Untitled

Albert Camus „Artysta i jego epoka”

Alicja Kuczyńska „Odbiór i dzieło sztuki”

- artysta jako osoba tworząca dzieło sztuk

Jest męczennikiem, choć kiedyś nim nie był. Jest on powołany, tworzy z zaangażowaniem otaczającą rzeczywistość. Według Camusa jest to ktoś, kto tworzy dla siebie lub dla innych - jednak samo pojęcie tworzenia jest zbyt szerokie.

twórczość - powołanie do istnienia czegoś nowego (dzieła sztuki)

Balzac: „Geniusz podobny jest do wszystkich, lecz nikt nie jest podobny do geniusza.”

Artysta powinien być komunikatywny, geniusz potrafi stworzyć coś, co dotrze do wszystkich.

arcydzieło - dzieło uznane za wybitne przez wielu i dla wielu komunikatywne (wielu pokoleń, sytuacji)

geniusz - dokonuje przełomu, powołuje do życia nie tylko nowe dzieła, lecz także idee i wartości

artyści - naśladują, coś przejmują

Przed połową XX wieku nastąpiła zmiana poglądów na temat sztuki, jej kondycji. Dawniej - artysta lekkoduch, teraz musi być mądry, wiedzieć co mówi, staje się kimś w rodzaju mnicha, musi mówić prawdę, jest odpowiedzialny za rzeczywistość; milczenie artysty na temat jakichś kwestii również mogło być odbierane w sposób dobry bądź zły.

sztuka a prawda i kłamstwo -> kiedy artysta koncentruje się na pięknie, gdy w tle dzieją się rzeczy złe, jest to wizja, sztuka nie mająca pokrycia, sztuka dla sztuki

Camus uważa, że jedynym artystą jest Bóg.

Kondycja artysty: wewnętrzna sprzeczność między świadomością piękna, a jego okrucieństwem. Nie zasługuje na miano wielkiej sztuki coś, co widzi tylko jedną z tych stron, a coś, co potrafi ukazać obie te sprzeczności występujące w świecie.

Artysta powinien być niezależny od grup nacisku.

wybór wolności - wybór braku szczęścia

„Sztuka żyje przymusem i umiera od wolności”

Wolność od czynników zewnętrznych jest dobra dla artysty, wolność zewnętrzna powinna być korygowana przez niego samego poprzez samoograniczenie. Według Camusa wolność ta powinna być ograniczona.

- odizolowany od społeczeństwa vs. żyjący w społeczeństwie, zaangażowany

Na prawdę składa się zdolność dostrzegania zła oraz tego, że świat jest piękny; umiejętność nadania wyrazu sprzeczności jest sztuką dążącą do ukazania tych sprzeczności.

Sztuki nie da się zdefiniować, bowiem dzieła sztuki nie są tworzone za pomocą wspólnych reguł, brak jest reguł regulujących sztuką w całości;

alternatywna definicja sztuki Tatarkiewicza - połączenie wszystkich prób definiowania sztuki w całość

techne - z greckiego, oznaczało sztukę

ars - oznaczało sztukę po łacinie

1. Sztuka to umiejętność wytwarzania według reguł <- Grecja antyczna

Poezja nie była dla nich sztuką - nie miała reguł; pozostałości w j. polskim - sztuka wojenna, kulinarna

2. Sztuka to wytwarzanie piękna <- późna nowożytność XVIII w.

1747 r. Charles Batteaux wprowadza pojęcie la beaux arts - sztuki piękne

ale: piękno to pojęcie względne, nie tylko rzeczy piękne mogą być sztuką

3. Sztuka to naśladowanie rzeczywistości - mimesis <- z antyku, do końca XVIII w.

odnosi się to także do naśladowania innych, wielkich artystów antyku i resesansu

ale: nie da się naśladować rzeczywistości, powtórzyć jej poprzez sztukę; niektórych rzeczy raczej nie ma potrzeby naśladować, nie robi tego np. architektura, muzyka - kreowanie, nie taki jest cel tych sztuk

4. Sztuka to nadawanie rzeczom kształtu, tworzenie form <- początek XX w.

ale: pojęcie to jest zbyt szerokie, można nadawać kształt i nie tworzyć sztuki

5. Sztuka jest wyrazem ducha artysty, jego wewnętrznych przeżyć <- romantyzm

ale: wyrażamy siebie nie tylko w sztuce; jest to pojęcie zbyt szerokie; sztuka nie musi być wyrażeniem przeżyć; sztuka może nie wyrażać przeżyć własnych, a przeżycia wyższej rangi

6. Sztuka to wpływ na odbiorcę, wywoływanie przeżyć estetycznych.

ale: mogą one być wywoływane przez inne przedmioty spoza sztuki; przy tworzeniu dzieła celem było wywoływanie innych przeżyć, np. religijnych

7. Sztuka to wywoływanie wstrząsu <- XX w.

ale: nie wszystkie dzieła sztuki wywołują wstrząs

XX wiek - pojawia się dylemat, brak definicji sztuki i niemożliwość jej stworzenia

Tatarkiewicz łączy te definicje zaznaczając, że sztuka ma wywoływać określone uczucia.

struktura - całość złożona z elementów, które są ze sobą w pewien sposób powiązane i w jakiś sposób na siebie wpływają

Dzieło jest wartościowe, gdy struktura jest odzwierciedleniem sztuki, dzieło do którego nie można nic dodać i nie można z niego ująć.

