1. IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI

Nazwa produktu: Molibden

Symbol chemiczny: Mo

Producent:

Dostawca:

Użytkownik:

Telefon awaryjny: (042) 631 47 24 (informacja toksykologiczna w Polsce)

2. SKŁAD I INFORMACJA O SKŁADNIKACH

Składnik stwarzający zagrożenie:

Nazwa chemiczna

% wag.

Nr CAS

Nr EINECS

Symbol ostrzegawczy

Symbole zagrożenia (R)

Molibden

100

7439-98-7

231-107-2

-

-

3. IDENTYFIKACJA ZAGROŻEŃ

Pierwiastek nie jest niebezpieczny w myśl dyrektywy 1999/45/EEG.

Zagrożenie pożarowe: Molibden w postaci proszku może spontanicznie zapalać się w kontakcie z płomieniem.

Zagrożenie toksykologiczne: Pył molibdenu działa szkodliwie, jeżeli przedostanie się do układu oddechowego człowieka.

Zagrożenie ekotoksykologiczne: Molibden nie działa szkodliwie na organizmy wodne i lądowe.

4. PIERWSZA POMOC

Uwaga: W pierwszej kolejności należy wyprowadzić poszkodowaną osobę ze skażonego pyłem molibdenu środowiska. Ułożyć na lewym boku z głową skierowaną w dół. Skontaktować się z lekarzem.

Zatrucie inhalacyjne:

1.

W przypadku wystąpienia takiej potrzeby - wykonać sztuczne oddychanie lub podać tlen - najlepiej, jeśli tego dokona osoba przeszkolona.

2.

Zapewnić pomoc lekarską.

Zatrucie doustne:

1.

W razie zatrucia doustnego przepłukać usta wodą, dać do wypicia 2-3 szklanki wody i skontaktować się z lekarzem lub centrum toksykologicznym. Przepłukać żołądek wodą.

2.

W razie potrzeby odtransportować do szpitala. Choremu zapewnić spokój, leżenie i ciepło.

Skażenie oczu:

1.

Oczy należy przemywać tylko zimną wodą, starając się wywijać powieki. Wpuścić 1-2 krople oleju rycynowego. Oczy osłonić gazą.

2.

Zapewnić pomoc okulisty.

Skażenie skóry:

1.

Skażoną powierzchnię ciała zmywać obficie wodą, a następnie przesmarować maścią borną lub zwilżyć 6% roztworem taniny.

2.

W przypadku gdy podrażnienie skóry nie mija, skonsultować się z lekarzem dermatologiem.

5. POSTĘPOWANIE W PRZYPADKU POŻARU

Szczególne zagrożenia:

Zagrożeniem jest wzbijający się pył.

Środki gaśnicze:

Gaśnice proszkowe z proszkiem gaszącym metale.

Zalecenia szczegółowe:

Unikać wzbijania się pyłu.

Środki ochrony strażaków:

Kombinezony ochronne, niezależne aparaty oddechowe. Pył strącać rozproszonymi strumieniami wody lub piany.

6. POSTĘPOWANIE W PRZYPADKU NIEZAMIERZONEGO UWOLNIENIA DO ŚRODOWISKA

Zalecenia ogólne:

W przypadku wydostania się większej ilości molibdenu w postaci proszku lub pyłu do środowiska, skażony teren należy wyizolować z otoczenia, a poza jego obręb wyprowadzić osoby postronne. W pierwszej kolejności odciąć źródło skażenia środowiska. W razie potrzeby wezwać ekipy ratownicze. Unikać wzbijania się pyłu.

Środki ochrony osobistej:

Unikać kontaktu z uwalniającym się molibdenem. Stosować ubrania ochronne z tkanin powlekanych, rękawice ochronne, okulary ochronne w szczelnej obudowie, ochrony dróg oddechowych przed pyłem. Należy pamiętać o ograniczonym czasie działania ochronnego filtrów cząsteczkowych (filtr cząsteczkowy oznaczony kolorem białym i symbolem P2).

Zalecenia szczegółowe:

Wzbijający się pył strącać rozproszoną wodą lub pianą. Rozsypaną substancję ostrożnie, mechanicznie zebrać do szczelnego pojemnika. Zebrać również skażoną glebę.

Zabezpieczenie środowiska:

Zabezpieczyć studzienki ściekowe. W przypadku skażenia wód powiadomić odpowiednie władze. Skażony grunt podlega wymianie.

7. POSTĘPOWANIE Z SUBSTANCJĄ I JEJ MAGAZYNOWANIE

Zapobieganie zatruciom:

Podczas stosowania molibdenu nie jeść, nie pić, unikać kontaktów z molibdenem, unikać wdychania pyłów, przestrzegać zasad higieny osobistej, stosować odzież i sprzęt ochrony osobistej, pracować w wentylowanym pomieszczeniu.

Magazynowanie:

W oryginalnych, właściwie oznakowanych, zamkniętych opakowaniach, w magazynie chemicznym lub substancji palnych (dot. postaci pylistej), wyposażonym w instalację wentylacyjną. Opakowaniami są beczki stalowe, butelki szklane lub plastikowe.

