4.10.11 GERONTOLOGIA wykład 1 Temat 1: Gerontologia, jako nauka o procesie starzenia się i starości.
GERON - starzec, powinniśmy zwracać się: osoba starzejąca się, w późnej dorosłości
GERONTOLOGIA (wg A.Zycha) - nauka o procesie starzenia się i starości. Nauka o starzeniu się ustrojów żywych, a także zbliżających się do starości (40-45 lat).
3 działy gerontologii:
medyczna społeczna eksperymentalne doświadczenia
geriatria ( pedagogiczno-społeczno-psych.) (biologia i fizjologia starzenia)
Austriak Nasher 1909 USA Tibbitis 1960
Rozpoznanie i leczenie chorób Bada przyczyny oraz skutki procesu
Występujących u osób starszych starzenia się społeczeństwa oraz psychoaspekty
I specyficznych dla tej generacji, starzenia się. Postawy, problemy, stosunek do,
jak i również profilaktyka politykę społeczną, jakość życia, miejsce, kierunek GERAGOGIKA - wspomaga prawidłową adaptację do starości = gerontogika, pedagogika starości, geragika
TEMAT 2: DEMOGRAFIA.
Przejście demograficzne:
- kiedyś było tylko 6% osób starszych (były epidemie, klęski)
- od II połowy XVII wieku gwałtowny postęp techniczny
- zmniejsza się wskaźnik umieralności
- przejście zdrowotne - zwiększająca się skuteczność medycyny, upublicznienie jej
- przejście epidemiologiczne - zmiana przyczyn zgonów, np. choroby cywilizacyjne
- zmiana rozkładów zgonów - dzieci do 1 mm życia i starsi między 70-90rż
Znaczenie:
- ekonomia
- opieka zdrowotna
- zmiana relacji międzyludzkich/międzypokoleniowych np. ageizm - dyskryminacja ze względu na wiek
- zmiana pozycji w rodzinie
W Polsce starsza jest co 6 osoba. W UE co 5. Przewiduje się, że w 2050 będzie co 3.
Obecnie średnia wieku: 78K i 70M lat wg Synaka
Starość demograficzna - sytuacja typu statycznego wyznaczona przez proporcje ludzi starszych w społeczeństwie.
Próg starości populacji - 7%. W Polsce obecnie 14-15%.
Zalicza się do niej populację powyżej 60 rż.
Dzieli się ja na 5 faz:
- poniżej 8 - brak oznak starości demograficznej
- 8-10 - przejście
- 10-12 - późna faza
- 12 i więcej - stan starości
- 15 i więcej - zaawansowana
WYKŁAD 2 GERONTOLOGIA 12.10.2011
Temat: Biologiczne starzenie się człowieka.
STARZENIE SIĘ - (wg A. Zycha) naturalne, nieodwracalne, nasilające się zmiany metabolizmu i właściwości fizykochemicznych komórek, prowadzące do upośledzenia samoregulacji i regeneracji organizmu oraz zmian czynnościowych jego tkanek i narządów.
Jest procesem zachodzącym na płaszczyźnie biologicznej i psychospołecznej, który zależy od wieku człowieka oraz czynników: biologicznych, psychologicznych, ekonomicznych, kulturowych, ekologicznych i historycznych.
Starzenie się w znaczeniu psychospołecznym jest procesem dynamicznych
i ciągłych zmian przebiegających w czasie, obejmującym nie tylko przemiany fizjologiczne organizmu, ale również zmiany społeczne i psychiczne (Zych).
STAROŚĆ - okres życia następujący po wieku dojrzałym, jest procesem statycznym.
Natomiast starzenie się jest procesem dynamicznym (wg słownika gerontologii).
STZARZENIE SIĘ FIZJOLOGICZNE - to proces pojawiający się wraz z wiekiem, polegający na stałym zmniejszaniu się aktywności biologicznej, co przejawia się
w zmniejszonych zdolnościach do regeneracji i adaptacji (Zych).
STARZENIE SIĘ PATOLOGICZNE - to powikłany/przyspieszony proces starzenia się przez przewlekłą chorobę.
Podział STAROŚCI:
Wg gerontologów: (lata)
- wczesna 60-74
- późna 75-89
- b. późna pow. 90 długowieczność
Wg WHO:
- wczesna 60-74
- pośrednia 75-89 faza starości pełnej
- późna pow. 90 długowieczność
Przejście zdrowie->starzenie->choroba powoduje ograniczenie sprawności i samodzielności -> co z kolei powoduje uzależnienie fizyczne, psychiczne i społeczne.
Proces starzenia się cechuje ogromna osobnicza indywidualność (wg Kocemby). Starzenie się jest procesem progresywnym (rozwijającym się, wzrastającym). Zaczyna się wg kryteriów biologicznych już od 40rż i jest powodem UWIĄDU STARCZEGO i śmierci biologicznej.
Cechy procesu starzenia się człowieka: (wg Kocemby)
1- D ŁUGOTRWAŁOŚĆ
2- I NWOLUCYJNOŚĆ = zanik wsteczny, wiąd, uwiąd starczy i śmierć
* Zmiany inwolucyjne na poziomie komórki/układów.
* Zmniejszanie się/utrata sprawności funkcjonalnej, siły i energii,
zdolności adaptacyjnych i naprawczych,
naturalnej bariery obronnej organizmu (fizycznej,
tkankowej, humoralnej).
*Pojawianie się niekorzystnego „uczulenia” na własne tkanki,
trudności w utrzymaniu homeostazy.
*Zwiększona zachorowalność = polipatologia geriatryczna.
3- M IERZALNOŚĆ - samopoczucie/subiektywny wymiar
wygląd zewn./obiektywny
wiek biol./teoretyczny
wiek sprawnościowy
wiek kalendarzowy
4- POW SZECHNOŚĆ - starzenie się gatunku, osobnicze i demograficzne
5- PRE WENCYJNOŚĆ = zapobieganie, pojawianie się pierwszych zmian po 40 rż.
