Alfred de Musset, Spowiedź dziecięcia wieku,

przeł. i wstęp Tadeusz Żeleński (Boy).

WSTĘP

• Alfred de Musset - pisarz francuski, łączy przymioty galijskiego umysłu z wibracją liryzmu, czyniąc zeń harfę poezji. Legenda miłości do George Sand, po zerwaniu Spowiedź… i Noce.

• ur. 1810, zm. 1857.

• listy kochanków wydrukowane po długich sprzeciwach rodziny Mussetów, w 1904 w Brukseli, krą-żyły w odpisach.

• daleko posunięta stylizacja wątku miłości Sand i Musseta.

• 22-letni Musset, głośny poeta, i 29-letnia Aurora Dudevant (pseudonim literacki George Sand), se-parowana z mężem, matka 2 dzieci, znana pisarka pierwsze spotkanie czerwiec 1833, kochan-kami z końcem sierpnia. Musset - smukły, nerwowy, pełen wdzięku, iskrzącej werwy z odcieniem dandyzmu, skłonny sięgać do kieliszka, burze w związku. „Uciekają” od świata - z końcem 1833 do Włoch, Sand niedomaga (objawy febry), kochanek jej nie pomaga. A kiedy on dostaje gorączki (ty-fus?), pielęgnuje go z oddaniem macierzyństwa. Pomoc młodego lekarza, Pietro Pagello. Zazdrość Musseta. Przyjaźń (uczucia jak z V części Spowiedzi…). Błogosławieństwo nowego związku. Mus-set do Paryża, listy do kochanki.

• Sand do Paryża, Pagello źle się tu czuje, mieszka osobno. Na nowo uczucie Sand i Musseta. Znów kochankami. Pagello odchodzi.

• Sand pierwsza budzi się z transu, potajemnie, 9 marca 1835, ucieka do Nohant, atak wątroby, wra-ca do zdrowia.

• Musset: chce wznieść kochance pomnik dla potomności, odmalował ją pod postacią Brygidy Pier-son, on - Oktaw, Pagello - Smith.

• I. część zawiera dużo realnych szczegółów, wiąże postać pierwszej kobiety (bohater ma romans przed poznaniem Brygidy) z G. Sand. Musset apoteozuje, a zarazem piętnuje dotkliwie swą ko-chankę.

• Noc październikowa (1837) - nim poeta wypowie ostateczne słowo przebaczenia - smaga hańbą wspomnienie kochanki.

• za Słowackim można by powiedzieć o A. Mussecie: „dziwnie ten Fantazjusz żyje, / Z babami się jak na pałasze bije…”.

TEKST

1. CZĘŚĆ

1. Rozdział.

• opowiada nie swoją historię co mu się zdarzyło w ciągu 3 lat; młody wiekiem, dotknięty chorobą moralną - wielu jest takich, dla nich, dla siebie pisze. „Jak lis ujęty w pułapkę odgryzam sobie przy-ciętą w paści nogę”.

2. Rozdział.

• o francuskim Cezarze. Ze śmiercią Napoleona boskie i ludzkie władze zmartwychwstały faktycznie, ale wiara w nie przestała istnieć.

• dwie tajemne potęgi w człowieku: namiętność i rozsądek.

• miłość = sława, religia przestarzałe złudzenie.

• 2 poeci, najwięksi geniusze wieku po Napoleonie: Goethe i Byron.

• „Szczęśliwi, którzy uniknęli tej epoki! Szczęśliwi, którzy przeszli nad przepaścią, spoglądając w nie-bo!”.

3. Rozdział.

• po raz pierwszy choroba wieku: 19 lat, wieczerza, po maskaradzie, spadł mu widelec, zajrzał pod stół, zobaczył nogę kochanki na stopie jego przyjaciela. Nazajutrz pojedynek. Odkrycie zdrady przy-jaciela i kochanki porównuje do uścisku posągu (= zimnego marmuru). Oktaw zraniony w ramię w pojedynku. Wściekły, zraniony zdradą. Desgenais radzi mu nie oglądać, nie pisać, nie odpowiadać kochance. Oktaw mu przysięga.

• wstaje z łóżka, upija się, jedzie do kochanki z wymówkami. Przysięga mu, że to był jedyny raz. Wraca do niej, ona szykuje się na bal. Uderza ją i wychodzi. Gorączka.

• Około północy przyszła do niego. Odtrącił ją. Desgenais zapowiada mu, że pożałuje swego czynu.

4. Rozdział.

• studiuje medycynę i prawo, studia rozległe, ale powierzchowne. jedyny, po miłości, skarb - nieza-leżność. „Chcę być człowiekiem, ale nie jakimś poszczególnym gatunkiem człowieka”.

5. Rozdział.

• Desgenais: materialista, czekał śmierci, „doskonałość nie istnieje”, nie można jej od niczego wyma-gać, Oktaw tak zawiódł się na kochance, bo żądał od niej doskonałości, „Kochać znaczy oddać się ciałem i duszą lub uczynić jedną istotę z dwojga”.

6. Rozdział.

• wypłakał się przyjaciółce kochanki, wyszedł od niej.