- pozwala poszukiwać czegoś oryginalnego

- pozwala utożsamiać się z uczuciami

- umożliwia badanie własnej tożsamości

- prowadzi do zainteresowania drugim człowiekiem

- wzbudza ciekawość (która jest gdzieś zaszczepiona)

Od funkcji estetycznej, przez poznawczą do egzystencjalistycznej.

Maria Poprzęcka „Przemyśleć historię sztuki”

Jan Białostocki „Rozwój i kryzys dyscypliny”

nauki humanistyczne - opisują i interpretują ludzkie wytwory, działania i ich wyniki

humanistyka - spadkobierca filozofii, z niej się wyłoniła

większa odrębność -> najpierw nauki zajmujące się tekstem, gramatyką - średniowiecze

przełom XIX - XX w. Wilhelm Dilthey - filozof, estetyk niemiecki - mówi, że nauki humanistyczne są odrębnym rodzajem wiedzy; oddzielenie od nauk przyrodniczych, mają bowiem inne metody badawcze

zakres historii sztuki -> wytwory ludzkie prowokujące postawę estetyczną, przyjmujące formy plastyczne i wizualne, przekraczają swymi funkcjami funkcję użytkową

elementarny przedmiot badania - dzieło sztuki i jego analiza -> ale: i kwestia odbioru, oceny, wartościowania, krytyka, ikonografia, teoria, życie artystów, style, instytucje...

historia sztuki - wiek XVIII pojawienie się pojęcia

1764 r. - wydanie „Historii sztuki starożytnej” Winckelmann, to on zapoczątkuje historię sztuki

zaczęło się to już w starożytności

Platon (refleksja na temat piękna) i Arystoteles (refleksja na temat dramatu i teatru)

Dunis z Samos - pierwszy autor biofrafii

Pliniusz Starszy - pierwsza koncepcja, że sztuka się rozwija, obumiera i znowu odradza - cykliczność sztuki

propozycje dotyczące analiz stylistycznych

Gerwazy z Cantenbury napisał takie dzieło

XIII w. - magister artis - znawca sztuki

biografie pisane na wzór żywotów świętych

Petrarca i Boccacio - wypowiedzi: średniowiecze to wieki ciemne; takie było w renesansie wyobrażenie tamtejszej sztuki

autor pojęcia Włoch Filippo Vilani - kontynuator nurtu starożytnego

biografista Giorgio Vlasari - nazywany ojcem biografistyki

autokomentarz i autobiografia - Benvenuto Cellini

artysta jako awanturnik -> „Żywot własny”

żywoty artystów nie tylko we Włoszech

pierwszy słownik terminów sztuk pięknych Baldiciniego

XVIII - historia sztuki - słowo pierwszy raz użyte przez Pierra Monier'a

odkrycie Pompeii, inne odkrycia archeologiczne - zainteresowanie antykiem odżyło; pojawia się zapatrzenie w starożytność

Winckelmann - „Historia sztuki starożytnej” zawdzięczamy mu skojarzenie antyku z bielą marmuru;

zaproponował podział sztuki starożytnej (a także postarożytnej) na 4 okresy:

* antyczny - do Fidiasza | antyczny - do Rafaela

* wzniosły - Fidiasz | wzniosły - Rafael, Michał Anioł

* piękny - IV-III w. klasyczna epoka | piękny - po nich, np. Caragio

* schyłkowy (naślad.) - epoka hellenistyczna | naśladownictwo (schyłk.) - po Caragio i innych

połowa tego wieku - odkrywany, że architektura grecka była bardzo kolorowa, pstrokata

zapożyczanie pojęć z historii sztuki do innych dyscyplin

Jakub Burckhardt - sztuka odrodzenia we Włoszech

początek XIX wieku zainteresowanie gotykiem przez romantyzm, wcześniej wieki średnie postrzegane jako upadek, coś niegodnego uwagi

Schlegel - sztuka gotyku ukazuje duchowość w lepszy sposób niż antyk

Herder - sztuka to nie zawsze poszukiwanie ideału (jak w antyku) - sztuka jako ekspresja - gotyk lepszy pod tym względem od antyku