6- PRO GRESYWNOŚĆ
7- T RÓJWYMIAROWOŚĆ =trójpłaszczyznowość - najpierw społeczne, następnie
psychiczne i biologiczne
8- ZA WARTOŚĆ ONTOGENETYCZNA - jako integralna składowa procesu ontogenezy
(zmian fizjopatologicznych)
9- ZŁ OŻONOŚĆ ETIOLOGICZNA
BIOLOGICZNE starzenie się człowieka, a tempo zmian regresywnych wg Wolańskiego:
Z biologicznego punku widzenia proces starzenia się jest etapem zmian inwolucyjnych. Są to zmiany, które kumulują się w organizmie człowieka. Występuję one powszechnie i mają postępowy charakter. Są nieodwracalne i degeneratywne (zwyrodnieniowe, zniekształceniowe, zmiany wsteczne).
Obecnie przyjmuje się pogląd, że te same czynniki są odpowiedzialne za tempo rozwoju progresywnego i tempo zmian regresywnych (Wolański).
Zdaniem biologów, tylko niewielki odsetek osób umiera z powodu uwiądu starczego. Wg doniesień z 2006 roku - średni czas przeżycia w skali światowej wynosi nieco ponad 60 lat. Kobiety średnio 6 lat dłużej.
Czas trwania życia jest zindywidualizowany i zróżnicowany względem populacji.
W Państwach afrykańskich, takich jak Rwanda, Malawi, czy Bostwana, wynosi 35-38 lat. W Afganistanie K 46, a M 47,3. W Europie najdłuższy czas trwania życia notuje się we Francji (w 1997 r. umarła K w wieku 122 lat), Holandii i Szwecji.
W skali świata przoduje Japonia ( M 77,4 a K 84,5) i Andora (M 80,6 a K 86,6).
TEORIE starzenia się: (wiążą się z narastaniem w tym czasie wadliwego mRNA przenoszącego informacje)
- BIOCHEMICZNA - zmiany zachodzące w strukturze komórki
- ODPORNOŚCIOWA - formowanie się nieprawidłowych wrażliwości immunologicznych na własne białko i inne subst.
- ROZWOJOWA - istnieją procesy hamowania ustroju i gromadzenie się w organizmie produktów przemiany materii
- ŻYWIENIOWA - wynik zanikowych zmian w przewodzie pokarmowym i tkankach
Otyłość, cukrzyca, miażdżyca i spadek odporności to podstawowe przyczyny choroby kompensacyjnej, która jest główną przyczyną zmian patologicznych w starości.
Z wiekiem spada liczba MITOCHONDRIÓW na skutek mutacji i dużej gęstości wad ich budowy. Akumulacja mutacji KOMÓREK SOMATYCZNYCH powoduje spadek ich potencjały bioenergetycznego.
W komórkach następuje nagromadzenie się: złogów wapnia, cholesterolu i innych ciał, które utrudniają przemiany metaboliczne i energetyczne.
W tkankach pozbawionych naczyń włosowatych nadmiernie odkładają się sole mineralne i cholesterol.
APOPTOZA - genetycznie zaprogramowana śmierć komórki. Występuje w stanach obciążenia, kiedy to umierają jedne komórki, a powstają inne. Natomiast nieprawidłowo występuje w procesach starzenia się.
Procesy starzenia się związane są ze zmianami strukturalnymi, funkcjonalnymi
o zróżnicowanym przebiegu i charakterze.
Do tych zjawisk należy starzenie się:
- u. hormonalnego
- u. odpornościowego
- u. sercowo-naczyniowego
- u. kostnego
- u. zmysłowego
- u. rozrodczego
- i składników ciała.
TEMPO ZMIAN REGRESYWNYCH poszczególnych funkcji i struktur wg Wolańskiego:
Spadek Czego |
O ile między 30-90 rż |
Wysokość |
1cm/10 lat |
Maksymalna objętość oddechu |
60% (między 35-80) |
Przepływ osocza krwi przez nerki |
60% |
Inteligencja |
50% |
Ilość kłębuszków nerkowych |
45% |
Filtracja nerek |
30-40% |
Zużycie tlenu |
35% |
Zdolność do pracy fizycznej, siły i żywotności |
33% |
Przepływ krwi w obrębie mózgu |
30% |
Masa ciała i siła mięśni |
30% |
Liczba włókien nerwowych |
27% |
Napięcie neuronów korowych |
20% |
Szybkość przewodzenia bodźców |
15% |
Ogólna masa siała |
12% |
Grubość warstwy korowej i miąższu kości długich u kobiet po ustaniu wydzielania estrogenów |
10% |
Masa mózgu |
10% |
Pojemność życiowa płuc (VC) |
10%/10 lat |
Ilość nefronów |
z 800 tys do 450 tys |
Ilość kubków smakowych |
z 245 do 88 |
Inne (spadek): - elastyczność naczyń (również włosowatych) - całkowita kwasota i ilość wolnego kwasu solnego - ubytki miąższu wątroby - zdolności trawienne - poziom insuliny, glukagonu i kortyzolu , androgenów nadnerczowych: aldosteronu, testosteronu i estrogenów - wydzielanie adrenaliny (zmniejszona reakcja stresowa) - wydzielanie potu - zdolność do adaptacji organizmu |
|
Inne: wzrost ciśnienia tętniczego krwi zmiany zanikowe p. pokarmowego i błon śluzowych (ścian przełyku, żołądka i jelit) problem z regeneracją tkanek zaburzenia koordynacji między poszczególnymi ważnymi procesami |
|
Nie zmienia się: całkowita objętość krwi na 1kg masy ciała pH i ciśnienie osmotyczne oraz poziom białka i cukrów we krwi |
|
BIOLOGICZNE TEORIE starzenia się wg Z. Szaroty:
- BIOCHEMICZNA - spadek odporności organizmu, częstsze choroby
- BIOMORFOTYCZNA - biochemiczna jednostka starzeje się w sposób postępujący
- CYTOLOGICZNO-HISTOLOGICZNA - nagromadzenie szkodliwych produktów w komórce i zaburzenie jej funkcji
- ENDOKRYNOLOGICZNA - starość wyznacza gospodarka hormonalna organizmu
- ENERGETYCZNA - spadek energii dzielenia się komórek powoduje biologiczną śmierć
- EWOLUCYJNA - komórki tracą zdolność do podziału, następuje ich zwyrodnienie i obumarcie
- FIZYKOCHEMICZNA - zmiany w plazmie komórkowej
- HORMONALNA - regresja/zanik struktury wewnątrzwydzielniczych gruczołów, w tym płciowych
- KONCEPCJA KUMULACJI STRESÓW - wskutek stresu
- NEUROGENNA - degeneracja UN
- NIEDOŻYWIENIA KOMÓRKI TKANKOWEJ - spadek powierzchni pobierania tlenu i subst. odżywczych przez komórkę
- SAMOZATRUCIA - zatrucie produktami własnej przemiany materii i zaburzenia fizykochemiczne
- SAMOZATRUCIA WYDALINAMI - florą bakteryjną z jelita grubego
- WITALISTYCZNA - wraz z upływem lat siła życiowa zmniejsza się
BIOLOGICZNE TEORIE starzenia się wg Stuart-Hamilton:
- K ATASTROFICZNEGO BŁĘDU - wadliwa replikacja białek (zanieczyszczenie środowiska, błędy żywieniowe)
- M UTACJI SOMATYCZNYCH - komórki nie są wiernymi replikami kom. macierzystych, ponieważ mają błędy
- O DPADÓW KOMÓRKOWYCH - toksyny produkowane przy normalnej aktywności komórki
- W YCZERPANIA REPRODUKCYJNEGO - chodzi o przekazanie genów, które przenosi organizm
- Z APROGRAMOWANEGO STARZENIA SIĘ - starzenie się z góry ustalone przez siły ewolucji
Ponadto uważa się, że organizmy mają już zakodowany jakoby program rozkładu śmierci, by zapewnić przestrzeń następnemu pokoleniu. Przyczyn zindywidualizowanego biologicznego starzenia się należy upatrywać w:
- zdolnościach regeneracyjnych narządów
- zadatkach genetycznych i cyklu życia wynikającym z zapisu DNA
- warunkach środowiskowych i stylu życia jednostki.
