie musiała stosować prawa do obrony.

  1. Filozofia polityki K.R. Poppera:

Popper krytykował wszelkie teorie starające się wyjaśnić wszystko, które ponadto często stają się doktryną państwową, celem takich rządów jest „uszczęśliwienie” wszystkich. Krytyka doktryn totalitarnych przez Poppera wiązała się także z żądaniem reżimów totalitarnych poświęceń w imię utopijnych celów.

Istotna w jego filozofii polityki jest koncepcja społeczeństwa otwartego i zamkniętego. Społeczeństwo zamknięte jest owładnięte wspólnotą teorią historycystyczną. Rzadzący zazwyczaj odrzucają fakty niezgodne z tymi teoriami i blokują możliwość krytyki. Zamknięcie może być rezultatem nie tylko cenzury lecz także społecznej aprobaty dla tych teorii.Występuje lęk przed otoczeniem zewnętrznym. Społeczeństwo zamknięte cechuje równowaga zwolenników różnych teorii historycystycznych lub odrzucanie ich przez większość społeczeństwa. Cechuje je dyskusja i niemożność wdrożenia działań w oparciu o ideologie „uszczęśliwiające” i cząstkowość zmian. Istnieje możliwość jednostkowej realizacji i drogi do szczęścia. Społeczeństwo takie umożliwia obronę przed totalitaryzmem.

  1. Filozofia polska XIX wieku (Hojne - Wroński, Cieszkowski)

Może się wydawać, że filozofia XIX wieku w Polsce była wprawdzie kompletna, ale nie była za to samodzielna.

Do kantyzmu czy do szkockiej filozofii zdrowego rozsądku, Polacy nie dodali nic od siebie. A jeśli dodali do pozytywizmu, to tylko w tym sensie, że położyli nacisk na jego konsekwencje praktyczne, a uczynili to kosztem jego zagadnień teoretycznych. Jednak polska filozofia mesjanistyczna miała rysy wyraźnie własne. Właśnie ten nurt filozofii był popularny w XIXw. W Polsce. Najważniejszymi rysami filozofii mesjanistycznej, wspólnymi dla większości jego znanych przedstawicieli były:

Józefa Hoene-Wrońskiego, który wprowadził pojęcie mesjanizmu do polskiej filozofii, mesjaszem, który miał wprowadzić ludzkość w okres szczęśliwości, była filozofia. U głównego popularyzatora mesjanizmu w świadomości szerszej widowni , poety Adama Mickiewicza, była już nim Polska. W tych właśnie czasach swoja idee głosili :JÓZEF MARIA HOENE-WROŃSKI (1778-1853) oraz AUGUST CIESZKOWSKI (1814-1894)Pierwszy z nich, czyli Józef Maria Hoene- Wroński- polski matematyk, fizyk, filozof, ekonomista i prawnik; wcześniej służył jako oficer w armii Kościuszki, a następnie w armii rosyjskiej. Jest najwybitniejszym przedstawicielem polskiej filozofii mesjanistycznej. To właśnie on wprowadził pojęcie mesjanizmu, które potem często wykorzystywał Adam Mickiewicz, co było przyczyną wielu kłótni tych dwóch wybitnych Polaków.JEGO POGLĄDY:- racjonalista, był najbliższy Heglowi- duch dla niego to rozum- reforma wiedzy jest celem zbawienia ludzkości- przede wszystkim należy ujawnić cel i powołanie człowieka, trzeba odsłonić fundament bytu- pojęcie Absolutu jest dla niego fundamentem wszystkiego, pozostaje on poza określeniami- Absolut to byt różnorodny (wywodzi się z niego); byt jest zmienny, procesualny, różnicujący się- dialektyka Hoene-Wrońskiego jest inna od heglowskiej; działa tu prawo dychotomii (opozycji)- każda forma bytu rozpada się na dwa przeciwstawne elementy- filozofię dzieli na dwie części: * opisową (autotezja)- opisuje ona to, co jest; teorii* powinnościową (technia)- pokazuje cel, zajmuje się przyszłością- filozofia to głównie przyszłość- to, co być powinno, jest częścią tego, co jest. Drugim z wybitnych przedstawicieli tego okresu jest August Cieszkowski- polski ziemianin, hrabia, działacz i myśliciel społeczny i polityczny, filozof mesjanistyczny, jeden z założycieli Ligi Narodowej Polskiej, współtwórca i prezes Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Jako filozof krytykował idealizm dialektyczny Hegla, natomiast zasadą bytu i historii uczynił ideę czynu.- jego myśl kształtuje się pod wpływem krytyki heglowskiej- widoczny wpływ miał na niego A. Schopenhauer, którego zresztą znał- istotą bytu jest wola i czyn (myśl Schopenhauerowska), a nie rozwój [w koncepcji Schopenhauera to „nie my mamy wolę, tylko wola ma nas”]- czyn rozumiany jako cud (religijny)- w bycie realizuje się element boski (rozwój bóstwa w bycie)- podział ludzkości na trzy etapy; trzeci to epoka Ducha Świętego (połączenie elementów sprzecznych); narzędziem Ducha Św. jest naród polski rozumiany jako wspólnota religijno-moralna (mówi wprost: Kościół - Jego filozofia czynu wywarła pewien wpływ na lewicę heglowską, choć całość jego poglądów sytuuje się na prawicy. Głęboka myśl religijna Cieszkowskiego była wyzwaniem dla nauki Kościoła katolickiego, głównie z dwóch powodów: że traktowała epokę dotychczasowego chrześcijaństwa jako epokę drugą, a więc taką, która zostanie przezwyciężona, oraz- że kategorycznie wiązała nieśmiertelność z zasługą dla rozwoju ducha (tzn. dusza sama przez się nie była nieśmiertelna). Przypisał narodom słowiańskim szczególną misję w budowaniu epoki przyszłości.