Violet le Duc - konserwator, logika konstrukcji gotyku

Burckhardt - skłonność do patrzenia na sztukę jako źródło informacji o kulturze

XIX w. to badanie sztuki w sposób inwentaryzatorski np. katalogowanie

stylistyczny podział - badania stylistyczne

Wölffin - koncentracja na analizie formy dzieł sztuki

szkoła wiedeńska - skoncentrowanie uwagi na tym, w jaki sposób można rozumieć sztukę

poprzez kontekst kulturowy (silniejsze) - koncentrowanie się na treści Dvožak, Warburg, Panofsky

wcześniej: wskazywanie upadku i rozkwitu, aspekt formalny vs. społecznościowy - aspekt sztuki

a A. Riegl wprowadza koncepcję woli twórczej - oduczenie myślenia, że sztuka rozkwita i upada; w każdej epoce są rzeczy udane i nie, a nie epoki upadku i rozkwitu

Panofsky - w opozycji do badań Wölffina tworzy metodę ikonologiczną - te badania są kontynuowane do dziś

krytykowanie tej metody za brak wartościowania

teraz - powracanie do wizualnych cech dzieła sztuki

malarstwo ekspresjonistyczne - wracanie do gotyku

manieryzm - powoduje zainteresowanie podobnym stylem dawniej

pojęcie stylu - przejęte z badań literackich, wykorzystane następnie przez historyków sztuki - styl epok - następnie przejęte przez kolejne nauki

od językoznawców także historia sztuki zapożyczyła pojęcie obrazu

lata 20. XX w. - najlepszy okres historii sztuki

posiadają niezmienną strukturę czasoprzestrzenną

związane z technikami na podstawie zadań

jakimi są wykonywane: ogólnych jakie pełnią:

● iluminatorstwo - obrazki na kartce w książce

● polichromia - malowanie na powierzchniach wypukłych, np. meble, rzeźby

3. Tematyka - dobór tego, co chce się pokazać

4. Ze względu na sposób ukazania postaci (ustawienie modela względem płaszczyzny obrazu - sposób ujęcia)

7. Stosunek do modela wyrażony w obrazie

● portret (oficjalny, propagandowy)/autoportret

12. Modelunek - sposób wydobywania bryły na płaszczyźnie

13. Kompozycja - dotyczy sposobu organizacji elementów i relacji między nimi

● piramidalna - da się wpisać w trójkąt

● linia pozioma - izokefaliczna (wszystkie głowy)

● sfrefowa - rozpada się na mniejsze całości

● rytmiczna, zrytmizowana - elementy układają się w poziome pasy

15. Perspektywa - sposób przedstawiania obiektu w trójwymiarze (tworzenie iluzji przestrzenności)

tworzenie iluzji przestrzenności poprzez wykreślenie linii

oparta na specyficznym sposobie operowania kolorem, np. czerwony bardziej się wybija, niebieski mniej

wrażenie przestrzenności z założeniem, że na pierwszym planie barwy są naturalne, na drugim wpadają w zielonkaość, na trzecim występują przygaszone błękity i szarości

1. Stopień oderwania od płaszczyzny

2. Wielkość rzeźby (stosunek do rzeczywistości)

4. Względy ideowe/przeznaczenie/cel

● kommemoratywna - upamiętnienie, np. pomnik

3. Przestrzenność (ilość pomieszczeń)

◊ otwarta - posiada np. kolumny, tarasy, rozległe schody - płynne przejście między budynkiem a przestrzenią

oś - gdy jedno okno jest nad drugim - podział pionowy

kondygnacja - piętro - podział poziomy

Erwin Panofsky „Ikonografia i ikonologia”

opisy formalne, ikoniczno-formalne, ikonograficzne, służące ukazaniu ogólnego zarysu, do inwentaryzacji (muzealnych) - opis sygnaturalny

2. Tytuł (jeśli brak tytułu to „tytuł nieznany”, „brak tytułu”, puste miejsce, bądź patrz pkt. 3)

3. Ogólny wydźwięk, gatunek wypowiedzi

6. Lokalizacja - gdzie się znajduje bądź jaki jest właściciel

(Leonardo da Vinci, „Mona Lisa”, olej na desce, Florencja 1503-06, Paryż Luwr)

ikono(obraz)+graphia(pisać) obie zajmują się

ikonografia - czynność dla ustalenia znaczeń

nauka opisowa, opisuje i klasyfikuje obrazy, ich tematkę

forma = kolory, linie, bryły, rodzaje ruchu

1. Przedmiotowe - identyfikacja przedmiotu, odczytywanie plamy/linii/bryły jako jakiś przedmiot, osobę itp.;

co musimy posiadać: doświadczenie praktyczne, pierwotne, życiowe

2. Wyrazowe - emocjonalność, panująca atmosfera;

co musimy posiadać: wrażliwość, emocjonalność, empatię

1. Umowne - ustalone przez dane społeczeństwo, kulturę - musimy znać znaczenie; identyfikowanie gestów, układów

2. Wewnętrzne - ukryte, dodatkowe informacje ukryte - dotyczy istoty; znaczenia wtórne są uwarunkowane kulturowo

co musimy posiadać: znajomość kultury, tematów, motywów i pojęć charakterystycznych dla danej kultury

tylko pewne elementy są dla ikonografii ważne, nie ważna jest technika czy wyrazowość

tematy ramowe - nośne kulturowo, rozpoznawalne, utrwalone, można je przenieść na inne sytuacje, nabierające innej wypowiedzi, zachowujące schemat ikonograficzny; tematy te (od XIX w.), zwykle religijne, ulegają więc sekularyzacji