Biologiczne starzenie się, a zmiany zachodzące w TKANKACH:
- ATROFIA - zanik komórek
- DEGENERACJA - zwyrodnienie
- AREGENERACJA - utrata zdolności do podziału i odnowy komórek, zmniejszenie się sprawności narządów, zmysłów i postępujące zmiany w zakresie wszystkich układów.
- HISTEREZA - skupienie się koloidów białkowych w konglomeraty prowadzące do zmniejszenia się aktywności biologicznej, upośledzenia funkcji komórek, a w konsekwencji zwyrodnienia i śmierci.
WYKŁAD 3 19.10.2011
Zmiana percepcji wzroku:
- obniżenie zdolności akomodacji - przyczyna niedowidzenia starczego,
- bodźce są dłużej przetwarzane,
- zmiana percepcji kolorów (świat widziany w barwach żółtych),
- zmniejszony rozmiar pola widzenia.
Przyczyny upośledzenia widzenia:
- katarakta - soczewki stają się mętne,
- jaska - w gałce ocznej gromadzi się w nadmiarze płyn - nieodwracalnie uszkadza to nerwy i komórki receptorowe,
- zwyrodnienie plamki żółtej,
- retinopatia cukrzycowa - uszkodzenie naczyń krwionośnych siatkówki przy cukrzycy.
2. Słuch:
- stopiwo pogarsza się w ciągu całego życia - u 20-latkow 305, po 80 mamy powyżej 505,
- wraz z wiekiem płatki uszu człowieka stają się o kilka milimetrów dłuższe,
- zablokowanie kanału słuchowego u ludzi starszych woskowiną,
- kości ucha środkowego ulęgają wraz z wiekiem sztywnieniu, w wyniku zwapnienia lub zapalenia stawu,
- niedosłyszenie starcze - większy ubytek słyszalności dźwięków o wysokich częstotliwościach w porównaniu do niskich.
Przyczyny niedosłyszenia starczego:
- jako skutek sztywnienia kostek słuchowych,
- dłuższe przebywanie w hałaśliwym środowisku,
- zmiany w funkcjonowaniu układu nerwowego,
- jedną z teorii jest chrapanie,
- uwarunkowania genetyczne,
- szum w uszach - około 10%,
- problem typu "im bardziej złożony charakter mają dźwięki, tym są one dla osób starszych trudniejsze",
- zjawisko izolacji społecznej wywołanej głuchotą, w konsekwencji doprowadza do zachowań depresyjnych,
- ważne jest nakłanianie ludzi starszych do szukania pomocy we wstępnej fazie niedosłuchu,
- ponadto, wobec osób z niedosłuchem - niezmiernie ważna jest życzliwość, takt, zrozumienie,
- z badan wynika znaczne pogorszenie powonienia ->Alzheimera diagnostyka.
3.Dotyk:
- wyższy prog. czucia dotyku,
- zmniejszenie liczby receptorów dotyku w skórze,
U osoby starzejącej sie dostrzega sie wyraźny ubytek w procesie percepcji. Umyśl staje sie mniej biegły w scalaniu informacji sensorycznej w jedną całość.
Etiologia procesu starzenia sie - wieloczynnikowego etiopatomechanizmu (wg Kocemby):
- czynniki osobnicze (choroby, kalectwa, otyłość, zaburzenia neurohormonalne),
- wpływy środowiskowe (styl życia),
- czynniki psychiczne (stresy),
- uwarunkowania socjalno-społeczne.
Prewencja gerontologiczna
- prewencja etiologiczna (dieta przeciwcukrzycowa, kardiologiczna, wolnorodnikowa),
- prewencja osłonowa (czynniki modyfikujące starzenie się),
- prewencja korekcyjna (medycyna estetyczna i kosmetologia),
- suplementacja (woda, witaminy, mikroelementy, makroelementy),
- wspomaganie, głownie aktywizacja.
Kryteria służące do scharakteryzowania starości populacji (wg Kocemba):
- przeciętna długość życia - zróżnicowana i uzależniona od poziomu opieki pediatrycznej, wojen, klęsk, skali zagrożeń cywilizacyjnych,
- przeciętne dalsze trwanie życia - wskaźnik gerontologiczny obrazuje dalszą prognozę dla osób, które ukończyły 60 dany wiek graniczny,
- wielkość frakcji (w%) osób starszych w danej społeczności - wskaźnik przy analizach - opisowej, historycznej, prognostycznej .