  1. Filozofia St. Brzozowskiego:

Stanisław Leopold Brzozowski (1878- 1911) - polski filozof, pisarz, publicysta i krytyk teatralny i literacki epoki Młodej Polski. Filozofia Brzozowskiego czerpała z myśli Fichtego, Marksa, Nietzschego, Sorela i Kanta. Przeciwstawiał się XIX-wiecznemu pozytywizmowi i utylitaryzmowi.

Idee, jakie propagował, były różnorodne: były to między innymi idee socjalisty Sorela i indywidualisty Nietzschego, abstrakcyjnej szkoły marburskiej, konkretnie myślącego Newmana. Ale ogólna jego tendencja była wyraźna, zwłaszcza w ujęciu negatywnym: była oporem przeciw temu, co było przedmiotem wiary poprzedniej epoki, przeciw pozytywizmowi i materializmowi, racjonalizmowi i utylitaryzmowi. W umyśle, działaniu. życiu wysuwał na pierwszy plan czynniki indywidualne, emocjonalne, twórcze.

Jaźń była mu bliższa niż świat, duch niż materia, działanie niż poznanie, swoboda niż konieczność. Nie ma nic — pisał — pewniejszego nad jaźń, nic nad twórczość, a więc nic nad ducha, bo istotą ducha nie jest to, że jest niematerialny, lecz to, że jest twórczy. „Jestem duchem, to prawda najbardziej zasadnicza, najpewniejsza". Duch jest twórczy. a skoro jest twórczy, to jest swobodny, skoro swobodny, to niezależny, skoro niezależny. to absolutny.

Występując przeciw pozytywizmowi i naturalizmowi powoływał się przede wszystkim na Kanta. Ale kantyzm jego był szczególnego rodzaju: sam mówił, że to Fichte nauczył go rozumieć Kanta. Powoływał się na wszystkie nowości filozoficzne XX wieku, ale w gruncie rzeczy był bodaj bliższy idealistom metafizycznym i nawet mesjanistom. Twierdził bowiem, że „naród jest organem prawdy żywej" i że „poetom prawda najszczerzej się objawia". Jak pragmatyści pisał, że „nie zna zagadnień innych niż życiowe" ale zaraz dodawał, że spekulacja to także życie, a nawet „życie głębsze i bardziej uświadomione".