Przedstawienia symultaniczne - opowiedzenie pewnej historii na obrazie w różnych fazach, przez co jedna, ta sama postać pojawia się na wszystkich z nich

taniec Salomy, Judyta, Madonna Immakolata

W ikonografii ważne są motywy, reszta jest mniej istotna (np. otoczenie itp.)

grawitacja ikonograficzna - pojęcie to wprowadza Białostocki, jest to ciążenie ikonografii w jakąś stronę, wykorzystywanie jakiegoś motywu, ikonografii w celu przekazania innych treści, tematu; jest to ten sam układ ze zmienionymi elementami, co prowadzi do innej wymowy

motywy łączą się ze znaczeniami przedmiotowymi (szczególnie) oraz wyrazowymi (czyli znaczeniami pierwotnymi); motyw jest to forma + znaczenie przedmiotowe

temat wiąże się ze znaczeniami wtórnymi, szczególnie umownymi, temat = znacznie umowne

np. kobieta + waga (motywy) = personifikacja sprawiedliwości (temat)

Odpowiednie zestawienie motywów daje pewien konkretny temat!

1. Wykorzystywanie starożytnych motywów do przedstawienia odrębnych treści, np. Herkules - Chrystus zwycięzca. Motyw antyczny obsługuje inne treści, tematykę.

2. Pokazanie tematów antycznych przedstawionych w formie im współczesnej.

I. Opis preikonograficzny = rozpoznanie motytów

II. Analiza ikonograficzna = rozpoznanie tematu

III. Interpretacja ikonologiczna = sens wypowiedzi, jej wymowa, jakie myśli przekazuje dany obraz

Szukanie treści w obrazach -> źródła:

atrybuty - elementy charakterystyczne dla danego tematu

sprawdzić: dziecko porywane przez ptaka, kobieta z wiankiem z gwiazd, jaki lew był obdzierany przez Herkulesa, Parnas, jednooka głowa patrząca na kobietę nimfę, co miała Atena na tarczy

kadyceusz - atrybut Hermesa (stąd nazwa hermeneutyka), godziła węże i sprawiała, że nie były jadowite

związane z tym także: św. Bartłomiej + nóż - narzędzie męki, z tym, że trzyma on własną skórę w dłoniach

Apollo - wawrzyn, laur - skąd? kobieta, w której się zakochał, poprosiła Gaję o pomoc, a ta zamieniła ją w wawrzyn

Afrodyta - patronka piękna, nagość, obecność Aresa

Hefajstos - dynamizm, wzburzenie, patron rzemieślników

Hera - matrona (zwykle z nakryciem, materiałem na głowie), kobieta dojrzała

ze sztyletem również: Lady Makbet, Balladyna

Dawid z głową Goliata, głowa musi mieć znak na czole

na muszli Nimfa wodna Galatea + delfiny a także Afrodyta + na tle morza

Minotaur i Tezeusz - hybryda czowieka-byka

Artemida (Diana) - łuk, pies, patronka myśliwych, na tle lasu, półksiężyc na głowie

Helios - rydwan, różonopalca Jutrzenka

z rydwanem także Posejdon, ale + hory - godziny dnia, rydwan z piany morskiej + trójząb

Demeter - bogini płodów ziemi, ale Fortuna podobnie

alegorie rzek - pozy półleżące, wiosło, kobieca lub męska poza sugerująca strumień

Cztery pory roku - cztery kobiety z różnymi atrybutami

sprawdzić: anioł prowadzący młodzieńca z rybą, nieuboga kobieta mająca służbę, jest jej przekazywane informacja poprzez małego murzyńskiego chłopca,

Bóg ojciec - jako starszy mężczyzna, potężny, siwe długie słowy i broda, władczy gest

a) dwóch mężczyzn: wizerunek Boga ojca oraz młody mężczyzna, np. ze śladami męki + gołąb z rozpostartymi skrzydłami

b) gołąb, Chrystus + ręka w geście Boga (z kultury żydowskiej)

c) Bóg ojciec trzymający figury geometryczne - okrąg i trójkąt

młody byk - wyjście z Egiptu, złoty cielec

Kain - z wieloma ludźmi jako jego potomkowie

kapłani żydowscy - długie kapłańskie szaty, rogi na głowie podobne do biskupiej tiary, eukolpion