Starość - naturalny i nieunikniony etap życia człowieka.
Starość - jedna z faz rozwojowych człowieka.
Starość (zadanie) - przystosowanie się do zmieniających się warunków życia.
Starość - to okres mający rożne oblicza.
Starzenie sie człowieka jest zindywidualizowane.
Obraz starości wyznaczają czynniki - zarówno - wewnętrzne, jak
i zewnętrzne.
Starzenie się jest skutkiem malejącego współczynnika umieralności dzieci
i postępu medycyny oraz stylu życia.
Przyczyny degradacji fizycznej:
- teoria zużycia,
- teoria cytologiczna (starzenie ciała w wyniku działania toksyn).
Psychospołeczne aspekty starzenia sie i starości:
- adaptacja do okresu starości,
Sztuka starzenia sie - to zdolność adaptacji do nowej sytuacji i nowych żądań, jakie niesie za sobą ta faza życia człowieka, a także szukanie na nowo sensu życia (wg Szaroty).
Adaptacja do starości oraz sposób jej postrzegania zależy w dużej mierze od samej starzejącej sie jednostki. Wpływ na stopień przystosowania się
do starości mają doświadczenia osób najbliższych.
Objawy społecznego starzenia sie:
- maleje zakres relacji międzyludzkich,
- zmniejsza się liczba kontaktow towarzyskich,
- następuje wycofywanie się z aktywności społecznej,
- przyjmowanie postaw biernych wobec poważnych spraw życiowych.
Dlatego ważne jest szukanie pozytywnych stron starości i wykorzystywanie wolnego czasu...Trudności przystosowawcze mogą być skutkiem niekorzystnych wraz z wiekiem zmian w psychice człowieka (egocentryzm, podejrzliwość, konserwatyzm, sztywność nawyków, upór, leki, drarzliwosc, apatia).
Zdaniem psychologów - wśród osób starszych dostrzega sie jedynie nasilenie wcześniej ukształtowanych cech osobowosci.
11.Typy zaburzęń osobowości:
- osobowość unikająca (niska samoocena, unikanie towarzystwa),
- osobowość zależna (przekazywanie Iny kwestii podejmowania decyzji),
- spowolnienie reakcji,
- problemy z pamięcią i przetwarzaniem bieżących informacji,
- maleją siły motywacyjne człowieka, co znajduje wyraz w procesie edukacji,
- zmienia się hierarchia potrzeb (bezpieczeństwa, użyteczności, niezależności) oraz postaw,
- poczucie satysfakcji życiowej oraz dodatni bilans życiowy ułatwiają lepszą adaptacje do starości.
12. Czynniki warunkujące dobrą adaptację do starości :
- dobrostan fizyczny i psychiczny,
- aktywność życiowa,
- dodatni bilans życiowy,
- pozytywna samoocena,
- utrzymane kontakty towarzyskie,
- otwartosc wobec innych.
Objawy nieprzystosowania do starości:
- postawa wrogości,
- obawa i niechęć do ludzi,
- leki, apatia, uleganie depresji,
- poczucie winy lub oskarżanie za swoje niepowodzenia innych,
- izolowanie sie od innych,
- ujemny bilans życiowy.
Na zdolności adaptacyjne wpływają czynniki zarówno wewnętrzne (motywy, emocje i oczekiwania oraz postawa wobec własnego życia)
i zewnętrzne (własne możliwości, zakres obowiązków, trudności życia, postawa wobec innych osób).
Społeczne teorie starzenia sie (wg Zycha):
- t. Szkoły Bońskiej - postrzeganie starości wiąże się nie tylko z liczbą przeżytych lat, ale i z wizerunkiem samego siebie (stan zdrowia, charakter, aktywność),
- t. Wymiany - osoby starsze nie spełniają już wymogu wzajemności usług
i interakcji z innymi (ograniczenie zasobów), co daje podstawę zinstytucjonalizowania tej wymiany,
- T. Socjo-środowiskowa - środowisko działania starszych kształtowane jest w sprzężonym związku społecznym i indywidualnym, jednostka przyjmuje
od najbliższego środowiska określone wzory postępowania,
- t. Fenomenologiczna - dzięki interakcjom z innymi ludami, człowiek sam tworzy wizerunek własnej starości,
- t. Modernizacji - wynika z założeń, ze osoby starsze same chętnie uwalniają sie od dotychczasowych obowiązków
- t. Odpowiedników - jakość starzenia jest skutkiem wcześniejszego rozwoju, mówimy, ze ludzie starzeją sie tak, jak żyli,
- t. Przypadków - psycha osoby starszej jest składowa działania rożnych wydarzeń życiowych,
- t. Kompetencji - jak najdłużej utrzymująca się niezależność człowieka.
Kompetencja - w 3 wymiarach:
- w wymiarze fizycznym - niezależność od świadczeń leczniczych,
- w wymiarze poznawczym - poziom inteligencji, zdolność zapamiętywania i rozwiazywania problemów,
- w wymiarze społecznym - kontakty ze środowiskiem.
Postawy wobec starości:
A) wg Amerykanina, gerontopsychologa - Forda:
- regresja,
- ucieczka,
- dobrowolna izolacja od otoczenia,
- przewrotne postępowanie,
- postawa integracji i dostosowania.
B) wg brytyjskiego gerontopsychologia - Bromleya:
- konstruktywna,
- zależności,
- obronna,
- wrogości,
- autodestrukcji.
C. wg Zycha (nieprzystosowania):
- lęku,
- rezygnacji/izolacji społecznej,
- przystosowania,
- akceptacja starości,
- refleksu.
Style życia ludzi starszych wg Olgi Czerniawskiej:
- styl bierny,
- styl rodzinny,
- hobbystyczny,
- zaangażowany,
- democentryczny,
- plus dzisiaj - edukacyjny,
- związany z pobożnością.
Wniosek - w trosce o jakość życia, ważne jest, to aby był to styl aktywny.
Obawy - osoby starszych najczęściej dotyczą choroby, samotności, zniedołężnienia, zależności od innych.
Stereotypy - postrzeganie osób starszych, jako schorowane, słabe i wymagające stałej pomocy.