8. KONTROLA NARAŻENIA I ŚRODKI OCHRONY INDYWIDUALNEJ

Rozwiązania techniczne: Ogólne - niezbędne do prawidłowego przewozu, magazynowania i stosowania molibdenu. Sprawna wentylacja.

Najwyższe dopuszczalne stężenie w środowisku pracy:

NDS - 4 mg/m3, NDSCh - 10 mg/m3.

Ochrony osobiste

Drogi oddechowe:

W razie potrzeby - maski ochronne z filtrami pyłów P2.

Ręce:

Rękawice ochronne z tworzywa sztucznego.

Oczy:

Okulary ochronne w szczelnej obudowie.

Skóra i ciało:

Ubrania ochronne ze zwartej tkaniny. Fartuchy ochronne.

Inne informacje:

Higiena pracy: Obowiązują przepisy ogólne przemysłowej higieny pracy. Unikać bezpośredniego kontaktu powierzchni ciała i dróg oddechowych z molibdenem. Nie wdychać pyłów. Zanieczyszczone ubranie wymienić. Po pracy dokładnie wymyć powierzchnię ciała. Nie jeść, nie pić podczas pracy. Natychmiast usuwać wszelkie rozsypy molibdenu.

Metody oceny narażenia w środowisku pracy:

PN-86/Z-04050.01 - Ochrona czystości powietrza. Przyrządy i zestawy do pobierania próbek. Postanowienia ogólne.

PN-89/Z-04008.07 - Ochrona czystości powietrza. Pobieranie próbek. Postanowienia ogólne. Zasady pobierania próbek w środowisku pracy i interpretacja wyników.

Ocena narażenia: Zgodnie z normami polskimi dotyczącymi molibdenu.

Polskie Normy Ochronne:

PN-481:1998

Atmosfera miejsca pracy. Określenie składu ziarnowego dla pomiaru cząstek zawieszonych w powietrzu.

PN-89/Z-01001.06

Ochrona czystości powietrza. Terminologia i jednostki. Terminologia dotycząca badań jakości powietrza na stanowiskach pracy. Zmiany 1. BI 11/91 poz. 73.

PN-89/Z-04008.07

Ochrona czystości powietrza. Pobieranie próbek. Zasady pobierania próbek powietrza w środowisku pracy i interpretacji wyników.

PN-84/Z-04030.02

Ochrona czystości powietrza. Badania zawartości pyłu zawieszonego w powietrzu atmosferycznym (imisja) metodą wagową. Poprawki 1. BI 12/87 poz.113.

PN-91/Z-04030.05

Ochrona czystości powietrza. Badania zawartości pyłu. Oznaczanie pyłu całkowitego na stanowiskach pracy metodą filtracyjno-wagową.

PN-91/Z-04030.06

Ochrona czystości powietrza. Badania zawartości pyłu. Oznaczanie pyłu respirabilnego na stanowiskach pracy metodą filtracyjno-wagową.

9. WŁAŚCIWOŚCI FIZYKOCHEMICZNE

9.1

Masa atomowa: 95,94 g/mol

9.2

Postać fizyczna, barwa, zapach, inne: Molibden jest pierwiastkiem chemicznym należącym do grupy 6 (VI poboczna) układu okresowego (chromowce). Pierwiastek przejściowy. Ma siedem izotopów trwałych: 92Mo, 94Mo, 95Mo, 96Mo, 97Mo, 98Mo, 100Mo. Krystalizuje w układzie regularnym. Molibden jest metalem o barwie srebrzystobiałej. Pozbawiony zapachu.

9.3

Temperatura topnienia: 2610oC

9.4

Temperatura wrzenia: 4800oC

9.5

Gęstość: 10,22 g/cm3 (20oC)

9.6

Gęstość usypowa: ok. 1400 kg/m3 (rozdrobniony)

9.7

Rozpuszczalność w wodzie i innych rozpuszczalnikach: Molibden w wodzie nie rozpuszcza się. Jest rozpuszczalny w mieszaninie kwasu azotowego i fluorowodorowego.

9.8

Stopień zagrożenia wód: Minimalny.

9.9

Inne: Udział molibdenu w skorupie ziemskiej wynosi 7,5.10-4%. Molibden w związkach występuje w stopniu utlenienia od +2 do +6. W stopniu utlenienia +6 tworzy związki najtrwalsze. Molibden otrzymywany jest przez redukcję MoO3 wodorem. Stosowany jest jako składnik stopowy stali oraz do wyrobu elektrod w lampach elektronowych i elementów konstrukcyjnych lamp żarowych. Tritlenek molibdenu (trójtlenek molibdenu) stosowany jest jako mikronawóz oraz jako katalizator w procesach utleniania.

10. STABILNOŚĆ I REAKTYWNOŚĆ

Stabilność i reaktywność:

W warunkach normalnych, właściwie przechowywany molibden jest chemicznie stabilnym pierwiastkiem. Reaguje z bardzo silnymi utleniaczami. Rozpuszcza się w mieszaninie kwasu azotowego(V) i fluorowodorowego.

Właściwości korozyjne:

Brak

11. INFORMACJE TOKSYKOLOGICZNE

Informacja ogólna: Narażenie na działanie molibdenu występuje w górnictwie rud molibdenowych (przede wszystkim molibdenit MoS2 i wulfenit PbMoO4), w hutnictwie przy odlewaniu i rafinacji. Spawanie i cięcie metalu stanowią główne źródła zanieczyszczenia środowiska. Molibden wydobywający się wskutek działania wysokiej temperatury trafia do atmosfery głównie w postaci tritlenku MoO3. Molibden należy do pierwiastków niezbędnych dla prawidłowego rozwoju i funkcjonowania organizmu człowieka. Odgrywa ważną rolę w metabolizmie węglowodanów, lipidów, w procesie formowania tkanek. Dzienne pobieranie przez organizm człowieka tego pierwiastka wynosi ok. 0,35 mg, zaś przeciętna zawartość molibdenu w organizmie dorosłego człowieka wynosi ok. 9 mg.

Według WHO, stężenie manganu poniżej 0,3 mg/m3 nie powinno wywierać szkodliwych skutków.

Działanie miejscowe:

Wdychanie dymów i pyłów: Wdychanie dymów zawierających molibden może być przyczyną wystąpienia chorób dróg oddechowych, w tym bronchitu, zapalenia oskrzeli, zapalenia płuc. Wdychanie dymów może być przyczyną wystąpienia tzw. gorączki metalowców.

Spożycie: Wystąpią nudności, wymioty, biegunka, dezorientacja.

Kontakt ze skórą: Mogą pojawić się podrażnienia i zaczerwienienia.

Kontakt z oczami: Może pojawić się podrażnienie, zaczerwienienie.

Zatrucia przewlekłe: Wdychanie przez dłuższy czas pyłów, par i dymów zawierających molibden, powoduje nieżyty w układzie oddechowym. Obserwowano również zapalenie spojówek, łzawienie. Wdychanie pyłów może być przyczyną powstania pylicy, z jej zdrowotnymi następstwami. Częstym źródłem kontaktów są: oleje przemysłowe, związki antykorozyjne, farby olejne, dymy spawalnicze, lakiernie.

Ze względu na zagrożenie niekorzystnymi następstwami kontaktów z molibdenem, konieczne jest stosowanie urządzeń odpylających. Pracownicy powinni być przeszkoleni w zakresie higieny i uświadomieni o grożącym niebezpieczeństwie. Konieczna jest okresowa kontrola lekarska.

12. INFORMACJE EKOLOGICZNE

Stopień zagrożenia wód: minimalny.

13. POSTĘPOWANIE Z ODPADAMI

Metody unieszkodliwiania:

Zgodnie z ustawą z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628) oraz rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 27 września 2001 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. Nr 112, poz. 1206).

Zawartość opakowania wg:

rodzaju 10 10 99 - Inne, niewymienione odpady.

Sposób likwidacji A1(A3): „Procesy spalania odpadów niebezpiecznych nie zawierających związków chlorowcoorganicznych..., w obrotowych piecach do produkcji cementu lub wapna” (po rozładowaniu opakowań).

Opakowania wg:

rodzaju 15 01 02 - opakowania z tworzyw sztucznych,

rodzaju 15 01 04 - opakowania z metali,

rodzaju 15 01 07 - opakowania ze szkła.

14. INFORMACJE O TRANSPORCIE

Molibden nie jest klasyfikowany jako substancja niebezpieczna wg ADR/RID/IMO/IATA i nie podlega ograniczeniom wynikającym z tych przepisów.

15. INFORMACJE DOTYCZĄCE PRZEPISÓW PRAWNYCH

Kartę wykonano zgodnie z:

16. INNE INFORMACJE

  1. Chemiczne określenie produktu:

Molibden

Uwaga: Użytkownik ponosi odpowiedzialność za podjęcie wszelkich kroków mających na celu spełnienie wymogów prawa krajowego. Informacje zawarte w powyższej karcie stanowią opis wymogów bezpieczeństwa użytkowania substancji. Użytkownik ponosi całkowitą odpowiedzialność za określenie przydatności produktu do konkretnych celów. Zawarte w niniejszej karcie dane nie stanowią oceny bezpieczeństwa miejsca pracy użytkownika. Karta charakterystyki nie może być traktowana jako gwarancja właściwości substancji.

* * * * *

Zgodnie z rozporządzeniem MZ z dnia 3 lipca 2002 r., PN-ISO 11014-1 i Dyrektywą 91/155/EEC

KARTA CHARAKTERYSTYKI

SUBSTANCJI NIEBEZPIECZNEJ

Wydanie: I

Data wydania: 10.01.03

Strona/stron 5/6

Nazwa:

MOLIBDEN

Molibden