  1. Filozofia zła i cierpienia:

Cierpienie:

Zło:

  1. zło nie należy do przyrody, lecz jest dziełem wolnych stworzeń (zła wola)

  2. zło nie jest realne, jest tylko brakiem dobra, nie niższe cele są złe lecz złe jest odwrócenie się od celów wyższych, zła jest bądź pycha bądź pożądliwość

  3. zło nie psuje harmonii świata, przeciwnie: jest do niej potrzebne; Bóg wolał stworzyć większe dobro ze złem, niż mniejsze bez zła

  1. Filozoficzna szkoła Lwowsko-Waszawska:

Szkoła filozoficzna formująca się przed I wojną światową we Lwowie wokół Kazimierza Twardowskiego, a ukształtowana w okresie międzywojennym. Grupowała logików i filozofów, do których należeli zwłaszcza Jan Łukasiewicz, Tadeusz Kotarbiński, Kazimierz Ajdukiewicz, Alfred Tarski, Tadeusz Czeżowski, Zygmunt Zawirski.

Szkołę cechowały:

Szkoła lwowsko - warszawska miała znaczne osiągnięcia w badaniach logicznych i semantycznych, wywarła istotny wpływ na rozwój logiki matematycznej i badań nad podstawami matematyki oraz - pośrednio - na powstanie polskiej szkoły logiki matematycznej. Położyła zasługi w krzewieniu kultury logiczno-semantycznej w Polsce. W latach 30. przedstawiciele szkoły rozwijali działalność naukową i dydaktyczną na niemal wszystkich uniwersytetach polskich. Działalność szkoły lwowsko-warszawskiej przerwała II wojna światowa.

Psychologia uprawiana w tej szkole była dziełem filozofii, nauką empiryczną, która za swą główną metodę miała analizę, metodę analityczną przyznającą prymat introspekcji - podstawowej metodzie doświadczenia psychologicznego. Jako jedną z dyscyplin filozoficznych cechował ją zatem analityczno-deskryptywny sposób ujęcia zagadnienia, a nie eksperymentalno-retrospektywny.

Szkołą ta wraz z brytyjską filozofią analityczną i filozofią Koła Wiedeńskiego jest inicjatorką współczesnej filozofii analitycznej.

  1. G. Bruno i filozofia przyrody:

a) infinistycznie: przyroda jako nieskończoność

- zanika różnica między tym, co większe i mniejsze, świat jest jednorodny we wszystkich swych częściach

- wszechświat nie może być pojęty przez zwykłe pojęcia ludzkie, gdyż są one stosowane do opisu rzeczy skończonych

b) monistycznie: przyroda jest jednorodna i związana w jeden system

- jest jeden rodzaj materii, materia ziemska nie różni się od niebiańskiej

- części jednorodnej materii są spojone w całość za pomocą duchowej siły

- wszechświat jest jeden, składa się jednak z wielu samoistnych jednostek, jednostki te to monady. Monady łączą w sobie naturę cielesną i duchową, materię i formę

c) dynamistycznie: przyroda to zespół sił żywych

- każda cząstka świata obdarzona jest życiem, natomiast wszystko, co obdarzone jest życiem jest wolne. W przyrodzie panuje wolność. Stąd G. Bruno wyciągnął wniosek- nikt nie ma prawa d narzucania innym jakichkolwiek ograniczeń czy to materialnych, czy to duchowych

d) teozoficznie: przyroda jako obraz i objawienie Boga

- harmonijność to istotna cecha świata, świat jest harmonijny, bo jest doskonały, a jest doskonały, bo jest obrazem Boga

- poszczególne jednostki, z których świat się składa są niedoskonałe, ale w całości są doskonałe. Ta doskonałość świata to pocieszenie dla niedoskonałej jednostki

e) optymistycznie: przyroda to twór doskonały, harmonijny i piękny

panpsychizm- wszelka materia jest natury psychicznej : hilozoizm- wszelka materia jest ożywiona

panteizm naturalistyczny- przyroda jest dynamiczną całością, która cechuje się immanentną celowością, nie ma odwołania do transcendencji