7. Rozdział.

• w domu znalazł drewnianą skrzynię (spadek po zmarłej ciotce) - głównie romanse z epok Ludwika XV, pochłonął je z goryczą i smutkiem.

8. Rozdział.

• postanowił odciąć się od świata, by zapomnieć o kochance, podjął dawne studia (historia, starożytni poeci), uczył się niemieckiego - bezskutecznie. Samotność zamiast leczyć - szkodzi.

9. Rozdział.

• noce spędzał pod oknem kochanki. Raz poszedł do niedalekiej tawerny, osuszył 3 butelki, zasnął na ławce, widzi dziewczynę z szynku, podobną do jego kochanki.

10. Rozdział.

• wziął ze sobą dziewczynę. „Bóg uczynił naszą inteligencję dobrą gospodynią, ale nie siostrą miło-sierdzia”.

2. CZĘŚĆ.

1. Rozdział.

• rano wyprasza dziewkę, goście, chowa ją w alkierzu. Desgenais i dwaj inni: jego kochanka miała nie dwóch, lecz trzech kochanków, widziano go ponoć pod jej oknem. Ona rozpowiada, że Oktaw wciąż ją kocha.

• „można się wahać 20 lat, nim się zrobi krok, ale nie można się cofnąć, skoro się go zrobiło”.

2. Rozdział.

3. Rozdział.

• bankiet u Desgenais na wsi. Oktaw ma posępny nastrój. Spędził u przyjaciela całe lato. zachwycił się jego dziewczyną. Ten w nocy przysłał ją do Oktawa. Ten odesłał ją, obiecując, że się wstawi u Desgenais, by jej nie odsyłał do Paryża.

4. Rozdział.

• powrót do Paryża w grudniu, bale, zabawy, dużo czasu z Desgenais. Oktaw cierpi - miejsca, gdzie bywał ze swoją lubą. Środowisko okrzyknęło go rozpustnikiem, nieczułym i bez serca (wcześniej uchodził za dudka).

• „Prawdą jedynie jest, iż od czasu, jak świat istnieje, przez wiry te przewija się siedem osobowości, zawsze tych samych: pierwsza nazywa się nadzieja, druga sumienie, trzecia opinia, czwarta za-wiść, piąta smutek, szósta duma, siódma zaś nazywa się człowiek”. Prof. Halle: „Kobieta to nerwy ludzkości, mężczyzna to jej mięśnie”.

• zakochał się we włoskiej aktorce - Marco.

5. Rozdział.

• Służący informuje: jego ojciec umiera.

3. CZĘŚĆ.

1. Rozdział.

• ojciec zmarł przed przyjazdem Oktawa, pisał dziennik, ostanie słowa: „Bądź zdrów, synu; kocham się i umieram”.

• Nie wylał ani jednej łzy.

2. Rozdział.

• pochowany na wiejskim cmentarzu, Oktaw codziennie go odwiedza, zamieszkał w jego domu, tylko jeden służący, Larive.

• „Otrzymałem cios tak gwałtowny, a zarazem tak trwały, iż stałem się jak gdyby bierną istotą, nic nie odzywało się we mnie”. „Zaczynałem czuć tę prawdę, iż w każdym nieszczęściu jest coś dobrego i że mimo wszystko wielka boleść jest wielkim wypoczynkiem. Jaką bądź nowinę przynosi posłaniec Boży, kiedy nas uderza w ramię, spełnia zawsze ten dobry uczynek, iż budzi nas do życia i że tam, gdzie on mówi, wszystko milknie. przelotny ból bluźni i obwinia niebo; wielka boleść nie bluźni i nie obwinia, ale słucha”.

• włóczy się po lasach ze służącym. Naśladuje ojca - praca w ogrodzie, książki, spacery, pomoc po-trzebującym. Po raz pierwszy - szczęśliwy.

3. Rozdział

• spotkał na przechadzce panią Pierson (wdowa) z kozą, po raz drugi w ubogiej zagrodzie - siostra miłosierdzia, pani Pierson = Brygida - Różyczka. Oktaw de T*** odprowadzi ją.

4. Rozdział.

• pani Pierson zaprosiła go do ciotki, która niegdyś odwiedzała jego ojca.

5. Rozdział.

• odwiedził ją nazajutrz. Młoda, wesoła. Montaigne: „Nie lubię, ani nie cenię smutku, mimo iż świat zawziął się, aby go obdarzać szczególną łaską; ubierają weń mądrość, cnotę, sumienie; głupia i po-kraczna zaiste ozdoba!”.

• wychodzą do ogrodu. Przyszedł ksiądz Merkanson prosić o pomoc panią Pierson.

• Oktaw zakochany.

6. Rozdział.

• La Bruyere: „Być z osobą, którą się kocha, to wystarcza”.

• spotykają się już od trzech miesięcy. Chodzą na tańce, on w żałobie, nie tańczy. Boi się wyznać jej miłość. Ona o przyjaźni tylko.

7. Rozdział.

• Oktaw postanawia wyjechać, febra. Ona wyjechała na kilka dni z ciotką. Zostawiła list: to nie miłość, lecz pragnienie, jest starsza kilka lat, ma jej więcej nie widzieć.

8. Rozdział.

• tydzień gorączkował. Jedzie do Paryża, po dwóch milach zawraca. Odnalazł ją w N***. wyznaje jej miłość. Ma ochłonąć, wysyła go z listem do Strasburga, by nikt się nie domyślił ich uczuć.

9. Rozdział.

• sprawę załatwił w 3 tygodnie. Wraca do domu. Znów się widują, skrępowanie. Ona „chora”. Bardzo cierpią. Ona wyjeżdża do Sainte-Luce. Odprowadza ją. Całuje, ona mu oddaje pocałunek, to zna-czy, że go kocha. „Ach, słabo kocha ten, kto może powtórzyć słowa, jakich użyła jego ukochana, aby mu wyznać swą miłość”.

10. Rozdział.

• on, w przeciwieństwie do innych mężczyzn, nigdy nie kwapił się ze zdobyciem kobiety, która go ko-cha.

11. Rozdział.

4. CZĘŚĆ

1. Rozdział.

• dokonała się w nim zmiana. Od 2 dni kochankami. Pani Pierson o tym, jak walczyła z uczuciem do niego. Ma 30 lat, nie boi się plotek. Prosi ją, by nigdy mu nie skłamała.

• Ona ma zeszyt, w którym spisuje swoje myśli. Jemu się wydawało, że ten zeszyt skrywał jakąś ta-jemnicę. Kochana przez wieśniaków, odwiedzają ja tylko proboszcz i pan Dalens, przyjaciel jej mę-ża. Zazdrosny o niego.

2. Rozdział.

• wspomina dawne życie. Ma dobre i złe dni. Sąsiadka, pani Daniel, zmyśliła, że Oktaw się do niej zaleca. Dużo z nią tańczył. Brygida: udawał, że ją kocha, zmienił się, posądza ją ciągle o oszustwa.

3. Rozdział.

• Brygida smutna. Jej historia: za młodu przeznaczona synowi sąsiada, po śmierci rodziców wycho-wuje ją ciotka, potem przyszły teść. Jej narzeczony uwiódł ją i porzucił. Gdy Oktaw znęca się nad nią - chce być dla niego matką, bo inaczej z nim postępować nie można.

4. Rozdział.

• umarła ciotka Brygidy. Ona chce wyjechać, plotki. Ostatecznie zostają.

5. Rozdział.

6. Rozdział.

• Merkanson plotkuje o Brygidzie. Pół roku Oktaw na zmianę upokarzał ją i przepraszał. Czyta jej ze-szyt: to, co przez niego wycierpiała. Zniesie wszystko. Jak ją rzuci, otruje się.

• Całuje ją i szykuje się do odjazdu. Odjeżdżają ostatecznie razem.

5. CZĘŚĆ.

1. Rozdział.

• postanowili opuścić Francję. Dokąd pojadą, jeszcze nie wiedzą. Wyjazd do Genewy. Ona dziwnie się zachowuje.

2. Rozdział.

• Brygida dostała fatalne listy z N***, chciał porozmawiać z posłańcem. „Niepewność jest ze wszys-tkich męczarni najnieznośniejszą”. List od krewnych: okryła się hańbą, próba nawrócenia jej do dawnego stanu. Smith przyniósł listy: aby wydać siostrę za mąż, zrezygnował z własnego małżeń-stwa, z kobiety, którą kochał. Smith i Oktaw: rówieśnicy (21 lat), ale bardzo różni.

3. Rozdział.

• Brygida lepiej się czuje. Smith często ich odwiedza.

4. Rozdział.

• w obecności Smitha Brygida dla Oktawa - serdeczniejsza. Oktaw nie podejrzewał, ale wątpił. „Umysł ludzki jest tak dziwaczny, że z tego, co widzi, i mimo tego, co widzi, umie sobie ukuć sto przyczyn cierpienia”.

5. Rozdział.

• zamówił konie pocztowe. Proponuje, by Smith jechał z nimi (na 6 tygodni). Pocztylion gotowy. Bry-gida (zdziwiona) zabiera tylko szal i kapelusz. Smith się żegna.

• Brygida wyznaje mu miłość. Konie to była tylko próba.

• nie wyjadą, póki mu nie wyzna tajemnicy. Ona mdleje.

6. Rozdział.

• zniszczył jej miłość. Ona śpi. Oktaw chce ją zabić, by nikt inny jej nie miał. Zatrzymuje się na widok krzyża na jej szyi.

• przy wyjściu znajduje list: wyznanie miłości i pożegnanie, adresatem Henryk Smith.

7. Rozdział.

• pożegnanie Oktawa i Brygidy. Muszą sobie przebaczyć. Oby Smith był jej godny. Brygida odcina sobie pukiel włosów.

• w kolasce pocztowej siedział sam młody człowiek, dziękując „niebiosom, iż pozwoliły, aby z trojga istot cierpiących z jego winy został tylko jeden nieszczęśliwy”.

cz. V, rozdz. 7 - jedynie narracja trzecioosobowa, pozostałe - pierwszoosobowa.

5