Abraham - pry nim spętany chłopiec - Izaak, atrybuty: nóż, młodzieniec, twarz zwrócona ku niebu, anioł, ołtarz, zwierzę

Jonasz - głowa wychodząca z paszczy ryby

Dawid - grał na harfie i pisał psalmy

Jakub - siłujący się z aniołem, obok mężczyźni przeganiający barany

św. Hieronim - stary, półnagi mężczyzna, asceta, u jego stóp śpi lew, o jest z czaszką w ręku i księgami wokół siebie, czasem w gabinecie

Daniel - również z lwami, ale młody, w jaskini

Miłosierny Samarytanin - dwóch mężczyzn w pejzażu, koń/osioł, jeden drugiego powstrzymuje

zmartwychwstanie ciała - trąbiący aniołowie, nagie postaci, powstające, wychodzące z ziemi

Maria ze św. Anną - starsza i młodsza kobieta + lilia

św. Anna i Joachim - złota brama, dwóch całujących się świętych - pocałunek przy złotej bramie jako poczęcie Niepokalanej NMP

NMP - lilia, gwiazdy nad głową, biało-niebieskie szaty

Eleusa - Matka Boska jako mocno przytulona do Chrystusa

święta rodzina = Maria, Józef i Chrystus

winne grono - atrybut Jezusa, aluzja do męki Pańskiej

Anna samotrzecia - Maria + Anna + mały Jezus

Madonna Immakolata - wieniec z 12 gwiazd, stanie na półksiężycu (powstał w okresie nowożytnym); sam typ pochodzi z Apokalipsy - Madonna apokaliptyczna

Madonna przykrywająca Jezusa [muślinem] - Madonna con vello

Matka Boska Bolesna/Dolorosa/Adoolorata - z wbitym sztyletem bądź siednioma w serce (7 boleści NMP)

Matka Boska Ratunku - człowiek jako przeciwnik, MB unosząca bicz w dłoni

Matka Boska jako najwyższa kapłanka - składająca ofiarę z Chrystusa, trzymające go martwego + stuła przewieszona przez jej szyję

zaśnięcie NMP - łoże, wokół zwykle dwunastu apostołów, Maria w łożu

zaślubiny Marii i Józefa - różdżka Jessego - zakwitła, gdy był Marii wybierany mąż

zwiastowanie, nawiedzanie, ucieczka do Egiptu, rzeź niewiniątek

Jan Chrzciciel - baranek z wbitym proporcem, bo określił Jezusa jako baranka bożego; długa broda, sploty na szacie - był pustelnikiem; bardzo cienki krzyż, muszla - wylewanie wody na głowę

ofiarowanie Jezusa w świątyni - małe dziecko ofiarowane kapłanowi

scena obrzezania Jezusa, nauczanie Jezusa, obmycie stóp uczniom, Kana Galilejska

Chrystus dobry pasterz - oddający siebie za owcę

pod krzyżem: św. Jan Ewangelista - młodszy, bez brody, Maria, Jan Chrzciciel, Maria Magdalena - długie, rozpuszczone włosy

tłocznia Pańska - beczki, cieknące wino, na środku leżący Jezus

anioły - kielich, kolumna, bicze, włócznie - narzędzia męki Pańskiej - Arma Christi

Chrystus zwycięzca - śmierci i szatana

Salvator Mundi - Zbawca świata - kula z krzyżem w jego ręce

Ewangelista Marek - brodaty mężczyzna z księgą, lew u stóp

Ewangeliści - czterech mężczyzn, księga, zwierzęta - specyfikacja danej ewangelii

Mateusz - księgę trzyma za niego anioł lub postać hermafrodyczna, ludzka

Jan - z orłem, bez brody, czasem ukazywany na wyspie

apokryf - Jan na wyspie Patmos, gdzie spisał Apokalipsę

kocioł - jego atrybut, aluzja do jego męki - był torturowany poprzez gotowanie w oleju

kilkunastu mężczyzn na filarach - Apostołowie:

św. Juda Tadeusz - patron od spraw beznadziejnych, z maczugą

św. Andrzej - z ukośnym krzyżem w kształcie iksa

św. Bartłomiej - nóż i zdarta skóra

św. Jakub Starszy - z bukłakiem, płaszczem pielgrzyma, laską, muszlami, kapeluszem