20. Mity (za Bartel):
- osamotnienia,
- osoby konserwatywnej,
- osoby schorowanej,
- utrata zdolności podejmowania decyzji i rozwiązywania problemów,
- zahamowania możliwości intelektualnych,
- mit aseksualności.
21.Wyobrażenia negatywne o osobach starszych (wg Schmidt)
Typ człowieka słabego, osamotnionego, bezbronnego, zniechęconego, niezaangażowanego społecznie itp.
Ujemne cechy starości - komplikacje zdrowotne, spadek sprawności, izolacja społeczna, poczucie bezużyteczności, brak miłości i ciepła rodzinnego.
22. Z badan Trafiałek - pozytywne strony starości:
- zaradność życiowa,
- doświadczenie życiowe,
- mądrość życiowa- poświęcanie się dla rodziny,
- niezależność,
- spokój.
23. Problem dyskryminacji i marginalizacji społecznej:
- dyskryminacja społeczna - nierówne traktowanie członków danej grupy społecznej lub kilku grup społecznych odniesieniu o innych ludzi. Prowadzi
to do zachwiania ich pozycji w społeczeństwie.
Przejawy dyskryminacji:
- utrudniony dostęp do rynku pracy,
- słabsza pozycja ekonomiczna,
- usuwanie osób starszych poza nawias społeczeństwa,
- oddawanie osób starszych do placówek pomocy społecznej lub placówek ochrony zdrowia,
- uznawanie ich za ważnych konsumentów usług rynkowych.
24. Za Kępiński - życie wg zasady „człowiek jest dobry, póki jest użyteczny”.
25. Rodzaje dyskryminacji osób starszych wg Zycha:
- dystansowanie sie i unikanie bliskich kontaktów z osobami starszymi,
- dewaluowanie - upowszechnienie przekonań o negatywnych wyobrażeniach - cechach, przypisywanych osobom starszym,
- segregacja - społeczna izolacja,
- delegitymizacja - poprzez akta prawne pozbawienie określonych praw,
- eksterminacja - przejaw biologicznego wyniszczenia ludzi.
26. Główne przyczyny marginalizacji osób starszych:
- czynniki ekonomiczne,
- niskie świadczenia oraz uwarunkowania społecznokulturalne (dezintegracja wspólnot globalnych, rodzinnych, rozwój techniki i komputeryzacja... ).
27. Wychowanie do starości:
- to kierunek oddziaływań wychowawczych w ciągu całego życia jednostki; życzliwość, dobroć, otwartość, tolerancja, poczucie humoru.
28. Zdaniem gerontologów ludzie starzeją sie tak, jak żyli.
29. Starzenie się jest na poziomach:
- biologicznym - kształtowanie nawyków zdrowotnych (aktywność fizyczna, dieta, higiena),
- psychicznym - oddziaływanie na świadomość psychiczną, kształtowanie pozytywnych wyobrażeń dotyczących starości, Madre postrzeganie biegu życia ludzkiego życia, niwelowanie leku przed starością,
- intelektualnym - jak najwcześniejsze ukierunkowanie i podtrzymanie dotychczasowych zainteresowań, trening umysłu, kształtowanie jednostek kreatywnych oraz osobowości poznawczej,
- społecznym - zwalczanie stereotypów, podtrzymywanie więzi interpersonalnych (rodzinnych, towarzyskich), zachęcanie do aktywności społecznej, pełnienie ról społecznych, działalność w klubach i stowarzyszeniach,
- ekonomicznym - dbałość o godne warunki życia, odpowiedni status materialny, ubezpieczenia społeczne.
30. Modele starzenia sie człowieka:
- pomyślne
- niepomyślne
- zwyczajne (jest po środku)
Gerontologia wykład 26.10.2011
Wspomaganie - wszelkie działania podejmowane na rzecz osoby wspomaganej, mające na celu umożliwienie jednostce w miarę najpełniejszy rozwój (za Leszczyński-Rajhert).
Wspomaganie - oznacza nie tylko przeciwdziałanie i przezwyciężanie sytuacji trudnych, ale przede wszystkim stwarzanie sprzyjających warunków do życia i rozwoju człowieka (za Winiarski).
Wsparcie społeczne (za Leszczyński-Rajhert)- to rodzaj badań, zarówno profesjonalnych lub nieprofesjonalnych, zamierzonych lub niezamierzonych, świadomych lub nieświadomych podejmowanych wobec jednostek, grup lub też instytucji znajdujących się w sytuacji trudnej, które oparte jest na interakcji społecznej między jednostką, a grupą i instytucją społeczną. Następuje wymiana w sferze uczuć, informacji, dóbr materialnych. Wsparcie społeczne jest nacechowane subiektywizmem.
Pomoc społeczna - to zorganizowana działalność różnych podmiotów, która umożliwia jednostkom i grupom społecznym zapobieganie i przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, a także w ramach samopomocy (za Ciszkowska).
Pomoc społeczna - (w polityce społecznej w myśl ustawy z 12 marca 2004 o pomocy społecznej - dz.u.2004...) - instytucja polityki społecznej państwa, której zasadniczym celem jest umożliwienie osobom i rodziną przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych oraz im zapobieganie.
Opieka społeczna - zinstytucjonalizowane działania opiekuńcze oparte na dokładnej diagnozie potrzeb (podopieczny-opiekun). Wiążą się z przejęciem za podopiecznego odpowiedzialności przez opiekuna.
Ratownictwo - działania doraźne podejmowane w sytuacji, gdy pojawia się zagrożenie życia i konieczność udzielenia natychmiastowej pomocy.
Praca socjalna - podejmowanie działań wobec osób i rodzin znajdujących się w sytuacji trudnej, mających na celu zapewnienie pomocy dla ich pełnego rozwoju.
Poradnictwo - działania ukierunkowane wobec osób pozostających w trudnej sytuacji życiowej zmierzające do udzielenia pomocy w realizacji określonego celu.
Kompensacja - działania celowe i planowe związane z wyrównaniem braków hamujących rozwój człowieka.
Rehabilitacja (rewalidacja) - działania podejmowane na rzecz przywrócenia sprawności - fizycznej, psychicznej, społecznej i zawodowej.