  1. Główne stanowiska w etyce społecznej:

  2. Habermas i rozum komunikacyjny:

ROZUM KOMUNIKACYJNY
Habermas dążył do syntezy różnych tradycji myślowych. Łączył filozofię z teorią socjologiczną, psychologię z analizą polityczną. Chciał zbudować zwartą teorię, która spełniałaby standardy nauki oraz zawarłaby krytykę społeczeństw zachodnich. Kategorii krytycznych szukał m. in. w tradycji marksistowskiej, w psychoanalizie, w twórczości Horkheimera i Adorna. W swej teorii starał się uwzględnić najnowsze kierunki filozoficzne i socjologiczne.
Jego podstawową ideą jest IDEA ROZUMU KOMUNIKACYJNEGO. Według niego problemy współczesnych społeczeństw rozwiniętych leżą w sferze komunikowania się, a nie w sferze pracy i produkcji.
Habermas analizował genezę i funkcje mieszczańskiej sfery publicznej jako sfery pośredniczącej między społeczeństwem a państwem. Zauważył, że we współczesnych demokracjach masowych następuje rozpad i utrata funkcji politycznych tej sfery. W sferze publicznej szukał rozumu, jako w sferze dyskusji i racjonalności porozumienia.
Twórczość Habermasa można podzielić na dwa okresy.
W pierwszym rozróżniał działanie instrumentalne od działania komunikacyjnego (między pracą a interakcją). Sferą działania instrumentalnego jest sfera pracy, natomiast interakcją jest komunikowanie się podmiotów i ich wzajemny wpływ na siebie za pomocą symboli.
Postęp rozumu wg. Habermasa polega na coraz powszechniejszym stosowaniu zasady swobodnego dialogu i uzgodnień.
Habermas rozwinął też ideę racjonalizacji i emancypacji w sferze stosunków społecznych i w kulturze. Przedstawił związki poszczególnych gałęzi nauki z jak to nazwał "konstruktywnymi interesami poznawczymi" człowieka:
1. nauki empiryczno - analityczne powiązane są z interesami technicznymi
2. nauki historyczno - hermeneutyczne z interesami praktycznymi
3. nauki krytyczne z interesami wyzwolenia od ideologii i emancypacji
Uważa, że nauki krytyczne umożliwiają samorefleksję podmiotu jednostkowego i zbiorowego, poznanie ich pozwala podmiotowi wyzwolić się z nieświadomych ograniczeń i przymusu.
W drugim okresie swej twórczości Habermas porzuca próby osadzenia (umiejscowienia) krytycznej teorii społeczeństwa i zajmuje się antropologiczną interpretacji teorii poznania

  1. Hermeneutyczna epoka rozumu:

  2. Hermeneutyka transcendentalna - K.-O. Apel:

  3. Hermeneutyka: Habermas, Ricoeur, Vattimo:

Gianni Vattino - postmodernista, wyklucza jeden sposób patrzenia na świat (modernizm) - pluralizm; jest wiele religii, które prowadzą do Boga; wyłonienie świata zawiłego i pokawałkowanego sprawia, że nie można wyłonić jakiegoś obiektywnego punktu widzenia, który pozwoliłby na sformułowanie jednolitej i progresywnej wizji ludzkich dziejów, ze względu na powstawanie innych niewspółmiernych schematów.
Paul Riceour - pacyfista, przeciwnik totalitaryzmu, główny wątek jego prac to przekonanie, że wszystkie interpretacje uczestniczą w dwufalowej (pozytywnej i negatywnej) hermeneutyce; refleksja filozoficzna dotycząca wszelkich form ekspresji np. mitów, symboli, dzieł sztuki.
Habermas Jurgen - (ur.1929), niemiecki filozof, socjolog i teoretyk nauki. Stworzył własną krytykę ideologii - zwrócił uwagę na ideologiczną funkcję nauki i techniki, które przedstawiane jako obiektywne i neutralne służą sankcjonowaniu wielu posunięć polityczno-społecznych.
Głosił ideę tzw. praxis - działania kierującego mądrością. Analizując związki między myśleniem teoretycznym a praktyką i dyktowanymi przez nią potrzebami, wyróżnił 3 rodzaje interesów poznawczych: techniczny, praktyczny i krytyczny, oraz odpowiadające im 3 typy nauki: empiryczno - analityczne, historyczno-hermeneutyczne i krytyczne - w tych ostatnich i w zbudowanej na nich autorefleksji upatrywał szansę emancypacji człowieka w świecie cywilizacji przemysłowej. Włączył się też w dyskusję wokół postmodernizmu.