św. Jakub Młodszy - z proporcem, kijanką

św. Jan - bez brody, kielich z wężem

św. Mateusz - z długą halabardą, toporem

św. Paweł - z mieczem, nie wśród 12 apostołów, ale przy ołtarzu ze św. Piotrem

św. Piotr - z kluczami do królestwa niebieskiego, ma krótką brodę, jest stary

św. Filip - z długą laską zakończoną listewką, tzw. krzyż św. Antoniego

św. Tomasz - z włócznią bądź kątownikiem - aluzja do wątpienia

ukrzyżowanie do góry nogami - św. Piotr

koń, leżący mężczyzna unoszący ręce do góry, olśnienie - nawrócenie św. Pawła

młody mężczyzna zraniony strzałami - męczennik św. Sebastian

św. Szczepan - pierwszy męczennik, z dużą ilością nieregularnych kulek, kamieni, którymi został ukamienowany

kobieta medytująca czaszkę, długie włosy - Maria Magdalena

atrybuty jak u Jakuba Starszego, ale z psem i rany - św. Roch

to samo ale z laską zakrzywioną - laska pasterska (później pastorał), niosący owieczkę - Chrystus dobry pasterz (w kapeluszu)

św. Mikołaj - po porodzie od razu chodził; był pobożny, pomagał innym, wrzucił przez ono 3 złote kule - posąg dla 3 dziewczyn, by mogły wyjść za mąż, wspomagał kupców, chronił ich na morzu, był biskupem z trzema maluszkami u stóp lub trzema złotymi kulami

św. Dionizy - biskup trzymający/niosący własną głowę

lilie andegaweńskie - fragment ze sceną krzyżowania - Karol Wielki

biskup ze ściętą głową - św. Stanisław - zabity przez króla, poćwiartowany

Dian Neponucki (Neponucen) - święty, ofiara władcy, zrzucony z mostku do Wełtawy, ukazywany jako proboszcz, z krzyżem lub palmą męczeńswa (wieloma), z gwiazdami nad głową

św. Laurenty, Wawrzyniec - z kratownicą

św. Antoni Padewski - z Jezusem, kwiat lilii, habit franciszkański, nie ma brody, wycięcie włosów na głowie

św. Franciszek - stygmaty, habit franciszkański, ze zwierzętami i ptakami, roślinami, z Chrystusem serafińskim - krzyżowanym z ośmioma skrzydłami - wizja

matamoros - pogromca Maurów - św. Jakub Starszy, patron rycerstwa

na koniu, postać u stóp obnażona, obcina materiał/dzieli płaszcz - św. Marcin

św. Hubert - w lesie, modlący się do krzyża, między rogami jelenia

św. Krzysztof - niosący drzewo, kogoś maleńkiego

św. Antonii Pustelnik - szarpany przez potwory - kuszenie

świnia - szatan, krzyż tau w kształcie „T” i dzwoneczek

św. Florian - w stroju rzymskim, mały płonący domek u stóp

św. Barbara - z wieżą, anioł z kielichem i eucharystią

św. Katarzyna Aleksandryjska - z kołem oraz mieczem

św. Dorota - z koszyczkiem z różami, sądzona przez rzymian

św. Łucja - przeszyta szyja mieczem lub z dłońmi na oczach

św. Elżbieta węgierska i portugalska - obdarowujące, też różami (węgierska)

Nelson Goodman „Koniec muzeum?”

Istnieje związek między muzeum a śmiercią. Muzem to grób sztuki, która jest wyrwana z pierwotnego kontekstu.

Poznając obrazy poznajemy rozmaite idee.

Muzeum - miejsce przeznaczone do użytku publicznego, którego głównym zadaniem jest eksponowanie dzieł sztuki; muzeum to instytucja użytku publicznego, której zadaniem jest gromadzenie, katalogowanie, konserwacja oraz ekspozycja dzieł sztuki; jest to wytwór europejski; nazwa pochodzi od 9 muz, które były dziećmi Zeusa i Mnemozyne - bogini pamięci; muzeum służy upamiętnieniu

Żadna muza nie patronowała sztukom plastycznym!

Pierwotnie greckie muzea nie eksponowały malarstwa ani rzeźb.

Najstarsze pomysły i obiekty już na terenie Mezopotamii - kultura asyryjska.

* najstarszy - zbiór buław władcy w mieście Aszur

* Babilon - zbiór króla Nabuchodonozora - pomieszczenie z napisem „do oglądania dla wszystkich”

* Mezopotamia - Ur, najstarsza etykietka eksponatu muzealnego

* Egipt - grobowce Faraonów - jej ideą było służenie zmarłemu, nie były przeznaczone do oglądania, choć widać tam ślad kolekcjonerstwa

* Grecja - powstają instytucje pełniące zbliżone do dziś zadanie - tesauros - najstarszy skarbiec oraz drugie, takie, które są podobne z nazwy - museion, które były czymś na wzór uniwersytety, kompleksem budynków, akademią nauk - III w. p.n.e. w Aleksandrii

pinakoteka - zbiór obrazów malarskich (stosowane do dziś)

tesaurosy mieściły się albo obok świątyń, albo same nimi były

najstarszy na świecie budynek muzealny - Propyleje (jeden z budynków)

* Rzym - w świątyniach gromadzono najczęściej zdobyte łupy wojenne

Witruwiusz - projektował domy z pomieszczeniami na dzieła sztuki

najważniejsze miejsce w Rzymie - willa w Tivoli, Hadriana - kopie rzeźb oraz oryginały

muzea nie istniały, świątynie przejęły tę rolę, przy ważniejszych świątyniach powstawały skarbce

Saint Denis - ta insygnia władzy królów Francji

w Polsce katedra wawelska, bazylika na Jasnej Górze

* XV w. - rozwija się starożytnictwo

Sykstus IV - papież - zakaz wywożenia przedmiotów starożytnych spoza Rzymu

* XVI w. - pierwsze obiekty muzealne, w większości rzeczy starożytne

papież Juliusz II - muzeum watykańskie, odkryto wtedy Apolla Belwederskiego i grupę Laukona

kolekcjonowanie dziwactw - gabinety osobliwości, tam także z czasem zbierano rzeźby, książki itp. związane ze sztuką

* XVI - XVII w. - wysyp tworzących się kolekcji władców (np. Habsburgów), arystokracji, bogatszego mieszczaństwa (Medyceusze)

na początku w pokojach pałacowych, co potem się zmienia

* XVIII w. - otwieranie dla publiczności pierwszych w Wielkiej Brytanii i Francji, oddzielne budynki

najstarsze muzeum - Izabeli Czartoryskiej w Puławach 1801 r.

* XIX w. zmiana z prywatnej w publiczną;

Koncepcje muzeum na początku wieku:

w świątyni określone treści religijne, w muzeum poza tym kryterium

w XIX wieku sztuka jest nadal czymś świętym, a muzeum jest świątynią

funkcjonuje jak świątynia, artystyczność staje się święta - religia sztuki, religia piękna - nowy rodzaj

wpływ na architekturę był taki, że najbardziej sprzyjające były przestrzenie świątynne (antyk grecki)

Karl Friedrich Schinkel - Altes Muzeum, Berlin - architekt wzrocotwórczy, obiekty na wzór świątyń antycznych

- jako pałace (2 połowa XIX w.) głównie muzea na pałacach renesansowych

na początku rzeźby antyczne, a w 2 połowie XIX w. inne dzieła je wypierają

- jako podstawowe narzędzie edukacji, kolejna instytucja edukacyjna (schyłek XX wieku)

1. Ekspozycja, konserwacja, gromadzenie.

2. Funkcja edukacyjna (główna) - wiedza na temat świata, idei, sposobu myślenia, uczy sposobu odbioru dzieła sztuki, lecząca ze ślepoty, wyrabianie wrażliwości.

4. Funkcja dochodowa, komercyjna (podrzędna).

-> Luwr, ok. 300 tys. eksponatów, XVI w. pałac królewski zbudowany na średniowiecznm zamku

kultura egipska, etruska, grecka, rzymska, rzeźby antyczne, średniowieczne, nowożytne, malarstwo

Wenus z Milo, Mona Lisa, rzeźba Amora i Psyche, „Wolność wiodąca lud...”

-> Ermitaż - „Powrót syna marnotrawnego”

-> muzeum watykańskie - grupa Laukona, św. Hieronim - da Vinci, stance watykańskie Rafaela „Akademia”

„Stworzenie Adama”, „Sąd ostateczny”, „Złożenie do grobu” Caravagio

w roku 1759 otwarte dla publiczności, zbiory mumii, rzeźba grecka, marmury Ergina

-> Kunsthistorisches Museum - Wiedeń pałac sztuki

„Infantka” Velazquez, „Napoleon” Dawida, „Wieża Babel”, Arcimbollo - postaci z roślin

-> Muzea Berlińskie - kilka rangi światowej

Wettinowie, „Madonna sykstyńska” Rafaela, chłopiec porywany przez ptaka - Rembrandt

„Dziewczyna z perłą”, „Widok Delft”

projekt - Vasari, „Narodziny Wenus”

Wojciech Bałus „Sztuka - idea - sacrum”

Renata Rogozińska „O nową ikonografię w sztuce kościelnej”

* sztuka religijna - związana z określoną religią

* sztuka kościelna - doktrynalna, wchodzi do świątyni

* sztuka liturgiczna - bezpośrednio związana z liturgią, obiekt który sam doznaje czci

Victor Hugo „Wojna niszczycielom”

Alois Riegl „Nowoczesny kult zabytków. Jego istota i powstanie”

Zabytki i muzea to pierwsze rzeczy, które chcemy oglądać, gdy gdzieś wyjeżdżamy. Nie trzeba być znawcą, by odczuwać potrzebę chęci ich obejrzenia.

ważne wypowiedzi dotyczące zabytków, w tych czasach powstaje ta myśl i się rozwija

Konserwatorzy nie dbali o budynki, a wręcz niszczyli je z premedytacją.

Chodzi tu o ochronę zabytków francuskich, narodowych.

XIX w. - kategoria zabytku narodowego, a szczególnie średniowiecznego

Wartościowa jest jedynie spuścizna kultury antycznej - tak wtedy uważano, spuścizna francuska była niedoceniana.

- usunięcie z danego kraju - sprzedaż całości bądź część po części

- profanacja budynku, przerobienie na użytek publiczny

- preteksty religijne (łączą się te dwa powody)

- niszczenie ze względów komunikacyjnych, reprezentacyjnych (zrobienie parady, manifestacji - propaganda)

- niewłaściwe osoby zajmujące się tymi zabytkami

- względy bezpieczeństwa - rozbieranie, demontowanie elementów

- kwestie narodowościowe - nasze konserwujemy, cudze porzucamy

Z jakich powodów obiekty wydają się cenne/zabytkowe:

- bo są stare - względy historyczne; wiążą się z historią narodu

- względy estetyczne - ciekawe rozwiązania architektoniczne; bo jest piękne

- związane z ważnymi wydarzeniami, obiektami, osobami

Argumenty na rzecz ochrony zabytków (z tekstu):

- są skarbem narodowym, pamiątką (przeszłość)

- w celu przychodów - zyski z turystyki

- pełnią funkcję edukacyjną (historia, orientowanie się w sztuce)

- są źródłem przeżyć estetycznych

- są obrazem dla przyszłych pokoleń (przyszłość)

O domach mieszkalnych, urbanistyce oraz architekturze (dlaczego są tak ważne).

urbanistyka - łac. urbs - miasto - zabudowa miasta (Urbi et orbi.)

Jaki aspekt architektoniczny podkreśla? Jest to budowanie dla potomności, architektura jest zmaterializowaną pamięcią.

Tekst o ochronie i tworzeniu zabytków, skłanianie do budowania tak, by wszystkie budynki mogły się zachować, myślenie o budynkach jako o zabytkach.

Problem wartościowania dzieła, jakie wartości się im przypisywane.

Na czym polegają wartości historyczne i artystyczne?

UNESCO - United Nations Educational, Scientific and Cultural Organisation

1. Stavkirke w Urnes, XII w. Norwegia, kościoły słupowe, było ich ok. 800, dziś kilka, większość zniszczona w XVIII w., zwane katedrami ubogich; bogata dekoracja wejść, tendencje chrześcijańskie i pogańskie; dekoracje malarskie

2. Sobór Okrwawionego Zbawiciela, Petersburg 1883 r. Aleksander III wznosi go dla zabitego ojca; cenne materiały - marmur, emalie, złocenia; kolorystyka, kopuły cebulaste - typowo rosyjskie

3. Kreml - jako całość; stwierdza w Moskwie, Pałac Teremowy o charakterze świeckim i sakralnym, sala tronowa; powstały od XI do XIX w. rozbudowa, najważniejsza w XV-XVI wieku za Iwana Groźnego; pochowani Carowie i książęta

4. Westminster, Londyn, siedziba władców angielskich; XI-XIX w. odbudowy z powodu pożarów, po pożarze w XIV w. stał się parlamentem

1834 r. - pożar niszczący go doszczętnie, nadano mu wtedy formę neogotycką, powstaje Big Ben

1170 r. - śmierć T. Becketa, który został ogłoszony świętym - dziś tam sanktuarium, najczęstsze miejsce pielgrzymek

1174 r. - pożar - pierwszy obiekt gotycki w Anglii

1387 r. - Opowieści Canterburyjskie Chaucera

6. Brugia, Belgia (bryggia - miejsce lądowania statków - miasto portowe)

VII w. - jedno z najważniejszych miast flandryjskich

XVI w. - traci pozycję na rzecz Antwerpii

XIX w. - najbiedniejsze miasto w Belgii

7. Maison van Eetvelde, Bruksela - projekt Horta, secesyjne obiekty

8. Sans Souci (beztroska), pałac w Poczdamie XVIII w.

9. Akwizgran - stolica króla Karola Wielkiego; ze względu na ujęcie wody, rzymskie ludy już tu były wcześniej

10. Wirzburg, Bawaria; książęta bawarscy, projekt Neumanna, dekoracje malarskie - Tiepow XVIII w.

11. Francja, Reims - katedra wzorowana na Notre Dame, miejsce koronacji królów (sain-demis - groby)

12. Wersal XVII w. pałac na zamówienie Ludwika XIV

13. Mont Saint-Michel wyspa świętego Michała - łączy wszystkie style średniowieczne

15. Mediolan, Santa Maria della Grazia - kościół Włochy, wpisany ze względu na obraz w środku - „Ostatnia wieczerza” Leonarda

21. Alhambra, pałac emiratu w Grenadzie