Terapia - w ujęciu szerokim, to wszelkie oddziaływania lecznicze (naprawcze) w zakresie poprawy zdrowia fizycznego i psychicznego podejmowane wobec jednostek bądź grup podlegających tym oddziaływaniom.
Rewitalizacja - przywracanie żywotności (ożywienie), poprawa nastroju. Głównym celem jest poprawa stanu zdrowia, sprawności psychofizycznej i wydłużenie życia ludzi starszych. (Za Leszczyński - Rajhert).
Stosowane metody:
- kulturoterapia - oddziaływanie przez sztukę (arteterapia, biblioterapia, muzykoterapia...)
- ludoterapia - terapia za pomocą różnego rodzaju rozrywek (udział w grach towarzyskich, imprezach kulturalno-rozrywkowych)
- dietoterapia - promowanie zdrowotnych zaleceń dietetytycznych
- farmakoterapia - oddziaływanie poprzez środki farmakologiczne
- psychoterapia - oddziaływanie psychologiczne w celu poprawy samopoczucia
- ergoterapia - terapia poprzez pracę
Fizjoterapia = kinezyterapia i fizykoterapia
Kinezyterapia - leczenie ruchem (ćwiczenia ruchowe i gimnastyka lecznicza)
Fizykoterapia - różne metody leczenia przy zastosowaniu światła, ciepła, wody, prądów, ultradźwięków, masaży...
Ponadto stosuje się - witaminy, hormony, produkty pszczele, przetwory roślinne, zioła (m.in. korzeń żeń-szenia), składniki mineralne i inne...
13. Wspomaganie osób starszych - podstawowe zasady oddziaływań (za l-r)
- powinny opierać się na interdyscyplinarnej wiedzy z zakresie gerontologii,
- muszą być zróżnicowane z uwzględnieniem warunków społeczno-kulturowych (diagnoza środowiskowa),
- powinny być prowadzone na podstawie wywiadów biograficznych,
- wieloaspektowe (w wymiarze biologicznym, psychicznym i społecznym),
- uwzględniające podmiotowość,
- powinny uwzględniać zadania rozwojowe starości i stwarzać możliwość ich realizacji (akceptacja zmian wynikających z procesu starzenia się, zaakceptowanie konieczności uzyskania wsparcia ze strony innych osób i instytucji, zaakceptowanie faktu przemijania). Inaczej stwarzać jak najlepsze warunki do pełnego rozwoju człowieka,
- powinny być oparte na zasadzie pomocniczości,
- mieć na celu utrzymanie - jak najdłużej - samodzielności życiowej, autonomii i odpowiedzialności osób starszych,
- powinny uwzględniać problemy życiowe ludzi starszych,
- powinny być skoncentrowane na potencjalnych możliwościach rozwoju,
- zapobiegać bierności i bezradności (aktywizowanie i tworzenie sieci wsparcia),
- zmierzać do aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym,
- powinny mieć charakter opiekuńczy, pomocowy, kompensacyjno-rehabilitacyjno-rewalidacyjnym lub terapeutycznym,
- realizacja - w atmosferze zrozumienia, taktu, życzliwości, ciepła, tolerancji, z poszanowaniem godności osobistej i partnerstwa.
14. Rodzaje oddziaływań:
- popularyzacja zagadnień dotyczących procesu starzenia się i starości,
- przygotowanie do starości - w wymiarze biologicznym, psychicznym, socjalnym, intelektualnym i kulturalnym,
- realizowanie wychowania do starości, w starości i przez starość,
- promowanie bycia aktywnym,
- promowanie edukacji ustawicznej,
- promowanie kompetencyjnego modelu życia,
- tworzenie warunków do wszechstronnego rozwoju, podejmowania aktywności społecznej,
- zwiększanie nakładów na edukację gerontologiczną,
- kształtowanie pozytywnych postaw wobec starości i likwidowanie stereotypów,
- ukazywanie pozytywnych modeli starzenia się,
- zapobieganie ageizmowi i gerontofobii (lęk przed cierpieniem i śmiercią).
15. Postulaty - do działania w zakresie pomocy społecznej:
- zapewnienie bytu i usług socjalnych,
- społeczna integracja osób starszych,
- dążenie do zapewnienia samodzielności,
- podejmowania różnych form aktywności,
- przeciwdziałanie osamotnieniu oraz izolacji społecznej,
- zapewnienie zróżnicowanych form pomocy społecznej,
- zapewnienie pomocy społecznej - głównie - w ramach pomocy środowiskowej, w mniejszym stopniu instytucjonalnej (zwiększenie dziennych domów pomocy społecznej),
- stwarzanie w stacjonarnych domach pomocy społecznej warunków zbliżonych do życia w naturalnym środowisku,
- osoba starsza powinna jak najdłużej przebywać w "naturalnym" i znanym mu środowisku,
- ułatwienie dostępu do świadczeń (medycznych, rehabilitacyjnych, socjalnych),
- zwiększać nakłady na profilaktykę zdrowotną,
- włączać organizację pozarządowe i wolontariat ,
- szkolenie kadr gerontologicznych (w zakresie wiedzy gerontologicznej).
Gerontologia 2.11.2011 Temat: organizacje i stowarzyszenia prosenioralne.
1. Główny cel tych organizacji:
- ochrona praw ludzi starszych,
- zapobieganie marginalizacji,
- troska o jakość życia starszego pokolenia.
2. Światowe organizacje i stowarzyszenia:
- IFA (ang. international federation of ageing) - federacja mająca patronat w skali globalnej i podejmująca przedsięwzięcia wynikające z określenia praw i zasad normujących sytuację społeczną ludzi starszych - siedziba w Montrealu.
- Help Age International - światowa sieć organizacji działająca przede wszystkim w krajach rozwijających się (misja pracy) oraz w trosce o jakość życia osób starszych z całego świata. Skupia członków z 49 państw (Afryki, Azji, Ameryki Łacińskiej, Ameryki Północnej, Oceanii, Europy Wschodniej i Centralnej). Powstała w 1983 r. Siedziba w Brukseli i Londynie.
3. Cele działalności:
- wspieranie organizacji pozarządowych,
- rozpowszechnianie wiedzy,
- patronat nad projektami lokalnymi,
- organizowanie funduszy,
- opracowywanie i wdrażanie programów osłonowych,
- sprawowanie pomocy w rehabilitacji,
- niesienie pomocy krajom dotkniętym konfliktami, katastrofami,
- udzielanie pomocy uchodźcom w osiedlaniu się.
4. AIUTA - Stowarzyszenie Uniwersytetów III Wieku.
Powstała w 1975r. Z siedzibą w Paryżu.
Działalność:
- koordynuje pracę UTW z całego świata,
- pełni funkcję doradczą w zakresie gerontologii,
- koordynuje badania naukowe,
- pełni patronat nad wymianą pracowników naukowych,
- organizuje kongresy.
Europejskie organizacje i stowarzyszenia
1) EURAG (European Federation of the Elderly)
Europejska Federacja Osób Starszych - powstała w 1962 w Luksemburgu
Działalność:
* troska o niezależność życiową osób starszych,
* promowanie samopomocy,
* przeciwdziałanie dyskryminacji,
* zachęcanie uczestniczenia osób starszych w podejmowaniu ważnych decyzji,
* ukierunkowanie działań na poprawę jakości życia starszego pokolenia.
2) EPSO (European Platform of Seniors Organizations des Personnes Ages)
Europejska Federacja Stowarzyszeń Osób Starszych.
Działa od 1980 r. Z siedzibą w Paryżu.
Działalność:
* oddziaływanie na świadomość społeczną (problem społeczny)
* opracowywanie programów działania
3) EPDA (European Parkinson's Disease Association)
7. Polskie stowarzyszenia:
- Polskie Towarzystwo Gerontologiczne,
- organizacje kombatanckie (w tym Stowarzyszenie Rodzin Katyńskich, ZBOWID),
- organizacje samopomocowe - koła emerytów, rencistów,
- poznańskie towarzystwo samopomocy starszej generacji "Vis Vitalis",
- kulturalno oświatowe np. Pro-senior, uniwersytety III- wieku, kluby seniora.
8. Ustwodastwo Polskie:
- prawa obywateli gwarantuje konstytucja RP,
- Ustawa z 12 marca 2004 r. o Pomocy Społecznej - prawo do opieki w miejscu zamieszkania i poza nim,
- Ustawa o Powszechnym Ubezpieczeniu Zdrowotnym 9dz. U. Nr 117/1998, poz. 7560 - gwarantuje prawo do świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego każdej osobie ubezpieczonej,
- Prawa zawarte w Polskiej Karcie Praw Osób Niepełnosprawnych.
7. Prawa człowieka starszego reguluje:
- Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności,
- Powszechna Deklaracja Praw Człowieka.
Temat 2: Prewencja gerontologiczna:
'' Dodawanie życia do lat, a nie tylko lat do życia". Karski
1. W XIX w. średnia życia wynosiła 40 lat. Obecnie 76-80 lat.
2. Wśród czynników warunkujących długość życia oraz tempo starzenia się wymienia się:
- uwarunkowania genetyczne,
- czynniki środowiskowe 9 preferowany styl życia człowieka),
- oddziaływania bodźców stresowych.
3. Czynniki determinujące zdrowie człowieka (za Bień):
- czynniki genetyczne 5-15%,
- środowisko fizyczne 5-10%,
- środowisko społeczne 20-25%,
- medycyna naprawcza 10-20%,
- styl życia 50%.
Przyczyn znacznego wydłużenia się życia (z 40 na 80) na przełomie ostatnich 100 lat upatruje się w poprawie ogólnych warunków życia, rozwoju higieny, w postępie medycyny i zmianie stylu życia.
4. Promocja zdrowia osób starszych (za Wizner)
podstawowe kierunki działań wg WHO:
- utrzymanie - jak najdłużej - aktywności, samodzielności i autonomii osób starszych,
- zapewnienie kompleksowej opieki osobom starszym,
- profilaktyka zaburzeń fizycznych i psychicznych oraz jatrogennych,
- wzmocnienie systemu opieki domowej,
- ograniczanie bólu i cierpienia pacjentów w terminalnym okresie choroby.
5. Promocja zdrowia sprowadza się zatem do:
- zachowania możliwie jak najdłuższej sprawności fizycznej a tym samym niezależności w codziennym funkcjonowaniu,
- prowadzenia badań okresowych oraz badań przesiewowych,
- właściwym odżywianiu (diecie),
- zapobieganiu izolacji społecznej,
- poprawy jakości życia.
6. Promocja zdrowia psychicznego, kierunki działań:
- zwiększenie nakładów na badania nad starzeniem się,
- poprawa warunków bytowych - walka z ubóstwem,
- usprawnianie systemu opieki społecznej,
- wzmocnienie kompetencji,
- wzmocnienie samooceny,
- poprawa samopoczucia, zamiast zapobiegania zaburzeniom.
7. Wytyczne WHO dotyczące programów promocji zdrowia w zakresie aktywności fizycznej:
- różnorodne ćwiczenia zawierające elementy stretchingu, ćwiczenia relaksacyjne, aerobowe w ramach zajęć grupowych/indywidualnych,
- zaleca się - spacery na świeżym powietrzu, gimnastykę, jazdę rowerem, pływanie, taniec,
- ćwiczenia wytrzymałościowe, trening równowagi (zapobieganie upadkom),
- ćwiczenia odprężające,
- prowadzenie ćwiczeń regularnie,
- motywowanie do ćwiczeń (poprzez zabawę, relaks, wskazanie korzyści),
- dopasowanie indywidualnie do możliwości danej osoby starszej.
8. Podział osób starszych wg WHO:
- osoby zdrowe, sprawne fizycznie i samodzielne,
- osoby chore przewlekle (niezależne, samodzielne),
- osoby chore (niesprawne, zależne w codziennym funkcjonowaniu od innych).
9. Odżywianie u osób starszych, podstawowe zasady:
- posiłki urozmaicone zawierające wszystkie niezbędne składniki pokarmowe,
- przyjmowanie posiłków częściej, w mniejszych ilościach,
- posiłki wysokoenergetyczne - bilansowane uprawianiem aktywności fizycznej,
- unikać konsumpcji produktów o dużej zawartości cukrów,
- dostarczenie odpowiedniej ilości płynów - około 2 litrów,
- osoby zdrowe - dużo świeżych owoców i warzyw
- podaż produktów zawierających błonnik,
- osoby zdrowe - umiarkowane spożycie tłuszczów,
- regularne spożywanie mięsa, drobiu, ryb,
- codziennie - produkty nabiałowe,
- wg zaleceń irlandzkich - zaleca się spożywanie mleka i jego produktów poddanego fortyfikacji (mleko wzbogacone w witaminy i mikroelementy),
- alkohol - do 20-30g/dobę,
- bezwzględne ograniczenie spożycia soli kuchennej (do 5-6g/dobę), sodu do 2-2,4g/dobę, jako profilaktyka choroby nadciśnieniowej,
- wg zaleceń Amerykańskiej Agencji ds. Żywności i Leków - zakaz spożywania przez osoby starsze produktów surowych lub niepoddanych obróbce termicznej (surowe mięso, dób, ryby, surowe lub niepasteryzowane mleko, ser feta, brie, camembert, sery pleśniowe, zwłaszcza niebieskie; ponadto zakaz spożywania surowych jaj (miękko),
- potrawy raczej gotowane.
Ponadto:
- wszystkie produkty powinny być świeże,
- nie zaleca się spożywania produktów "półgotowych",
- zaleca się ograniczenie spożycia soków owocowych i warzywnych niepasteryzowanych,
- produkty lekkostrawne,
- panuje pogląd, że "dieta stosowana w młodości może utrzymać metabolizm na całe życie" - Wolański.
Okres późnej dorosłości wymaga dokonania modyfikacji sposobu odżywiania w zakresie ilościowym i jakościowym.
W tym okresie zmniejsza się podstawowa przemiana materii oraz zapotrzebowanie energetyczne o około 20%.
PZE dla osób starszych mniej aktywnie wynosi (wzór Harrisa-Benedicta):
K - około 1700 kcal/d
M - około 2000 kcal/d.
K PZE (kcal) = 655 + (9,6 razy masa ciała w kg) + (1,8 razy wzrost w cm) - (4,7 razy wiek)
M PZE (kcal) = 660 + (13,7 razy masa ciała w kg) + (5 razy wzrost w cm) - (6,8 razy wiek)
11. Czynniki wpływające na stan odżywienia seniorów:
- samotność,
- izolacja społeczna,
- poziom sprawności i samodzielności,
- sytuacja ekonomiczna,
- współistniejące choroby,
- przyjmowane leki,
- stan uzębienia,
- gorsza sprawność narządów zmysłów (zanikanie kubków smakowych),
- zanik błony śluzowej przewodu pokarmowego,
- mniejsze wydzielanie śliny i enzymów trawiennych.
12. Niedobory żywieniowe:
- białkowo-energetyczne,
- witamin (zwłaszcza z grupy B,C i D)
- pierwiastków (żelazo, cynk)
- witaminy B12, kwasu foliowego (niedokrwistość),
- witaminy PP - demencja, biegunka/zaparcia - głównie u osób nadużywających alkohol, w marskości wątroby, zespołach złego wchłaniania),
- witamina B2 - zajady, zapalenie języka oraz kącika ust, łojotokowe skóry,
- witamina B6 - niedokrwistość syderblastyczna,
- witamina C - skłonność do siniaków, odleżyn gorszego gojenia się ran
- cynku - brak łaknienia, spadek masy ciała, gorsze gojenie ran, skłonność do odleżyn.
Następstwa niedoborów: męczliwość, osłabienie, podatność na infekcje, odleżyny, gorsze gojenie się ran.
Wpływ (szkodliwy) wolnych rodników w rozwoju wielu chorób:
Zalecana dieta:
- zawierająca dużą ilość wymiataczy wolnych rodników,
- bogata w witaminy (warzywa i owoce),
- oraz zawierająca dużo naturalnych mikroelementów,
- ograniczenie spożycia tłuszczów zwłaszcza pochodzenia zwierzęcego.
- wg WHO - podaż białka (dla osób starszych i młodych) o 1,5g/kg dziennie,
- węglowodany stanowią połowę zapotrzebowania energetycznego,
- do prawidłowego funkcjonowania organizmu konieczne są też cukry złożone,
- oraz błonnik - dla prawidłowej perystaltyki jelit,
- ograniczenie spożywania cukrów prostych.
Programy zdrowotne dla osób starszych w zależności od stanu zdrowia seniorów (za Wizner):
1)Osoby zdrowe:
- sprawność i niezależność - programy ćwiczeń fizycznych,
- uczestnictwo w UTW, działalność turystyczna, prowadzenie działki.
- dbałość o zdrowie - badania okresowe, zachowania prozdrowotne,
- ćwiczenia zapobiegające upadkom (równowaga ciała i elastyczność),
- więzi społeczne - UTW, kluby seniora, ruch samopomocowy, wolontariat,
organizacje społeczne i charytatywne.
- profilaktyka - prewencja zniedołężnienia.
2) Osoby chore przewlekle
- wymagający niewielkiej pomocy, okresowo hospitalizowani:
- sprawność i niezależność - zapewnienie kompleksowej,
ciągłej opieki (zwłaszcza po leczeniu szpitalnym),
- dbałość o zdrowie - edukacja dotycząca schorzenia (zwłaszcza z otępieniem),
- więzi społeczne - grupy samopomocy dla chorych i ich rodzin, osób samotnych,
- profilaktyka wtórna - prewencja zniedołężnienia.
3) Osoby niedołężne:
- polipatologia geriatryczna - całkowicie/ znaczny stopień, często do szpitala,
- sprawność, niezależność - programy opieki zdrowotnej, rehabilitacji,
terapii zajęciowej w opiece środowiskowej,
- dbałość o zdrowie - reorientacja opieki w środowisku zamieszkania,
programy wsparcia społecznego, szkolenia dotyczące schorzenia,
- więzi społeczne - aktywizacja w zakresie opieki domowej, terapia zajęciowa
(usprawnianie manualne), ćwiczenia czynne i bierne,
- profilaktyka
* trzeciorzędowa - prewencja zniedołężnienia (za Wizner),
* pierwotna - cel ograniczenie ryzyka wystąpienia chorób, inwalidztwa...
* wtórna - interwencja w sytuacji zagrażającej utracie zdrowia oraz
zatrzymanie rozwoju choroby