  1. Hylemorfizm Arystotelesa a metafizyka Platona:

  2. Idea hermeneutyki H.-G. Gadamera:

Paradygmat filozoficzno - humanistyczny, a nie jak u Heideggera ontologiczny:
- ważna rola projektu, projektowania - wstępne rozumienie tekstu, konieczny warunek wstępowania w hermeneutyczny krąg, wyklucza subiektywizm i radykalny obiektywizm
- nie dowolność, ale twardy grunt rozumienia -> prawidłowość rozumienia
- zasada antycypacji doskonałości: określa warunki doskonałego rozumienia; doskonale jest to, co przedstawia jedność sensu; szukanie harmonii konkretnego tekstu z posiadanym przedrozumieniem
- ważna rola rozumienia - odsłania racjonalny porządek ludzkiego świata poprzez analizę rzeczywistości językowej, zawartych w niej sensów i kontekstów oraz komunikacji językowej; próbuje tym sposobem dotrzeć do elementarnego sposobu bycia człowieka w świecie
- zaprzeczał istnieniu jedynej, prawdziwej i obiektywnej interpretacji historii i myśli ludzkiej
- poznanie ma strukturę linearną, rola tradycji jest niezaprzeczalna, jest ona niezbędnym elementem poznania
- trwałym elementem poznania: język, kultura, przesądy.
- dowodził, że prawda to nie tylko coś zarezerwowanego dla nauki, ale też dla sztuki.

  1. Idee a rzeczy w filozofii Platona:

Platon podjął się zadania jakim było rozważanie nad istotą bytu. Wcześniej twierdzono, że bytem jest to co istnieje naprawdę i byt ten charakteryzował się niezmiennością i wiecznością swojego istnienia. To co podlegało zmianom i było nietrwałe nazywano pseudobytem lub niebytem. Platon jednak miał inne zdanie.

Wyróżnił w związku z tym dwa światy:

Idee zatem zostały określone jako wieczny byt, zaś materia jako wieczny niebyt. Idee są wzorcami rzeczy materialnych, lecz nie są ich przyczynami. Rzeczy są zależne od idei, gdyż (wracając do porównania) cień zmienia się wraz z „obrazem”, który go rzuca. Natura idei nie została jednak określona - Platon stwierdził, że nie są one ani bytami fizycznymi ani psychicznymi. Świat materialny a świat idei są od siebie odseparowane i nie przenikają się wzajemnie co nie zmienia faktu, że materia zależna jest od idei.

Pojawiły się w związku z tym dwie interpretacje pojęcia „idea”:

Platon traktując zmienność jako coś złego (teorię tą zaczerpnął od Heraklita) uznał świat materialny za zły, zaś świat idei za dobry jako że jest niezmienny. Dlaczego wg Platona zmienność była zła ? Ponieważ twierdził, że każda zmiana oddala coraz bardziej rzeczy od ich pierwotnego kształtu, czyli oddalają się od świata idei, świata boskiego i dobrego.

Jak wygląda świat idei zdaniem Platona? Wyobrażał on sobie, że świat ten składa się z samych idealnych obiektów, które są bardziej rzeczywiste i realne niż przedmioty materialne. Są one wieczne, zatem nigdy nie zostały stworzone i nie mogą ulec zniszczeniu. W świecie idei panuje hierarchia, którą tworzą idee, a najważniejszą z nich w tej hierarchii była idea dobra, która obdarzała inne idee bytem i poznawalnością. Innymi ważnymi ideami prócz dobra były piękno i prawda.

Platon utworzył etapy, które jego zdaniem należy przejść by osiągnąć doskonałość. Etapy te to:

Zatem idee stanowiły ostatni (piąty) etap, który należy przejść by osiągnąć doskonałość.

Istnieje pewne odstępstwo od jednej z reguł panujących w tej filozofii. Chodzi mianowicie o człowieka. Platon (jak wyżej zostało wspomniane) uważał, że świat idei i świat materialny nie przenikają się, lecz są odseparowane. Jednak człowiek - zdaniem Platona - jest właśnie połączeniem obu światów: duszy z ciałem, gdzie dusza to element świata idei, a ciało to element świata materialnego. Połączenie to nie jest konieczne, jeśli jednak następuje to świadomość i wiedza ludzka rozwijają się wydobywając z duszy pojęcia, które w niej od zawsze tkwią.

  1. Idee i przedstawiciele stoicyzmu:

Krótki wstęp:

to szkoła filozoficzna, która obejmowała okres upadku Grecji i powstanie oraz rozwój imperium rzymskiego, zatem łączy dwa odmienne światy i kultury co powodowało powstawanie jej różnych wersji a przez to długowieczność jej trwania i popularność.

Przedstawiciele:

Główne założenia stoicyzmu: